IlmHamroh
Rus tili kursi/A1 Boshlangich17b/26-dars14 daqiqa
Mundarija (19)

A1 — 17b-dars: Мне нра́вится — rus tilida "menga yoqadi" qanday aytiladi

A1 — BOSHLANG'ICH · 17b-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda siz rus tilidagi eng kerakli iboralardan birini o'rganasiz: мне нра́вится… — "menga … yoqadi". Nima yoqishi va nima yoqmasligini aytish — tanishuvda, do'konda, kafeda, sayohatda har kuni kerak bo'ladi.

Yaxshi xabar: bu ibora o'zbekcha bilan deyarli bir xil tuzilgan. O'zbekchada "Men shaharni yoqtiraman" emas, "Menga shahar yoqadi" deymiz — ya'ni kishi -ga shaklida turadi. Ruschada ham xuddi shunday: Мне (menga) нра́вится (yoqadi) го́род (shahar).

Dars oxirida siz quyidagilarni qila olasiz:

  1. Мне / тебе́ / ему́ / ей / нам / вам / им нра́вится… — kimga nima yoqishini aytish.
  2. нра́вится yoki нра́вятся — yoqqan narsa birlikda yoki ko'plikda ekaniga qarab to'g'ri shaklni tanlash.
  3. Тебе́ нра́вится…? — savol berish va не нра́вится bilan inkor qilish.
  4. Мне нра́вится чита́ть — infinitiv bilan ishlatish.
  5. нра́вится va люблю́ farqini ajratish.

2. Avvalgi darslardan takror

  • 17-dars: Мне ну́жно рабо́тать — "Menga ishlash kerak". U yerda мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им shakllari bilan tanishgan edingiz. Bu — jo'nalish kelishigi (да́тельный паде́ж, qisqacha "dativ") olmoshlari. Bugun aynan shu olmoshlar kerak bo'ladi.
  • 11-dars: люби́ть — "sevmoq, yaxshi ko'rmoq": я люблю́, ты лю́бишь, он лю́бит…
  • 9-dars: Ско́лько тебе́ лет? — "Necha yoshdasan?" — bu yerda ham тебе́ (dativ) bor edi.
  • 14b-dars: inkor uchun fe'l oldiga не qo'yiladi: не зна́ю.

Tez mashq: "kimga?" shaklini ayting — я → ?, ты → ?, он → ?, она́ → ?, мы → ?, вы → ?, они́ → ? (Javob: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им.)

Muhim bog'lanish: мне ну́жно (menga kerak) va мне нра́вится (menga yoqadi) — bir oila. Ikkalasida ham kishi я emas, мне shaklida turadi. Bitta qolipni bilsangiz, ikkinchisi oson.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Qolip: KIMGA + нра́вится + NIMA

text
      KIMGA (dativ)   +   нра́вится   +   NIMA (bosh kelishik)
      Мне                 нра́вится       го́род.
      (menga)             (yoqadi)        (shahar)

      O'ZBEKCHA:  Menga   shahar   yoqadi.
      RUSCHA:     Мне     нра́вится  го́род.

E'tibor bering, ikki tilda ham mantiq bir xil:

  • yoqtiruvchi kishi "-ga" shaklida turadi: menga = мне;
  • yoqqan narsa o'zgarmaydi, oddiy bosh kelishikda qoladi: shahar = го́род.

Grammatik sir: ruschada gapning egasi — yoqqan narsa (го́род), kishi emas. So'zma-so'z: "shahar menga yoqadi". Shuning uchun fe'l narsaga moslashadi (3.3 ga qarang).

3.2. Jo'nalish (dativ) olmoshlari — to'liq jadval

Kim? (bosh k.) Kimga? (dativ) Misol O'zbekcha
я мне Мне нра́вится чай. Menga choy yoqadi.
ты тебе́ Тебе́ нра́вится чай? Senga choy yoqadimi?
он ему́ Ему́ нра́вится футбо́л. Unga futbol yoqadi.
она́ ей Ей нра́вится Москва́. Unga Moskva yoqadi.
мы нам Нам нра́вится наш го́род. Bizga shahrimiz yoqadi.
вы вам Вам нра́вится Ташке́нт? Sizga Toshkent yoqadimi?
они́ им Им нра́вится му́зыка. Ularga musiqa yoqadi.

