JavaScript Full-stackCSS'da rasm va video: max-width, object-fit va aspect-ratio
JavaScript Full-stack · 5-qism. CSS asoslari va layout

CSS'da rasm va video: max-width, object-fit va aspect-ratio

20 daqiqa29/63-dars

Qisqacha: Rasm ekranga sig'ishi uchun deyarli har loyiha img { display: block; max-width: 100%; height: auto; } bilan boshlanadi: block rasm ostidagi bo'shliqni yo'qotadi, max-width rasmni faqat kichraytiradi, height: auto nisbatni saqlaydi. Rasmni belgilangan joyga buzmasdan joylash uchun object-fit: cover (kesib to'ldiradi) yoki contain (to'liq sig'diradi) yoziladi. HTML'dagi width/height atributlari sahifa sakrashining oldini oladi, iframe ga esa nisbatni aspect-ratio beradi.

Bu darsda

  • Rasm ostidagi bo'shliq qayerdan kelishini tushuntirasiz va uni yo'qotasiz.
  • Rasmlar uchun standart "reset"ni yozasiz va width: 100% bilan max-width: 100% farqini aytasiz.
  • object-fit va object-position bilan har xil nisbatdagi suratlarni bir xil kartalarga joylaysiz.
  • aspect-ratio va width/height atributlari bilan sahifa sakrashining oldini olasiz.
  • Piksel rasmni pixelated bilan tiniq, iframe va video ni esa ekranga moslashuvchan qilasiz.

Oldin bilishingiz kerak: img asoslari, O'lchamlar, display, Fonlar, Chegara va soyalar.

1. Nega bu kerak?

img asoslari darsida ikki va'da bergan edik: "Rasmni ekranga moslashni CSS qiladi" va "Keyinroq CSS'da width: 100%; height: auto; yozib, rasmni ekranga moslaysiz". Shu dars — o'sha "keyinroq".

Muammoni ko'ramiz. «Bahor» menyusidagi osh surati — 1200×800 piksel, HTML'da atributlar bilan, xuddi o'sha darsda o'rgatganimizdek. Natijani telefon enida (360) oching:

html
<style>
  :root {
    --rang-asosiy: #2f6b3a;
  }
  article {
    max-width: 20rem;
    padding: 0 12px;
    border: 2px solid var(--rang-asosiy);
  }
</style>
<article>
  <h3>Osh</h3>
  <img alt="Bir tarelka Toshkent oshi" width="1200" height="800"
    src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
    width='1200' height='800' viewBox='0 0 300 200'>
    <rect width='300' height='200' fill='%23fde2c4'/>
    <circle cx='150' cy='100' r='70' fill='%232f6b3a'/></svg>">
  <p>35 000 so'm</p>
</article>

Nimaga qarang: karta eni 20rem, surat esa 1200 piksel — u kartadan ham, telefon ekranidan ham chiqib ketdi. Sahifa yon tomonga suriladi. Overflow darsida "gorizontal skroll bo'lsa, ko'pincha rasm aybdor" degan edik — mana o'sha aybdor. Surat o'rnida data: SVG — Fonlar darsidagi kabi, natija oynasida fayl yo'q.

2. Rasm — satr ichidagi element

2.1 Rasm ostidagi sirli bo'shliq

Rasmni rangli qutiga joylaymiz:

html
<style>
  :root {
    --rang-urgu: #b4461a;
  }
  div {
    width: 240px;
    margin-bottom: 12px;
    background-color: var(--rang-urgu);
  }
  .blok img {
    display: block;
  }
</style>
<div><img alt="" width="200" height="80"
  src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
  width='200' height='80'><rect width='200' height='80'
  fill='%232f6b3a'/></svg>">gy</div>
<div class="blok"><img alt="" width="240" height="80"
  src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
  width='240' height='80'><rect width='240' height='80'
  fill='%232f6b3a'/></svg>"></div>

Nimaga qarang: birinchi qutida yashil rasm ostida ingichka qizg'ish chiziq bor. Quti rasmdan balandroq — hech kim padding yoki margin bermagan bo'lsa ham. Chrome'da o'lchadik: rasm 80 piksel, quti esa 84. Ikkinchi qutida (display: block) chiziq yo'q.

Sababi — display darsidan. img — satr ichidagi (inline) element. Brauzer uni matndagi harf kabi tayanch chiziq (baseline) ustiga qo'yadi.

Daftardagi yozuvni eslang: "a", "o" chiziq ustida turadi, "y", "g", "p" ning dumlari esa chiziqdan pastga tushadi. Brauzer har qatorda shu "dumlar" uchun joy qoldiradi. Birinchi qutidagi "gy" harflariga qarang: rasmning pasti harflar bilan bir chiziqda, "g" va "y" ning dumlari esa aynan qizg'ish yo'lakka tushdi. Rasm harf emas, uning dumi yo'q — lekin joy baribir qoladi. Shu 4 piksel — o'sha joy (shriftga qarab o'zgaradi).

