Python kursi21.12-dars: Django REST Framework
Python kursi · Django

21.12-dars: Django REST Framework

16 daqiqa12/16-dars

21-QISM — DJANGO · 12-dars


1. Kirish va motivatsiya

Django template bilan HTML sahifalar yaratadi (server tomonda render). Lekin zamonaviy ilovalar (React, Vue, mobil) API kutadi — JSON ma'lumot, HTML emas. Django'da API qurish uchun eng mashhur vosita — Django REST Framework (DRF). U Django ustiga quriladi va REST API (20-qism) uchun "batareyalar ichida" beradi.

DRF — Django'ning API qurish uchun kengaytmasi: serializer (model ↔ JSON), APIView/ViewSet (API view'lar), avtomatik CRUD, autentifikatsiya, ruxsat, sahifalash, browsable API. FastAPI (20-qism) API'ga maxsus bo'lsa, DRF — Django'ning to'liq imkoniyati (admin, ORM, auth) ustiga API qo'shadi.

Real vaziyat. Bir jamoa Django saytini React frontend bilan qayta qurmoqchi edi — frontend JSON API kutadi. Ular view'larda qo'lda JSON yasardi (JsonResponse, qo'lda serializatsiya, validatsiya) — ko'p takror, xato. DRF'ga o'tdi: ModelSerializer (model → JSON avtomatik), ModelViewSet (CRUD avtomatik) — bir necha qator bilan to'liq API. Kod uch barobar qisqardi. DRF — Django'da API qurishning standarti.

Bu darsda DRF'ni — serializer, APIView, ViewSet va API qurishni o'rganamiz.

Bu darsda:

  • DRF nima (Django + API)
  • @api_view va Response
  • Serializer (model ↔ JSON)
  • APIView (klassli API view)
  • ModelViewSet (avtomatik CRUD)
  • Router (avtomatik URL)
  • Browsable API
  • Amaliy: to'liq DRF API

ℹ Misollarda DRF APIClient bilan sinaladi.


2. Nazariya — chuqur tushuntirish

2.1. DRF nima

DRF — Django ustiga REST API qo'shuvchi kengaytma:

DRF beradi Vazifa
Serializer Model ↔ JSON (validatsiya bilan)
APIView/ViewSet API view'lar
Router Avtomatik URL
Autentifikatsiya Token, sessiya, JWT
Ruxsat Permission klasslari
Sahifalash Avtomatik
Browsable API Web interfeys

DRF — Django'ning API kengaytmasi (rest_framework). U Django ORM, auth, model ustiga quriladi va REST API (20-qism) vositalarini beradi. pip install djangorestframework va INSTALLED_APPSga qo'shiladi.

2.2. @api_view va Response

Eng oddiy DRF view — @api_view dekoratori:

python
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response

@api_view(["GET"])
def salom(request):
    return Response({"xabar": "salom"})

@api_view(["GET", "POST"])
def kurslar(request):
    if request.method == "POST":
        return Response({...}, status=201)
    return Response({...})

@api_view([metodlar]) — funksiyali view'ni DRF view'iga aylantiradi. Response — DRF javobi (JSON, browsable API, content negotiation). Bu 21.6 dagi Django view'ining DRF versiyasi (API uchun boyitilgan).

2.3. Serializer (model ↔ JSON)

Serializer — model va JSON o'rtasidagi ko'prik:

python
from rest_framework import serializers

class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = Kurs
        fields = ["id", "nom", "narx"]

# model → JSON:
KursSerializer(kurs).data              # {"id": 1, "nom": "Python", ...}

# JSON → model (validatsiya bilan):
s = KursSerializer(data={"nom": "Go", "narx": 120})
s.is_valid()                           # tekshiradi
s.save()                               # bazaga

ModelSerializer — model'dan serializer avtomatik (Meta.model, fields). U model → JSON (.data) va JSON → model (.is_valid(), .save()) ni qiladi — validatsiya bilan. Bu 20.5 dagi Pydantic modelining Django versiyasi (21.8 ModelFormga ham o'xshaydi).