Savol so'zi: Кому́? — "Kimga?" → Кому́ нра́вится э́тот фильм? — "Bu film kimga yoqadi?"

Diqqat — его́ emas, ему́! 14-darsdagi у него́ va 14b-darsdagi его́ нет — bu qaratqich shakli. "Unga" esa boshqa kelishik: ему́. Его́ нра́вится — noto'g'ri. Ему́ нра́вится.

Ism va otlar bilan ham ishlaydi — faqat ot ham dativ shakliga kiradi. Hozircha ikki misolni tanib oling:

text
   Бра́ту нра́вится футбо́л.    — Akamga futbol yoqadi.   (брат → бра́ту)
   Ма́ме нра́вится э́тот чай.   — Onamga bu choy yoqadi.  (ма́ма → ма́ме)

Otlarning dativ tugashlarini to'liq A2 — 4-dars (jo'nalish kelishigi) da o'rganasiz.

3.3. нра́вится yoki нра́вятся? — narsaga moslashadi

Bu darsning eng muhim qoidasi. Fe'l kishiga emas, yoqqan narsaga moslashadi:

  • narsa birlikda → нра́вится
  • narsa ko'plikda → нра́вятся
text
   BIRLIK                               KO'PLIK
   Мне нра́вится э́та кни́га.       →    Мне нра́вятся э́ти кни́ги.
   (Menga bu kitob yoqadi.)              (Menga bu kitoblar yoqadi.)

   Ей нра́вится цвето́к.            →    Ей нра́вятся цветы́.
   (Unga gul yoqadi.)                    (Unga gullar yoqadi.)

Kishi ko'plikda bo'lsa ham, narsa birlikda bo'lsa — нра́вится:

text
   Нам нра́вится го́род.      — Bizga shahar yoqadi.       (нам — ko'plik, lekin го́род — birlik)
   Мне нра́вятся фи́льмы.     — Menga filmlar yoqadi.      (мне — birlik, lekin фи́льмы — ko'plik)

Tekshirish usuli: o'zingizdan so'rang — "nima yoqadi? bitta narsami yoki ko'pmi?" Kishiga qaramang. O'zbekchada "yoqadi" hech o'zgarmaydi, ruschada esa -ится / -ятся farqi bor.

3.4. Savol va inkor

Savol — faqat ohang bilan (so'z tartibi o'zgarmaydi):

text
   Тебе́ нра́вится Ташке́нт?        — Senga Toshkent yoqadimi?
   Вам нра́вится ру́сский язы́к?    — Sizga rus tili yoqadimi?
   Что тебе́ нра́вится?             — Senga nima yoqadi?

Javoblar:

text
   — Да, о́чень нра́вится.          — Ha, juda yoqadi.
   — Да, нра́вится.                — Ha, yoqadi.
   — Нет, не о́чень.                — Yo'q, unchalik emas.
   — Нет, совсе́м не нра́вится.     — Yo'q, umuman yoqmaydi.

Inkor — 14b-darsdagidek, fe'l oldiga не:

text
   Мне не нра́вится э́тот цвет.     — Menga bu rang yoqmaydi.
   Ему́ не нра́вятся о́вощи.        — Unga sabzavotlar yoqmaydi.

3.5. нра́вится + infinitiv — "…ishni yoqtiraman"

Biror ish-harakat yoqishini aytish uchun нра́вится dan keyin infinitiv qo'yiladi (17-darsdagi хочу́ + infinitiv kabi):

text
   Мне нра́вится чита́ть.            — Menga o'qish yoqadi.
   Ей нра́вится танцева́ть.          — Unga raqs tushish yoqadi.
   Нам нра́вится гуля́ть в па́рке.     — Bizga parkda sayr qilish yoqadi.
   Им нра́вится пла́вать.            — Ularga suzish yoqadi.