Ikki tuzatish:

  • display: block — rasm endi qatorda turmaydi, tayanch chiziq ham yo'q. Eng ko'p ishlatiladigan yo'l.
  • vertical-align: middle (yoki bottom) — rasm satr ichida qoladi, lekin tayanch chiziqqa emas, o'rtaga tekislanadi. Rasm matn ichida turishi kerak bo'lsa (masalan, kichik ikonka). vertical-align ni Qator balandligi darsida o'rganamiz.

2.2 Rasmlar uchun reset

Deyarli har loyihaning CSS fayli shu qoida bilan boshlanadi:

css
img,
video {
  display: block;
  max-width: 100%;
  height: auto;
}

Har qatorning vazifasi:

  • display: block — pastdagi bo'shliq yo'q.
  • max-width: 100% — rasm hech qachon otasidan keng bo'lmaydi. Otasi tor bo'lsa, rasm kichrayadi.
  • height: auto — bo'y endan hisoblanadi, nisbat saqlanadi.

Dars boshidagi osh kartasiga shu qoidani qo'shsangiz, surat karta eniga tushadi va hamma ekranda sig'adi. video ham shu ro'yxatda — u ham rasm kabi o'z nisbatiga ega element (dars oxirida ko'ramiz).

2.3 width: 100% yoki max-width: 100%?

img asoslari darsida width: 100%; height: auto; degan edik, reset'da esa max-width. Qaysi biri to'g'ri? Ikkalasi ham — lekin har xil ishga:

html
<style>
  :root {
    --rang-asosiy: #2f6b3a;
  }
  div {
    width: 220px;
    margin-bottom: 12px;
    border: 1px dashed var(--rang-asosiy);
  }
  img {
    display: block;
    height: auto;
  }
  .toliq img { width: 100%; }
  .chegara img { max-width: 100%; }
</style>
<div class="toliq"><p>❌ width: 100%</p><img alt="Daraxt belgisi"
  width="80" height="80" src="data:image/png;base64,
  iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAAgAAAAICAIAAABLbSncAAAANklEQVR42mP4
  /+sDVsQAZ+lnW+lnW6FLQESR5RjQROFyCAmpWCl0CYgcXALdcqlYKeyuQpMA
  ADljhz25PdYaAAAAAElFTkSuQmCC"></div>
<div class="chegara"><p>✅ max-width: 100%</p><img alt="Daraxt belgisi"
  width="80" height="80" src="data:image/png;base64,
  iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAAgAAAAICAIAAABLbSncAAAANklEQVR42mP4
  /+sDVsQAZ+lnW+lnW6FLQESR5RjQROFyCAmpWCl0CYgcXALdcqlYKeyuQpMA
  ADljhz25PdYaAAAAAElFTkSuQmCC"></div>

Nimaga qarang: ikkala qutida ham kichik (80×80) belgi. width: 100% uni quti eniga — 220 pikselga cho'zib yubordi — xira va loyqa, xuddi kichik suratni kattalashtirgandek. max-width: 100% esa rasmni o'z o'lchamida qoldirdi. Rasmning ichi g'alati ko'rinsa — tabiiy: bu 8×8 piksellik kichik rasm, pixelated bo'limida undan yana foydalanamiz.

Katta rasm, tor quti Kichik rasm, keng quti
width: 100% Qutiga kichrayadi Qutigacha cho'ziladi (xira)
max-width: 100% Qutiga kichrayadi O'z o'lchamida qoladi

Katta rasmda ikkalasi bir xil ishlaydi. Farq — kichik rasmda. Shuning uchun reset'da max-width: u hech qachon rasmni "kattalashtirib buzmaydi". width: 100% esa ataylab tanlanadi — rasm doim ustunni to'liq egallashi kerak bo'lganda, masalan menyu kartasining surati. Shunda rasm fayli ham yetarlicha katta bo'lishi kerak (Responsive rasmlar).

2.4 height: auto nega shart

HTML'da height="800" bor. max-width enni 300 ga tushirdi, bo'y-chi? Chrome'da tekshirdik: height: auto yozilmasa, rasm 300×800 bo'lib qoldi — tarelka tuxumga aylandi. Atributdagi bo'y CSS tomonidan o'zgartirilmaguncha amal qiladi. height: auto "bo'yni endan hisobla" deydi — 300×200.

Qoida: rasmning enini CSS'da o'zgartirsangiz, bo'yi uchun doim height: auto.

2.5 Atributlar va aspect-ratio: sakrash yo'q

img asoslari darsida "zamonaviy brauzerlar height: auto da ham atributlardan nisbatni olib, joy ajratadi" degan edik. Buning mexanizmi — O'lchamlar darsidagi aspect-ratio. Chrome'da reset'li rasmni tanlab, DevTools Computed'ga qaradik:

text
aspect-ratio: auto 1200 / 800

Brauzer atributlardan o'zi aspect-ratio yasagan. auto — "rasm yuklangach, uning haqiqiy nisbatini ol", 1200 / 800 esa — "ungacha shu nisbatni ishlat". Rasm hali yuklanmagan bo'lsa ham, brauzer 300 piksellik enga 200 piksellik bo'y ajratadi. Rasm kelganda matn joyidan siljimaydi — CLS yo'q. Eslatma: CLS (Cumulative Layout Shift) — kech kelgan rasm tufayli sahifaning "sakrashi", Google uni o'lchaydi (img asoslari).