2.4. APIView (klassli)

APIView — klassli API view (21.6 dagi Viewga o'xshaydi):

python
from rest_framework.views import APIView
from rest_framework.response import Response

class KursView(APIView):
    def get(self, request):
        kurslar = Kurs.objects.all()
        return Response(KursSerializer(kurslar, many=True).data)

    def post(self, request):
        s = KursSerializer(data=request.data)
        s.is_valid(raise_exception=True)
        s.save()
        return Response(s.data, status=201)

APIView — har HTTP metod (get, post) alohida metod. request.data — so'rov tanasi (JSON, avtomatik tahlil). many=True — ro'yxat serializatsiyasi. Bu 21.6 dagi klassli view'ning API versiyasi.

2.5. ModelViewSet (avtomatik CRUD)

ModelViewSet — to'liq CRUD avtomatik:

python
from rest_framework import viewsets

class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
    queryset = Kurs.objects.all()
    serializer_class = KursSerializer
    # list, create, retrieve, update, destroy — AVTOMATIK

ModelViewSet — CRUD'ning barcha amallari (list, create, retrieve, update, destroy) avtomatik — faqat queryset va serializer_class. Bu 20.9 dagi CRUD'ni bir necha qatorga qisqartiradi. "Batareyalar ichida" — CRUD tayyor.

2.6. Router (avtomatik URL)

Router — ViewSet uchun URL'larni avtomatik yaratadi:

python
from rest_framework import routers

router = routers.DefaultRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)

# URL'lar avtomatik:
# GET/POST  /kurslar/
# GET/PUT/DELETE  /kurslar/{id}/
urlpatterns = [path("api/", include(router.urls))]

Router — ViewSet'ning barcha URL'larini (ro'yxat, detal, CRUD) avtomatik yaratadi. router.register(prefix, viewset) — bir qator, to'liq REST URL'lar. Bu 21.6 dagi qo'lda URL yozishni yo'qotadi.

2.7. Browsable API

DRF browsable API beradi — brauzerda API'ni sinash:

DRF avtomatik web interfeys beradi: endpointni brauzerda ochsangiz, JSON + forma (so'rov yuborish, sinash) ko'rinadi. Bu 20.16 dagi FastAPI /docsga o'xshaydi — API'ni hujjatlaydi va sinaladigan qiladi. Rivojlanishda juda foydali.

2.8. DRF — Django + FastAPI kuchi

Xususiyat DRF
Asos Django (ORM, auth, admin)
API REST (serializer, viewset)
CRUD Avtomatik (ModelViewSet)
Hujjat Browsable API
Auth Django auth + token/JWT

DRF — Django'ning to'liq imkoniyati (ORM, admin, auth) ustiga REST API. Bu FastAPI'dan farqli: FastAPI yengil, API'ga maxsus; DRF — Django ekotizimining bir qismi (admin, auth bilan birga). Django loyihada API kerak bo'lsa — DRF.


3. Tez ma'lumotnoma

python
from rest_framework import serializers, viewsets, routers
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response

# serializer:
class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = Kurs
        fields = ["id", "nom", "narx"]

# funksiyali view:
@api_view(["GET"])
def salom(request):
    return Response({"xabar": "salom"})

# ViewSet (avtomatik CRUD):
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
    queryset = Kurs.objects.all()
    serializer_class = KursSerializer

# router (avtomatik URL):
router = routers.DefaultRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)

DRF komponentlari

Serializer — model↔JSON · APIView/ViewSet — view · Router — URL
@api_view — funksiyali · ModelViewSet — avtomatik CRUD

4. Batafsil misollar

Misollarda DRF APIClient bilan sinaladi.

