21.12-dars: Django REST Framework
21-QISM — DJANGO · 12-dars
1. Kirish va motivatsiya
Django template bilan HTML sahifalar yaratadi (server tomonda render). Lekin zamonaviy ilovalar (React, Vue, mobil) API kutadi — JSON ma'lumot, HTML emas. Django'da API qurish uchun eng mashhur vosita — Django REST Framework (DRF). U Django ustiga quriladi va REST API (20-qism) uchun "batareyalar ichida" beradi.
DRF — Django'ning API qurish uchun kengaytmasi: serializer (model ↔ JSON), APIView/ViewSet (API view'lar), avtomatik CRUD, autentifikatsiya, ruxsat, sahifalash, browsable API. FastAPI (20-qism) API'ga maxsus bo'lsa, DRF — Django'ning to'liq imkoniyati (admin, ORM, auth) ustiga API qo'shadi.
Real vaziyat. Bir jamoa Django saytini React frontend bilan qayta qurmoqchi edi — frontend JSON API kutadi. Ular view'larda qo'lda JSON yasardi (JsonResponse, qo'lda serializatsiya, validatsiya) — ko'p takror, xato. DRF'ga o'tdi: ModelSerializer (model → JSON avtomatik), ModelViewSet (CRUD avtomatik) — bir necha qator bilan to'liq API. Kod uch barobar qisqardi. DRF — Django'da API qurishning standarti.
Bu darsda DRF'ni — serializer, APIView, ViewSet va API qurishni o'rganamiz.
Bu darsda:
- DRF nima (Django + API)
-
@api_viewvaResponse - Serializer (model ↔ JSON)
APIView(klassli API view)ModelViewSet(avtomatik CRUD)- Router (avtomatik URL)
- Browsable API
- Amaliy: to'liq DRF API
ℹ Misollarda DRF
APIClientbilan sinaladi.
2. Nazariya — chuqur tushuntirish
2.1. DRF nima
DRF — Django ustiga REST API qo'shuvchi kengaytma:
| DRF beradi | Vazifa |
|---|---|
| Serializer | Model ↔ JSON (validatsiya bilan) |
APIView/ViewSet |
API view'lar |
| Router | Avtomatik URL |
| Autentifikatsiya | Token, sessiya, JWT |
| Ruxsat | Permission klasslari |
| Sahifalash | Avtomatik |
| Browsable API | Web interfeys |
DRF — Django'ning API kengaytmasi (rest_framework). U Django ORM, auth, model ustiga quriladi va REST API (20-qism) vositalarini beradi. pip install djangorestframework va INSTALLED_APPSga qo'shiladi.
2.2. @api_view va Response
Eng oddiy DRF view — @api_view dekoratori:
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response
@api_view(["GET"])
def salom(request):
return Response({"xabar": "salom"})
@api_view(["GET", "POST"])
def kurslar(request):
if request.method == "POST":
return Response({...}, status=201)
return Response({...}) @api_view([metodlar]) — funksiyali view'ni DRF view'iga aylantiradi. Response — DRF javobi (JSON, browsable API, content negotiation). Bu 21.6 dagi Django view'ining DRF versiyasi (API uchun boyitilgan).
2.3. Serializer (model ↔ JSON)
Serializer — model va JSON o'rtasidagi ko'prik:
from rest_framework import serializers
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
class Meta:
model = Kurs
fields = ["id", "nom", "narx"]
# model → JSON:
KursSerializer(kurs).data # {"id": 1, "nom": "Python", ...}
# JSON → model (validatsiya bilan):
s = KursSerializer(data={"nom": "Go", "narx": 120})
s.is_valid() # tekshiradi
s.save() # bazaga ModelSerializer — model'dan serializer avtomatik (Meta.model, fields). U model → JSON (.data) va JSON → model (.is_valid(), .save()) ni qiladi — validatsiya bilan. Bu 20.5 dagi Pydantic modelining Django versiyasi (21.8 ModelFormga ham o'xshaydi).
2.4. APIView (klassli)
APIView — klassli API view (21.6 dagi Viewga o'xshaydi):
from rest_framework.views import APIView
from rest_framework.response import Response
class KursView(APIView):
def get(self, request):
kurslar = Kurs.objects.all()
return Response(KursSerializer(kurslar, many=True).data)
def post(self, request):
s = KursSerializer(data=request.data)
s.is_valid(raise_exception=True)
s.save()
return Response(s.data, status=201) APIView — har HTTP metod (get, post) alohida metod. request.data — so'rov tanasi (JSON, avtomatik tahlil). many=True — ro'yxat serializatsiyasi. Bu 21.6 dagi klassli view'ning API versiyasi.
