Mundarija (21)
- 1. Dars nomi va maqsad
- 2. Avvalgi darsdan takror
- 3. Asosiy tushuntirish
- 3.1. Да́тельный паде́ж nima? (o'zbekcha "-ga" bilan solishtiring)
- 3.2. Otlarning да́тельный shakli — jadval
- 3.3. Shaxs olmoshlari да́тельный kelishikda — ENG MUHIM
- 3.4. Ishlatilishi (1): adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́)
- 3.5. Ishlatilishi (2): нра́виться — "menga yoqadi"
- 3.6. Ishlatilishi (3): impersonal holat — "мне хо́лодно"
- 3.7. Ishlatilishi (4): yosh — "мне 20 лет" (A1 eslatma)
- 3.8. Ishlatilishi (5): predloglar к va по
- 3.9. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
- 4. Misollar
- 5. Talaffuz bo'limi
- 6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
- 7. Dialog
- 8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
- 9. Mashqlar
- 10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- 11. Javoblar kaliti
- 12. Xulosa va keyingi dars
Rus tilida jo'nalish kelishigi — дательный падеж (A2, 4-dars)
A2 — ELEMENTAR · 4-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilidagi jo'nalish kelishigi — да́тельный паде́ж bilan tanishasiz. Bu kelishik asosiy savolga javob beradi: кому́? (kimga?) va чему́? (nimaga?).
O'zbek tilida bu — juda tanish narsa: jo'nalish kelishigi, ya'ni -ga qo'shimchasi. Akamga beraman, onamga yozaman, do'stimga qo'ng'iroq qilaman. Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor, faqat qo'shimcha so'z oxiriga qo'shiladi: бра́ту, ма́ме, дру́гу.
Bu darsda beshta muhim ishlatilishni o'rganamiz:
- adresat "kimga" — kimga beraman, yozaman, qo'ng'iroq qilaman: Я пишу́ ма́ме — "Men onamga yozaman".
- мне нра́вится — "menga yoqadi": Мне нра́вится э́тот фильм — "Menga bu film yoqadi".
- impersonal holat — "menga issiq/sovuq/qiyin": Мне хо́лодно — "Menga sovuq".
- yosh — "menga 20 yosh": Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman" (A1'dan tanish).
- predloglar к va по — иду́ к врачу́ (shifokorga boryapman), иду́ по у́лице (ko'chadan yuryapman).
Dars oxirida siz kimga nima berayotganingizni, nima yoqishini va nima his qilayotganingizni bemalol ayta olasiz.
2. Avvalgi darsdan takror
- Kelishik (паде́ж) tushunchasi bilan allaqachon tanishmiz: so'z gapdagi vazifasiga qarab oxiri o'zgaradi. Bosh kelishik (имени́тельный) — кто? что? (kim? nima?): брат, ма́ма, окно́.
- A1'da мне нра́вится va мне ну́жно iboralarini uchratgan edingiz: Мне ну́жно рабо́тать — "Menga ishlash kerak". O'shanda мне shakli bilan tanishgan edingiz — bugun bu aynan да́тельный паде́ж ekanini bilib olasiz.
- A1'da yoshni ham ko'rgan edik: Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman". Bu ham jo'nalish kelishigi.
Muhim bog'lanish: o'sha tanish мне — bu я olmoshining да́тельный shakli. Bugun тебе́, ему́, ей, нам, вам, им shakllarini ham to'liq o'rganamiz va otlarni ham o'zgartirishni bilib olamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Да́тельный паде́ж nima? (o'zbekcha "-ga" bilan solishtiring)
O'zbek tilida "kimga? nimaga?" degan ma'no -ga / -ka / -qa qo'shimchasi bilan beriladi:
aka → aka-GA (akamga beraman)
ona → ona-GA (onamga yozaman)
do'st → do'st-GA (do'stimga aytaman)Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor — faqat qo'shimcha o'zbekchadagidek bir xil emas, u so'zning jinsiga (род) qarab o'zgaradi:
брат → бра́т-У (akamga)
ма́ма → ма́м-Е (onamga)
друг → дру́г-У (do'stimga)Asosiy g'oya: o'zbekcha -ga = ruscha да́тельный паде́ж. Ma'no bir xil, lekin rus tilida qo'shimcha jinsga qarab uch xil (-у/-ю, -е/-и) bo'ladi. Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).
