Mundarija (19)
- 1. Dars nomi va maqsad
- 2. Avvalgi darslardan takror
- 3. Asosiy tushuntirish
- 3.1. Qolip: KIMGA + нра́вится + NIMA
- 3.2. Jo'nalish (dativ) olmoshlari — to'liq jadval
- 3.3. нра́вится yoki нра́вятся? — narsaga moslashadi
- 3.4. Savol va inkor
- 3.5. нра́вится + infinitiv — "…ishni yoqtiraman"
- 3.6. нра́вится va люблю́ — farqi
- 3.7. Dativ oilasi — bitta shakl, ko'p ibora
- 4. Misollar
- 5. Talaffuz bo'limi
- 6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
- 7. Dialog
- 8. Tipik xatolar va mini-mashq
- 9. Mashqlar
- 10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- 11. Javoblar kaliti
- 12. Xulosa va keyingi dars
A1 — 17b-dars: Мне нра́вится — rus tilida "menga yoqadi" qanday aytiladi
A1 — BOSHLANG'ICH · 17b-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilidagi eng kerakli iboralardan birini o'rganasiz: мне нра́вится… — "menga … yoqadi". Nima yoqishi va nima yoqmasligini aytish — tanishuvda, do'konda, kafeda, sayohatda har kuni kerak bo'ladi.
Yaxshi xabar: bu ibora o'zbekcha bilan deyarli bir xil tuzilgan. O'zbekchada "Men shaharni yoqtiraman" emas, "Menga shahar yoqadi" deymiz — ya'ni kishi -ga shaklida turadi. Ruschada ham xuddi shunday: Мне (menga) нра́вится (yoqadi) го́род (shahar).
Dars oxirida siz quyidagilarni qila olasiz:
- Мне / тебе́ / ему́ / ей / нам / вам / им нра́вится… — kimga nima yoqishini aytish.
- нра́вится yoki нра́вятся — yoqqan narsa birlikda yoki ko'plikda ekaniga qarab to'g'ri shaklni tanlash.
- Тебе́ нра́вится…? — savol berish va не нра́вится bilan inkor qilish.
- Мне нра́вится чита́ть — infinitiv bilan ishlatish.
- нра́вится va люблю́ farqini ajratish.
2. Avvalgi darslardan takror
- 17-dars: Мне ну́жно рабо́тать — "Menga ishlash kerak". U yerda мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им shakllari bilan tanishgan edingiz. Bu — jo'nalish kelishigi (да́тельный паде́ж, qisqacha "dativ") olmoshlari. Bugun aynan shu olmoshlar kerak bo'ladi.
- 11-dars: люби́ть — "sevmoq, yaxshi ko'rmoq": я люблю́, ты лю́бишь, он лю́бит…
- 9-dars: Ско́лько тебе́ лет? — "Necha yoshdasan?" — bu yerda ham тебе́ (dativ) bor edi.
- 14b-dars: inkor uchun fe'l oldiga не qo'yiladi: не зна́ю.
Tez mashq: "kimga?" shaklini ayting — я → ?, ты → ?, он → ?, она́ → ?, мы → ?, вы → ?, они́ → ? (Javob: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им.)
Muhim bog'lanish: мне ну́жно (menga kerak) va мне нра́вится (menga yoqadi) — bir oila. Ikkalasida ham kishi я emas, мне shaklida turadi. Bitta qolipni bilsangiz, ikkinchisi oson.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Qolip: KIMGA + нра́вится + NIMA
KIMGA (dativ) + нра́вится + NIMA (bosh kelishik)
Мне нра́вится го́род.
(menga) (yoqadi) (shahar)
O'ZBEKCHA: Menga shahar yoqadi.
RUSCHA: Мне нра́вится го́род.E'tibor bering, ikki tilda ham mantiq bir xil:
- yoqtiruvchi kishi "-ga" shaklida turadi: menga = мне;
- yoqqan narsa o'zgarmaydi, oddiy bosh kelishikda qoladi: shahar = го́род.
