Dasturchi karyerasi: yo'nalishlar, darajalar va O'zbekiston IT bozori xaritasi
Qisqacha: Dasturchilik — bitta kasb emas, bir nechta yo'nalish: frontend, backend, full-stack, DevOps, mobil va boshqalar. O'zbekistonda "Kompyuter dasturlash" sohasining 2025-yildagi rasmiy o'rtacha oyligi ~19,67 mln so'm (Milliy statistika qo'mitasi). Lekin bu butun soha o'rtachasi, junior maoshi emas. Bozorni boshqalarning gapidan emas, o'zingiz yig'gan vakansiyalar daftaridan o'qing — bu darsda shuni qilamiz.
Bu darsda
- Dasturchi yo'nalishlarini va har birining kundalik ishini kurs loyihalaringiz misolida ajrata olasiz.
- Junior, middle va senior farqini yil bilan emas, mas'uliyat bilan tushuntira olasiz.
- O'zbekiston IT bozori haqidagi raqamlarni manbasi, sanasi va chegarasi bilan o'qiysiz.
- Maosh haqidagi raqamni o'zingiz aniqlash usulini bilasiz va "bozor daftari"ni boshlaysiz.
- 39-qism yo'l xaritasini ko'rasiz: bozordan birinchi ishning 90 kunigacha.
Oldin bilishingiz kerak: Capstone metodologiyasi, Open source kutubxona chiqarish, Ingliz tilida yozish va gapirish.
1. Nega bu kerak?
Aziz 38-qismni tugatdi. Qo'lida loyihalar bor: portfolio, vazifalar va uning API'si, valyuta CLI, jamoa va bozor capstone'lari. U hh.uz'ni ochdi va "javascript" deb yozdi. Ekranda o'nlab e'lon: "Frontend Developer", "Fullstack (Node.js)", "Middle React", "Junior QA".
Aziz sarosimaga tushdi. Qaysi biri menga mos? "Middle" yozilgan joyga ariza berish mumkinmi? Do'sti "IT'da hamma 2000 dollar oladi" degan. Boshqasi "junior'ni hech kim olmaydi" deydi. Qaysi biri rost?
Ikkalasi ham manbasiz gap. Bu dars sizga boshqa yo'l beradi: har gapni manba bilan tekshirish. Biz uchta savolga javob beramiz:
- Qanday yo'nalishlar bor va siz ulardan qaysi biriga tayyorsiz?
- Bozor haqida ishonchli nima ma'lum va nima noma'lum?
- Bugun qaysi aniq qadamni qilasiz?
Hayotiy o'xshatish: uy ijaraga olish. Tanishlar "Chilonzorda 300 dollar" deydi. Lekin siz o'zingiz 20 ta e'lonni ko'rib, narxlarni yozib chiqsangiz, haqiqiy rasm paydo bo'ladi. Ish bozori ham shunday.
1.1 39-qism yo'l xaritasi
Bu qism — kursning oxirgi qismi. Unda yangi texnologiya yo'q. Unda siz o'rgangan narsani ish bilan bog'laymiz. Yo'l xaritasiga qarang: har tugun — bir yoki bir nechta dars.
flowchart LR
A["Bozor xaritasi"] --> B["Portfolio va<br/>case study"]
B --> C["GitHub va<br/>LinkedIn"]
C --> D["Rezyume"]
D --> E["Ish qidirish"]
E --> F["Intervyu"]
F --> G["Offer va<br/>muzokara"]
G --> H["Birinchi 90 kun"]
E -.-> R["Remote va<br/>frilans"]
R -.-> GAsosiy yo'l chapdan o'ngga ketadi. Remote va frilans — yon yo'l: ular ham ish qidirishdan boshlanadi va offerga olib keladi. Bu darsda birinchi tugunni o'tamiz.
1.2 Bu qismning qoidasi: va'da yo'q
Bu qismda siz "3 oyda ish topasiz" degan gapni o'qimaysiz. Bunday va'dani hech kim halol bera olmaydi: bozor, shahar, ingliz tili va omad har kimda har xil. Qo'rqitish ham yo'q. Biz faqat manbali faktni va bugun qilinadigan qadamni beramiz.
Har raqam yonida manba va sana turadi. Manba topilmasa — "topilmadi" deb ochiq aytamiz. Bu sizga ham odat bo'lsin: Telegram'dagi "IT'da maosh 3000$" postini ko'rsangiz, birinchi savolingiz — "manba qayerda?"