Demak ikkalasi birga kerak: HTML'da haqiqiy width va height, CSS'da max-width: 100%; height: auto. Birinchisi nisbatni aytadi, ikkinchisi o'lchamni ekranga moslaydi.

Tekshirib ko'ring: Rasm width="1600" height="900", reset qo'llangan, ota eni 320 piksel. Rasm ekranda qanday o'lchamda chiqadi va yuklanmasdan oldin brauzer qancha joy ajratadi?

Javob

320×180. max-width: 100% enni 320 ga tushiradi, height: auto nisbat bo'yicha bo'yni hisoblaydi: 320 × 900 / 1600 = 180. Yuklanmasdan oldin ham xuddi shu 320×180 joy ajratiladi — nisbat atributlardan olingan (auto 1600 / 900).

3. object-fit — rasmni joyga moslash

3.1 Bir xil karta, har xil surat

Menyudagi hamma kartada surat bir xil o'lchamda bo'lsin — masalan, 160×120. Lekin Rustam aka yuborgan suratlar har xil: biri keng, biri kvadrat. Rasmga shunchaki width va height bersangiz, brauzer uni shu qutiga cho'zib kiritadi. img asoslari darsidagi xato: "osh tarelkasi cho'zilib, tuxumsimon bo'lib qoladi".

object-fit rasm o'z qutisini qanday to'ldirishini aytadi — xuddi Fonlar darsidagi background-size kabi, lekin img ning o'zi uchun:

html
<style>
  img {
    width: 160px;
    height: 120px;
    margin: 0 8px 8px 0;
    border: 1px solid #5b6660;
  }
  .toldir { object-fit: fill; }
  .sigdir { object-fit: contain; }
  .qopla { object-fit: cover; }
</style>
<img class="toldir" alt="fill"
  src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
  width='300' height='200' viewBox='0 0 300 200'
  preserveAspectRatio='none'><rect width='300' height='200'
  fill='%23fde2c4'/><circle cx='150' cy='100' r='70'
  fill='%232f6b3a'/></svg>">
<img class="sigdir" alt="contain"
  src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
  width='300' height='200' viewBox='0 0 300 200'
  preserveAspectRatio='none'><rect width='300' height='200'
  fill='%23fde2c4'/><circle cx='150' cy='100' r='70'
  fill='%232f6b3a'/></svg>">
<img class="qopla" alt="cover"
  src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
  width='300' height='200' viewBox='0 0 300 200'
  preserveAspectRatio='none'><rect width='300' height='200'
  fill='%23fde2c4'/><circle cx='150' cy='100' r='70'
  fill='%232f6b3a'/></svg>">

Nimaga qarang: surat 3:2 nisbatda (och fon, o'rtada yashil doira), quti esa 4:3.

  • fill (standart) — surat qutiga cho'zildi, doira biroz tik cho'zilgan ellipsga aylandi.
  • contain — surat to'liq ko'rinadi, doira tekis, lekin tepada va pastda bo'sh yo'laklar qoldi.
  • cover — quti to'liq to'ldi, doira tekis, faqat chap va o'ng chetlar kesildi.

Yana ikki qiymat: none — rasm o'z o'lchamida, quti "deraza" bo'lib uning bir qismini ko'rsatadi. scale-down — none va contain dan qaysi biri kichikroq rasm bersa, o'shani tanlaydi.

Kichik izoh: SVG rasm o'zi nisbatini himoya qiladi va fill da ham cho'zilmaydi. Foto kabi cho'zilsin deb misoldagi SVG'ga preserveAspectRatio='none' qo'shildi. Oddiy JPG va PNG'da buning keragi yo'q.

3.2 object-position — qaysi qismi ko'rinadi

cover rasmning bir qismini kesadi. Standart holatda markaz qoladi (50% 50%). Taom rasmning pastida bo'lsa, u kesilib ketishi mumkin. object-position — background-position bilan bir xil yozuvda:

css
.taom-karta img {
  object-fit: cover;
  object-position: center bottom;
}

Endi kesish kerak bo'lsa, tepasi kesiladi, pasti — tarelka — saqlanadi. 50% 80% kabi aniq foiz ham mumkin: "pastroq, lekin eng chetda emas".