Qoida: infinitiv bilan doim нра́вится (birlik) ishlatiladi — hatto ikki fe'l bo'lsa ham: Мне нра́вится чита́ть и рисова́ть. Мне нра́вятся чита́ть.

3.6. нра́вится va люблю́ — farqi

Ikkalasi ham "yoqtiraman" deb tarjima qilinishi mumkin, lekin farq bor:

мне нра́вится я люблю́
Ma'nosi yoqadi (yengilroq) yaxshi ko'raman, sevaman (kuchliroq)
Qachon yangi narsa, birinchi taassurot, aniq narsa doimiy, uzoq muddatli mehr; odamlar
Kim мне (dativ) я (bosh k.)
Narsa bosh kelishik: му́зыка tushum kelishigi: му́зыку
text
   Мне нра́вится му́зыка.   ↔   Я люблю́ му́зыку.      (musiqa → musiqani)
   Мне нра́вится Москва́.   ↔   Я люблю́ Москву́.

Diqqat — kelishik o'zgaradi! нра́вится bilan narsa bosh kelishikda (му́зыка), люблю́ bilan esa 13-darsdagi tushum kelishigida (му́зыку). Chunki birinchisida narsa — ega, ikkinchisida — to'ldiruvchi.

Qachon qaysi biri?

text
   Мне нра́вится э́тот рестора́н.   — (birinchi marta keldim) Bu restoran menga yoqdi.
   Я люблю́ э́тот рестора́н.        — (doim kelaman) Men bu restoranni yaxshi ko'raman.

Oila a'zolari va yaqin odamlar haqida люблю́ ishlatiladi: Я люблю́ ма́му. — "Men onamni yaxshi ko'raman." Мне нра́вится ма́ма — g'alati eshitiladi.

Eslatma: Он мне нра́вится — "U menga yoqadi" (odam haqida) — bu ham to'g'ri, lekin "simpatiya" ma'nosida. Oddiy suhbatda narsalar va ishlar haqida нра́вится dan bemalol foydalaning.

3.7. Dativ oilasi — bitta shakl, ko'p ibora

мне, тебе́, ему́… shakllari rus tilida juda ko'p iboralarda uchraydi. Siz ulardan uchtasini allaqachon bilasiz:

Ibora Ma'nosi Dars
Мне два́дцать лет. Men 20 yoshdaman. (so'zma-so'z: menga 20 yil) 9-dars
Мне ну́жно / на́до рабо́тать. Menga ishlash kerak. 17-dars
Мне нра́вится э́тот го́род. Menga bu shahar yoqadi. bugun

Keyinchalik yana ko'plari qo'shiladi: мне хо́лодно (menga sovuq), мне ску́чно (menga zerikarli). Ular A2 — 16-dars (Dativ konstruksiyalari) da jamlanadi.


4. Misollar

Birlik — нра́вится:

Ruscha O'zbekcha
Мне нра́вится э́та пе́сня. Menga bu qo'shiq yoqadi.
Тебе́ нра́вится мой план? Senga mening rejam yoqadimi?
Ему́ нра́вится его́ рабо́та. Unga o'z ishi yoqadi.
Ей нра́вится кра́сный цвет. Unga qizil rang yoqadi.
Вам нра́вится пого́да? Sizga ob-havo yoqadimi?

Ko'plik — нра́вятся:

Ruscha O'zbekcha
Мне нра́вятся ру́сские пе́сни. Menga rus qo'shiqlari yoqadi.
Ей нра́вятся цветы́. Unga gullar yoqadi.
Нам нра́вятся э́ти фи́льмы. Bizga bu filmlar yoqadi.
Им не нра́вятся о́вощи. Ularga sabzavotlar yoqmaydi.