Grammatik sir: ruschada gapning egasi — yoqqan narsa (го́род), kishi emas. So'zma-so'z: "shahar menga yoqadi". Shuning uchun fe'l narsaga moslashadi (3.3 ga qarang).
3.2. Jo'nalish (dativ) olmoshlari — to'liq jadval
| Kim? (bosh k.) | Kimga? (dativ) | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | мне | Мне нра́вится чай. | Menga choy yoqadi. |
| ты | тебе́ | Тебе́ нра́вится чай? | Senga choy yoqadimi? |
| он | ему́ | Ему́ нра́вится футбо́л. | Unga futbol yoqadi. |
| она́ | ей | Ей нра́вится Москва́. | Unga Moskva yoqadi. |
| мы | нам | Нам нра́вится наш го́род. | Bizga shahrimiz yoqadi. |
| вы | вам | Вам нра́вится Ташке́нт? | Sizga Toshkent yoqadimi? |
| они́ | им | Им нра́вится му́зыка. | Ularga musiqa yoqadi. |
Savol so'zi: Кому́? — "Kimga?" → Кому́ нра́вится э́тот фильм? — "Bu film kimga yoqadi?"
Diqqat — его́ emas, ему́! 14-darsdagi у него́ va 14b-darsdagi его́ нет — bu qaratqich shakli. "Unga" esa boshqa kelishik: ему́. Его́ нра́вится — noto'g'ri. Ему́ нра́вится.
Ism va otlar bilan ham ishlaydi — faqat ot ham dativ shakliga kiradi. Hozircha ikki misolni tanib oling:
Бра́ту нра́вится футбо́л. — Akamga futbol yoqadi. (брат → бра́ту)
Ма́ме нра́вится э́тот чай. — Onamga bu choy yoqadi. (ма́ма → ма́ме)Otlarning dativ tugashlarini to'liq A2 — 4-dars (jo'nalish kelishigi) da o'rganasiz.
3.3. нра́вится yoki нра́вятся? — narsaga moslashadi
Bu darsning eng muhim qoidasi. Fe'l kishiga emas, yoqqan narsaga moslashadi:
- narsa birlikda → нра́вится
- narsa ko'plikda → нра́вятся
BIRLIK KO'PLIK
Мне нра́вится э́та кни́га. → Мне нра́вятся э́ти кни́ги.
(Menga bu kitob yoqadi.) (Menga bu kitoblar yoqadi.)
Ей нра́вится цвето́к. → Ей нра́вятся цветы́.
(Unga gul yoqadi.) (Unga gullar yoqadi.)Kishi ko'plikda bo'lsa ham, narsa birlikda bo'lsa — нра́вится:
Нам нра́вится го́род. — Bizga shahar yoqadi. (нам — ko'plik, lekin го́род — birlik)
Мне нра́вятся фи́льмы. — Menga filmlar yoqadi. (мне — birlik, lekin фи́льмы — ko'plik)Tekshirish usuli: o'zingizdan so'rang — "nima yoqadi? bitta narsami yoki ko'pmi?" Kishiga qaramang. O'zbekchada "yoqadi" hech o'zgarmaydi, ruschada esa -ится / -ятся farqi bor.
3.4. Savol va inkor
Savol — faqat ohang bilan (so'z tartibi o'zgarmaydi):
Тебе́ нра́вится Ташке́нт? — Senga Toshkent yoqadimi?
Вам нра́вится ру́сский язы́к? — Sizga rus tili yoqadimi?
Что тебе́ нра́вится? — Senga nima yoqadi?Javoblar:
— Да, о́чень нра́вится. — Ha, juda yoqadi.
— Да, нра́вится. — Ha, yoqadi.
— Нет, не о́чень. — Yo'q, unchalik emas.
— Нет, совсе́м не нра́вится. — Yo'q, umuman yoqmaydi.Inkor — 14b-darsdagidek, fe'l oldiga не:
Мне не нра́вится э́тот цвет. — Menga bu rang yoqmaydi.