2. Yo'nalishlar: kim nima qiladi
2.1 Asosiy rollar
Rol (role) — jamoadagi vazifangiz nomi. Vakansiya sarlavhasi odatda shu rolni aytadi. Quyidagi jadvalda har rol kursning qaysi qismida sizga tanish bo'lganini ko'rsatdik.
| Rol | Kundalik ish | Kursda qayerda |
|---|---|---|
| Frontend | brauzerdagi interfeys, holat, tezlik | 04–23: vazifalar web, portfolio |
| Backend | API, baza, xavfsizlik, fon ishlar | 25–35: vazifalar-api |
| Full-stack | ikkalasi, bitta xususiyat boshidan oxirigacha | 38: jamoa, bozor |
| DevOps | server, CI/CD, kuzatuv, zaxira | 33–34: deploy, blue-green |
Yana bir nechta rol bor, ular ham JavaScript bilan bog'liq:
| Rol | Kundalik ish | Kursda qayerda |
|---|---|---|
| Mobil | telefon ilovasi | 37: React Native ko'rsatkichi |
| QA / test | test yozish, sifat nazorati | 22: Vitest, Playwright |
| Data / AI ilova | ma'lumot oqimi, AI integratsiya | 31: RAG, semantik qidiruv |
E'tibor bering: siz bularning hammasiga bir oz tekkansiz. Bu — kursning ataylab qilingan tanlovi. Lekin ish e'loni odatda bitta yo'nalishda chuqurlikni so'raydi.
2.2 Dunyoda qaysi rol ko'p
Rollar ulushini Stack Overflow Developer Survey 2025 ko'rsatadi. Bu — har yili o'tkaziladigan katta xalqaro so'rovnoma. Savol: "Hozirgi ishingizni qaysi rol yaxshiroq tasvirlaydi?" Javob bergan 43 560 kishining eng ko'p tanlagan rollari:
- Full-stack27 %
- Backend14,2 %
- Desktop / korporativ4,3 %
- Frontend4,3 %
- Mobil3 %
- DevOps2,3 %
Manba: Stack Overflow Developer Survey 2025, Developer type, barcha respondentlar (n=43 560); survey.stackoverflow.co/2025/developers, ko'rildi 2026-11-10
Grafikdagi eng baland ustun — full-stack. Uni har to'rtinchi respondent tanlagan.
2.3 Natijani halol o'qish
Bu grafikni uchta ehtiyot bilan o'qing.
Bu O'zbekiston emas. So'rovnoma — butun dunyo bo'yicha va ixtiyoriy. Unga asosan Stack Overflow foydalanuvchilari javob beradi. O'zbekiston uchun shunday rollar statistikasi topilmadi.
Frontend kam ko'rinadi, lekin bu "frontend kerak emas" degani emas. Ko'p frontend dasturchi o'zini "full-stack" deb belgilaydi. Bitta odam faqat bitta javob tanlagan. Shuning uchun 4,3% — "o'zini faqat frontend deb bilganlar".
Bu ish e'lonlari emas. Grafik "kim qaysi rolda ishlaydi"ni ko'rsatadi, "qaysi rolga bo'sh o'rin ko'p"ni emas. Bo'sh o'rinni hh.uz kabi saytdagi e'lonlar ko'rsatadi — uni quyida ko'ramiz.
Tekshirib ko'ring: Do'stingiz grafikni ko'rib "frontend o'ldi, faqat 4%" dedi. Unga nima deysiz?
Javob
Grafik vakansiyalar sonini emas, respondentlar o'zini qanday atashini ko'rsatadi. Har kim bitta rol tanlagan, ko'p frontend dasturchilar esa "full-stack"ni belgilagan. Bundan tashqari, bu dunyo bo'yicha ixtiyoriy so'rovnoma, O'zbekiston bozori emas. Frontend talabini bilish uchun mahalliy vakansiyalarni sanash kerak.
3. Darajalar: junior, middle, senior
3.1 Daraja — yil emas, mas'uliyat
E'lonlarda uchta so'z ko'p uchraydi. Junior — boshlovchi dasturchi: aniq vazifani yordam bilan bajaradi. Middle — o'rta daraja: butun xususiyatni mustaqil qiladi. Senior — katta dasturchi: tizimni loyihalaydi va boshqalarga yo'l ko'rsatadi.
Darajalarning yagona rasmiy standarti yo'q. Har kompaniya o'z mezonini yozadi. Shuning uchun quyidagi jadval — amaliy umumlashma, qonun emas:
| Daraja | Asosiy savoli | Xatoga munosabat |
|---|---|---|
| Junior | "Buni qanday qilaman?" | xatoni so'rab, yordam bilan tuzatadi |
| Middle | "Buni qanday yaxshi qilaman?" | xatoni o'zi topadi va oldini oladi |
| Senior | "Buni qilish kerakmi va nega?" | jamoa xato qilmasligi uchun tizim quradi |
Hayotiy o'xshatish: oshxona. Yangi oshpaz retsept bo'yicha salat qiladi. Tajribali oshpaz butun menyuni o'zi tayyorlaydi. Bosh oshpaz esa menyuni tuzadi va boshqalarni o'rgatadi. Yil emas, qo'liga qancha mas'uliyat berilgani farq qiladi.
3.2 Vakansiyada "1–3 yil tajriba"
hh.uz'da 2026-11-10 kuni "javascript" bo'yicha birinchi sahifadagi 20 ta e'lonni ko'rib chiqdik. Ko'pchiligida tajriba talabi 1–3 yil edi: 20 tadan 12 tasida. "Tajribasiz" belgisi esa atigi 2–3 tasida.
