Brauzer HTML'ni qanday tahlil qiladi: tokenizer, DOM va xatolarni "tuzatish"
Qisqacha: Brauzer HTML'ni ikki bosqichda o'qiydi: avval matnni "so'zlarga" — teglar va matn bo'laklariga — ajratadi (tokenizer), keyin ulardan DOM daraxtini quradi. Ikkinchi bosqichda u xatolarni standartda yozilgan aniq qoidalar bo'yicha jimgina "tuzatadi": yetishmagan
tbodyni qo'shadi, yopilmaganpni yopadi, jadval ichidagi adashgan matnni undan tashqariga chiqaradi. Shuning uchun Elements panelidagi DOM ko'pincha View Source'dagi koddan farq qiladi.
Bu darsda
- Tokenizer va daraxt qurish bosqichlarini tushuntira olasiz.
- Nega hamma brauzer xatoli HTML'ni bir xil "tuzatishini" bilasiz.
- Parser'ning eng muhim "tuzatish"larini taniysiz:
tbody, yopilmagan teglar, noto'g'ri ichma-ichlik. table > trkabi CSS selektor nega ishlamasligini tushunasiz.- View Source va Elements'dan qachon qaysi birini ishlatishni bilasiz.
Oldin bilishingiz kerak: Kontent modeli, HTML'dan pikselgacha: Critical Rendering Path.
1. Nega bu kerak?
Birinchi sahifa darsida birinchi "sehr"ni ko'rgan edik: faylda html, head, body yo'q edi, Elements panelida esa ular paydo bo'ldi. Kontent modeli darsida esa brauzer noto'g'ri ichma-ichlikni o'zicha qayta qurishini ko'rdik.
Bu "sehr" emas — bu HTML parser (tahlilchi) ishi. Uni ichidan tushunsangiz:
- "Nega mening CSS'im ishlamayapti?" degan savolga ko'pincha javob topasiz.
- JavaScript'da elementni nega topa olmayotganingizni bilasiz.
- View Source va Elements farqidan qo'rqmaysiz.
HTML'dan pikselgacha darsida rendering yo'lining birinchi qadami — "parsing, DOM qurish" edi. Bugun o'sha qadamning ichiga kiramiz.
2. Ikki bosqich
2.1 Tokenizer — matnni "so'zlarga" ajratish
Brauzer serverdan oddiy matn oladi: belgilar ketma-ketligi. Birinchi bosqich — tokenizer — bu belgilarni ma'noli bo'laklarga, tokenlarga ajratadi.
Masalan, <p class="narx">Osh</p> dan shunday tokenlar chiqadi:
| # | Token turi | Ma'lumot |
|---|---|---|
| 1 | Ochuvchi teg | nomi p, atribut class="narx" |
| 2 | Matn | Osh |
| 3 | Yopuvchi teg | nomi p |
Boshqa token turlari: izoh, DOCTYPE va "fayl tugadi" belgisi. Gapni o'qiyotganda avval so'zlarni ajratib olasiz — tokenizer aynan shunday qiladi.
2.2 Daraxt qurish — tokenlardan DOM
Ikkinchi bosqich tokenlarni birma-bir oladi va DOM daraxtini quradi. Ochuvchi teg — yangi element yaratiladi va "ochiq elementlar" ro'yxatiga qo'shiladi. Matn — joriy elementga bola sifatida qo'shiladi. Yopuvchi teg — element yopiladi.
Qurish jarayoni har doim bitta rejimda bo'ladi: "head ichida", "body ichida", "jadval ichida" kabi. Bir xil token turli rejimda turlicha ishlanadi. Masalan, matn body ichida — oddiy matn, jadval ichida esa — "adashgan" matn («Jadvaldagi adashgan matn» bo'limi).
Ikkala bosqich birgalikda:
flowchart TD
A["Serverdan matn<br>(belgilar oqimi)"] --> B["1. Tokenizer"]
B --> C["Tokenlar:<br>ochuvchi teg, matn,<br>yopuvchi teg"]
C --> D["2. Daraxt qurish<br>rejim: body, jadval..."]
D --> E{"Xato bormi?"}
E -->|"yo'q"| F["DOM ≈ kodingiz<br>(tbody kabi kichik farq)"]
E -->|ha| G["Standart qoidasi:<br>p ni yop, matnni chiqar,<br>teglarni bo'l"]
G --> H["DOM ≠ kodingiz"]
F --> I["Elements paneli,<br>CSS, JavaScript"]
H --> INimaga qarang: CSS va JavaScript faylingizdagi matn bilan emas, eng pastdagi DOM bilan ishlaydi. Xato bo'lsa, o'sha DOM siz yozgan koddan farq qiladi — bu darsning asosiy g'oyasi shu.