Ему́ не нра́вятся о́вощи. — Unga sabzavotlar yoqmaydi.3.5. нра́вится + infinitiv — "…ishni yoqtiraman"
Biror ish-harakat yoqishini aytish uchun нра́вится dan keyin infinitiv qo'yiladi (17-darsdagi хочу́ + infinitiv kabi):
Мне нра́вится чита́ть. — Menga o'qish yoqadi.
Ей нра́вится танцева́ть. — Unga raqs tushish yoqadi.
Нам нра́вится гуля́ть в па́рке. — Bizga parkda sayr qilish yoqadi.
Им нра́вится пла́вать. — Ularga suzish yoqadi.Qoida: infinitiv bilan doim нра́вится (birlik) ishlatiladi — hatto ikki fe'l bo'lsa ham: Мне нра́вится чита́ть и рисова́ть. Мне нра́вятся чита́ть.
3.6. нра́вится va люблю́ — farqi
Ikkalasi ham "yoqtiraman" deb tarjima qilinishi mumkin, lekin farq bor:
| мне нра́вится | я люблю́ | |
|---|---|---|
| Ma'nosi | yoqadi (yengilroq) | yaxshi ko'raman, sevaman (kuchliroq) |
| Qachon | yangi narsa, birinchi taassurot, aniq narsa | doimiy, uzoq muddatli mehr; odamlar |
| Kim | мне (dativ) | я (bosh k.) |
| Narsa | bosh kelishik: му́зыка | tushum kelishigi: му́зыку |
Мне нра́вится му́зыка. ↔ Я люблю́ му́зыку. (musiqa → musiqani)
Мне нра́вится Москва́. ↔ Я люблю́ Москву́.Diqqat — kelishik o'zgaradi! нра́вится bilan narsa bosh kelishikda (му́зыка), люблю́ bilan esa 13-darsdagi tushum kelishigida (му́зыку). Chunki birinchisida narsa — ega, ikkinchisida — to'ldiruvchi.
Qachon qaysi biri?
Мне нра́вится э́тот рестора́н. — (birinchi marta keldim) Bu restoran menga yoqdi.
Я люблю́ э́тот рестора́н. — (doim kelaman) Men bu restoranni yaxshi ko'raman.Oila a'zolari va yaqin odamlar haqida люблю́ ishlatiladi: Я люблю́ ма́му. — "Men onamni yaxshi ko'raman." Мне нра́вится ма́ма — g'alati eshitiladi.
Eslatma: Он мне нра́вится — "U menga yoqadi" (odam haqida) — bu ham to'g'ri, lekin "simpatiya" ma'nosida. Oddiy suhbatda narsalar va ishlar haqida нра́вится dan bemalol foydalaning.
3.7. Dativ oilasi — bitta shakl, ko'p ibora
мне, тебе́, ему́… shakllari rus tilida juda ko'p iboralarda uchraydi. Siz ulardan uchtasini allaqachon bilasiz:
| Ibora | Ma'nosi | Dars |
|---|---|---|
| Мне два́дцать лет. | Men 20 yoshdaman. (so'zma-so'z: menga 20 yil) | 9-dars |
| Мне ну́жно / на́до рабо́тать. | Menga ishlash kerak. | 17-dars |
| Мне нра́вится э́тот го́род. | Menga bu shahar yoqadi. | bugun |
Keyinchalik yana ko'plari qo'shiladi: мне хо́лодно (menga sovuq), мне ску́чно (menga zerikarli). Ular A2 — 16-dars (Dativ konstruksiyalari) da jamlanadi.