Bu kichik namuna — bir kunlik kesim. Lekin u muhim haqiqatni ko'rsatadi: "tajribasiz" deb belgilangan e'lon kam. Demak, Aziz faqat shunday e'lonlarni kutsa, uzoq kutadi.
Nima qilish mumkin? Ikki narsani bilib qo'ying:
- Kurs loyihalari — tajribaning bir turi. Ish tajribasi o'rnini bosmaydi, lekin "u qura oladi" degan dalil beradi. Buni Portfolio darsida to'liq ko'ramiz.
- Talablar ro'yxatida majburiy va "afzal" bandlar aralash bo'ladi. E'londa "talab" va "afzallik" ("will be a plus") deb ajratilgan joylarni o'qing. Qaysi bandlarga mos kelsangiz ariza berish mumkinligi bo'yicha umumiy qoida yo'q — buni Ish qidirish darsida amaliy usul bilan ko'ramiz.
3.3 Ish beruvchilar nimadan shikoyat qiladi
2025-yilda ECOPSY kompaniyasi O'zbekistondagi IT ish beruvchilar tadqiqotini o'tkazdi. Tashabbuskor — Raqamli texnologiyalar vazirligi, IT Park ko'magida. Ekspertlarning 60% yuqori malakali kadrlar yetishmasligini asosiy muammo deb atagan. 40% esa middle va senior'ga kuchli talabni aytgan (it-park.uz, 2025-11-10).
E'tibor bering: bu foizlar — so'ralgan ekspertlar fikri, vakansiyalar sanog'i emas. Ular bozorning yo'nalishini ko'rsatadi, aniq o'lchamini emas.
Buni junior uchun qanday o'qish kerak? Kirish eshigi tor, lekin ichkarida talab katta. Ya'ni birinchi ish eng qiyin qadam. Undan keyin o'sgan dasturchiga talab yuqori. Shuning uchun birinchi ishni "abadiy joy" emas, "o'sish maktabi" deb tanlang.
Tekshirib ko'ring: Nega darajalar jadvalida "0–2 yil", "2–5 yil" kabi yil oraliqlarini yozmadik?
Javob
Chunki darajaning yagona standarti yo'q va yil uni yaxshi o'lchamaydi. Bir odam 3 yilda butun xususiyatni mustaqil qila oladi, boshqasi 6 yilda ham faqat aniq vazifani bajaradi. Kompaniyalar ham darajani "nima qila oladi" bo'yicha baholaydi. Yil oralig'i manbasiz raqam bo'lardi.
4. O'zbekiston bozori xaritasi
4.1 Qayerda ish bor
Ish beruvchilarni to'rt guruhga ajratish mumkin. Har guruh haqida ochiq ma'lumot har xil darajada bor:
| Guruh | Ochiq ma'lumot | Siz uchun nima |
|---|---|---|
| IT Park rezidentlari, autsorsing | 2025 eksporti 728,4 mln $ (IT Park ma'lumoti) | chet el mijozi, ingliz tili, jarayon |
| Banklar, fintex, telekom, ritel | ECOPSY tadqiqoti shunday korxonalarni qamragan | ichki mahsulot jamoasi, barqarorlik |
| Startaplar, agentliklar | raqamli manba topilmadi | tez o'sish, keng mas'uliyat |
| Davlat IT korxonalari | ishonchli manba topilmadi | — |
Autsorsing (outsourcing) — boshqa kompaniya buyurtmasi bilan dastur yozish. Mijoz ko'pincha chet elda bo'ladi. IT Park eksporti asosan shu ish: 2025-yilda 728,4 mln dollar, bir yil oldingidan 273,5 mln dollar ko'p (uzdaily va zamin.uz, IT Park ma'lumoti).
IT Park — O'zbekistondagi IT kompaniyalar uchun maxsus rejim va texnopark. Unga a'zo kompaniya — rezident. 2025-yil may oxirida rezidentlar 2 846 ta edi (daryo.uz, 2025-06-07). Yil yakunidagi soni topilmadi.
4.2 Vakansiyalar soni
hh.uz — O'zbekistondagi asosiy ish e'lonlari sayti. Uning ma'lumotiga ko'ra, 2025-yil III choragida saytda 33 mingdan ortiq faol vakansiya bo'lgan. Bu bir yil oldingidan 24% ko'p (kun.uz, 2025-10-08). 2026-yil II choragida 34 mingdan ortiq, ularning ~82% Toshkentda (kun.uz, hh.uz ma'lumoti).
Diqqat: bu raqamlar barcha sohalar uchun — sotuvchi ham, haydovchi ham ichida. Bitta manba zanjiri: hh.uz o'zi hisoblagan, kun.uz e'lon qilgan.
IT uchun kesimni o'zimiz ko'rdik. 2026-11-10 kuni butun O'zbekiston bo'yicha hh.uz qidiruvi:
- javascript65 ta
- frontend63 ta
- react33 ta
Manba: hh.uz qidiruvi, butun O'zbekiston (area=97), ko'rildi 2026-11-10; so'rovlar bir-birini kesib o'tadi
Ustunlarni qo'shmang: bitta e'lon uchala so'z bilan ham topilishi mumkin. Raqamlar ham har kuni o'zgaradi. Bu grafikning vazifasi — tartibni ko'rsatish: o'nlab, yuzlab emas.