2.3 Oqim bilan ishlash
Parser butun fayl yuklanishini kutmaydi. U kelayotgan baytlarni birin-ketin tahlil qiladi — sekin internetda sahifaning boshi oxiridan oldin ko'rinishi shu sababli. Renderni nima to'xtatadi darsida ko'rgandek, oddiy script tegi uchrasa, parser to'xtab, skript yuklanishi va bajarilishini kutadi.
Tekshirib ko'ring:
<p class="narx">Osh</p>dan nechta token chiqadi?
Javob
Uchta: ochuvchi teg (p, class atributi bilan), matn Osh va yopuvchi teg p. Atribut alohida token emas — u ochuvchi teg tokenining bir qismi.
3. Nega hamma brauzer bir xil "tuzatadi"
2000-yillarda har bir brauzer xatoli HTML'ni o'zicha tuzatardi. Bir xil sahifa Internet Explorer va Firefox'da turli DOM'ga aylanardi — dasturchilar uchun dahshat edi.
HTML5 standarti buni hal qildi: u faqat to'g'ri HTML'ni emas, xatoli HTML'ni qanday ishlashni ham aniq yozib berdi — har bir holat uchun, qadamma-qadam. Bugun barcha zamonaviy brauzerlar aynan shu algoritmga amal qiladi. Xatoli sahifa hamma joyda bir xil DOM beradi.
Bu yaxshi xabar — lekin xatoni xato qilib qoldirmang. "Bir xil tuzatiladi" — "to'g'ri tuzatiladi" degani emas. Natija ko'pincha siz rejalashtirgandan boshqacha.
4. Parser'ning muhim "tuzatish"lari
4.1 Yetishmagan elementlarni qo'shish
html, head, body ni yozmasangiz — parser yaratadi. Buni birinchi darslarda ko'rdik.
Kamroq ma'lum holat — jadvalda tbody:
<table>
<tr><td>Osh</td><td>35 000</td></tr>
</table>Brauzer qurgan DOM:
<table>
<tbody>
<tr><td>Osh</td><td>35 000</td></tr>
</tbody>
</table>Parser qoidasiga ko'ra, kodda table ichida to'g'ridan-to'g'ri tr kelsa, u qatorlar guruhiga — tbody ga joylanadi. Bu xato emas (validator indamaydi), lekin parser tbody ni o'zi qo'shdi. Jadvallarni Jadval asoslari darsidan o'rganamiz — shu detalni eslab qoling: u CSS'da kutilmagan natija beradi («table > tr selektori ishlamaydi» bo'limi).
4.2 Yopilmagan teglarni yopish
Ba'zi elementlarning yopuvchi tegi ixtiyoriy — parser uni kerakli joyda o'zi "qo'yadi":
| Siz yozgan | DOM |
|---|---|
<p>Birinchi<p>Ikkinchi |
<p>Birinchi</p><p>Ikkinchi</p> |
<ul><li>Osh<li>Kabob</ul> |
<ul><li>Osh</li><li>Kabob</li></ul> |
<h1>Sarlavha<h2>Ichki</h2></h1> |
<h1>Sarlavha</h1><h2>Ichki</h2> |
Yangi p kelganda eskisi yopiladi. Yangi li kelganda oldingisi yopiladi. Sarlavha ichida sarlavha bo'la olmaydi — tashqisi yopiladi.
Standart p va li ning yopuvchi tegini tushirib qoldirishga rasman ruxsat beradi. Lekin biz doim yozamiz: kod aniqroq, xatolar kamroq.
4.3 Jadvaldagi adashgan matn
<table>
Menyu
<tr><td>Osh</td></tr>
</table>"Menyu" so'zi jadval ichida, lekin hech bir katakda emas. Parser uni jadvaldan oldinga chiqarib qo'yadi:
Menyu
<table>
<tbody><tr><td>Osh</td></tr></tbody>
</table>Bu hodisa standartda "foster parenting" ("asrab olish") deyiladi: adashgan kontent jadvaldan tashqaridagi "asrovchi ota"ga beriladi. Ekranda "Menyu" jadval ustida paydo bo'ladi — va siz uni kodda jadval ichida qidirasiz.
4.4 Noto'g'ri ichma-ich formatlash
<p><b>Osh <i>juda</b> mazali</i></p>b i dan oldin yopilgan — qutichalar kesishib ketgan. Parser shunday qayta quradi:
<p><b>Osh <i>juda</i></b><i> mazali</i></p>i ikkiga bo'lindi: biri b ichida, ikkinchisi undan keyin. Ekranda natija to'g'ri ko'rinadi ("juda" qalin kursiv, "mazali" — kursiv), lekin DOM'da endi ikkita i bor. CSS yoki JavaScript bitta element kutsa — adashadi.
