18.3-dars: poetry va uv
18-QISM — SIFAT VA VOSITALAR · 3-dars
1. Kirish va motivatsiya
O'tgan ikki darsda venv (izolyatsiya) va pip (bog'liqliklar) ni alohida ishlatdik. Bu ishlaydi, lekin qadamlar ko'p: muhit yarat, faollashtir, o'rnat, pip freeze bilan qulfla, requirements.txt ni qo'lda boshqar. Zamonaviy vositalar — poetry va uv — bularning barchasini bitta vositada birlashtiradi: muhit, bog'liqlik, qulflash va nashr. Ular Node.js npm yoki Rust cargo kabi yagona, izchil ish oqimini beradi.
Bu vositalar pyproject.toml — Python loyihasining zamonaviy standart konfiguratsiya fayliga asoslanadi va qulf fayli (lock) bilan to'liq takrorlanuvchanlikni kafolatlaydi.
Real vaziyat. Bir jamoa pip + venv + requirements.txt bilan ishlardi, lekin muammolar takrorlanardi: kimdir muhitni faollashtirishni unutar, requirements.txt va haqiqiy o'rnatilgan versiyalar bir-biriga mos kelmas, bilvosita bog'liqliklar qulflanmagani uchun "menda ishlaydi" muammosi qaytardi. Ular uv ga o'tishdi: uv add requests bitta buyruq bilan muhitni yaratar (kerak bo'lsa), paketni o'rnatar, pyproject.toml ni yangilar va uv.lock ni (barcha bilvosita bog'liqliklar bilan) qulflar. Va bularning hammasi pip dan o'nlab marta tez edi. "Menda ishlaydi" muammosi yo'qoldi.
Bu darsda zamonaviy bog'liqlik vositalarini — poetry va uv ni o'rganamiz.
Bu darsda:
- Nima uchun
poetry/uv— birlashtirilgan ish oqimi -
pyproject.toml— zamonaviy standart - Qulf fayli va to'liq takrorlanuvchanlik
poetryish oqimi-
uv— tezlik va zamonaviylik pip+venvbilan solishtirish- Qaysi vositani tanlash
- Amaliy:
pyproject.tomlbilan ishlash
ℹ
poetryvauv— tashqi vositalar. Misollardapyproject.tomltuzilishitomllib16.6-bob bilan tahlil qilinadi; vosita buyruqlari tushuntiriladi.
2. Nazariya — chuqur tushuntirish
2.1. Alohida vositalar muammosi
pip + venv + requirements.txt yondashuvining kamchiliklari:
| Muammo | Tafsilot |
|---|---|
| Ko'p qadam | Yarat, faollashtir, o'rnat, qulfla — alohida |
| Qo'lda sinxronlash | requirements.txt va o'rnatilgan farq qilishi mumkin |
| Bilvosita qulflanmagan | To'liq takrorlanuvchanlik yo'q |
| Sekin | pip katta loyihada sekin |
| Nashr alohida | setup.py/build alohida vosita |
poetry/uv bularning barchasini bitta vositada hal qiladi.
2.2. pyproject.toml — zamonaviy standart
pyproject.toml (16.6, TOML) — Python loyihasining zamonaviy konfiguratsiya fayli. U bog'liqliklar, metama'lumot va vosita sozlamalarini bitta joyda saqlaydi:
[project]
name = "wisar"
version = "1.0.0"
description = "IlmHamroh ta'lim platformasi"
requires-python = ">=3.11"
dependencies = [
"requests>=2.31,<3.0",
"flask~=3.0",
]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest>=8.0", "ruff"]
[build-system]
requires = ["hatchling"]
build-backend = "hatchling.build" pyproject.toml — requirements.txt, setup.py va vosita sozlamalarini (ruff, pytest, coverage) birlashtiradi. Bu PEP 621 standarti.
2.3. Qulf fayli (lock)
Qulf fayli — aynan qaysi versiyalar o'rnatilganini (bilvosita bog'liqliklar va xeshlar bilan) yozadi:
| Fayl | Vosita |
|---|---|
poetry.lock |
poetry |
uv.lock |
uv |
requirements.txt (freeze) |
pip |
# uv.lock (soddalashtirilgan)
requests==2.31.0 (xesh: sha256:...)
urllib3==2.1.0 (xesh: sha256:...) # bilvosita
certifi==2023.11.17 (xesh: sha256:...) Qulf fayli git'ga qo'shiladi — u loyihani har joyda aynan bir xil qiladi. pyproject.toml — niyat (>=2.31), qulf — haqiqat (==2.31.0).