2.5. ModelViewSet (avtomatik CRUD)
ModelViewSet — to'liq CRUD avtomatik:
from rest_framework import viewsets
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
queryset = Kurs.objects.all()
serializer_class = KursSerializer
# list, create, retrieve, update, destroy — AVTOMATIK ModelViewSet — CRUD'ning barcha amallari (list, create, retrieve, update, destroy) avtomatik — faqat queryset va serializer_class. Bu 20.9 dagi CRUD'ni bir necha qatorga qisqartiradi. "Batareyalar ichida" — CRUD tayyor.
2.6. Router (avtomatik URL)
Router — ViewSet uchun URL'larni avtomatik yaratadi:
from rest_framework import routers
router = routers.DefaultRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)
# URL'lar avtomatik:
# GET/POST /kurslar/
# GET/PUT/DELETE /kurslar/{id}/
urlpatterns = [path("api/", include(router.urls))] Router — ViewSet'ning barcha URL'larini (ro'yxat, detal, CRUD) avtomatik yaratadi. router.register(prefix, viewset) — bir qator, to'liq REST URL'lar. Bu 21.6 dagi qo'lda URL yozishni yo'qotadi.
2.7. Browsable API
DRF browsable API beradi — brauzerda API'ni sinash:
DRF avtomatik web interfeys beradi: endpointni brauzerda ochsangiz, JSON + forma (so'rov yuborish, sinash) ko'rinadi. Bu 20.16 dagi FastAPI /docsga o'xshaydi — API'ni hujjatlaydi va sinaladigan qiladi. Rivojlanishda juda foydali.
2.8. DRF — Django + FastAPI kuchi
| Xususiyat | DRF |
|---|---|
| Asos | Django (ORM, auth, admin) |
| API | REST (serializer, viewset) |
| CRUD | Avtomatik (ModelViewSet) |
| Hujjat | Browsable API |
| Auth | Django auth + token/JWT |
DRF — Django'ning to'liq imkoniyati (ORM, admin, auth) ustiga REST API. Bu FastAPI'dan farqli: FastAPI yengil, API'ga maxsus; DRF — Django ekotizimining bir qismi (admin, auth bilan birga). Django loyihada API kerak bo'lsa — DRF.
3. Tez ma'lumotnoma
from rest_framework import serializers, viewsets, routers
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response
# serializer:
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
class Meta:
model = Kurs
fields = ["id", "nom", "narx"]
# funksiyali view:
@api_view(["GET"])
def salom(request):
return Response({"xabar": "salom"})
# ViewSet (avtomatik CRUD):
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
queryset = Kurs.objects.all()
serializer_class = KursSerializer
# router (avtomatik URL):
router = routers.DefaultRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)DRF komponentlari
Serializer — model↔JSON · APIView/ViewSet — view · Router — URL
@api_view — funksiyali · ModelViewSet — avtomatik CRUD4. Batafsil misollar
Misollarda DRF
APIClientbilan sinaladi.
Misol 1 — @api_view va Response
"""@api_view dekoratori; Response (JSON); GET/POST; DRF funksiyali view; request.data."""
import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")
import sys
import tempfile
import types
import django
from django.conf import settings
settings.configure(
DEBUG=False,
DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
ROOT_URLCONF=__name__,
ALLOWED_HOSTS=["*"],
SECRET_KEY="namuna",
DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()
from django.urls import path
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response
@api_view(["GET"])
def salom(request):
return Response({"xabar": "salom", "framework": "DRF"})
@api_view(["GET", "POST"])
def kurslar(request):
if request.method == "POST":
return Response({"yaratildi": request.data.get("nom")}, status=201)
return Response({"kurslar": ["Python", "Go"]})
urlpatterns = [
path("salom/", salom),
path("kurslar/", kurslar),
]
def main() -> None:
from rest_framework.test import APIClient
client = APIClient()
print("=== 1. @api_view (GET) ===")
print(f" /salom/ → {client.get('/salom/').json()}")
print("\n=== 2. GET kurslar ===")
print(f" /kurslar/ → {client.get('/kurslar/').json()}")
print("\n=== 3. POST (request.data) ===")
javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "Rust"}, format="json")
print(f" status {javob.status_code} → {javob.json()}")
print("\n=== 4. DRF Response ===")
print(f" Content-Type: {client.get('/salom/')['Content-Type'].split(';')[0]}")
print(" ⭐ @api_view + Response — DRF funksiyali view (JSON)")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. @api_view (GET) ===
/salom/ → {'xabar': 'salom', 'framework': 'DRF'}
=== 2. GET kurslar ===
/kurslar/ → {'kurslar': ['Python', 'Go']}
=== 3. POST (request.data) ===
status 201 → {'yaratildi': 'Rust'}
=== 4. DRF Response ===
Content-Type: application/json
⭐ @api_view + Response — DRF funksiyali view (JSON)Nima ko'rsatdi: 2.2-bo'lim.