3.3 aspect-ratio + object-fit — karta surati

Qat'iy height: 120px o'rniga nisbat yaxshiroq: karta enini o'zgartirsangiz, surat bo'yi ham birga o'zgaradi. Menyu kartasining to'liq surati:

html
<style>
  :root {
    --rang-asosiy: #2f6b3a;
    --rang-ikkinchi: #5b6660;
  }
  img {
    display: block;
    max-width: 100%;
    height: auto;
  }
  .taom-karta {
    max-width: 18rem;
    border: 1px solid #c9d6cf;
    border-radius: 12px;
    overflow: clip;
  }
  .taom-karta img {
    width: 100%;
    aspect-ratio: 4 / 3;
    object-fit: cover;
    object-position: center bottom;
  }
  figure {
    margin: 0;
  }
  figcaption {
    padding: 8px 12px;
    color: var(--rang-ikkinchi);
    font-size: 0.875rem;
  }
</style>
<article class="taom-karta">
  <figure>
    <img alt="Toshkent oshi, ustida bedana tuxumi"
      width="1200" height="600"
      src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
      width='300' height='150' viewBox='0 0 300 150'
      preserveAspectRatio='none'><rect width='300' height='150'
      fill='%23fde2c4'/><circle cx='150' cy='100' r='45'
      fill='%232f6b3a'/></svg>">
    <figcaption>Rustam akaning oshi — har kuni 12:00 dan</figcaption>
  </figure>
</article>

Nimaga qarang: surat fayli 2:1 nisbatda, lekin kartada 4:3 bo'lib chiqdi. Chetlari kesildi, pastdagi yashil "tarelka" esa center bottom tufayli to'liq ko'rinadi. Karta burchaklari yumaloq, surat ham ular bo'ylab kesilgan — Chegara va soyalar darsidagi overflow: clip hiylasi.

Uch narsaga e'tibor bering:

  • CSS'dagi aspect-ratio: 4 / 3 atributdan kelgan auto 1200 / 600 ni bosib ketdi. Chrome'da o'lchadik: 300 piksellik enda surat 300×225 chiqdi.
  • object-fit faqat rasmning qutisi uning o'z nisbatidan farq qilganda ishlaydi. Faqat width bersangiz, bo'y o'zi hisoblanadi — kesadigan narsa qolmaydi.
  • figure ning brauzer bergan chap-o'ng 40 piksellik margin'i (Box model) margin: 0 bilan olib tashlandi. figure va figcaption darsida "figcaption ko'rinishini CSS bilan xohlagancha o'zgartirasiz" degan edik — mana: kichikroq, kulrang, ichki bo'sh joy bilan.

Tekshirib ko'ring: Stajyor .taom-karta img { width: 100%; object-fit: cover; } yozdi, lekin rasmlar baribir har xil balandlikda chiqyapti. Nima yetishmayapti?

Javob

Balandlik yoki nisbat. Faqat en berilganda rasm qutisi rasmning o'z nisbatida bo'ladi — object-fit uchun "moslanadigan" joy yo'q. aspect-ratio: 4 / 3 (yoki height) qo'shilsa, hamma kartada quti bir xil bo'ladi va cover rasmni unga kesib joylaydi.

4. Rasm kelguncha: o'rinbosar

Rasm unumdorligi darsida placeholder (o'rinbosar) — rasm kelguncha ko'rinadigan vaqtinchalik ko'rinish usullarini tanishtirgan edik. "Bu usullarni CSS'ni o'rgangach qo'llaysiz" degandik. Ikki CSS usuli:

  • Asosiy rang. Rasmga suratning asosiy rangida background-color bering. Atributlar tufayli joy oldindan ajratilgan — rasm kelguncha shu joy rangli bo'lib turadi, keyin surat uni yopadi.
  • LQIP ("past sifatli o'rinbosar rasm") — juda kichik (masalan, 6×4 piksellik) nusxani fon rasmi qilib, background-size: cover bilan cho'zish. Brauzer kichik rasmni kattalashtirganda uni silliqlaydi — xira, rangli dog' chiqadi.
html
<style>
  .rasm-orni {
    width: 240px;
    aspect-ratio: 3 / 2;
    margin-bottom: 8px;
    background-color: #fde2c4;
  }
  .lqip {
    background-image: url("data:image/png;base64,\
iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAAYAAAAECAIAAAAiZtkUAAAAJklEQVR42mP4\
++gIGmL4++jIFjcpCIIKbXGT0s+20s+2gjCwqwIAVOMtZJMj45oAAAAASUVO\
RK5CYII=");
    background-size: cover;
  }
</style>
<div class="rasm-orni"></div>
<div class="rasm-orni lqip"></div>

Nimaga qarang: birinchisi — bir rangli qum rang to'rtburchak, ikkinchisi — xira, rangli dog'lar. Ikkalasi ham haqiqiy surat kelguncha ko'rinadigan holat. Namoyish uchun div ishlatdik, real sahifada bu qoidalar img ning o'ziga yoziladi. LQIP rasmi bor-yo'g'i yuz baytcha — u sahifa bilan birga darhol yuklanadi.

Ehtiyot bo'ling: shaffof joyli PNG yoki SVG'da o'rinbosar rang rasm kelgandan keyin ham shaffof joylardan ko'rinib qoladi. Bu usul — faqat to'liq suratlar uchun.