2.4. poetry ish oqimi
poetry — bog'liqlik va muhitni birga boshqaradigan mashhur vosita:
poetry new wisar # yangi loyiha (pyproject.toml bilan)
poetry add requests # bog'liqlik qo'shadi + qulflaydi
poetry add --group dev pytest # dev bog'liqlik
poetry install # pyproject.toml + lock dan o'rnatadi
poetry run python main.py # muhitda ishga tushiradi (faollashtirmasdan)
poetry lock # qulf faylini yangilaydi
poetry shell # muhitni faollashtiradi poetry muhitni avtomatik yaratadi va boshqaradi — venv ni qo'lda yaratish shart emas.
2.5. uv — tezlik va zamonaviylik
uv — Rust'da yozilgan yangi vosita (2024), pip/poetry ga muqobil, juda tez (10-100x):
uv init wisar # yangi loyiha
uv add requests # bog'liqlik + qulflash + o'rnatish
uv add --dev pytest # dev bog'liqlik
uv sync # muhitni pyproject + lock ga moslaydi
uv run python main.py # muhitda ishga tushiradi
uv lock # qulf faylini yangilaydi
uv pip install ... # pip-mos interfeysuv afzalligi |
Tafsilot |
|---|---|
| Tezlik | Rust, parallel yuklash (10-100x) |
| Yagona vosita | venv + pip + poetry o'rnini bosadi |
| pip-mos | uv pip bilan mavjud ish oqimi |
| Python versiyalarini ham | uv python install 3.12 |
2.6. Vositalarni solishtirish
| Xususiyat | pip+venv | poetry | uv |
|---|---|---|---|
| Muhit boshqaruvi | Qo'lda | Avtomatik | Avtomatik |
| Qulflash | freeze (qisman) |
poetry.lock |
uv.lock |
| Tezlik | O'rtacha | Sekinroq | Juda tez |
| pyproject.toml | Qisman | To'liq | To'liq |
| Nashr | Alohida | Ichida | Ichida |
| O'rganish | Oson | O'rtacha | Oson |
| Yosh | Eski, barqaror | 2018 | 2024, tez rivojlanmoqda |
2.7. Qaysi vositani tanlash
| Holat | Tavsiya |
|---|---|
| O'rganish, oddiy skript | pip + venv (asoslarni bilish muhim) |
| Yangi loyiha (2025+) | uv (tez, zamonaviy) |
| Mavjud poetry loyiha | poetry (davom eting) |
| Katta jamoa, barqarorlik | poetry yoki uv |
| CI/CD tezligi muhim | uv |
Vosita tanlash — muhim, lekin asosiy tushunchalar (izolyatsiya, versiya belgilash, qulflash) barcha vositaga umumiy. Avval pip/venv ni tushuning, keyin zamonaviy vositaga o'ting.
2.8. Migratsiya
| Dan | Ga | Usul |
|---|---|---|
requirements.txt |
pyproject.toml |
uv add -r requirements.txt yoki qo'lda |
poetry |
uv |
uv pyproject.toml ni o'qiy oladi |
pip |
uv |
uv pip install — bir xil interfeys |
3. Tez ma'lumotnoma
# poetry
poetry new loyiha; poetry add requests; poetry install; poetry run python main.py
# uv (tavsiya, 2025+)
uv init loyiha; uv add requests; uv sync; uv run python main.py
uv add --dev pytest ruff # dev bog'liqliklar
uv lock # qulflash# pyproject.toml (PEP 621)
[project]
name = "loyiha"
requires-python = ">=3.11"
dependencies = ["requests>=2.31,<3.0"]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest>=8.0", "ruff"]Qoidalar
pyproject.toml — zamonaviy standart (PEP 621)
qulf fayli (lock) git'ga — to'liq takrorlanuvchanlik
poetry/uv muhitni avtomatik boshqaradi
uv — tez, zamonaviy (yangi loyiha uchun)
asosiy tushunchalar barcha vositaga umumiy
avval pip/venv, keyin zamonaviy vosita4. Batafsil misollar
Misollarda
pyproject.tomltuzilishitomllib16.6-bob bilan tahlil qilinadi; vosita buyruqlari tushuntiriladi.