Misol 2 — Serializer (model ↔ JSON)
"""ModelSerializer (model↔JSON); .data (model→JSON); is_valid/save (JSON→model); validatsiya; many=True."""
import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")
import sys
import tempfile
import types
import django
from django.conf import settings
settings.configure(
DEBUG=False,
DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()
from django.db import connection, models
from rest_framework import serializers
class Kurs(models.Model):
nom = models.CharField(max_length=100)
narx = models.IntegerField()
class Meta:
app_label = "wisar"
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
class Meta:
model = Kurs
fields = ["id", "nom", "narx"]
def main() -> None:
with connection.schema_editor() as se:
se.create_model(Kurs)
print("=== 1. Model → JSON (.data) ===")
kurs = Kurs.objects.create(nom="Python", narx=100)
print(f" serializer.data: {KursSerializer(kurs).data}")
print("\n=== 2. JSON → model (is_valid + save) ===")
s = KursSerializer(data={"nom": "Go", "narx": 120})
print(f" is_valid: {s.is_valid()}")
obj = s.save()
print(f" saqlandi: id={obj.id}, nom={obj.nom}")
print("\n=== 3. ⚠️ Validatsiya (xato tur) ===")
s = KursSerializer(data={"nom": "X", "narx": "abc"})
print(f" is_valid: {s.is_valid()}")
print(f" xato maydonlar: {list(s.errors.keys())}")
print("\n=== 4. Ro'yxat (many=True) ===")
data = KursSerializer(Kurs.objects.all(), many=True).data
print(f" {[k['nom'] for k in data]}")
print(" ⭐ ModelSerializer — model↔JSON; .data, is_valid, save; many=True")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. Model → JSON (.data) ===
serializer.data: {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}
=== 2. JSON → model (is_valid + save) ===
is_valid: True
saqlandi: id=2, nom=Go
=== 3. ⚠️ Validatsiya (xato tur) ===
is_valid: False
xato maydonlar: ['narx']
=== 4. Ro'yxat (many=True) ===
['Python', 'Go']
⭐ ModelSerializer — model↔JSON; .data, is_valid, save; many=TrueNima ko'rsatdi: 2.3-bo'lim.
Misol 3 — APIView (klassli)
"""APIView (klassli API view); get/post metodlari; request.data; serializer bilan; raise_exception."""
import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")
import sys
import tempfile
import types
import django
from django.conf import settings
settings.configure(
DEBUG=False,
DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
ROOT_URLCONF=__name__,
ALLOWED_HOSTS=["*"],
SECRET_KEY="namuna",
DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()
from django.db import connection, models
from django.urls import path
from rest_framework import serializers
from rest_framework.response import Response
from rest_framework.views import APIView
class Kurs(models.Model):
nom = models.CharField(max_length=100)
narx = models.IntegerField()
class Meta:
app_label = "wisar"
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
class Meta:
model = Kurs
fields = ["id", "nom", "narx"]
class KursList(APIView):
def get(self, request):
return Response(KursSerializer(Kurs.objects.all(), many=True).data)
def post(self, request):
s = KursSerializer(data=request.data)
s.is_valid(raise_exception=True)
s.save()
return Response(s.data, status=201)
urlpatterns = [path("kurslar/", KursList.as_view())]
def main() -> None:
with connection.schema_editor() as se:
se.create_model(Kurs)
from rest_framework.test import APIClient
client = APIClient()
print("=== 1. POST (yaratish) ===")
javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "Python", "narx": 100}, format="json")
print(f" status {javob.status_code} → {javob.json()}")
print("\n=== 2. GET (ro'yxat) ===")
client.post("/kurslar/", {"nom": "Go", "narx": 120}, format="json")
javob = client.get("/kurslar/")
print(f" status {javob.status_code}, kurslar: {[k['nom'] for k in javob.json()]}")
print("\n=== 3. ⚠️ Validatsiya (raise_exception) ===")
javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "X", "narx": "abc"}, format="json")
print(f" xato tur → status {javob.status_code}")
print("\n=== 4. APIView metodlari ===")
print(" get (ro'yxat), post (yaratish) — alohida metod")
print(" ⭐ APIView — klassli API view (get/post); request.data")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. POST (yaratish) ===
status 201 → {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}
=== 2. GET (ro'yxat) ===
status 200, kurslar: ['Python', 'Go']
=== 3. ⚠️ Validatsiya (raise_exception) ===
xato tur → status 400
=== 4. APIView metodlari ===
get (ro'yxat), post (yaratish) — alohida metod
⭐ APIView — klassli API view (get/post); request.dataNima ko'rsatdi: 2.4-bo'lim.