4.5 Yetim yopuvchi teglar
</div>
<p>Salom</p>
</span>Ochilmagan elementning yopuvchi tegi — parser uni shunchaki tashlab yuboradi. DOM'da faqat p qoladi.
4.6 Quirks mode'ning ta'siri
Hujjat skeleti darsida quirks mode haqida gaplashgan edik. U parser'ga ham ta'sir qiladi. Masalan:
<p><table><tr><td>A</td></tr></table>- Standart rejimda (DOCTYPE bor):
tableparagrafni yopadi →<p></p><table>...</table>. - Quirks mode'da (DOCTYPE yo'q): jadval paragraf ichida qoladi.
Bitta kod — ikki xil DOM, faqat birinchi qatorga qarab. <!DOCTYPE html> ni unutmaslikning yana bir sababi.
Tekshirib ko'ring:
<ul><li>Choy<li>Kompot</ul>— DOM'da nechtalibo'ladi va ular qanday yopiladi?
Javob
Ikkita li: <li>Choy</li><li>Kompot</li>. Ikkinchi li ochilganda birinchisi avtomatik yopildi, </ul> kelganda esa ikkinchisi. li ning yopuvchi tegi standart bo'yicha ixtiyoriy — shuning uchun bu hatto xato ham emas. Lekin aniqlik uchun </li> ni yozgan ma'qul.
5. View Source va Elements
Endi Birinchi sahifa darsidagi jadvalni to'liq tushunamiz:
View Source (Ctrl + U) |
Elements (F12) |
|
|---|---|---|
| Nimani ko'rsatadi | Server yuborgan matn | Parser qurgan (va JS o'zgartirgan) DOM |
| Parser "tuzatishlari" | Ko'rinmaydi | Ko'rinadi |
| JavaScript o'zgarishlari | Ko'rinmaydi | Ko'rinadi |
Qachon qaysi biri:
- CSS ishlamayapti yoki JavaScript elementni topmayapti → Elements. Selektorlar DOM bilan ishlaydi, fayl bilan emas.
- Server nima yubordi? → View Source. Masalan, server birinchi yuborgan HTML'ni ko'rish uchun (Google keyin JavaScript'ni ham bajarib, DOM'ni ko'radi).
- Ikkalasi farq qilyaptimi? → Farq joyida ko'pincha parser "tuzatgan" xato bor. Uni validator bilan toping.
Bo'sh joyni to'ldiring: jadvaldagi tr ni parser avtomatik ravishda qaysi element ichiga o'raydi?
Tekshirib ko'ring: Sahifa ochilgach JavaScript qo'shgan "Savatga" tugmasini qayerda ko'rasiz: View Source'da yoki Elements'da?
Javob
Faqat Elements'da. View Source server yuborgan asl matnni ko'rsatadi, JavaScript keyin qo'shgan narsa unda yo'q. Elements esa joriy DOM'ni — parser tuzatishlari va JavaScript o'zgarishlari bilan — ko'rsatadi.
6. Validatorga tayaning, brauzerga emas
Brauzer hech qachon "sizda xato bor" demaydi. U jim tuzatadi va sahifa "ishlaydi". Shuning uchun:
- Brauzerda ko'rinishi — to'g'rilik belgisi emas.
- HTML to'g'riligini validator va linter tekshiradi. Bu darsdagi har bir "tuzatish" validatorda xato yoki ogohlantirish sifatida chiqadi.
- To'g'ri HTML'da View Source va Elements deyarli bir xil — faqat
tbodykabi kichik farqlar bilan.
7. Ko'p uchraydigan xatolar
7.1 table > tr selektori ishlamaydi
CSS'da (keyinroq o'rganasiz) "jadvalning bevosita bolasi bo'lgan qator" deb yozsangiz, u hech narsani topmaydi — chunki DOM'da tr ning otasi table emas, tbody. JavaScript'da ham xuddi shunday. Tuzatish: jadvalda tbody ni o'zingiz yozing — kod va DOM bir xil bo'ladi.
7.2 "Yo'qolgan" matn
Jadval yoki ro'yxat ichiga yozilgan matn kutilmagan joyda paydo bo'ladi. Tuzatish: jadvalda matn faqat kataklar (td, th) yoki jadval nomida bo'ladi; ro'yxatda — faqat li ichida.
7.3 Ikki nusxa bo'lib qolgan element
Noto'g'ri ichma-ich formatlash tufayli DOM'da bitta element o'rniga ikkita paydo bo'ladi. CSS'da hover effekti "yarmi"ga ishlaydi, JavaScript faqat birinchisini topadi. Tuzatish: teglarni to'g'ri tartibda yoping — oxirgi ochilgan birinchi yopiladi.