Misol 1 — pyproject.toml tuzilishi
"""pyproject.toml (PEP 621): [project], dependencies, optional-dependencies, build-system; tomllib bilan tahlil; requirements.txt bilan solishtirish."""
import tomllib
PYPROJECT = """
[project]
name = "wisar"
version = "1.0.0"
description = "IlmHamroh ta'lim platformasi"
requires-python = ">=3.11"
dependencies = [
"requests>=2.31,<3.0",
"flask~=3.0",
"python-dotenv==1.0.0",
]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest>=8.0", "ruff", "coverage"]
docs = ["mkdocs"]
[build-system]
requires = ["hatchling"]
build-backend = "hatchling.build"
[tool.ruff]
line-length = 100
"""
def main() -> None:
d = tomllib.loads(PYPROJECT)
print("=== 1. Loyiha metama'lumoti ===")
proyekt = d["project"]
print(f" nom: {proyekt['name']}")
print(f" versiya: {proyekt['version']}")
print(f" Python: {proyekt['requires-python']}")
print("\n=== 2. Asosiy bog'liqliklar ===")
for dep in proyekt["dependencies"]:
print(f" {dep}")
print("\n=== 3. Ixtiyoriy bog'liqliklar (guruhlar) ===")
for guruh, deplar in proyekt["optional-dependencies"].items():
print(f" [{guruh}]: {deplar}")
print("\n=== 4. Build tizimi va vosita sozlamalari ===")
print(f" build-backend: {d['build-system']['build-backend']}")
print(f" ruff line-length: {d['tool']['ruff']['line-length']}")
print("\n=== 5. requirements.txt bilan solishtirish ===")
print(" requirements.txt: faqat bog'liqliklar ro'yxati")
print(" pyproject.toml: bog'liqlik + metama'lumot + vosita sozlamalari (bitta joyda)")
print(f" jami asosiy: {len(proyekt['dependencies'])}, dev: {len(proyekt['optional-dependencies']['dev'])}")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. Loyiha metama'lumoti ===
nom: wisar
versiya: 1.0.0
Python: >=3.11
=== 2. Asosiy bog'liqliklar ===
requests>=2.31,<3.0
flask~=3.0
python-dotenv==1.0.0
=== 3. Ixtiyoriy bog'liqliklar (guruhlar) ===
[dev]: ['pytest>=8.0', 'ruff', 'coverage']
[docs]: ['mkdocs']
=== 4. Build tizimi va vosita sozlamalari ===
build-backend: hatchling.build
ruff line-length: 100
=== 5. requirements.txt bilan solishtirish ===
requirements.txt: faqat bog'liqliklar ro'yxati
pyproject.toml: bog'liqlik + metama'lumot + vosita sozlamalari (bitta joyda)
jami asosiy: 3, dev: 3Nima ko'rsatdi: 2.2-bo'lim.
Misol 2 — Qulf fayli va takrorlanuvchanlik
"""qulf fayli aynan versiyalarni (bilvosita + xesh) yozadi; pyproject.toml niyat, lock haqiqat; qulf takrorlanuvchanlikni kafolatlaydi."""