4.3 Maosh: rasmiy raqam va uning chegarasi
Endi eng ko'p so'raladigan savol. O'zbekistonda ishonchli maosh raqami bitta: Milliy statistika qo'mitasining sohalar kesimidagi o'rtacha oylik.
Grafikda "nominal ish haqi" degan so'z bor. Nominal ish haqi — soliq ushlanishidan oldin hisoblangan oylik, narxlar o'sishiga tuzatilmagan holda. Ya'ni bu "qo'lga tegadigan" summa emas: undan daromad solig'i ushlanadi (bu haqda Offer va maosh muzokarasi darsida). 2025-yil uchun uni ikki mustaqil nashr bir xil raqam bilan berdi (kun.uz va spot.uz, ikkalasi 2026-01-26):
- Respublika o'rtachasi6,38 mln so'm
- Axborot va aloqa15,3 mln so'm
- Kompyuter dasturlash19,67 mln so'm
Manba: Milliy statistika qo'mitasi, 2025; kun.uz va spot.uz, 2026-01-26 (6 376,7 / 15 298 / ~19 674 ming so'm)
Grafikka qarang: dasturlash sohasining o'rtachasi respublika o'rtachasidan uch baravar yuqori. Bu — IT eng yuqori maoshli sohalardan biri ekanining rasmiy dalili.
Endi chegaralar. Ular raqamdan kam muhim emas:
- Bu butun soha o'rtachasi: junior ham, senior ham, rahbar ham ichida. O'rtacha qiymatni bir nechta katta maosh yuqoriga tortadi.
- Bu rasmiy hisoblangan ish haqi. Norasmiy to'lovlar, chet eldan frilans daromadi bunga kirmaydi.
- Daraja bo'yicha (junior, middle, senior) yangi, metodologiyali O'zbekiston tadqiqoti topilmadi.
Internetda ko'p iqtibos qilinadigan bitta maqola bor — IT Park saytida, 2020-yil noyabr. Unda ikki mutaxassisning shaxsiy kuzatuvi yozilgan, o'lchov usuli ko'rsatilmagan. Olti yil eski raqamni bugungi qaror uchun ishlatmaymiz.
4.4 Raqamni o'zingiz aniqlash usuli
Rasmiy o'rtacha "soha qanday" degan savolga javob beradi. "Menga qancha taklif qilishadi?" degan savolga esa o'zingiz yig'gan ma'lumot javob beradi. Usul quyidagicha:
- hh.uz'da o'z rolingiz bo'yicha qidiring: masalan, "react" yoki "node.js".
- Kamida 20 ta e'lonni oching va jadvalga yozing: rol, tajriba talabi, stack, masofaviy, maosh.
- Maosh ko'rsatilganlarini alohida sanang. Ko'p e'lon maoshni yozmaydi.
- Faqat sizning darajangizga mos e'lonlardan mediana oling.
- Sanani yozing va bir oydan keyin takrorlang.
Mediana (median) — saralangan sonlarning o'rtasidagisi. U o'rtacha qiymatdan barqarorroq: bitta juda katta e'lon uni siljitmaydi. Buni 3-mashqda funksiya qilib yozasiz.
Esda tuting: e'londagi raqam — "taklif qilingan oraliq", haqiqiy maosh emas. U muzokaraning boshlanish nuqtasi. Muzokarani Offer va maosh muzokarasi darsida o'rganamiz.
Tekshirib ko'ring: Aziz 20 ta e'lon yig'di. Maosh faqat 6 tasida ko'rsatilgan. U shu 6 tadan mediana olib "junior React maoshi shu" deb Telegram'ga yozdi. Nima xato?
Javob
Uchta xato bor. Birinchi: 6 ta e'lon juda kichik namuna, bitta qo'shimcha e'lon medianani sezilarli siljitadi. Ikkinchi: maosh yozilmagan 14 ta e'lon chetda qoldi — ularning maoshi boshqacha bo'lishi mumkin. Uchinchi: bu taklif oralig'i, haqiqiy to'lov emas, va sana yozilmagan. Halol yozuv: "2026-11 da 20 e'londan 6 tasida maosh bor edi; ular orasida mediana — X".
5. Xalqaro va remote ish
5.1 Remote ulushi
Remote (masofaviy) ish — ofisga bormasdan, uydan yoki istalgan joydan ishlash. Ko'pchilik uni "chet el kompaniyasida ishlash" bilan bog'laydi. Bu ikkisi alohida narsa: mahalliy kompaniya ham remote bo'lishi mumkin.
Stack Overflow 2025 so'rovnomasida ish formati quyidagicha taqsimlangan (survey.stackoverflow.co/2025/work):
| Format | Ulush |
|---|---|
| to'liq remote | 32,4% |
| gibrid (ofis + uy) | ~37,1% |
| to'liq ofis | 17,9% |
| xodim o'zi tanlaydi | 12,6% |
2024-yilda to'liq remote 38% edi. Demak, to'liq remote ulushi kamaymoqda, gibrid esa eng keng tarqalgan format. Bu ham dunyo bo'yicha ixtiyoriy so'rovnoma — O'zbekiston uchun shunday ma'lumot topilmadi.