8. Mashqlar
1-mashq (oson): DOM'ni ayting
<p>Osh<p>Kabob— DOM'da nechtap?<table><tr><td>A</td></tr></table>— parser qo'shgan element:
Yechim
- Ikkita — yangi
peskisini yopadi. tbody— parsertableichidagitrni doim qatorlar guruhiga joylaydi.
2-mashq (o'rta): Oldindan ayting va tekshiring
Har bir parcha uchun brauzer qanday DOM qurishini yozing. Keyin alohida fayllarda ochib, Elements panelida tekshiring.
<table>
Bugungi narxlar
<tr><td>Osh</td><td>35 000</td></tr>
</table>
<p><strong>Diqqat: <em>juma</strong> yopiqmiz</em></p>Yechim
Bugungi narxlar
<table>
<tbody><tr><td>Osh</td><td>35 000</td></tr></tbody>
</table>
<p><strong>Diqqat: <em>juma</em></strong><em> yopiqmiz</em></p>- Jadvaldagi adashgan matn jadvaldan oldinga chiqdi,
tbodyqo'shildi. To'g'risi — matnni jadval nomi qilish (caption, Jadval asoslari darsida). emikkiga bo'lindi. To'g'risi:<p><strong>Diqqat:</strong> <em>juma yopiqmiz</em></p>yoki boshqa to'g'ri ichma-ichlik.
3-mashq (qiyin): Farqni ovlang
- Choyxona saytining istalgan sahifasini oching. View Source va Elements'ni yonma-yon qo'ying.
- Ular orasidagi har bir farqni toping (DOCTYPE,
tbody, bo'sh elementlar, bo'lingan teglar). - Har bir farqning sababini bu darsdagi bo'limlardan biriga bog'lang.
- Farq xato tufayli bo'lsa — tuzating va qayta solishtiring.
Yechim
To'g'ri yozilgan sahifada farqlar juda kam bo'ladi: Elements'da DOCTYPE boshqacha ko'rinishi, jadvallarda tbody qo'shilishi (agar o'zingiz yozmagan bo'lsangiz). Bo'sh p, bo'lingan havolalar yoki takrorlangan i/em ko'rsangiz — bu xato: kontent modeli qoidasi buzilgan. Tuzatgach, farq yo'qolishi kerak.
9. Real ishda
- Frontend debugging — "CSS ishlamayapti" muammolarining bir qismi aynan parser "tuzatishlari":
tbody, bo'lingan elementlar, jadvaldan chiqib ketgan matn. - Hydration xatolari (React, Next.js — kursda o'rganamiz) — server HTML'ini parser "tuzatgani" uchun kelib chiqadi (o'tgan darsda ko'rdik).
- Xavfsizlik. Parser qoidalarini hujumchilar ham o'rganadi: g'alati, xatoli HTML bilan himoya filtrlarini "aldash" usullari mavjud. Shuning uchun foydalanuvchi HTML'ini tozalash uchun o'z-o'zidan yozilgan kod emas, sinovdan o'tgan kutubxonalar ishlatiladi — HTML darajasidagi xavfsizlik darsida.
- Vositalar. Node.js'da HTML'ni brauzer kabi tahlil qiluvchi kutubxonalar bor (masalan, parse5) — ular aynan shu standart algoritmni amalga oshiradi. Scraping, testlash va HTML'ni o'zgartirish vositalari ularga tayanadi.
Xulosa
- Parser ikki bosqichli: tokenizer (matn → tokenlar) va daraxt qurish (tokenlar → DOM).
- Xatoli HTML'ni qanday ishlash standartda yozilgan — hamma brauzer bir xil "tuzatadi", lekin natija siz kutgandek bo'lmasligi mumkin.
- Muhim "tuzatishlar": avtomatik
html/head/bodyvatbody,p/lini yopish, jadvaldagi matnni tashqariga chiqarish, noto'g'ri formatlashni bo'lish, yetim teglarni tashlash. - DOCTYPE yo'qligi (quirks mode) parser natijasini ham o'zgartiradi.
- View Source — server yuborgan matn, Elements — parser va JS natijasi; CSS va JS Elements'dagi DOM bilan ishlaydi.
- To'g'rilikni brauzer emas, validator tekshiradi.
Keyingi dars: Amaliyot: semantik sahifa skeletini noldan qurish — o'rgangan hamma narsani bitta blog va bitta landing sahifada qo'llaymiz.
Manbalar
- WHATWG HTML: "Parsing HTML documents" (tokenization, tree construction) — html.spec.whatwg.org
- MDN: "How browsers work" va "Populating the page: how browsers work" — developer.mozilla.org
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.