5. image-rendering: pixelated — tiniq piksellar

Brauzer kichik rasmni kattalashtirganda uni silliqlaydi. Foto va LQIP uchun bu yaxshi. Lekin piksel-art, kichik ikonka yoki QR-kod uchun — yomon: aniq kataklar xira dog'ga aylanadi. image-rendering: pixelated silliqlashni o'chiradi — har piksel aniq kvadrat bo'lib kattalashadi:

html
<style>
  img {
    width: 96px;
    height: 96px;
    margin-right: 16px;
  }
  .tiniq {
    image-rendering: pixelated;
  }
</style>
<img alt="Daraxt (odatiy)" src="data:image/png;base64,
  iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAAgAAAAICAIAAABLbSncAAAANklEQVR42mP4
  /+sDVsQAZ+lnW+lnW6FLQESR5RjQROFyCAmpWCl0CYgcXALdcqlYKeyuQpMA
  ADljhz25PdYaAAAAAElFTkSuQmCC">
<img class="tiniq" alt="Daraxt (pixelated)"
  src="data:image/png;base64,
  iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAAgAAAAICAIAAABLbSncAAAANklEQVR42mP4
  /+sDVsQAZ+lnW+lnW6FLQESR5RjQROFyCAmpWCl0CYgcXALdcqlYKeyuQpMA
  ADljhz25PdYaAAAAAElFTkSuQmCC">

Nimaga qarang: ikkalasi ham bir xil 8×8 piksellik rasm, 12 barobar kattalashtirilgan. Chapdagisi — xira yashil dog'. O'ngdagisi — aniq kataklardan yasalgan daraxt, xuddi eski o'yinlardagidek. image-rendering hamma asosiy brauzerda bor (Baseline, keng tarqalgan).

Real misol: «Bahor» Click yoki Payme uchun to'lov QR-kodini kichik PNG qilib qo'ysa, pixelated uni katta ekranda ham tiniq ko'rsatadi — telefon kamerasi osonroq o'qiydi.

Tekshirib ko'ring: «Bahor» menyusidagi 50×50 piksellik QR-kod 200 pikselga kattalashtirildi va kataklari xira dog'ga aylandi. Qaysi qiymat kerak? image-rendering:

Javob

pixelated — brauzer silliqlashni o'chiradi, har piksel aniq kvadrat bo'lib kattalashadi. QR-kod kataklari tiniq qoladi va telefon kamerasi uni oson o'qiydi. Foto uchun esa buni ishlatmang — u "zinapoya" bo'lib qoladi.

6. SVG ikonka matn rangida

SVG HTML ichida darsida "CSS uning rangi va o'lchamini boshqara oladi" degan edik. HTML ichidagi SVG — oddiy element, CSS unga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiladi:

html
<style>
  :root {
    --rang-asosiy: #2f6b3a;
    --rang-urgu: #b4461a;
  }
  a {
    color: var(--rang-asosiy);
  }
  a:hover {
    color: var(--rang-urgu);
  }
  .ikonka {
    width: 1.25em;
    height: 1.25em;
    vertical-align: -0.25em;
    fill: currentColor;
  }
</style>
<p><a href="tel:+998900000000">
  <svg class="ikonka" viewBox="0 0 24 24" aria-hidden="true">
    <path d="M6 2h4l2 5-3 2a11 11 0 0 0 6 6l2-3 5 2v4a2 2 0 0 1
      -2 2A18 18 0 0 1 4 4a2 2 0 0 1 2-2z"/>
  </svg>
  +998 90 000 00 00</a></p>

Nimaga qarang: telefon ikonkasi matn bilan bir xil yashil. Sichqonchani havolaga olib boring — ikonka ham matn bilan birga qizg'ishga o'tadi. fill: currentColor — "matn rangida bo'ya" (Meros darsidagi currentColor).

1.25em — ikonka shrift bilan birga kattalashadi. vertical-align ikonkani qatorning o'rtasiga tushiradi (Qator balandligi darsida batafsil). SVG va CSS'ning to'liq imkoniyatlari — SVG va CSS darsida.

7. video va iframe — moslashuvchan

7.1 video — rasm kabi

video ham width va height atributlaridan nisbat oladi. Chrome'da tekshirdik: width="1280" height="720" li video uchun Computed'da aspect-ratio: auto 1280 / 720. Shuning uchun rasmlar reset'i unga ham ishlaydi: max-width: 100%; height: auto — va video ekranga moslashadi.

7.2 iframe — nisbatni CSS beradi

iframe boshqacha: uning atributlari nisbat bermaydi (Chrome'da Computed'da shunchaki aspect-ratio: auto). width: 100%; height: auto yozsangiz, bo'y brauzerning standart 150 pikseliga qaytadi:

html
<style>
  iframe {
    display: block;
    width: 100%;
    height: auto;
    margin-bottom: 12px;
    border: 0;
    background-color: #e8f1ec;
  }
  .nisbatli {
    aspect-ratio: 4 / 3;
  }
</style>
<div style="max-width: 20rem">
  <iframe title="Xarita — nisbatsiz" width="600" height="450"
          srcdoc="<p>❌ Xarita (nisbatsiz)</p>"></iframe>
  <iframe class="nisbatli" title="Xarita: Choyxona «Bahor»"
          width="600" height="450"
          srcdoc="<p>✅ Xarita (4 / 3)</p>"></iframe>
</div>

Nimaga qarang: ikkala oyna ham 20rem eniga moslashdi. Birinchisi yassi — 150 piksel baland. Ikkinchisi to'g'ri 4:3 nisbatda. aspect-ratio ni O'lchamlar darsida ko'rgan edingiz — mana uning eng ko'p ishlatiladigan joyi. YouTube videolari uchun — 16 / 9.

iframe darsida xarita xizmatining kodidagi style ni "CSS'ni o'rgangach ko'chirasiz" degan edik. Endi style="border:0;" Chegara darsidagi border: 0 ga, o'lchamlar esa aspect-ratio ga ko'chdi. HTML'da faqat haqiqiy nisbatni bildiruvchi width va height atributlari qoladi.