3.2. Otlarning да́тельный shakli — jadval
Endi otlarning oxiri qanday o'zgarishini ko'ramiz. Jinsga qarab uchta guruh:
| Род (jins) | Bosh kelishik | Qo'shimcha | Да́тельный | O'zbekcha |
|---|---|---|---|---|
| мужско́й (m) | брат | -у | бра́ту | akaga |
| мужско́й (m, -й/-ь) | учи́тель | -ю | учи́телю | o'qituvchiga |
| же́нский (f, -а) | ма́ма | -е | ма́ме | onaga |
| же́нский (f, -я) | Ка́тя | -е | Ка́те | Katyaga |
| же́нский (f, -ь) | мать | -и | ма́тери | onaga |
| сре́дний (n, -о) | окно́ | -у | окну́ | derazaga |
| сре́дний (n, -е) | мо́ре | -ю | мо́рю | dengizga |
ROD → QO'SHIMCHA
мужско́й (m) → -у (undoshdan keyin) / -ю (-й, -ь dan keyin)
же́нский (f) → -е (-а, -я dan) / -и (-ь dan)
сре́дний (n) → -у (-о dan) / -ю (-е dan)Qadamba-qadam misollar:
брат (m, undosh) → бра́ту даю́ бра́ту (akamga beraman)
друг (m, undosh) → дру́гу звоню́ дру́гу (do'stimga qo'ng'iroq qilaman)
учи́тель (m, -ь) → учи́телю пишу́ учи́телю (o'qituvchimga yozaman)
ма́ма (f, -а) → ма́ме помога́ю ма́ме (onamga yordam beraman)
сестра́ (f, -а) → сестре́ говорю́ сестре́ (opamga aytaman)
Ка́тя (f, -я) → Ка́те дарю́ Ка́те (Katyaga sovg'a qilaman)
окно́ (n, -о) → окну́ иду́ к окну́ (derazaga tomon boraman)Muhim istisno: ayol jinsining -ия bilan tugagani (Мари́я, Росси́я) va -ь bilan tugagani (мать, дочь, тетра́дь) -и oladi: Мари́я → Мари́и, мать → ма́тери, тетра́дь → тетра́ди. Bu — keyinroq chuqurroq bo'ladi, hozircha eng ko'p ishlatiladigan shakllarni yodlang.
3.3. Shaxs olmoshlari да́тельный kelishikda — ENG MUHIM
Kundalik nutqda otdan ko'ra olmoshlar ko'proq ishlatiladi ("menga", "senga", "unga"). Ularni yod olish shart — chunki ular tez-tez uchraydi va shakli o'zgacha:
| Bosh kelishik | Да́тельный | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | мне | мне | menga |
| ты | тебе́ | те-бе́ | senga |
| он / оно́ | ему́ | е-му́ | unga (erkak/narsa) |
| она́ | ей | ей | unga (ayol) |
| мы | нам | нам | bizga |
| вы | вам | вам | sizga |
| они́ | им | им | ularga |
я → мне Мне нра́вится. (Menga yoqadi.)
ты → тебе́ Тебе́ помога́ю. (Senga yordam beraman.)
он → ему́ Ему́ звоню́. (Unga qo'ng'iroq qilaman.)
она́ → ей Ей пишу́. (Unga yozaman.)
мы → нам Нам ну́жно идти́. (Bizga borish kerak.)
вы → вам Вам говорю́. (Sizga aytaman.)
они́ → им Им даю́ кни́гу. (Ularga kitob beraman.)Diqqat: "unga" — ikki xil! Erkak/narsa uchun ему́, ayol uchun ей. O'zbekchada ikkovi ham "unga", shuning uchun bu farqni yodda tuting.
3.4. Ishlatilishi (1): adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́)
Bu kelishikning eng asosiy vazifasi — harakat kimga qaratilganini ko'rsatish. Quyidagi fe'llar doim кому́? (kimga?) so'raydi:
| Fe'l | Ma'no | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| дать / дава́ть | bermoq | Я даю́ бра́ту кни́гу. | Akamga kitob beraman. |
| писа́ть | yozmoq | Я пишу́ ма́ме. | Onamga yozaman. |
| звони́ть | qo'ng'iroq qilmoq | Я звоню́ дру́гу. | Do'stimga qo'ng'iroq qilaman. |
| помога́ть | yordam bermoq | Я помога́ю сестре́. | Opamga yordam beraman. |
| говори́ть | gapirmoq, aytmoq | Я говорю́ вам пра́вду. | Sizga haqiqatni aytaman. |
| дари́ть | sovg'a qilmoq | Я дарю́ Ка́те цветы́. | Katyaga gul sovg'a qilaman. |
Muhim: o'zbekcha "onamga yozaman" desangiz, "onam" — bu jo'nalish kelishigida (-ga). Rus tilida ham xuddi shunday: ма́ме (не ма́ма!). Fe'l harakat kimga qaratilganini да́тельный bilan ko'rsatadi.
Naqsh:
KIM (я, ты...) + FE'L (даю́, пишу́...) + KIMGA (да́тельный) + NIMANI
Я + пишу́ + бра́ту + письмо́.
(Men) (yozaman) (akamga) (xat)
→ Men akamga xat yozaman.3.5. Ishlatilishi (2): нра́виться — "menga yoqadi"
Bu — darsning eng nozik qismi. O'zbekcha "menga bu film yoqadi" jumlasida "men" — jo'nalish kelishigida. Rus tilida ham aynan shunday, lekin bu o'zbeklar uchun juda chalkash bo'ladi, chunki gap tuzilishi teskari ko'rinadi.
Qoida: нра́виться fe'lida yoqtirayotgan odam — да́тельный kelishikda (мне, тебе́...), yoqqan narsa esa — bosh kelishikda (имени́тельный). Ya'ni:
KIMGA (да́тельный) + нра́вится / нра́вятся + NIMA (bosh kelishik)
Мне + нра́вится + э́тот фильм.