Misol 4 — Amaliy: ModelViewSet + Router (avtomatik CRUD)
ModelViewSet va Router bilan to'liq CRUD API ni bir necha qator kod bilan quramiz. Bu — DRF'ning "batareyalar ichida" kuchini ko'rsatuvchi namuna.
"""ModelViewSet (avtomatik CRUD); Router (avtomatik URL); to'liq REST API bir necha qatorda; batareyalar ichida."""
import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")
import sys
import tempfile
import types
import django
from django.conf import settings
settings.configure(
DEBUG=False,
DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
ROOT_URLCONF=__name__,
ALLOWED_HOSTS=["*"],
SECRET_KEY="namuna",
DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()
from django.db import connection, models
from django.urls import include, path
from rest_framework import routers, serializers, viewsets
class Kurs(models.Model):
nom = models.CharField(max_length=100)
narx = models.IntegerField()
class Meta:
app_label = "wisar"
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
class Meta:
model = Kurs
fields = ["id", "nom", "narx"]
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
queryset = Kurs.objects.all().order_by("id")
serializer_class = KursSerializer
router = routers.SimpleRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)
urlpatterns = [path("api/", include(router.urls))]
def main() -> None:
with connection.schema_editor() as se:
se.create_model(Kurs)
from rest_framework.test import APIClient
client = APIClient()
print("=== 1. Create (POST, avtomatik) ===")
javob = client.post("/api/kurslar/", {"nom": "Python", "narx": 100}, format="json")
print(f" status {javob.status_code} → {javob.json()}")
client.post("/api/kurslar/", {"nom": "Go", "narx": 120}, format="json")
print("\n=== 2. List va Retrieve (GET) ===")
print(f" ro'yxat: {[k['nom'] for k in client.get('/api/kurslar/').json()]}")
print(f" bitta: {client.get('/api/kurslar/1/').json()}")
print("\n=== 3. Update (PUT) va Delete (DELETE) ===")
javob = client.put("/api/kurslar/1/", {"nom": "Py 3.14", "narx": 150}, format="json")
print(f" PUT → status {javob.status_code}, nom={javob.json()['nom']}")
print(f" DELETE → status {client.delete('/api/kurslar/2/').status_code}")
print("\n=== 4. Barcha CRUD — bir necha qator ===")
print(f" qolgan: {[k['nom'] for k in client.get('/api/kurslar/').json()]}")
print(" queryset + serializer_class → to'liq CRUD API")
print(" ⭐ ModelViewSet + Router — avtomatik CRUD (batareyalar ichida)")
if __name__ == "__main__":
main()Natijaning muhim qismi:
=== 1. Create (POST, avtomatik) ===
status 201 → {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}
=== 2. List va Retrieve (GET) ===
ro'yxat: ['Python', 'Go']
bitta: {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}
=== 3. Update (PUT) va Delete (DELETE) ===
PUT → status 200, nom=Py 3.14
DELETE → status 204
=== 4. Barcha CRUD — bir necha qator ===
qolgan: ['Py 3.14']
queryset + serializer_class → to'liq CRUD API
⭐ ModelViewSet + Router — avtomatik CRUD (batareyalar ichida)Nima ko'rsatdi: 2.5, 2.6, 2.8-bo'limlar.