Tekshirib ko'ring: Nega video ga aspect-ratio yozmasa ham, max-width: 100%; height: auto bilan to'g'ri nisbatda qoladi, iframe esa yo'q?

Javob

video ham rasm kabi width va height atributlaridan nisbat oladi — Chrome'da Computed'da aspect-ratio: auto 1280 / 720 turibdi, shuning uchun height: auto bo'yni shu nisbatdan hisoblaydi. iframe atributlari nisbatga aylanmaydi: height: auto da u standart 150 pikselga qaytadi. Unga nisbatni CSS'ning o'zi beradi — aspect-ratio: 4 / 3.

8. Ko'p uchraydigan xatolar

8.1 Rasm ostida bo'shliq

Rangli quti yoki karta ichida rasm ostida 3–5 piksel. Tuzatish: display: block.

8.2 Kichik rasm xira

img { width: 100%; } kichik logotipni cho'zib yubordi. Tuzatish: max-width: 100%. width: 100% — faqat yetarlicha katta rasm uchun.

8.3 Rasm cho'zildi

max-width: 100% bor, height: auto yo'q — HTML'dagi height bo'yni ushlab qoldi. Tuzatish: height: auto.

8.4 object-fit ishlamayapti

Rasmga faqat en berilgan, yoki object-fit div ga yozilgan. object-fit faqat img, video kabi o'z ichki rasmi bor elementlarda va quti nisbati rasmnikidan farq qilganda ishlaydi. Tuzatish: aspect-ratio yoki height qo'shing. div ning fon rasmi uchun — background-size.

8.5 iframe 150 piksel

height: auto bilan iframe yassi bo'lib qoldi. Tuzatish: aspect-ratio: 16 / 9 (video) yoki xarita nisbati.

8.6 Atributlar olib tashlandi

"O'lchamni CSS beradi-ku" deb width/height atributlari o'chirildi. Rasm kelguncha 0 balandlik — sahifa sakraydi. Tuzatish: atributlar qolsin, ular nisbat uchun.

9. Mashqlar

Mashqlarni kurs/mashqlar/05/ papkasida bajaring.

1-mashq (oson): O'lchamni ayting

Ota eni 300 piksel. Rasm width="1200" height="800".

  • img { max-width: 100%; height: auto; } — [:300] × [:200]
  • img { max-width: 100%; } — 300 ×
  • Xuddi shu qoidalar, lekin rasm width="120" height="80" bo'lsa, max-width: 100%; height: auto — [:120] × 80, width: 100%; height: auto — 300 × [:200]

Ishora: max-width faqat kichraytiradi; height: auto nisbatni saqlaydi.

Yechim
  • 300×200: en ota eniga tushdi, bo'y nisbat bo'yicha: 300 × 800 / 1200.
  • 300×800: height: auto yo'q — atributdagi 800 qoldi, rasm cho'zildi.
  • 120×80: kichik rasm max-width bilan o'z o'lchamida qoladi.
  • 300×200: width: 100% kichik rasmni 300 ga cho'zdi, height: auto nisbatni saqladi — lekin rasm xira bo'ladi.

2-mashq (o'rta): Menyu kartalari bir xil bo'lsin

«Bahor» menyusida ikki karta: lag'mon surati keng (2:1), manti surati — kvadrat (1:1). Kartalar yonma-yon turadi va suratlar bir xil balandlikda bo'lishi kerak.

  1. Rasmlar uchun reset.
  2. Karta suratlari: karta enini to'liq egallasin, nisbati 3:2, kesilsa ham buzilmasin.
  3. Surat karta burchaklari bo'ylab yumaloq kesilsin.

Suratlar o'rniga natijada data: SVG ishlating (misollardagidek).

Ishora: "aspect-ratio + object-fit" bo'limidagi karta. width: 100% bu yerda to'g'ri tanlov — surat ustunni to'liq egallashi kerak. Kartalarni yonma-yon qo'yish — display: inline-block (display).