Misol 1 — @api_view va Response

python
"""@api_view dekoratori; Response (JSON); GET/POST; DRF funksiyali view; request.data."""

import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")

import sys
import tempfile
import types

import django
from django.conf import settings

settings.configure(
    DEBUG=False,
    DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
    INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
    ROOT_URLCONF=__name__,
    ALLOWED_HOSTS=["*"],
    SECRET_KEY="namuna",
    DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()

from django.urls import path
from rest_framework.decorators import api_view
from rest_framework.response import Response


@api_view(["GET"])
def salom(request):
    return Response({"xabar": "salom", "framework": "DRF"})


@api_view(["GET", "POST"])
def kurslar(request):
    if request.method == "POST":
        return Response({"yaratildi": request.data.get("nom")}, status=201)
    return Response({"kurslar": ["Python", "Go"]})


urlpatterns = [
    path("salom/", salom),
    path("kurslar/", kurslar),
]


def main() -> None:
    from rest_framework.test import APIClient
    client = APIClient()

    print("=== 1. @api_view (GET) ===")
    print(f"  /salom/ → {client.get('/salom/').json()}")

    print("\n=== 2. GET kurslar ===")
    print(f"  /kurslar/ → {client.get('/kurslar/').json()}")

    print("\n=== 3. POST (request.data) ===")
    javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "Rust"}, format="json")
    print(f"  status {javob.status_code} → {javob.json()}")

    print("\n=== 4. DRF Response ===")
    print(f"  Content-Type: {client.get('/salom/')['Content-Type'].split(';')[0]}")
    print("  ⭐ @api_view + Response — DRF funksiyali view (JSON)")


if __name__ == "__main__":
    main()

Natijaning muhim qismi:

text
=== 1. @api_view (GET) ===
  /salom/ → {'xabar': 'salom', 'framework': 'DRF'}

=== 2. GET kurslar ===
  /kurslar/ → {'kurslar': ['Python', 'Go']}

=== 3. POST (request.data) ===
  status 201 → {'yaratildi': 'Rust'}

=== 4. DRF Response ===
  Content-Type: application/json
  ⭐ @api_view + Response — DRF funksiyali view (JSON)

Nima ko'rsatdi: 2.2-bo'lim.

Misol 2 — Serializer (model ↔ JSON)

python
"""ModelSerializer (model↔JSON); .data (model→JSON); is_valid/save (JSON→model); validatsiya; many=True."""

import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")

import sys
import tempfile
import types

import django
from django.conf import settings

settings.configure(
    DEBUG=False,
    DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
    INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
    DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()

from django.db import connection, models
from rest_framework import serializers


class Kurs(models.Model):
    nom = models.CharField(max_length=100)
    narx = models.IntegerField()

    class Meta:
        app_label = "wisar"


class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = Kurs
        fields = ["id", "nom", "narx"]


def main() -> None:
    with connection.schema_editor() as se:
        se.create_model(Kurs)

    print("=== 1. Model → JSON (.data) ===")
    kurs = Kurs.objects.create(nom="Python", narx=100)
    print(f"  serializer.data: {KursSerializer(kurs).data}")

    print("\n=== 2. JSON → model (is_valid + save) ===")
    s = KursSerializer(data={"nom": "Go", "narx": 120})
    print(f"  is_valid: {s.is_valid()}")
    obj = s.save()
    print(f"  saqlandi: id={obj.id}, nom={obj.nom}")

    print("\n=== 3. ⚠️ Validatsiya (xato tur) ===")
    s = KursSerializer(data={"nom": "X", "narx": "abc"})
    print(f"  is_valid: {s.is_valid()}")
    print(f"  xato maydonlar: {list(s.errors.keys())}")

    print("\n=== 4. Ro'yxat (many=True) ===")
    data = KursSerializer(Kurs.objects.all(), many=True).data
    print(f"  {[k['nom'] for k in data]}")
    print("  ⭐ ModelSerializer — model↔JSON; .data, is_valid, save; many=True")


if __name__ == "__main__":
    main()

Natijaning muhim qismi:

text
=== 1. Model → JSON (.data) ===
  serializer.data: {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}

=== 2. JSON → model (is_valid + save) ===
  is_valid: True
  saqlandi: id=2, nom=Go

=== 3. ⚠️ Validatsiya (xato tur) ===
  is_valid: False
  xato maydonlar: ['narx']

=== 4. Ro'yxat (many=True) ===
  ['Python', 'Go']
  ⭐ ModelSerializer — model↔JSON; .data, is_valid, save; many=True

Nima ko'rsatdi: 2.3-bo'lim.