4. Misollar
Birlik — нра́вится:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Мне нра́вится э́та пе́сня. | Menga bu qo'shiq yoqadi. |
| Тебе́ нра́вится мой план? | Senga mening rejam yoqadimi? |
| Ему́ нра́вится его́ рабо́та. | Unga o'z ishi yoqadi. |
| Ей нра́вится кра́сный цвет. | Unga qizil rang yoqadi. |
| Вам нра́вится пого́да? | Sizga ob-havo yoqadimi? |
Ko'plik — нра́вятся:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Мне нра́вятся ру́сские пе́сни. | Menga rus qo'shiqlari yoqadi. |
| Ей нра́вятся цветы́. | Unga gullar yoqadi. |
| Нам нра́вятся э́ти фи́льмы. | Bizga bu filmlar yoqadi. |
| Им не нра́вятся о́вощи. | Ularga sabzavotlar yoqmaydi. |
Infinitiv bilan:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Мне нра́вится гото́вить. | Menga ovqat pishirish yoqadi. |
| Ему́ нра́вится игра́ть в футбо́л. | Unga futbol o'ynash yoqadi. |
| Тебе́ нра́вится учи́ть ру́сский? | Senga rus tilini o'rganish yoqadimi? |
| Нам не нра́вится ра́но встава́ть. | Bizga erta turish yoqmaydi. |
5. Talaffuz bo'limi
- нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda. Oxiridagi -тся "tsa" bo'lib o'qiladi: "nrávitsa". "т" va "с" alohida eshitilmaydi.
- нра́вятся /NRA-vyat-sa/ — xuddi shunday, "-ятся" → "-yatsa": "nrávyatsa".
- мне /mnye/ — "м" va "н" birga, orasiga unli qo'shmang: "mnye" ("minye" emas).
- тебе́ /ti-BYE/ — urg'u oxirda, birinchi "е" "i" ga yaqin: "tibyé".
- ему́ /yi-MU/ — boshidagi "е" = "yi": "yimú".
- ей /yey/ — bitta bo'g'in: "yey".
- кому́ /ka-MU/ — urg'usiz "о" → "a": "kamú".
Eng muhim talaffuz qoidasi: -тся / -ться oxiri doim "-tsa" bo'lib o'qiladi: нра́вится "nrávitsa", нра́вятся "nrávyatsa". Bu qoida barcha -ся fe'llarida ishlaydi.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting — мне нра́вится, тебе́ нра́вится, ему́ нра́вится, ей нра́вится, нам нра́вятся, вам нра́вятся, им нра́вятся.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| нра́виться | нра́-вить-ся | yoqmoq | Мне нра́вится чай. |
| нра́вится | нра́-вит-ся | yoqadi (birlik) | Мне нра́вится го́род. |
| нра́вятся | нра́-вят-ся | yoqadi (ko'plik) | Мне нра́вятся цветы́. |
| кому́ | ко-му́ | kimga? | Кому́ нра́вится чай? |
| мне | мне | menga | Мне нра́вится му́зыка. |
| тебе́ | те-бе́ | senga | Тебе́ нра́вится? |
| ему́ | е-му́ | unga (erkak) | Ему́ нра́вится футбо́л. |
| ей | ей | unga (ayol) | Ей нра́вятся цветы́. |
| нам | нам | bizga | Нам нра́вится го́род. |
| вам | вам | sizga | Вам нра́вится Ташке́нт? |
| им | им | ularga | Им нра́вится му́зыка. |
| му́зыка | му́-зы-ка | musiqa | Я люблю́ му́зыку. |
| пе́сня | пе́с-ня | qo'shiq | Мне нра́вится э́та пе́сня. |
| цвет | цвет | rang | Мне не нра́вится э́тот цвет. |
| цветы́ | цве-ты́ | gullar | Ей нра́вятся цветы́. |
| о́вощи | о́-во-щи | sabzavotlar | Им не нра́вятся о́вощи. |
| танцева́ть | тан-це-ва́ть | raqs tushmoq | Ей нра́вится танцева́ть. |
| пла́вать | пла́-вать | suzmoq | Им нра́вится пла́вать. |
| совсе́м не | сов-се́м не | umuman … emas | Совсе́м не нра́вится. |
Yodlash qoidasi: qolipni blok sifatida yodlang: мне нра́вится + birlik / мне нра́вятся + ko'plik. Har yangi so'zni o'rganganda: "Мне нра́вится …?" deb o'zingizga savol bering.
7. Dialog
— Ли́за, тебе́ нра́вится Ташке́нт? — Liza, senga Toshkent yoqadimi?