import tomllib
# uv.lock ni soddalashtirilgan ko'rinishi (aslida TOML)
LOCK = """
[[package]]
name = "requests"
version = "2.31.0"
dependencies = ["urllib3", "certifi", "charset-normalizer", "idna"]
[[package]]
name = "urllib3"
version = "2.1.0"
[[package]]
name = "certifi"
version = "2023.11.17"
[[package]]
name = "charset-normalizer"
version = "3.3.2"
[[package]]
name = "idna"
version = "3.6"
"""
PYPROJECT = """
[project]
dependencies = ["requests>=2.31,<3.0"]
"""
def main() -> None:
proyekt = tomllib.loads(PYPROJECT)
lock = tomllib.loads(LOCK)
print("=== 1. pyproject.toml — niyat (oraliq) ===")
for dep in proyekt["project"]["dependencies"]:
print(f" {dep}")
print("\n=== 2. Qulf fayli — haqiqat (aniq versiyalar) ===")
for paket in lock["package"]:
bilvosita = " (bevosita)" if paket["name"] == "requests" else " (bilvosita)"
print(f" {paket['name']:22} == {paket['version']}{bilvosita}")
print("\n=== 3. Bilvosita bog'liqliklar ===")
bevosita = {"requests"}
barcha = {p["name"] for p in lock["package"]}
bilvosita = barcha - bevosita
print(f" siz so'ragan: {sorted(bevosita)}")
print(f" avtomatik qo'shilgan (bilvosita): {sorted(bilvosita)}")
print(f" jami qulflangan: {len(barcha)} paket")
print("\n=== 4. Nima uchun qulf muhim ===")
print(" pyproject.toml: 'requests>=2.31' — vaqt o'tishi bilan boshqa versiya o'rnatilishi mumkin")
print(" uv.lock: 'requests==2.31.0' + barcha bilvosita — HAR JOYDA aynan bir xil")
print(" ⭐ qulf fayli git'ga qo'shiladi → 'menda ishlaydi' muammosi yo'qoladi")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. pyproject.toml — niyat (oraliq) ===
requests>=2.31,<3.0
=== 2. Qulf fayli — haqiqat (aniq versiyalar) ===
requests == 2.31.0 (bevosita)
urllib3 == 2.1.0 (bilvosita)
certifi == 2023.11.17 (bilvosita)
charset-normalizer == 3.3.2 (bilvosita)
idna == 3.6 (bilvosita)
=== 3. Bilvosita bog'liqliklar ===
siz so'ragan: ['requests']
avtomatik qo'shilgan (bilvosita): ['certifi', 'charset-normalizer', 'idna', 'urllib3']
jami qulflangan: 5 paket
=== 4. Nima uchun qulf muhim ===
pyproject.toml: 'requests>=2.31' — vaqt o'tishi bilan boshqa versiya o'rnatilishi mumkin
uv.lock: 'requests==2.31.0' + barcha bilvosita — HAR JOYDA aynan bir xil
⭐ qulf fayli git'ga qo'shiladi → 'menda ishlaydi' muammosi yo'qoladiNima ko'rsatdi: 2.3-bo'lim.
Misol 3 — Ish oqimlarini solishtirish
"""pip+venv, poetry, uv ish oqimlarini yonma-yon; bir xil vazifa uchun buyruqlar; qadamlar soni va tezlik farqi."""
def main() -> None:
print("=== 1. Yangi loyiha yaratish ===")
oqimlar = {
"pip+venv": ["python -m venv .venv", "source .venv/bin/activate", "pip install requests",
"pip freeze > requirements.txt"],
"poetry": ["poetry new loyiha", "poetry add requests"],
"uv": ["uv init loyiha", "uv add requests"],
}
for vosita, buyruqlar in oqimlar.items():
print(f" [{vosita}] — {len(buyruqlar)} qadam:")
for b in buyruqlar:
print(f" $ {b}")
print("\n=== 2. Bog'liqlik qo'shish ===")
print(" pip: pip install X && pip freeze > requirements.txt (2 qadam, qo'lda sinxron)")
print(" poetry: poetry add X (1 qadam, avto-qulf)")
print(" uv: uv add X (1 qadam, avto-qulf, tez)")
print("\n=== 3. Loyihani ishga tushirish ===")
print(" pip: source .venv/bin/activate && python main.py")
print(" poetry: poetry run python main.py")
print(" uv: uv run python main.py")
print("\n=== 4. Boshqa kompyuterda tiklash ===")
print(" pip: python -m venv .venv && pip install -r requirements.txt")
print(" poetry: poetry install")
print(" uv: uv sync (eng tez)")
print("\n=== 5. Xulosa ===")
print(" pip+venv: ko'p qadam, qo'lda sinxron, o'rtacha tezlik — asoslarni o'rgatadi")
print(" poetry: birlashtirilgan, avtomatik qulf, keng qo'llaniladi")
print(" uv: birlashtirilgan, eng tez, zamonaviy (2025+ uchun tavsiya)")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. Yangi loyiha yaratish ===
[pip+venv] — 4 qadam:
$ python -m venv .venv
$ source .venv/bin/activate
$ pip install requests
$ pip freeze > requirements.txt
[poetry] — 2 qadam:
$ poetry new loyiha
$ poetry add requests
[uv] — 2 qadam:
$ uv init loyiha
$ uv add requests
=== 2. Bog'liqlik qo'shish ===
pip: pip install X && pip freeze > requirements.txt (2 qadam, qo'lda sinxron)
poetry: poetry add X (1 qadam, avto-qulf)
uv: uv add X (1 qadam, avto-qulf, tez)
=== 3. Loyihani ishga tushirish ===
pip: source .venv/bin/activate && python main.py
poetry: poetry run python main.py
uv: uv run python main.py
=== 4. Boshqa kompyuterda tiklash ===
pip: python -m venv .venv && pip install -r requirements.txt
poetry: poetry install
uv: uv sync (eng tez)
=== 5. Xulosa ===
pip+venv: ko'p qadam, qo'lda sinxron, o'rtacha tezlik — asoslarni o'rgatadi
poetry: birlashtirilgan, avtomatik qulf, keng qo'llaniladi
uv: birlashtirilgan, eng tez, zamonaviy (2025+ uchun tavsiya)Nima ko'rsatdi: 2.4, 2.5, 2.6-bo'limlar.