Misol 3 — APIView (klassli)

python
"""APIView (klassli API view); get/post metodlari; request.data; serializer bilan; raise_exception."""

import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")

import sys
import tempfile
import types

import django
from django.conf import settings

settings.configure(
    DEBUG=False,
    DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
    INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
    ROOT_URLCONF=__name__,
    ALLOWED_HOSTS=["*"],
    SECRET_KEY="namuna",
    DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()

from django.db import connection, models
from django.urls import path
from rest_framework import serializers
from rest_framework.response import Response
from rest_framework.views import APIView


class Kurs(models.Model):
    nom = models.CharField(max_length=100)
    narx = models.IntegerField()

    class Meta:
        app_label = "wisar"


class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = Kurs
        fields = ["id", "nom", "narx"]


class KursList(APIView):
    def get(self, request):
        return Response(KursSerializer(Kurs.objects.all(), many=True).data)

    def post(self, request):
        s = KursSerializer(data=request.data)
        s.is_valid(raise_exception=True)
        s.save()
        return Response(s.data, status=201)


urlpatterns = [path("kurslar/", KursList.as_view())]


def main() -> None:
    with connection.schema_editor() as se:
        se.create_model(Kurs)

    from rest_framework.test import APIClient
    client = APIClient()

    print("=== 1. POST (yaratish) ===")
    javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "Python", "narx": 100}, format="json")
    print(f"  status {javob.status_code} → {javob.json()}")

    print("\n=== 2. GET (ro'yxat) ===")
    client.post("/kurslar/", {"nom": "Go", "narx": 120}, format="json")
    javob = client.get("/kurslar/")
    print(f"  status {javob.status_code}, kurslar: {[k['nom'] for k in javob.json()]}")

    print("\n=== 3. ⚠️ Validatsiya (raise_exception) ===")
    javob = client.post("/kurslar/", {"nom": "X", "narx": "abc"}, format="json")
    print(f"  xato tur → status {javob.status_code}")

    print("\n=== 4. APIView metodlari ===")
    print("  get (ro'yxat), post (yaratish) — alohida metod")
    print("  ⭐ APIView — klassli API view (get/post); request.data")


if __name__ == "__main__":
    main()

Natijaning muhim qismi:

text
=== 1. POST (yaratish) ===
  status 201 → {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}

=== 2. GET (ro'yxat) ===
  status 200, kurslar: ['Python', 'Go']

=== 3. ⚠️ Validatsiya (raise_exception) ===
  xato tur → status 400

=== 4. APIView metodlari ===
  get (ro'yxat), post (yaratish) — alohida metod
  ⭐ APIView — klassli API view (get/post); request.data

Nima ko'rsatdi: 2.4-bo'lim.

Misol 4 — Amaliy: ModelViewSet + Router (avtomatik CRUD)

ModelViewSet va Router bilan to'liq CRUD API ni bir necha qator kod bilan quramiz. Bu — DRF'ning "batareyalar ichida" kuchini ko'rsatuvchi namuna.

python
"""ModelViewSet (avtomatik CRUD); Router (avtomatik URL); to'liq REST API bir necha qatorda; batareyalar ichida."""

import warnings
warnings.filterwarnings("ignore")

import sys
import tempfile
import types

import django
from django.conf import settings

settings.configure(
    DEBUG=False,
    DATABASES={"default": {"ENGINE": "django.db.backends.sqlite3", "NAME": ":memory:"}},
    INSTALLED_APPS=["django.contrib.contenttypes", "django.contrib.auth", "rest_framework", "wisar"],
    ROOT_URLCONF=__name__,
    ALLOWED_HOSTS=["*"],
    SECRET_KEY="namuna",
    DEFAULT_AUTO_FIELD="django.db.models.BigAutoField",
)
_app = types.ModuleType("wisar")
_app.__path__ = [tempfile.gettempdir()]
sys.modules["wisar"] = _app
django.setup()

from django.db import connection, models
from django.urls import include, path
from rest_framework import routers, serializers, viewsets


class Kurs(models.Model):
    nom = models.CharField(max_length=100)
    narx = models.IntegerField()

    class Meta:
        app_label = "wisar"


class KursSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = Kurs
        fields = ["id", "nom", "narx"]