— Да, о́чень нра́вится! Мне нра́вятся — Ha, juda yoqadi! Menga bozorlar
ба́зары и па́рки. va parklar yoqadi.
— А плов тебе́ нра́вится? — Palov-chi, senga yoqadimi?
— Коне́чно! Я люблю́ плов. — Albatta! Men palovni yaxshi ko'raman.
— А что нра́вится твоему́ бра́ту? — Akangga nima yoqadi?
— Ему́ нра́вится футбо́л. Ему́ нра́вится — Unga futbol yoqadi. Unga stadionda
игра́ть на стадио́не. o'ynash yoqadi.
— А тебе́? — Senga-chi?
— Мне не о́чень нра́вится футбо́л. — Menga futbol unchalik yoqmaydi.
Мне нра́вится танцева́ть. Menga raqs tushish yoqadi.E'tibor bering: нра́вится Ташке́нт (birlik) — нра́вятся ба́зары и па́рки (ko'plik). нра́вится игра́ть, нра́вится танцева́ть — infinitiv bilan doim birlik. Я люблю́ плов — kuchli, doimiy mehr, я bilan. твоему́ бра́ту — ot bilan dativ (A2 da to'liq).
8. Tipik xatolar va mini-mashq
Ko'p uchraydigan xatolar:
Kishini bosh kelishikda qo'yish: Я нра́вится э́тот го́род. Мне нра́вится э́тот го́род. Sabab: yoqtiruvchi kishi — dativ (мне), xuddi o'zbekchadagi "menga".
Fe'lni kishiga moslashtirish: Нам нра́вятся го́род. / Мне нра́вится цветы́. Нам нра́вится го́род. Мне нра́вятся цветы́. Sabab: fe'l narsaga moslashadi: birlik → -ится, ko'plik → -ятся.
люблю́ qolipini aralashtirish: Мне нра́вится му́зыку. Мне нра́вится му́зыка. (yoki Я люблю́ му́зыку.) Sabab: нра́вится bilan narsa bosh kelishikda qoladi.
Infinitiv bilan ko'plik: Мне нра́вятся чита́ть. Мне нра́вится чита́ть. Sabab: infinitiv bilan doim нра́вится.
"Unga"ni qaratqich bilan aytish: Его́ нра́вится футбо́л. Ему́ нра́вится футбо́л. Sabab: "unga" = ему́ (dativ); его́ — "uni / uning".
-тся ni "t-sya" deb harfma-harf o'qish. "nrávitsa". Sabab: -тся → "tsa".
Mini-mashq (og'zaki): нра́вится yoki нра́вятся?
Мне ___ э́тот фильм. · Ей ___ ко́шки. · Нам ___ гуля́ть. · Тебе́ ___ мои́ цветы́?
(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Dativ olmoshini qo'ying:
___ нра́вится чай. (я)
___ нра́вится Москва́? (ты)
___ нра́вится футбо́л. (он)
___ нра́вятся цветы́. (она́)
___ нра́вится наш го́род. (мы)
___ нра́вится му́зыка. (они́)Mashq 2. нра́вится yoki нра́вятся:
1) Мне ___ э́та кни́га.
2) Мне ___ э́ти кни́ги.
3) Ему́ ___ игра́ть в те́ннис.
4) Нам ___ ру́сские пе́сни.
5) Вам ___ мой план?
6) Им ___ пла́вать и гуля́ть.Mashq 3. Gaplarni inkorga aylantiring:
Мне нра́вится э́тот цвет. → ___
Ей нра́вятся о́вощи. → ___
Нам нра́вится ра́но встава́ть. → ___Mashq 4. Я люблю́ … → Мне нра́вится … ga aylantiring (kelishikka diqqat!):
Я люблю́ му́зыку. → ___
Я люблю́ Москву́. → ___
Я люблю́ ко́шек. → Мне нра́вятся ___ (ко́шки)Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
1) Menga bu shahar yoqadi.
2) Senga rus tili yoqadimi?
3) Unga (ayol) gullar yoqadi.
4) Bizga o'qish yoqadi.