Yechim
html
<style>
  img {
    display: block;
    max-width: 100%;
    height: auto;
  }
  .taom-karta {
    display: inline-block;
    width: 10rem;
    margin: 0 8px 8px 0;
    border: 1px solid #c9d6cf;
    border-radius: 12px;
    overflow: clip;
  }
  .taom-karta img {
    width: 100%;
    aspect-ratio: 3 / 2;
    object-fit: cover;
  }
  .taom-nomi {
    margin: 8px 12px;
  }
</style>
<article class="taom-karta">
  <img alt="Lag'mon" width="600" height="300"
    src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
    width='200' height='100' viewBox='0 0 200 100'
    preserveAspectRatio='none'><rect width='200' height='100'
    fill='%23fde2c4'/><circle cx='100' cy='50' r='40'
    fill='%23b4461a'/></svg>">
  <h3 class="taom-nomi">Lag'mon</h3>
</article>
<article class="taom-karta">
  <img alt="Manti" width="500" height="500"
    src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
    width='100' height='100' viewBox='0 0 100 100'
    preserveAspectRatio='none'><rect width='100' height='100'
    fill='%23e8f1ec'/><circle cx='50' cy='50' r='35'
    fill='%232f6b3a'/></svg>">
  <h3 class="taom-nomi">Manti</h3>
</article>
  • Ikkala surat ham 160×107 atrofida — nisbati bir xil 3:2. Keng suratning chetlari, kvadratnikining esa tepa-pasti kesildi, doiralar tekis qoldi.
  • Reset va karta qoidasi birga ishlaydi: max-width: 100% ham, width: 100% ham 100% — bu yerda farqi yo'q, lekin reset umumiy qoida bo'lib qoladi.
  • Atributlar (600/300, 500/500) — fayllarning haqiqiy o'lchami. CSS nisbatni 3:2 ga almashtirdi, lekin atributlar baribir kerak: CSS hali yuklanmagan bo'lsa ham, rasm kelishidan oldin joy to'g'ri ajratiladi.

3-mashq (qiyin): Aloqa sahifasi — xarita va video

«Bahor»ning aloqa sahifasida (aloqa/) xarita iframe i va qisqa tanishtiruv videosi bor. Xarita xizmati bergan kod:

html
<iframe src="https://example.com/xarita"
  width="600" height="450" style="border:0;"
  title="Xarita: Choyxona «Bahor», Chilonzor"
  loading="lazy"></iframe>
<video src="../assets/files/bahor.mp4" width="1280" height="720"
  controls></video>
  1. HTML'dan inline stilni olib tashlang (CSP uni baribir to'sadi).
  2. Xarita ham, video ham telefonda ekranga sig'sin, nisbatlari saqlansin: xarita — atributlardagi nisbatda, video — 16:9.
  3. Ostida bo'shliq qolmasin.

Ishora: video nisbatni atributlardan oladi, iframe — yo'q. Xarita nisbatini atributlardan hisoblang: 600 / 450.

Yechim

HTML:

html
<iframe src="https://example.com/xarita"
  width="600" height="450"
  title="Xarita: Choyxona «Bahor», Chilonzor"
  loading="lazy"></iframe>
<video src="../assets/files/bahor.mp4" width="1280" height="720"
  controls></video>

asosiy.css:

css
img,
video {
  display: block;
  max-width: 100%;
  height: auto;
}

iframe {
  display: block;
  width: 100%;
  height: auto;
  aspect-ratio: 4 / 3;
  border: 0;
}
  • style="border:0;" HTML'dan ketdi, o'rniga CSS'dagi border: 0. «Bahor»ning CSP'si (default-src 'self') inline style ni to'sgani uchun u aslida ishlamayotgan edi (CSS nima).
  • 600 / 450 = 4 / 3. Xarita 4:3 nisbatda qoladi.
  • video uchun alohida qoida kerak emas: reset unga ham tegishli, nisbat esa atributlardan (auto 1280 / 720) keladi.
  • display: block — ikkalasi ham satr ichidagi element, ostidagi bo'shliq yo'qoladi.
  • Hamma iframe 4:3 bo'lishi shart emas. Saytda YouTube videosi ham bo'lsa, unga alohida 16 / 9 kerak bo'ladi — masalan, atribut selektori bilan: iframe[src*="youtube"] (Atribut selektorlari).

4-mashq: Portfolio qadami — rasm ekranga sig'adi

Portfoliongizning bosh sahifasidagi rasm (width="480" height="320") telefonda ustundan chiqib ketadi. Bu Matematik funksiyalar darsida main ga min(100% - 2rem, 70ch) en berganingizdan beri shunday: 360 piksellik ekranda ustun ~312 piksel, rasm esa 480. Loyiha sahifasidagi skrinshot (600) ham xuddi shunday.

  1. asosiy.css ga rasmlar uchun reset qo'shing.
  2. Bosh sahifadagi rasmning burchaklarini 0.5rem yumaloqlang — kartalar bilan bir uslubda.
  3. Loyiha sahifasidagi figure ning brauzer margin'ini olib tashlang, figcaption ni kichikroq va ikkinchi darajali rangda qiling.
  4. DevTools'da 360 piksel enda tekshiring: gorizontal skroll yo'q, rasm ustunga to'liq sig'adi.

Ishora: reset — "Rasmlar uchun reset" bo'limida. Portfolio'da class yo'q — teg selektorlari yetarli: main > img, figure, figcaption. Ranglar — --rang-ikkinchi.