Infinitiv bilan:

Ruscha O'zbekcha
Мне нра́вится гото́вить. Menga ovqat pishirish yoqadi.
Ему́ нра́вится игра́ть в футбо́л. Unga futbol o'ynash yoqadi.
Тебе́ нра́вится учи́ть ру́сский? Senga rus tilini o'rganish yoqadimi?
Нам не нра́вится ра́но встава́ть. Bizga erta turish yoqmaydi.

5. Talaffuz bo'limi

  • нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda. Oxiridagi -тся "tsa" bo'lib o'qiladi: "nrávitsa". "т" va "с" alohida eshitilmaydi.
  • нра́вятся /NRA-vyat-sa/ — xuddi shunday, "-ятся" → "-yatsa": "nrávyatsa".
  • мне /mnye/ — "м" va "н" birga, orasiga unli qo'shmang: "mnye" ("minye" emas).
  • тебе́ /ti-BYE/ — urg'u oxirda, birinchi "е" "i" ga yaqin: "tibyé".
  • ему́ /yi-MU/ — boshidagi "е" = "yi": "yimú".
  • ей /yey/ — bitta bo'g'in: "yey".
  • кому́ /ka-MU/ — urg'usiz "о" → "a": "kamú".

Eng muhim talaffuz qoidasi: -тся / -ться oxiri doim "-tsa" bo'lib o'qiladi: нра́вится "nrávitsa", нра́вятся "nrávyatsa". Bu qoida barcha -ся fe'llarida ishlaydi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting — мне нра́вится, тебе́ нра́вится, ему́ нра́вится, ей нра́вится, нам нра́вятся, вам нра́вятся, им нра́вятся.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
нра́виться нра́-вить-ся yoqmoq Мне нра́вится чай.
нра́вится нра́-вит-ся yoqadi (birlik) Мне нра́вится го́род.
нра́вятся нра́-вят-ся yoqadi (ko'plik) Мне нра́вятся цветы́.
кому́ ко-му́ kimga? Кому́ нра́вится чай?
мне мне menga Мне нра́вится му́зыка.
тебе́ те-бе́ senga Тебе́ нра́вится?
ему́ е-му́ unga (erkak) Ему́ нра́вится футбо́л.
ей ей unga (ayol) Ей нра́вятся цветы́.
нам нам bizga Нам нра́вится го́род.
вам вам sizga Вам нра́вится Ташке́нт?
им им ularga Им нра́вится му́зыка.
му́зыка му́-зы-ка musiqa Я люблю́ му́зыку.
пе́сня пе́с-ня qo'shiq Мне нра́вится э́та пе́сня.
цвет цвет rang Мне не нра́вится э́тот цвет.
цветы́ цве-ты́ gullar Ей нра́вятся цветы́.
о́вощи о́-во-щи sabzavotlar Им не нра́вятся о́вощи.
танцева́ть тан-це-ва́ть raqs tushmoq Ей нра́вится танцева́ть.
пла́вать пла́-вать suzmoq Им нра́вится пла́вать.
совсе́м не сов-се́м не umuman … emas Совсе́м не нра́вится.

Yodlash qoidasi: qolipni blok sifatida yodlang: мне нра́вится + birlik / мне нра́вятся + ko'plik. Har yangi so'zni o'rganganda: "Мне нра́вится …?" deb o'zingizga savol bering.


7. Dialog

text
— Ли́за, тебе́ нра́вится Ташке́нт?         — Liza, senga Toshkent yoqadimi?
— Да, о́чень нра́вится! Мне нра́вятся       — Ha, juda yoqadi! Menga bozorlar
  ба́зары и па́рки.                          va parklar yoqadi.
— А плов тебе́ нра́вится?                   — Palov-chi, senga yoqadimi?
— Коне́чно! Я люблю́ плов.                  — Albatta! Men palovni yaxshi ko'raman.
— А что нра́вится твоему́ бра́ту?           — Akangga nima yoqadi?
— Ему́ нра́вится футбо́л. Ему́ нра́вится     — Unga futbol yoqadi. Unga stadionda
  игра́ть на стадио́не.                      o'ynash yoqadi.
— А тебе́?                                 — Senga-chi?
— Мне не о́чень нра́вится футбо́л.          — Menga futbol unchalik yoqmaydi.
  Мне нра́вится танцева́ть.                 Menga raqs tushish yoqadi.