5.2 Raqobat butun dunyo bilan
Remote ishning narxi bor: siz endi faqat Toshkentdagi nomzodlar bilan emas, butun dunyo bilan raqobat qilasiz. Asosiy to'siq — ingliz tili.
EF EPI — ingliz tili darajasi bo'yicha xalqaro indeks. 2025-yil nashrida O'zbekiston 123 mamlakat ichida 104-o'rinda, ball 429 ("juda past" guruh; dunyo o'rtachasi 488). Eng past ko'nikma — tinglash (385), eng yuqorisi — yozish (498) (EF EPI fact sheet; uzdaily.uz, 2025-11).
Bu raqam sizga nima deydi? Agar ingliz tilida bemalol yozsangiz va gaplashsangiz, ko'pchilikdan oldinga chiqasiz. Bu — Ingliz tilida yozish va gapirish darsidagi ishning eng katta foydasi.
Yana bir amaliy fakt: Toshkent — UTC+5, yozgi vaqtga o'tilmaydi. Nyu-York bilan farq qishda 10, yozda 9 soat. Ya'ni AQSh sharqiy sohilidagi jamoa bilan uchrashuv — sizda kech kechqurun. Tafsilotlar — Remote va xalqaro ish darsida.
6. Mutaxassislik tanlash
6.1 Keng asos, bitta chuqur yo'nalish
Kurs sizga keng asos berdi: brauzerdan serverga, testdan deploy'gacha. Ish bozori esa odatda bitta yo'nalishda chuqurlik so'raydi. Bu ziddiyat emas. Ko'p jamoalar shunday odamni qidiradi: hammasidan xabardor, bittasida kuchli.
Buni ba'zan T-shaklli dasturchi deyishadi. T harfining gorizontal chizig'i — keng bilim. Vertikal chizig'i — bitta sohadagi chuqurlik. Gorizontal chiziq sizda bor. Endi vertikalini tanlash kerak.
Tanlashga shoshilmang, lekin abadiy kechiktirmang ham. Birinchi ishga ariza berish uchun rezyume sarlavhasi kerak: "Frontend Developer" yoki "Full-stack Developer". Rekruter (recruiter) — kompaniyaga xodim qidiradigan va rezyumelarni birinchi bo'lib ko'radigan odam. Sarlavhasiz rezyume rekruterga "bu odam nima qilmoqchi?" degan savol qoldiradi.
6.2 O'zingizni baholash
Qaysi yo'nalish sizga mos? Javob kitobda emas, sizning tajribangizda. Kurs davomida qaysi ishlar sizga yoqqanini eslang. Masalan: interfeysni chiroyli qilish, API va bazani loyihalash, server va avtomatlashtirish.
Quyidagi kichik dastur shu xotirani raqamga aylantiradi. Har yo'nalishda uchtadan tipik ish bor. Siz har ishni 1 dan 5 gacha baholaysiz, dastur yo'nalishlar ballini hisoblaydi:
// har yo'nalishning uchta tipik ishi
const YONALISHLAR = {
frontend: ["interfeys", "dizayn", "brauzer"],
backend: ["malumot", "api", "xavfsizlik"],
fullstack: ["interfeys", "api", "malumot"],
devops: ["server", "avtomatlashtirish", "xavfsizlik"],
};
// kursda qaysi ish yoqqanini 1–5 bilan baholang
const menga = {
interfeys: 3, dizayn: 2, brauzer: 3, malumot: 5,
api: 4, xavfsizlik: 4, server: 3, avtomatlashtirish: 2,
};
function ballarniHisobla(yonalishlar, baho) {
return Object.entries(yonalishlar)
.map(([nom, ishlar]) => ({
nom,
ball: ishlar.reduce((s, ish) => s + baho[ish], 0),
}))
.toSorted((a, b) => b.ball - a.ball);
}
for (const { nom, ball } of ballarniHisobla(YONALISHLAR, menga)) {
console.log(`${nom}: ${ball} / 15`);
}Chiqishda tartibga qarang: eng yuqori ball tepada turadi.
Konsolda:
backend: 13 / 15
fullstack: 12 / 15
devops: 9 / 15
frontend: 8 / 15Bu yerda tanish vositalar ishladi: Object.entries obyektni juftlarga aylantiradi, reduce uchta bahoni qo'shadi, toSorted asl massivni buzmasdan saralaydi. menga obyektiga o'z bahoyingizni yozib, "Ishga tushir"ni bosing.
Natijani halol o'qing: bu dastur qaror qabul qilmaydi. U faqat xotirangizni tartibga soladi. Backend va full-stack orasida 1 ball farq — "ikkalasi ham mos" degani. Bunday holda bozor daftariga qarang: shahringizda qaysi rolga e'lon ko'p?