5. To'g'ri va noto'g'ri tushunishlar
| Noto'g'ri fikr | To'g'risi |
|---|---|
| "Django template = API" | Template HTML; DRF JSON |
| "JSON'ni qo'lda yasash" | Serializer (avtomatik) |
| "CRUD'ni qo'lda yozish" | ModelViewSet |
| "URL'larni qo'lda" | Router (avtomatik) |
| "DRF = FastAPI" | DRF Django ustiga |
"request.POST" |
DRF request.data |
| "Validatsiya qo'lda" | Serializer is_valid |
| "DRF keraksiz" | Django API standarti |
6. Keng tarqalgan xatolar va yechimlari
1. DRF'ni INSTALLED_APPSga qo'shmaslik
INSTALLED_APPS = [...] # ⚠️ rest_framework yo'q
INSTALLED_APPS = [..., "rest_framework"] # ✅2. JsonResponseni DRF'da
return JsonResponse({...}) # ⚠️ DRF emas
return Response({...}) # ✅ DRF Response3. request.POSTni DRF'da
request.POST["nom"] # ⚠️ JSON o'qimaydi
request.data["nom"] # ✅ DRF (JSON)4. Serializer'siz qo'lda JSON
Response({"nom": kurs.nom, "narx": kurs.narx}) # ⚠️ qo'lda
Response(KursSerializer(kurs).data) # ✅5. CRUD'ni qo'lda (ModelViewSet o'rniga)
# har amal qo'lda (list, create, ...) # ⚠️ takror
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet): ... # ✅6. many=True unutish (ro'yxatda)
KursSerializer(kurslar).data # ❌ ro'yxatda xato
KursSerializer(kurslar, many=True).data # ✅7. is_valid()siz save()
s.save() # ⚠️ tekshirilmagan
s.is_valid(raise_exception=True); s.save() # ✅7. Integratsiya — bu bilim qayerda kerak bo'ladi
- 20-qism (o'tilgan): FastAPI — API taqqoslash
- 21.13-dars: Serializer — chuqurroq
- 21.14-dars: DRF ruxsat va throttling
- 21.3/21.9-dars (o'tilgan): model, ORM — DRF asosi
- 20.9-dars (o'tilgan): CRUD — DRF avtomatik
8. Eng yaxshi amaliyotlar
Django'da API uchun DRF ishlating.
ModelSerializerbilan model ↔ JSON (qo'lda emas).ModelViewSetbilan avtomatik CRUD.Router bilan avtomatik URL.
request.dataishlating (request.POSTemas).Responseishlating (JsonResponseemas).Ro'yxatda
many=Truebering.is_valid(raise_exception=True)bilan validatsiya.
9. Amaliy topshiriq
Vazifa 1: Bashorat qiling
1. # DRF nima?
2. # @api_view nima?
3. # Response nima?
4. # serializer nima?
5. # .data nima?
6. # is_valid nima?
7. # APIView nima?
8. # ModelViewSet nima?
9. # Router nima?
10. # request.data nima?
11. # many=True nima?
12. # DRF va FastAPI farqi?Javoblar
- Django'ning REST API kengaytmasi
- Funksiyani DRF view'iga aylantiradi
- DRF javobi (JSON, browsable)
- Model ↔ JSON ko'prigi (validatsiya bilan)
- Model → JSON (serializatsiya)
- JSON → model tekshiruvi
- Klassli API view (get/post)
- Avtomatik CRUD (list/create/...)
- ViewSet URL'larini avtomatik yaratadi
- So'rov tanasi (JSON, DRF)
- Ro'yxat serializatsiyasi
- DRF — Django ustiga; FastAPI — maxsus API
Vazifa 2: Xatolarni tuzating
1. INSTALLED_APPS = [...] # rest_framework
2. return JsonResponse({...}) # Response
3. request.POST["nom"] # request.data
4. KursSerializer(kurslar).data # many
5. s.save() # is_validJavoblar
1. INSTALLED_APPS = [..., "rest_framework"]
2. return Response({...})
3. request.data["nom"]
4. KursSerializer(kurslar, many=True).data
5. s.is_valid(raise_exception=True); s.save()Vazifa 3: Oddiy API
@api_view bilan API:
- GET (ro'yxat), POST (yaratish)
Responsebilan JSONrequest.dataAPIClientbilan test
Vazifa 4: Serializer
ModelSerializer bilan:
- Model va serializer
.data(model → JSON)is_valid/save(JSON → model)- Validatsiya test
Vazifa 5: ViewSet + Router
To'liq CRUD API:
ModelViewSet- Router bilan URL
- Barcha CRUD amallari
APIClientbilan har amal test
Vazifa 6: APIView vs ViewSet
Bir resursni ikki usulda:
APIView(qo'lda metodlar)ModelViewSet(avtomatik)- Taqqoslash
- Har biri test
Vazifa 7: O'ylash
DRF ModelViewSet + Router to'liq CRUD API ni bir necha qator bilan beradi — 20.9 da FastAPI'da har endpointni qo'lda yozgan (POST, GET, PUT, DELETE) hammasi avtomatik. Bu 21.5 dagi admin, 21.8 dagi ModelForm kabi "model'dan avtomatik generatsiya" tamoyili. Bir manba (model) dan API, admin, forma avtomatik kelib chiqishining afzalligi nima, va bu Django ekotizimida qanday qayta-qayta uchraydi?