Misol 4 — Amaliy: loyiha konfiguratsiyasini tahlil
pyproject.toml ni tahlil qiluvchi va sog'lomligini tekshiruvchi yordamchi yozamiz: metama'lumot to'liqligini, bog'liqliklar versiya belgilanganini, dev/prod ajratilganini va vosita sozlamalarini tekshiradi. Bu — zamonaviy loyiha konfiguratsiyasini to'g'ri tutishning namunasi.
"""pyproject.toml sog'ligini tekshirish: metama'lumot to'liqligi, versiyasiz bog'liqliklar, dev/prod ajratilishi, Python versiyasi; tavsiyalar."""
import tomllib
from packaging.requirements import Requirement
PYPROJECT = """
[project]
name = "wisar"
version = "1.0.0"
requires-python = ">=3.11"
dependencies = [
"requests>=2.31,<3.0",
"flask~=3.0",
"pandas",
"sqlalchemy>=2.0",
]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest>=8.0", "ruff", "coverage"]
[build-system]
requires = ["hatchling"]
build-backend = "hatchling.build"
"""
def tekshir(matn: str) -> dict:
d = tomllib.loads(matn)
proyekt = d.get("project", {})
hisobot = {"muammolar": [], "yaxshi": []}
# 1. Metama'lumot to'liqligi
for maydon in ("name", "version", "requires-python"):
if maydon in proyekt:
hisobot["yaxshi"].append(f"'{maydon}' bor")
else:
hisobot["muammolar"].append(f"'{maydon}' yo'q")
# 2. Bog'liqliklar versiyasi
for dep in proyekt.get("dependencies", []):
r = Requirement(dep)
if not str(r.specifier):
hisobot["muammolar"].append(f"'{r.name}' versiyasiz")
elif ">=" in str(r.specifier) and "<" not in str(r.specifier):
hisobot["muammolar"].append(f"'{r.name}' yuqori chegarasiz ({r.specifier})")
else:
hisobot["yaxshi"].append(f"'{r.name}' to'g'ri belgilangan")
# 3. dev/prod ajratilishi
if "optional-dependencies" in proyekt and "dev" in proyekt["optional-dependencies"]:
hisobot["yaxshi"].append("dev bog'liqliklar ajratilgan")
else:
hisobot["muammolar"].append("dev bog'liqliklar ajratilmagan")
# 4. build-system
if "build-system" in d:
hisobot["yaxshi"].append("build-system belgilangan")
return hisobot
def main() -> None:
hisobot = tekshir(PYPROJECT)
print("=== 1. ✅ Yaxshi ===")
for y in hisobot["yaxshi"]:
print(f" ✅ {y}")
print("\n=== 2. ⚠️ Muammolar ===")
for m in hisobot["muammolar"]:
print(f" ⚠️ {m}")
print("\n=== 3. Tavsiyalar ===")
print(" 1. Versiyasiz bog'liqliklarga oraliq belgilang (pandas → pandas>=2.0,<3.0)")
print(" 2. Yuqori chegara qo'shing (sqlalchemy>=2.0 → >=2.0,<3.0)")
print(" 3. uv lock / poetry lock bilan qulflang")
print("\n=== 4. Xulosa ===")
toza = len(hisobot["muammolar"]) == 0
print(f" konfiguratsiya toza: {toza}")
print(f" yaxshi: {len(hisobot['yaxshi'])}, muammo: {len(hisobot['muammolar'])}")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. ✅ Yaxshi ===
✅ 'name' bor
✅ 'version' bor
✅ 'requires-python' bor
✅ 'requests' to'g'ri belgilangan
✅ 'flask' to'g'ri belgilangan
✅ dev bog'liqliklar ajratilgan
✅ build-system belgilangan
=== 2. ⚠️ Muammolar ===
⚠️ 'pandas' versiyasiz
⚠️ 'sqlalchemy' yuqori chegarasiz (>=2.0)
=== 3. Tavsiyalar ===
1. Versiyasiz bog'liqliklarga oraliq belgilang (pandas → pandas>=2.0,<3.0)
2. Yuqori chegara qo'shing (sqlalchemy>=2.0 → >=2.0,<3.0)
3. uv lock / poetry lock bilan qulflang
=== 4. Xulosa ===
konfiguratsiya toza: False
yaxshi: 7, muammo: 2Nima ko'rsatdi: 2.2, 2.7-bo'limlar.