6.3 Tanlov va bozorni birlashtirish
Yaxshi tanlov ikki savolning kesishmasida: "menga nima yoqadi?" va "bozorda nima so'raladi?" Faqat birinchisi bo'yicha tanlasangiz, e'lon kam bo'lishi mumkin. Faqat ikkinchisi bo'yicha tanlasangiz, ishni tez tashlab qo'yasiz.
Amaliy tavsiya: birinchi ish uchun bitta asosiy sarlavha tanlang (masalan, "Frontend Developer (React)"). Rezyumening boshqa variantini ikkinchi yo'nalishga tayyorlab qo'ying. Rezyume variantlarini Rezyume va cover letter darsida yozamiz.
7. Bugungi amaliy qadam: bozor daftari
7.1 Daftar tuzilmasi
Bugun bitta ish qiling: "bozor daftari"ni boshlang. Bu oddiy jadval — Google Sheets, Excel yoki Markdown fayl. Har qator — bitta vakansiya. Namuna:
| Sana | Rol va daraja | Tajriba | Stack |
|---|---|---|---|
| 2026-11-10 | Frontend, junior | tajribasiz | React, TypeScript |
| 2026-11-10 | Full-stack, middle | 1–3 yil | Node.js, PostgreSQL |
Jadval telefonda sig'ishi uchun to'rtta ustun qo'ydik. Daftaringizda yana uchta ustun bo'lsin: masofaviymi, maosh ko'rsatilganmi (va qancha), havola. Kompaniya nomini yozish shart emas — sizga rol va talab muhim.
Qatorlardagi ma'lumot — namuna, haqiqiy e'lon emas. O'zingiznikini hh.uz'dan to'ldiring.
7.2 20 ta e'londan nima o'qiladi
20 ta qator yig'ilgach, uchta savolga javob yozing:
- Qaysi tajriba talabi eng ko'p uchradi?
- Stack ustunida qaysi so'z eng ko'p takrorlandi?
- Nechta e'londa maosh ko'rsatilgan?
Bu uchta javob keyingi darslarda ishlaydi. Stack so'zlari — rezyume kalit so'zlari bo'ladi. Tajriba talabi — qaysi e'lonlarga ariza berishni hal qiladi. Maosh ustuni — muzokaraga tayyorgarlik.
Bir haqiqatni ham yozib qo'ying. Bizning bir kunlik kesimimizda e'lon sarlavhalari ko'pincha umumiy edi: "Frontend", "Backend", "Fullstack". Stack talabini sarlavhadan emas, e'lon matnidan o'qish kerak. "React + TypeScript eng ko'p so'raladi" degan gapni biz ikkinchi mustaqil manba bilan tasdiqlay olmadik. Shuning uchun uni o'z daftaringizdan tekshiring.
8. Ko'p uchraydigan xatolar
| Xato | Nega xavfli | To'g'ri yo'l |
|---|---|---|
| Maoshni Telegram postidan bilish | manba va sana yo'q, ko'pincha reklama | rasmiy statistika + o'z daftaringiz |
| Soha o'rtachasini junior maoshi deb o'ylash | 19,67 mln — hamma darajalar o'rtachasi | daraja bo'yicha o'z e'lonlaringizdan mediana |
| Faqat "tajribasiz" e'lonlarni kutish | bunday e'lon kam: 20 tadan 2–3 tasi | portfolio bilan "1 yil" e'lonlarini ham o'qish |
| Yo'nalishni tanlamaslik | rezyume sarlavhasiz qoladi | bitta asosiy rol + bitta ehtiyot variant |
| Remote'ni oson yo'l deb bilish | raqobat butun dunyo bilan | ingliz tili va kuchli portfolio |
| Eski maqolaga tayanish | 2020 raqami bugun ishlamaydi | har raqamning sanasini tekshirish |
Eng ko'p uchraydigani — birinchisi. Raqamni ko'rsangiz, uch savol bering: kim o'lchagan, qachon, qanday usul bilan. Uchtasidan biriga javob bo'lmasa — bu raqam emas, gap.
9. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/39/01-bozor/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Saralangan sonlarning o'rtasidagi qiymat —
- 2025-yilda "Kompyuter dasturlash" sohasidagi rasmiy o'rtacha oylik, mln so'm (yaxlitlangan) —
- Stack Overflow 2025 so'rovnomasida eng ko'p tanlangan rol —
- Toshkent vaqt mintaqasi — UTC+
- Boshqa kompaniya buyurtmasi bilan dastur yozish —
Yechim
- mediana — bitta katta qiymat uni siljitmaydi, shuning uchun maosh uchun o'rtachadan yaxshiroq.
- 19,67 — Milliy statistika, 2025; butun soha o'rtachasi, daraja bo'yicha emas.
- full-stack — 27%; lekin bu dunyo bo'yicha ixtiyoriy so'rovnoma.
- 5 — yozgi vaqtga o'tilmaydi.
- autsorsing — IT Park eksportining asosiy qismi shu ish.