class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet):
    queryset = Kurs.objects.all().order_by("id")
    serializer_class = KursSerializer


router = routers.SimpleRouter()
router.register("kurslar", KursViewSet)

urlpatterns = [path("api/", include(router.urls))]


def main() -> None:
    with connection.schema_editor() as se:
        se.create_model(Kurs)

    from rest_framework.test import APIClient
    client = APIClient()

    print("=== 1. Create (POST, avtomatik) ===")
    javob = client.post("/api/kurslar/", {"nom": "Python", "narx": 100}, format="json")
    print(f"  status {javob.status_code} → {javob.json()}")
    client.post("/api/kurslar/", {"nom": "Go", "narx": 120}, format="json")

    print("\n=== 2. List va Retrieve (GET) ===")
    print(f"  ro'yxat: {[k['nom'] for k in client.get('/api/kurslar/').json()]}")
    print(f"  bitta: {client.get('/api/kurslar/1/').json()}")

    print("\n=== 3. Update (PUT) va Delete (DELETE) ===")
    javob = client.put("/api/kurslar/1/", {"nom": "Py 3.14", "narx": 150}, format="json")
    print(f"  PUT → status {javob.status_code}, nom={javob.json()['nom']}")
    print(f"  DELETE → status {client.delete('/api/kurslar/2/').status_code}")

    print("\n=== 4. Barcha CRUD — bir necha qator ===")
    print(f"  qolgan: {[k['nom'] for k in client.get('/api/kurslar/').json()]}")
    print("  queryset + serializer_class → to'liq CRUD API")
    print("  ⭐ ModelViewSet + Router — avtomatik CRUD (batareyalar ichida)")


if __name__ == "__main__":
    main()

Natijaning muhim qismi:

text
=== 1. Create (POST, avtomatik) ===
  status 201 → {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}

=== 2. List va Retrieve (GET) ===
  ro'yxat: ['Python', 'Go']
  bitta: {'id': 1, 'nom': 'Python', 'narx': 100}

=== 3. Update (PUT) va Delete (DELETE) ===
  PUT → status 200, nom=Py 3.14
  DELETE → status 204

=== 4. Barcha CRUD — bir necha qator ===
  qolgan: ['Py 3.14']
  queryset + serializer_class → to'liq CRUD API
  ⭐ ModelViewSet + Router — avtomatik CRUD (batareyalar ichida)

Nima ko'rsatdi: 2.5, 2.6, 2.8-bo'limlar.


5. To'g'ri va noto'g'ri tushunishlar

Noto'g'ri fikr To'g'risi
"Django template = API" Template HTML; DRF JSON
"JSON'ni qo'lda yasash" Serializer (avtomatik)
"CRUD'ni qo'lda yozish" ModelViewSet
"URL'larni qo'lda" Router (avtomatik)
"DRF = FastAPI" DRF Django ustiga
"request.POST" DRF request.data
"Validatsiya qo'lda" Serializer is_valid
"DRF keraksiz" Django API standarti

6. Keng tarqalgan xatolar va yechimlari

1. DRF'ni INSTALLED_APPSga qo'shmaslik

python
INSTALLED_APPS = [...]                       # ⚠️ rest_framework yo'q
INSTALLED_APPS = [..., "rest_framework"]     # ✅

2. JsonResponseni DRF'da

python
return JsonResponse({...})                   # ⚠️ DRF emas
return Response({...})                        # ✅ DRF Response

3. request.POSTni DRF'da

python
request.POST["nom"]                          # ⚠️ JSON o'qimaydi
request.data["nom"]                          # ✅ DRF (JSON)

4. Serializer'siz qo'lda JSON

python
Response({"nom": kurs.nom, "narx": kurs.narx})   # ⚠️ qo'lda
Response(KursSerializer(kurs).data)          # ✅

5. CRUD'ni qo'lda (ModelViewSet o'rniga)

python
# har amal qo'lda (list, create, ...)         # ⚠️ takror
class KursViewSet(viewsets.ModelViewSet): ... # ✅