5. To'g'ri va noto'g'ri tushunishlar
| Noto'g'ri fikr | To'g'risi |
|---|---|
"poetry/uv pip ni bilishni almashtiradi" |
Asoslar barcha vositaga umumiy |
"pyproject.toml faqat build uchun" |
Bog'liqlik, metama'lumot, vosita sozlamalari |
| "Qulf fayli git'ga qo'shilmaydi" | Qo'shiladi — takrorlanuvchanlik uchun |
"freeze va lock fayl bir xil" |
Lock — xesh, bilvosita, tuzilma bilan |
"uv faqat tezlik uchun" |
Yagona vosita — venv+pip+poetry o'rnini bosadi |
| "Bitta to'g'ri vosita bor" | Kontekstga bog'liq (o'rganish, jamoa, tezlik) |
| "poetry/uv bilan venv shart emas" | Ular venv ni ichida boshqaradi |
| "requirements.txt eskirgan" | Hali keng ishlatiladi, lekin pyproject afzal |
6. Keng tarqalgan xatolar va yechimlari
1. Qulf faylini git'ga qo'shmaslik
poetry.lock # ❌ takrorlanuvchanlik yo'qoladi
# ✅ qulf faylini git'ga qo'shing (ilova uchun)2. pyproject.toml ni qo'lda tahrirlab, qulflamaslik
# dependencies ga qo'lda qo'shish # ❌ lock eskiradi
uv add requests # ✅ pyproject + lock birga3. Vosita buyruqlarini aralashtirish
poetry add X && pip install Y # ❌ ikki vosita bir muhitda
poetry add X && poetry add Y # ✅ bitta vosita4. Asoslarni o'tkazib, to'g'ridan-to'g'ri poetry
# venv/pip ni bilmasdan poetry # ⚠️ muammo bo'lsa tushunmaysiz
# ✅ avval asoslarni o'rganing5. dev va prod bog'liqliklarni aralashtirish
dependencies = ["requests", "pytest"] # ❌ pytest prod'da kerak emas
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest"] # ✅ ajrating6. Python versiyasini belgilamaslik
[project]
name = "loyiha" # ❌ requires-python yo'q
requires-python = ">=3.11" # ✅7. uv run o'rniga qo'lda faollashtirish
source .venv/bin/activate && python main.py # ⚠️ poetry/uv da shart emas
uv run python main.py # ✅ avtomatik7. Integratsiya — bu bilim qayerda kerak bo'ladi
- 18.1–18.2-darslar (o'tilgan): venv, pip — poetry/uv ular o'rnini birlashtiradi
- 16.6-dars (o'tilgan): TOML —
pyproject.tomlformati - 18.4–18.5-darslar: ruff, black —
pyproject.tomlda sozlanadi - 19-qism: paketlash —
pyproject.tomlva nashr - 28-qism: CI/CD —
uv syncbilan tez o'rnatish
8. Eng yaxshi amaliyotlar
pyproject.toml— zamonaviy standart (PEP 621) ishlating.Qulf faylini (
poetry.lock,uv.lock) git'ga qo'shing.Bog'liqlikni vosita orqali qo'shing (
uv add), qo'lda tahrirlab qulflamang.dev va prod bog'liqliklarni ajrating.
requires-pythonbilan Python versiyasini belgilang.Yangi loyiha (2025+) uchun
uv— tez va zamonaviy.Avval
pip/venvasoslarini o'rganing, keyin zamonaviy vositaga o'ting.poetry run/uv runbilan muhitni avtomatik ishlating.