Javob
Qisqa javob: DRF ModelViewSet model'dan to'liq CRUD API'ni avtomatik yaratadi — 21.5 dagi admin (model → UI), 21.8 dagi ModelForm (model → forma) kabi. Bir manba (model) dan ko'p natija (API, admin, forma, jadval) avtomatik kelib chiqadi. Afzalligi: kam kod (bir model, ko'p natija), izchillik (hammasi bir manbadan — model o'zgarsa, hammasi yangilanadi), tez (generatsiya avtomatik). Bu Django ekotizimida qayta-qayta: model → migratsiya (jadval), model → admin (UI), model → ModelForm (forma), model → serializer/ViewSet (API). "Model — yagona manba" — Django falsafasining markazi.
1. Model'dan ko'p natija
| Manba (model) | Avtomatik natija |
|---|---|
| Model | Jadval (migratsiya) |
| Model | Admin UI (21.5) |
| Model | ModelForm (21.8) |
| Model | Serializer/ViewSet API (DRF) |
2. Afzalliklar
| Afzallik | Sabab |
|---|---|
| Kam kod | Bir model, ko'p natija |
| Izchillik | Bir manbadan |
| Tez | Avtomatik generatsiya |
| Saqlash | O'zgarish bir joyda |
3. Django ekotizimida qayta-qayta
Django "model — yagona manba" falsafasiga asoslanadi: model'dan hamma narsa (jadval, admin, forma, API) generatsiya qilinadi. Bir model o'zgarsa — hammasi yangilanadi (izchil).
4. "Bir manbadan generatsiya" boshqa joyda
| Manba | Natija |
|---|---|
| Django model | Jadval/admin/forma/API |
| Pydantic model | Validatsiya/hujjat (20.5) |
| FastAPI kod | OpenAPI (20.16) |
| OpenAPI | Mijoz kodi |
5. Muhandislik saboqlari
- Bir manba (model) e'lon qil
- Ko'p natija avtomatik (generatsiya)
- Izchillik — bir manbadan
- "Model — yagona manba" — Django markazi
6. Xulosa
- DRF ViewSet — model'dan avtomatik API
- Admin, forma, API — bir model'dan
- Kam kod, izchillik, tez (generatsiya)
- "Model — yagona manba" — Django falsafasi
Nimani mustahkamlaydi: 2.1–2.8-bo'limlar.
Xulosa
Bu darsda Django REST Framework (DRF) ni o'rgandik.
Eng muhim uch fikr:
DRF — Django ustiga REST API. DRF (
rest_framework) — Django ORM, auth, model ustiga REST API vositalarini qo'shadi.@api_view([metodlar])— funksiyani DRF view'iga aylantiradi,Response— DRF javobi (JSON, browsable API).request.data— so'rov tanasi (JSON, avtomatik tahlil,request.POSTemas). DRF FastAPI'dan farqli: FastAPI yengil, API'ga maxsus; DRF — Django ekotizimining bir qismi (admin, auth bilan birga).Serializer va view'lar.
ModelSerializer— model va JSON o'rtasidagi ko'prik (model'dan avtomatik):.data(model → JSON),is_valid()/save()(JSON → model, validatsiya bilan),many=True(ro'yxat) — 20.5 dagi Pydantic'ning Django versiyasi.APIView— klassli API view (get,postmetodlari). Serializer va view birga to'liq API qatlamini beradi.ModelViewSetva avtomatik generatsiya.ModelViewSet— CRUD'ning barcha amallari (list, create, retrieve, update, destroy) avtomatik — faqatquerysetvaserializer_class. Router — ViewSet URL'larini avtomatik yaratadi (router.register). Bu 20.9 dagi CRUD'ni bir necha qatorga qisqartiradi. DRF model'dan API'ni avtomatik yaratadi — 21.5 admin, 21.8ModelFormkabi: "model — yagona manba" (bir model'dan jadval, admin, forma, API), Django falsafasining markazi.
Keyingi darsda serializer ni chuqurroq o'rganamiz: maydonlar, validatsiya, bog'langan serializer, maxsus maydonlar va serializatsiya nozikliklari.
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.