6. many=True unutish (ro'yxatda)

python
KursSerializer(kurslar).data                 # ❌ ro'yxatda xato
KursSerializer(kurslar, many=True).data      # ✅

7. is_valid()siz save()

python
s.save()                                     # ⚠️ tekshirilmagan
s.is_valid(raise_exception=True); s.save()   # ✅

7. Integratsiya — bu bilim qayerda kerak bo'ladi

  • 20-qism (o'tilgan): FastAPI — API taqqoslash
  • 21.13-dars: Serializer — chuqurroq
  • 21.14-dars: DRF ruxsat va throttling
  • 21.3/21.9-dars (o'tilgan): model, ORM — DRF asosi
  • 20.9-dars (o'tilgan): CRUD — DRF avtomatik

8. Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Django'da API uchun DRF ishlating.

  2. ModelSerializer bilan model ↔ JSON (qo'lda emas).

  3. ModelViewSet bilan avtomatik CRUD.

  4. Router bilan avtomatik URL.

  5. request.data ishlating (request.POST emas).

  6. Response ishlating (JsonResponse emas).

  7. Ro'yxatda many=True bering.

  8. is_valid(raise_exception=True) bilan validatsiya.


9. Amaliy topshiriq

Vazifa 1: Bashorat qiling

python
1.  # DRF nima?
2.  # @api_view nima?
3.  # Response nima?
4.  # serializer nima?
5.  # .data nima?
6.  # is_valid nima?
7.  # APIView nima?
8.  # ModelViewSet nima?
9.  # Router nima?
10. # request.data nima?
11. # many=True nima?
12. # DRF va FastAPI farqi?
Javoblar
  1. Django'ning REST API kengaytmasi
  2. Funksiyani DRF view'iga aylantiradi
  3. DRF javobi (JSON, browsable)
  4. Model ↔ JSON ko'prigi (validatsiya bilan)
  5. Model → JSON (serializatsiya)
  6. JSON → model tekshiruvi
  7. Klassli API view (get/post)
  8. Avtomatik CRUD (list/create/...)
  9. ViewSet URL'larini avtomatik yaratadi
  10. So'rov tanasi (JSON, DRF)
  11. Ro'yxat serializatsiyasi
  12. DRF — Django ustiga; FastAPI — maxsus API

Vazifa 2: Xatolarni tuzating

python
1.  INSTALLED_APPS = [...]              # rest_framework

2.  return JsonResponse({...})          # Response

3.  request.POST["nom"]                 # request.data

4.  KursSerializer(kurslar).data        # many

5.  s.save()                            # is_valid
Javoblar
python
1.  INSTALLED_APPS = [..., "rest_framework"]

2.  return Response({...})

3.  request.data["nom"]

4.  KursSerializer(kurslar, many=True).data

5.  s.is_valid(raise_exception=True); s.save()

Vazifa 3: Oddiy API

@api_view bilan API:

  1. GET (ro'yxat), POST (yaratish)
  2. Response bilan JSON
  3. request.data
  4. APIClient bilan test

Vazifa 4: Serializer

ModelSerializer bilan:

  1. Model va serializer
  2. .data (model → JSON)
  3. is_valid/save (JSON → model)
  4. Validatsiya test

Vazifa 5: ViewSet + Router

To'liq CRUD API:

  1. ModelViewSet
  2. Router bilan URL
  3. Barcha CRUD amallari
  4. APIClient bilan har amal test

Vazifa 6: APIView vs ViewSet

Bir resursni ikki usulda:

  1. APIView (qo'lda metodlar)
  2. ModelViewSet (avtomatik)
  3. Taqqoslash
  4. Har biri test

Vazifa 7: O'ylash

DRF ModelViewSet + Router to'liq CRUD API ni bir necha qator bilan beradi — 20.9 da FastAPI'da har endpointni qo'lda yozgan (POST, GET, PUT, DELETE) hammasi avtomatik. Bu 21.5 dagi admin, 21.8 dagi ModelForm kabi "model'dan avtomatik generatsiya" tamoyili. Bir manba (model) dan API, admin, forma avtomatik kelib chiqishining afzalligi nima, va bu Django ekotizimida qanday qayta-qayta uchraydi?