9. Amaliy topshiriq
Vazifa 1: Natijani bashorat qiling
import tomllib
t = '''
[project]
name = "test"
requires-python = ">=3.11"
dependencies = ["requests>=2.31", "flask"]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest"]
'''
d = tomllib.loads(t)
1. print(d["project"]["name"])
2. print(len(d["project"]["dependencies"]))
3. print(d["project"]["dependencies"][1])
4. print(d["project"]["optional-dependencies"]["dev"])
5. print("version" in d["project"])
6. print(type(d["project"]["dependencies"]).__name__)
7. # uv add X qaysi ikki faylni yangilaydi?
8. # qulf fayli git'ga qo'shiladimi?
9. # poetry muhitni qo'lda yaratish kerakmi?
10. # uv qaysi tilda yozilgan?
11. # pyproject.toml qaysi formatda?
12. # requires-python nimani belgilaydi?Javoblar
test2flask['pytest']Falselistpyproject.tomlvauv.lock- Ha
- Yo'q — avtomatik
- Rust
- TOML
- Loyiha uchun kerakli Python versiyasi
Vazifa 2: Xatolarni tuzating
1. [project]
name = "loyiha"
dependencies = ["requests", "flask"] # versiyasiz
2. dependencies = ["requests", "pytest", "coverage"] # dev aralash
3. [project]
name = "loyiha"
# requires-python yo'q
4. # .gitignore:
uv.lock # qulf git'ga qo'shilmagan
5. # ish oqimi:
# poetry add X
# pip install Y # ikki vositaJavoblar
1. dependencies = ["requests>=2.31,<3.0", "flask~=3.0"]
2. dependencies = ["requests>=2.31,<3.0"]
[project.optional-dependencies]
dev = ["pytest>=8.0", "coverage"]
3. [project]
name = "loyiha"
requires-python = ">=3.11"
4. # .gitignore dan uv.lock ni olib tashlang
# (qulf fayli git'ga qo'shiladi)
5. # bitta vosita:
# uv add X
# uv add YVazifa 3: pyproject.toml yaratuvchi
Interaktiv yoki argumentli skript:
- Loyiha nomi, versiya, Python versiyasini so'rasin
pyproject.tomlni PEP 621 formatida yozsin- dev bog'liqliklar guruhini qo'shsin
tomllibbilan qayta o'qib to'g'riligini tekshirsin
Vazifa 4: Konfiguratsiya migratori
requirements.txt → pyproject.toml:
requirements.txtni o'qing (packaging.Requirement)[project.dependencies]ga o'tkazing- dev bog'liqliklarni (
-dev.txtbo'lsa) ajrating - Natijani
tomllibbilan tekshiring
Vazifa 5: Vosita solishtiruvchi
Bir loyiha uchun uch ish oqimini hujjatlang:
pip+venv,poetry,uvuchun bir xil vazifalar- Har biriga qadamlar soni va buyruqlar
- Afzallik/kamchilik jadvali
- Qaysi holatda qaysi biri afzal — tavsiya
Vazifa 6: Qulf fayli tahlili
uv.lock yoki poetry.lock (TOML) ni tahlil qiling:
- Bevosita va bilvosita bog'liqliklarni ajrating
- Har paket versiyasini chiqaring
- Bog'liqlik daraxtini quring
pyproject.tomlbilan nomuvofiqliklarni toping
Vazifa 7: O'ylash
Python paket ekotizimida yillar davomida ko'p vosita paydo bo'ldi: easy_install, pip, pipenv, poetry, pdm, va endi uv. Boshqa tillar (Rust cargo, Node npm) bitta rasmiy vositaga ega. Nima uchun Python'da bunday "vositalar ko'pligi" muammosi mavjud, va uv kabi yangi vositalar buni hal qila oladimi?
Javob
Qisqa javob: Python'da vositalar ko'pligi tarixiy va tashkiliy sabablardan: Python paketlash markazlashmagan — rasmiy "cargo" yo'q, har muammoni turli jamoalar turli yo'l bilan hal qildi. Bu Python'ning ochiq, yosh (1991) va OS bilan chambarchas (tizim Python) tabiatidan kelib chiqadi. uv va standartlar (pyproject.toml, PEP lar) bu tarqoqlikni kamaytirmoqda, lekin to'liq birlik — sekin jarayon, chunki mavjud ekotizim va orqaga moslik saqlanishi kerak.