5) Ularga bu film yoqmaydi.Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
1) Я нра́вится чай.
2) Ему́ нра́вятся гуля́ть.
3) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
4) Его́ нра́вится футбо́л.
5) Мне нра́вится му́зыку.Mashq 7. O'zingiz haqingizda 5 ta gap yozing: 2 tasi нра́вится + ot, 1 tasi нра́вятся + ko'plik, 1 tasi нра́вится + infinitiv, 1 tasi не нра́вится bilan.
10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- "Yoqadimi?" o'yini: IlmHamroh AIdan sizga 10 ta savol berishni so'rang (Тебе́ нра́вится…?) — ovqat, shahar, sport, musiqa haqida. Har biriga to'liq javob bering: Да, мне нра́вится… / Нет, мне не нра́вится…. AI нра́вится / нра́вятся tanlovingizni tekshirsin.
- Oila anketasi: oila a'zolaringizga nima yoqishini yozing (Ему́ нра́вится…, Ей нра́вятся…), AIdan dativ olmoshlarni tekshirishni so'rang.
- нра́вится ↔ люблю́: AI sizga 5 ta Я люблю́ … gapini bersin, siz ularni Мне нра́вится … ga aylantiring — kelishik o'zgarishini unutmang.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): Мне нра́вится э́тот фильм. · Ей нра́вятся ко́шки. · Нам нра́вится гуля́ть. · Тебе́ нра́вятся мои́ цветы́?
Mashq 1: Мне; Тебе́; Ему́; Ей; Нам; Им.
Mashq 2: 1) нра́вится; 2) нра́вятся; 3) нра́вится (infinitiv); 4) нра́вятся; 5) нра́вится; 6) нра́вится (infinitiv).
Mashq 3: Мне не нра́вится э́тот цвет; Ей не нра́вятся о́вощи; Нам не нра́вится ра́но встава́ть.
Mashq 4: Мне нра́вится му́зыка; Мне нра́вится Москва́; Мне нра́вятся ко́шки.
Mashq 5: 1) Мне нра́вится э́тот го́род. 2) Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к? 3) Ей нра́вятся цветы́. 4) Нам нра́вится чита́ть (yoki учи́ться). 5) Им не нра́вится э́тот фильм.
Mashq 6: 1) Мне нра́вится чай (kishi — dativ). 2) Ему́ нра́вится гуля́ть (infinitiv — birlik). 3) Мне нра́вятся э́ти пе́сни (ko'plik narsa). 4) Ему́ нра́вится футбо́л ("unga" = ему́). 5) Мне нра́вится му́зыка (bosh kelishik).
Mashq 7: namuna — Мне нра́вится Ташке́нт. Мне нра́вится зелёный чай. Мне нра́вятся ру́сские фи́льмы. Мне нра́вится гото́вить. Мне не нра́вится зима́.
12. Xulosa va keyingi dars
- "Menga yoqadi" = мне нра́вится — kishi dativda (xuddi o'zbekcha "-ga"), yoqqan narsa bosh kelishikda.
- Dativ olmoshlari: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им; savol — кому́?
- Fe'l narsaga moslashadi: birlik → нра́вится, ko'plik → нра́вятся. Kishiga qaralmaydi.
- Infinitiv bilan doim нра́вится: Мне нра́вится чита́ть.
- Inkor: не нра́вится; savol ohang bilan: Тебе́ нра́вится…?
- люблю́ — kuchliroq, я + tushum kelishigi (Я люблю́ му́зыку); нра́вится — мне + bosh kelishik (Мне нра́вится му́зыка).
- Dativ oilasi: мне два́дцать лет, мне ну́жно, мне нра́вится — to'liq A2 da (4-dars va 16-dars).
Keyingi dars — A1 — 18-dars: Buyruq mayli (повели́тельное наклоне́ние). Endi buyruq berish, iltimos qilish va taklif etishni o'rganamiz — Чита́й! Пиши́те! Иди́ сюда́! Дава́йте пойдём! — kundalik muloqotning yana bir muhim qismi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!