Yechim
css
img,
video {
  display: block;
  max-width: 100%;
  height: auto;
}

main > img {
  border-radius: 0.5rem;
}

figure {
  margin: 0;
}

figcaption {
  margin-top: 0.5rem;
  color: var(--rang-ikkinchi);
  font-size: 0.875rem;
}

Bosh sahifa telefon enida:

html
<style>
  :root {
    --rang-matn: #1f2a24;
    --rang-fon: #f7faf8;
    --rang-asosiy: #1f6f4a;
  }
  body {
    margin: 0;
    font-family: system-ui, sans-serif;
    color: var(--rang-matn);
    background-color: var(--rang-fon);
  }
  main {
    width: min(100% - 2rem, 70ch);
    margin-inline: auto;
  }
  h1 {
    color: var(--rang-asosiy);
  }
  img {
    display: block;
    max-width: 100%;
    height: auto;
  }
  main > img {
    border-radius: 0.5rem;
  }
</style>
<main id="asosiy">
  <h1>Salom, men Aziz — boshlovchi frontend dasturchiman</h1>
  <p>Veb-saytlarni noldan o'rganyapman.</p>
  <img alt="Noutbukda ochiq turgan HTML kod"
    width="480" height="320"
    src="data:image/svg+xml,<svg xmlns='http://www.w3.org/2000/svg'
    width='480' height='320'><rect width='480' height='320'
    fill='%231f2a24'/><rect x='40' y='60' width='240' height='16'
    fill='%231f6f4a'/><rect x='40' y='100' width='320' height='16'
    fill='%23c9d6cf'/><rect x='80' y='140' width='200' height='16'
    fill='%23c9d6cf'/></svg>">
</main>
  • Telefon enida (360) rasm ustunning eniga tushdi va sig'di — Matematik funksiyalar darsidan beri bo'lgan gorizontal skroll yo'qoldi. Kompyuter enida rasm o'zining 480 pikselida qoladi: max-width uni kattalashtirmaydi.
  • main > img — faqat main ning bevosita bolasi bo'lgan rasm, ya'ni bosh sahifadagisi. Loyiha sahifasidagi skrinshot figure ichida, unga ta'sir qilmaydi (Asosiy selektorlar).
  • Namunadagi rasm — data: SVG, faqat natija uchun. Sizning faylingizda assets/images/ish-joyi.jpg qoladi.
  • Overflow darsidagi portfolio qadamida topgan aybdoringiz shu edi — endi u tuzatildi.

10. Real ishda

  • Reset — img, video { display: block; max-width: 100%; height: auto; } deyarli har loyihada, ko'pincha CSS reset faylining ichida. Tailwind (kursda alohida o'rganamiz) ham aynan shu qoidani o'zi qo'shadi.
  • Onlayn do'kon va yetkazib berish ilovalari — mahsulot suratlari har xil o'lchamda keladi. Ro'yxatda esa hammasi aspect-ratio + object-fit: cover bilan bir xil kartaga tushadi.
  • CLS — Lighthouse va PageSpeed hisobotida alohida ko'rsatkich. O'lchamsiz rasm — uning keng tarqalgan sabablaridan biri (HTML sahifani audit qilish).
  • Rasmlarning CSS tomoni davomi — image-set(), fon rasmlarini ekran eniga qarab almashtirish — Rasmlar: CSS tomoni darsida.
  • Intervyuda so'raladi: "Rasm ostidagi bo'shliq qayerdan keladi?", "object-fit: cover va contain farqi?", "width/height atributlari CLS'ga qanday yordam beradi?".

Xulosa

  • img — satr ichidagi element: tayanch chiziq tufayli ostida bo'shliq; display: block yoki vertical-align.
  • Reset: display: block; max-width: 100%; height: auto; — max-width faqat kichraytiradi, width: 100% kichik rasmni ham cho'zadi.
  • HTML atributlari brauzerda aspect-ratio: auto W / H bo'ladi — rasm kelguncha joy tayyor, CLS yo'q.
  • object-fit: cover/contain + object-position — rasmni belgilangan joyga buzmasdan; kerakli nisbat — aspect-ratio.
  • image-rendering: pixelated — piksel-art va QR-kod uchun; SVG ikonka — fill: currentColor.
  • video nisbatni atributlardan oladi, iframe — yo'q: unga aspect-ratio kerak.

Keyingi dars: Shrift asoslari — font-family, shrift steklari va o'lcham: saytning matni qanday ko'rinishini tanlaymiz.

Manbalar

  • MDN: "object-fit", "object-position", "aspect-ratio", "image-rendering", "vertical-align", "Responsive images" — developer.mozilla.org
  • web.dev: "Optimize Cumulative Layout Shift" — web.dev/articles/optimize-cls
  • W3C: "CSS Images Module Level 3" (object-fit, image-rendering) — w3.org/TR/css-images-3
  • HTML Standard: "Mapping to aspect-ratio" (atributlardan nisbat) — html.spec.whatwg.org
5-qism. CSS asoslari va layout · 29-dars yakunlandi

CSS'da rasm va video: max-width, object-fit va aspect-ratio

20 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: CSS shrift asoslari: font-family, shrift steklari va o'lcham
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0