Javob

Qisqa javob: DRF ModelViewSet model'dan to'liq CRUD API'ni avtomatik yaratadi — 21.5 dagi admin (model → UI), 21.8 dagi ModelForm (model → forma) kabi. Bir manba (model) dan ko'p natija (API, admin, forma, jadval) avtomatik kelib chiqadi. Afzalligi: kam kod (bir model, ko'p natija), izchillik (hammasi bir manbadan — model o'zgarsa, hammasi yangilanadi), tez (generatsiya avtomatik). Bu Django ekotizimida qayta-qayta: model → migratsiya (jadval), model → admin (UI), model → ModelForm (forma), model → serializer/ViewSet (API). "Model — yagona manba" — Django falsafasining markazi.

1. Model'dan ko'p natija

Manba (model) Avtomatik natija
Model Jadval (migratsiya)
Model Admin UI (21.5)
Model ModelForm (21.8)
Model Serializer/ViewSet API (DRF)

2. Afzalliklar

Afzallik Sabab
Kam kod Bir model, ko'p natija
Izchillik Bir manbadan
Tez Avtomatik generatsiya
Saqlash O'zgarish bir joyda

3. Django ekotizimida qayta-qayta

Django "model — yagona manba" falsafasiga asoslanadi: model'dan hamma narsa (jadval, admin, forma, API) generatsiya qilinadi. Bir model o'zgarsa — hammasi yangilanadi (izchil).

4. "Bir manbadan generatsiya" boshqa joyda

Manba Natija
Django model Jadval/admin/forma/API
Pydantic model Validatsiya/hujjat (20.5)
FastAPI kod OpenAPI (20.16)
OpenAPI Mijoz kodi

5. Muhandislik saboqlari

  1. Bir manba (model) e'lon qil
  2. Ko'p natija avtomatik (generatsiya)
  3. Izchillik — bir manbadan
  4. "Model — yagona manba" — Django markazi

6. Xulosa

  1. DRF ViewSet — model'dan avtomatik API
  2. Admin, forma, API — bir model'dan
  3. Kam kod, izchillik, tez (generatsiya)
  4. "Model — yagona manba" — Django falsafasi

Nimani mustahkamlaydi: 2.1–2.8-bo'limlar.


Xulosa

Bu darsda Django REST Framework (DRF) ni o'rgandik.

Eng muhim uch fikr:

  1. DRF — Django ustiga REST API. DRF (rest_framework) — Django ORM, auth, model ustiga REST API vositalarini qo'shadi. @api_view([metodlar]) — funksiyani DRF view'iga aylantiradi, Response — DRF javobi (JSON, browsable API). request.data — so'rov tanasi (JSON, avtomatik tahlil, request.POST emas). DRF FastAPI'dan farqli: FastAPI yengil, API'ga maxsus; DRF — Django ekotizimining bir qismi (admin, auth bilan birga).

  2. Serializer va view'lar. ModelSerializer — model va JSON o'rtasidagi ko'prik (model'dan avtomatik): .data (model → JSON), is_valid()/save() (JSON → model, validatsiya bilan), many=True (ro'yxat) — 20.5 dagi Pydantic'ning Django versiyasi. APIView — klassli API view (get, post metodlari). Serializer va view birga to'liq API qatlamini beradi.

  3. ModelViewSet va avtomatik generatsiya. ModelViewSet — CRUD'ning barcha amallari (list, create, retrieve, update, destroy) avtomatik — faqat queryset va serializer_class. Router — ViewSet URL'larini avtomatik yaratadi (router.register). Bu 20.9 dagi CRUD'ni bir necha qatorga qisqartiradi. DRF model'dan API'ni avtomatik yaratadi — 21.5 admin, 21.8 ModelForm kabi: "model — yagona manba" (bir model'dan jadval, admin, forma, API), Django falsafasining markazi.

Keyingi darsda serializer ni chuqurroq o'rganamiz: maydonlar, validatsiya, bog'langan serializer, maxsus maydonlar va serializatsiya nozikliklari.

Django · 12-dars yakunlandi

21.12-dars: Django REST Framework

16 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: 21.13-dars: Serializer
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0