1. Nega vositalar ko'p
| Sabab | Tafsilot |
|---|---|
| Markazsizlik | Rasmiy yagona vosita yo'q |
| Tarix | Har davr o'z yechimini yaratdi |
| Turli ehtiyoj | Ilova vs kutubxona vs skript |
| Tizim Python | OS bilan chalkashlik (Linux) |
| Orqaga moslik | Eski vositalar yo'qolmaydi |
2. Cargo/npm bilan farq
| Til | Nega yagona |
|---|---|
| Rust (cargo) | Boshidan rasmiy, markazlashgan |
| Node (npm) | Rasmiy, standart |
| Python | Ekotizim tarqoq, standartlar keyin keldi |
3. Standartlashtirish harakatlari
| Standart | Nima birlashtiradi |
|---|---|
pyproject.toml (PEP 518, 621) |
Konfiguratsiya formati |
| PEP 517 | Build interfeysi |
| PEP 440 | Versiya belgilash |
uv |
Yagona, tez vosita |
4. uv nima o'zgartiradi
| Xususiyat | Ta'sir |
|---|---|
| Yagona vosita | venv+pip+poetry o'rnini bosadi |
| Tezlik | Qabul qilishni tezlashtiradi |
| Standartlarga mos | pyproject.toml, PEP lar |
| pip-mos | Migratsiya oson |
5. To'liq birlik bo'ladimi
| Omil | Ta'sir |
|---|---|
| Ekotizim inertsiyasi | Mavjud loyihalar ko'p |
| Orqaga moslik | Eski vositalar qoladi |
| Standartlar | Umumiy asos yaratmoqda |
uv momentum |
Tez qabul qilinmoqda |
6. Muhandislik saboqlari
- Erta standartlashtirish — uzoq muddatli birlik
- Markazsizlik — moslashuvchanlik, lekin tarqoqlik
- Standartlar (pyproject.toml) — vositalarni birlashtiradi
- Yangi vosita ekotizimni yaxshilaydi, lekin sekin
7. Xulosa
- Python vositalar ko'pligi — markazsizlik va tarixdan
- Cargo/npm boshidan rasmiy, Python keyin standartlashtirdi
pyproject.tomlvauvbirlikni kuchaytirmoqda- To'liq birlik — sekin, lekin yo'nalish to'g'ri
Nimani mustahkamlaydi: 2.1–2.8-bo'limlar.
Xulosa
Bu darsda zamonaviy bog'liqlik vositalarini — poetry va uv ni o'rgandik.
Eng muhim uch fikr:
poetry/uvalohida vositalarni birlashtiradi.pip+venv+requirements.txtyondashuvida qadamlar ko'p va qo'lda sinxronlash kerak.poetryvauvmuhit, bog'liqlik, qulflash va nashrni bitta vositada birlashtiradi:uv add requestsbitta buyruq bilan muhitni yaratadi, paketni o'rnatadi,pyproject.tomlni yangilaydi va qulf faylini yangilaydi. Ular muhitni avtomatik boshqaradi — qo'ldavenvyaratish va faollashtirish shart emas.pyproject.tomlva qulf fayli.pyproject.toml(PEP 621, TOML) — Python loyihasining zamonaviy standarti: bog'liqliklar, metama'lumot va vosita sozlamalarini bitta joyda saqlaydi. Qulf fayli (poetry.lock,uv.lock) — aynan qaysi versiyalar (bilvosita bog'liqliklar va xeshlar bilan) o'rnatilganini yozadi:pyproject.tomlniyat (>=2.31), qulf haqiqat (==2.31.0). Qulf fayli git'ga qo'shiladi va "menda ishlaydi" muammosini yo'q qiladi.uv— tezlik va zamonaviylik, lekin asoslar umumiy.uv(Rust'da, 2024)pip/poetrydan o'nlab marta tez va yagona vosita sifatida venv+pip+poetry o'rnini bosadi. Yangi loyiha (2025+) uchun tavsiya. Ammo vosita tanlash muhim bo'lsa-da, asosiy tushunchalar — izolyatsiya, versiya belgilash, qulflash — barcha vositaga umumiy. Avvalpip/venvasoslarini tushunib, keyin zamonaviy vositaga o'ting.
Keyingi darsda kod sifatining bir jihatiga — lint ga o'tamiz: ruff bilan kodni avtomatik tekshirish, xatolar va uslub muammolarini kod ishga tushmasdan topish.
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.