2-mashq (o'rta): daftarni sanash
Bozor daftaringiz massiv ko'rinishida. Har yozuvda tajriba ("yo'q", "1-3" yoki "3+"), masofaviy (true/false) va maosh (son yoki null) bor. daftarniSana(daftar) funksiyasini yozing: tajriba bo'yicha sonlar, masofaviy e'lonlar soni va maosh ko'rsatilgan e'lonlar ulushi (foizda, butun son). Pastdagi 10 ta yozuv — mashq uchun o'ylab topilgan, haqiqiy bozor ma'lumoti emas.
Ishora: sanash uchun obyektga hisob[kalit] = (hisob[kalit] ?? 0) + 1 yozing; ulush uchun Math.round (Math obyekti).
Yechim
const daftar = [
{ tajriba: "1-3", masofaviy: false, maosh: null },
{ tajriba: "1-3", masofaviy: false, maosh: 9 },
{ tajriba: "yo'q", masofaviy: false, maosh: 5 },
{ tajriba: "3+", masofaviy: true, maosh: null },
{ tajriba: "1-3", masofaviy: false, maosh: null },
{ tajriba: "1-3", masofaviy: true, maosh: 12 },
{ tajriba: "3+", masofaviy: false, maosh: null },
{ tajriba: "1-3", masofaviy: false, maosh: null },
{ tajriba: "yo'q", masofaviy: false, maosh: null },
{ tajriba: "1-3", masofaviy: false, maosh: 8 },
];
function daftarniSana(royxat) {
const tajriba = {};
let masofaviy = 0;
let maoshli = 0;
for (const e of royxat) {
tajriba[e.tajriba] = (tajriba[e.tajriba] ?? 0) + 1;
if (e.masofaviy) masofaviy++;
if (e.maosh !== null) maoshli++;
}
const ulush = Math.round((maoshli / royxat.length) * 100);
return { tajriba, masofaviy, ulush };
}
const n = daftarniSana(daftar);
console.log("tajriba:", n.tajriba);
console.log(`masofaviy: ${n.masofaviy} ta`);
console.log(`maosh ko'rsatilgan: ${n.ulush}%`);Konsolda:
tajriba: { '1-3': 6, "yo'q": 2, '3+': 2 }
masofaviy: 2 ta
maosh ko'rsatilgan: 40%Node kalitni qo'shtirnoqda ko'rsatdi: "yo'q" ichida apostrof bor, shuning uchun bittalik qo'shtirnoq ishlatilmadi. Mazmuni bir xil. Natijani o'qing: bu daftarda e'lonlarning ko'pi "1–3 yil" so'raydi va faqat 40% maoshni ko'rsatadi. Shunday daftardan "bozorda maosh X" degan xulosa chiqarib bo'lmaydi — buni keyingi mashq hal qiladi.
3-mashq (qiyin): halol mediana
maoshOraligi(maoshlar, kamida) funksiyasini yozing. Massivda null bo'lsa — tashlab yuboring. Qolgan son kamida dan kam bo'lsa, xulosa bermang: "kam ma'lumot: 4 ta (kamida 10 kerak)" satrini qaytaring. Yetarli bo'lsa — eng kichik, mediana va eng katta qiymatni qaytaring. Juft sonli massivda mediana — o'rtadagi ikki sonning o'rtachasi. Ikkala sinov ma'lumoti ham mashq uchun o'ylab topilgan (mln so'm).
Ishora: filter bilan nulllarni olib tashlang, toSorted((a, b) => a - b) bilan saralang (Nusxa bilan o'zgartirish).
Yechim
function maoshOraligi(maoshlar, kamida) {
const sonlar = maoshlar
.filter((m) => m !== null)
.toSorted((a, b) => a - b);
if (sonlar.length < kamida) {
const bor = sonlar.length;
return `kam ma'lumot: ${bor} ta (kamida ${kamida} kerak)`;
}
const o = Math.floor(sonlar.length / 2);
const mediana = sonlar.length % 2 === 0
? (sonlar[o - 1] + sonlar[o]) / 2
: sonlar[o];
return { kam: sonlar[0], mediana, kop: sonlar.at(-1) };
}
const bitta = [null, 9, 5, null, null, 12, null, null, null, 8];
console.log(maoshOraligi(bitta, 10));
const kopi = [6, 8, null, 7, 25, 9, 6, 10, 7, 8, 9, null, 7];
console.log(maoshOraligi(kopi, 10));Konsolda:
kam ma'lumot: 4 ta (kamida 10 kerak)
{ kam: 6, mediana: 8, kop: 25 }Ikkinchi sinovga qarang: 25 — bitta juda katta e'lon. O'rtacha qiymat 9,3 chiqardi va "tipik" taklifdan yuqori bo'lardi. Mediana esa 8 — e'lonlarning yarmi undan past, yarmi undan yuqori. Birinchi sinovdagi rad javobi ham muhim: 4 ta raqamdan xulosa qilmaslik — halollik, dastur emas.
4-mashq: Portfolio qadami
mashqlar reposida 39/01-bozor/daftar.md faylini yarating. Unga hh.uz'dan kamida 20 ta e'lonni yozing (yuqoridagi ustunlar bilan) va oxirida uchta savolga javob bering: eng ko'p tajriba talabi, eng ko'p stack so'zi, maoshli e'lonlar ulushi. Sanani yozing. Kompaniya nomlari va kontakt ma'lumotlari shart emas.