E'tibor bering: нра́вится Ташке́нт (birlik) — нра́вятся ба́зары и па́рки (ko'plik). нра́вится игра́ть, нра́вится танцева́ть — infinitiv bilan doim birlik. Я люблю́ плов — kuchli, doimiy mehr, я bilan. твоему́ бра́ту — ot bilan dativ (A2 da to'liq).


8. Tipik xatolar va mini-mashq

Ko'p uchraydigan xatolar:

  • Kishini bosh kelishikda qo'yish: Я нра́вится э́тот го́род. Мне нра́вится э́тот го́род. Sabab: yoqtiruvchi kishi — dativ (мне), xuddi o'zbekchadagi "menga".

  • Fe'lni kishiga moslashtirish: Нам нра́вятся го́род. / Мне нра́вится цветы́. Нам нра́вится го́род. Мне нра́вятся цветы́. Sabab: fe'l narsaga moslashadi: birlik → -ится, ko'plik → -ятся.

  • люблю́ qolipini aralashtirish: Мне нра́вится му́зыку. Мне нра́вится му́зыка. (yoki Я люблю́ му́зыку.) Sabab: нра́вится bilan narsa bosh kelishikda qoladi.

  • Infinitiv bilan ko'plik: Мне нра́вятся чита́ть. Мне нра́вится чита́ть. Sabab: infinitiv bilan doim нра́вится.

  • "Unga"ni qaratqich bilan aytish: Его́ нра́вится футбо́л. Ему́ нра́вится футбо́л. Sabab: "unga" = ему́ (dativ); его́ — "uni / uning".

  • -тся ni "t-sya" deb harfma-harf o'qish. "nrávitsa". Sabab: -тся → "tsa".

Mini-mashq (og'zaki): нра́вится yoki нра́вятся? Мне ___ э́тот фильм. · Ей ___ ко́шки. · Нам ___ гуля́ть. · Тебе́ ___ мои́ цветы́? (Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Dativ olmoshini qo'ying:

___ нра́вится чай.         (я)
___ нра́вится Москва́?     (ты)
___ нра́вится футбо́л.     (он)
___ нра́вятся цветы́.      (она́)
___ нра́вится наш го́род.  (мы)
___ нра́вится му́зыка.     (они́)

Mashq 2. нра́вится yoki нра́вятся:

1) Мне ___ э́та кни́га.
2) Мне ___ э́ти кни́ги.
3) Ему́ ___ игра́ть в те́ннис.
4) Нам ___ ру́сские пе́сни.
5) Вам ___ мой план?
6) Им ___ пла́вать и гуля́ть.

Mashq 3. Gaplarni inkorga aylantiring:

Мне нра́вится э́тот цвет.     → ___
Ей нра́вятся о́вощи.          → ___
Нам нра́вится ра́но встава́ть. → ___

Mashq 4. Я люблю́ … → Мне нра́вится … ga aylantiring (kelishikka diqqat!):

Я люблю́ му́зыку.     → ___
Я люблю́ Москву́.     → ___
Я люблю́ ко́шек.      → Мне нра́вятся ___ (ко́шки)

Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:

1) Menga bu shahar yoqadi.
2) Senga rus tili yoqadimi?
3) Unga (ayol) gullar yoqadi.
4) Bizga o'qish yoqadi.
5) Ularga bu film yoqmaydi.

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

1) Я нра́вится чай.
2) Ему́ нра́вятся гуля́ть.
3) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
4) Его́ нра́вится футбо́л.
5) Мне нра́вится му́зыку.