Yechim
Fayl oxiridagi xulosa namunasi (raqamlar o'rniga o'zingiznikini yozing):
## Xulosa — 2026-11-10, hh.uz, "react", 20 e'lon
- Tajriba: "1-3 yil" — 12 ta, "tajribasiz" — 3 ta.
- Stack: React — 20, TypeScript — 11, Next.js — 6.
- Maosh ko'rsatilgan: 7 ta (35%) — mediana uchun kam.
- Keyingi qadam: 2026-12-10 da takrorlash.Bu namunadagi raqamlar o'ylab topilgan. Muhimi — tuzilma: manba, sana, so'rov so'zi, namuna hajmi va "nima yetmaydi" degan halol qator.
10. Real ishda
- Rekruter suhbati. Birinchi qo'ng'iroqda ko'pincha "qaysi yo'nalishni xohlaysiz?" deb so'rashadi. Aniq javob ("React frontend, backend'ni ham bilaman") — yaxshi taassurot.
- Maosh savoli. "Qancha kutasiz?" degan savolga "bilmayman" emas, daftaringizdagi mediana va manbasini aytish mumkin. Bu savolni Offer va maosh muzokarasi darsida chuqur ko'ramiz.
- Yo'nalish o'zgarishi. Ko'p dasturchi karyera davomida yo'nalishni o'zgartiradi: frontend'dan full-stack'ga, backend'dan DevOps'ga. Keng asos bunday o'tishni osonlashtiradi.
- Bozor kuzatuvi. Tajribali dasturchilar ham daftar yuritadi — ish almashtirishdan oldin bozorni bir necha oy kuzatadi.
Xulosa
- Dasturchilik — bir nechta yo'nalish; siz hammasiga tekkansiz, endi bittasini asosiy qilib tanlaysiz.
- Daraja — yil emas, mas'uliyat: "qanday qilaman" → "qanday yaxshi qilaman" → "kerakmi va nega".
- Rasmiy raqam: dasturlash sohasining 2025-yildagi o'rtacha oyligi ~19,67 mln so'm — butun soha, daraja bo'yicha emas.
- Junior/middle/senior bo'yicha metodologiyali O'zbekiston maosh tadqiqoti topilmadi — o'z daftaringiz va mediana yagona halol yo'l.
- To'liq remote dunyoda kamaymoqda (38% → 32,4%), raqobat butun dunyo bilan, asosiy to'siq — ingliz tili.
- Bugungi qadam: 20 ta e'londan bozor daftari.
Keyingi dars: Portfolio: loyihalarni tanlash va taqdim etish — kurs loyihalaringizdan ishga oluvchiga ko'rsatiladigan 3–5 tasini tanlaymiz va har birini qanday taqdim etishni o'rganamiz.
Manbalar
- Milliy statistika qo'mitasi, 2025 o'rtacha ish haqi: https://kun.uz/news/2026/01/26/28-mln-somdan-223-mln-somgacha-ozbekistonda-sohalar-kesimida-oyliklar-qancha (2026-01-26) va https://www.spot.uz/oz/2026/01/26/salary/ (2026-01-26) — ikki mustaqil nashr, bir xil raqam (kun.uz — tekshirildi, 2026-11).
- Stack Overflow Developer Survey 2025 — Developers: https://survey.stackoverflow.co/2025/developers (Developer type, n=43 560 — tekshirildi, 2026-11); Work: https://survey.stackoverflow.co/2025/work (remote 32,4%, ofis 17,9% — tekshirildi, 2026-11); 2024 taqqoslash: https://survey.stackoverflow.co/2024/work (to'liq remote 38% — tekshirildi, 2026-11).
- hh.uz qidiruvi, butun O'zbekiston: https://tashkent.hh.uz/search/vacancy?text=javascript&area=97 (shuningdek
frontend,react; ko'rildi 2026-11-10). - hh.uz bozor ma'lumoti: https://kun.uz/en/news/2025/10/08/uzbekistans-job-market-sees-surge-in-vacancies-but-steep-fall-in-salary-offers (2025-10-08).
- IT Park eksporti 2025: https://www.uzdaily.uz/en/exports-from-sez-enterprises-exceed-9-trillion-soums-it-park-boosts-service-exports-by-us273-million/ (728,4 mln $ — tekshirildi, 2026-11) va https://zamin.uz/en/economy/203871-uzbekistan-it-park-service-exports-reach-record-growth.html (2026 boshi).
- IT Park rezidentlari: https://daryo.uz/en/2025/06/07/636-new-companies-join-uzbekistans-it-park-since-start-of-2025 (2025-06-07).
- ECOPSY tadqiqoti natijalari: https://www.it-park.uz/en/itpark/news/uzbekistan-presented-a-national-study-on-it-employer-branding (2025-11-10; 60% / 40% — tekshirildi, 2026-11).
- EF EPI 2025: https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-ranks-104th-in-2025-ef-epi-global-english-proficiency-index/ (2025-11; 104/123, 429 — tekshirildi, 2026-11) va EF fact sheet.
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.