Mashq 7. O'zingiz haqingizda 5 ta gap yozing: 2 tasi нра́вится + ot, 1 tasi нра́вятся + ko'plik, 1 tasi нра́вится + infinitiv, 1 tasi не нра́вится bilan.


10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)

  1. "Yoqadimi?" o'yini: IlmHamroh AIdan sizga 10 ta savol berishni so'rang (Тебе́ нра́вится…?) — ovqat, shahar, sport, musiqa haqida. Har biriga to'liq javob bering: Да, мне нра́вится… / Нет, мне не нра́вится…. AI нра́вится / нра́вятся tanlovingizni tekshirsin.
  2. Oila anketasi: oila a'zolaringizga nima yoqishini yozing (Ему́ нра́вится…, Ей нра́вятся…), AIdan dativ olmoshlarni tekshirishni so'rang.
  3. нра́вится ↔ люблю́: AI sizga 5 ta Я люблю́ … gapini bersin, siz ularni Мне нра́вится … ga aylantiring — kelishik o'zgarishini unutmang.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): Мне нра́вится э́тот фильм. · Ей нра́вятся ко́шки. · Нам нра́вится гуля́ть. · Тебе́ нра́вятся мои́ цветы́?

Mashq 1: Мне; Тебе́; Ему́; Ей; Нам; Им.

Mashq 2: 1) нра́вится; 2) нра́вятся; 3) нра́вится (infinitiv); 4) нра́вятся; 5) нра́вится; 6) нра́вится (infinitiv).

Mashq 3: Мне не нра́вится э́тот цвет; Ей не нра́вятся о́вощи; Нам не нра́вится ра́но встава́ть.

Mashq 4: Мне нра́вится му́зыка; Мне нра́вится Москва́; Мне нра́вятся ко́шки.

Mashq 5: 1) Мне нра́вится э́тот го́род. 2) Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к? 3) Ей нра́вятся цветы́. 4) Нам нра́вится чита́ть (yoki учи́ться). 5) Им не нра́вится э́тот фильм.

Mashq 6: 1) Мне нра́вится чай (kishi — dativ). 2) Ему́ нра́вится гуля́ть (infinitiv — birlik). 3) Мне нра́вятся э́ти пе́сни (ko'plik narsa). 4) Ему́ нра́вится футбо́л ("unga" = ему́). 5) Мне нра́вится му́зыка (bosh kelishik).

Mashq 7: namuna — Мне нра́вится Ташке́нт. Мне нра́вится зелёный чай. Мне нра́вятся ру́сские фи́льмы. Мне нра́вится гото́вить. Мне не нра́вится зима́.


12. Xulosa va keyingi dars

  • "Menga yoqadi" = мне нра́вится — kishi dativda (xuddi o'zbekcha "-ga"), yoqqan narsa bosh kelishikda.
  • Dativ olmoshlari: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им; savol — кому́?
  • Fe'l narsaga moslashadi: birlik → нра́вится, ko'plik → нра́вятся. Kishiga qaralmaydi.
  • Infinitiv bilan doim нра́вится: Мне нра́вится чита́ть.
  • Inkor: не нра́вится; savol ohang bilan: Тебе́ нра́вится…?
  • люблю́ — kuchliroq, я + tushum kelishigi (Я люблю́ му́зыку); нра́вится — мне + bosh kelishik (Мне нра́вится му́зыка).
  • Dativ oilasi: мне два́дцать лет, мне ну́жно, мне нра́вится — to'liq A2 da (4-dars va 16-dars).

Keyingi dars — A1 — 18-dars: Buyruq mayli (повели́тельное наклоне́ние). Endi buyruq berish, iltimos qilish va taklif etishni o'rganamiz — Чита́й! Пиши́те! Иди́ сюда́! Дава́йте пойдём! — kundalik muloqotning yana bir muhim qismi.

Ulashish:Telegram'da

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A1 — 17b-dars: Мне нра́вится — rus tilida "menga yoqadi" qanday aytiladi — IlmHamroh