(Menga) (yoqadi) (bu film)
→ Menga bu film yoqadi.Eng muhim nozik nuqta — fe'l OBYEKTGA moslashadi:
- Agar yoqqan narsa bitta bo'lsa → нра́вится:
Мне нра́вится э́тот фильм. Menga bu film yoqadi. (фильм — birlik)
Мне нра́вится ру́сский язы́к. Menga rus tili yoqadi. (язы́к — birlik)- Agar yoqqan narsa ko'p bo'lsa → нра́вятся:
Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Menga bu kitoblar yoqadi. (кни́ги — ko'plik)
Мне нра́вятся ру́сские пе́сни. Menga rus qo'shiqlari yoqadi. (пе́сни — ko'plik)DIQQAT — eng katta yanglishuv: o'zbek o'quvchi "men yoqtiraman" deb я ni bosh kelishikda ishlatishga urinadi: Я нра́влюсь э́тот фильм. Bu noto'g'ri (aslida я нра́влюсь — "men (kimgadir) yoqaman" degani!). To'g'risi: Мне нра́вится э́тот фильм — so'zma-so'z "menga bu film yoqadi". Yoqtirayotgan odam doim да́тельный kelishikda (мне), fe'l esa narsaga moslashadi.
Yana bir shakl — biror ish qilish yoqsa, keyin infinitiv keladi (fe'l doim нра́вится):
Мне нра́вится чита́ть. Menga o'qish yoqadi.
Ей нра́вится гуля́ть. Unga sayr qilish yoqadi.
Нам нра́вится путеше́ствовать. Bizga sayohat qilish yoqadi.3.6. Ishlatilishi (3): impersonal holat — "мне хо́лодно"
Да́тельный his-tuyg'u va holatni bildirishda ham ishlatiladi. O'zbekcha "menga sovuq", "menga qiyin" — bu ham -ga bilan. Rus tilida ega yo'q, faqat да́тельный + holat so'zi:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|
| Мне хо́лодно. | хо́-лод-но | Menga sovuq. |
| Мне жа́рко. | жа́р-ко | Menga issiq. |
| Мне гру́стно. | гру́с-но | Men xafaman / g'amginman. |
| Мне ве́село. | ве́-се-ло | Men xursandman. |
| Мне тру́дно. | тру́д-но | Menga qiyin. |
| Мне интере́сно. | ин-те-ре́с-но | Menga qiziq. |
| Ему́ пло́хо. | пло́-хо | U o'zini yomon his qilyapti. |
Мне хо́лодно. Menga sovuq. (мне — да́тельный, ega YO'Q)
Тебе́ тру́дно? Senga qiyinmi?
Ей ве́село. U xursand.
Нам интере́сно. Bizga qiziq.Muhim: bu yerda ham я emas, мне. Я хо́лодно — noto'g'ri. Мне хо́лодно — to'g'ri. His-holat egasi doim да́тельный kelishikda.
3.7. Ishlatilishi (4): yosh — "мне 20 лет" (A1 eslatma)
Yoshni aytishda ham да́тельный ishlatiladi — buni A1'da ko'rgan edingiz, endi nega shunday ekanini tushunasiz. So'zma-so'z: "menga 20 yil":
Мне два́дцать лет. Men 20 yoshdaman. (мне — да́тельный)
Тебе́ ско́лько лет? Sen necha yoshdasan?
Ему́ три́дцать лет. U 30 yoshda.
Ей два́дцать пять лет. U 25 yoshda.Eslatma: yosh so'ralganda "Ско́лько тебе́ лет?" (senga necha yosh?) deyiladi — bu yerda ham тебе́ (да́тельный). Javob ham да́тельный bilan: Мне...
3.8. Ishlatilishi (5): predloglar к va по
Да́тельный ikkita muhim predlog bilan keladi: к va по. Ular ham otni да́тельныйга o'tkazadi.
к (ко) — "tomon", "-ga qarab", "oldiga" (kimgadir/nimagadir yaqinlashish):
Я иду́ к врачу́. Men shifokorga (oldiga) boryapman.
Приходи́ ко мне. Menikiga kel. (mening oldimga)
Он идёт к две́ри. U eshikka tomon ketyapti.
Мы е́дем к ба́бушке. Biz buvimnikiga boryapmiz."к" — bu odam yoki joyga tomon harakatni bildiradi. к врачу́ — "shifokor oldiga" (uning kabinetiga). "ко" shakli faqat qulaylik uchun ba'zi so'zlar oldida: ко мне (menga tomon).
по — "bo'ylab", "orqali", "-dan" (ko'p ma'noli, tez-tez uchraydi):
Я иду́ по у́лице. Men ko'chadan (bo'ylab) yuryapman.
Мы говори́м по телефо́ну. Biz telefonda gaplashyapmiz.
Он лю́бит гуля́ть по па́рку. U parkda sayr qilishni yaxshi ko'radi.
Уро́к по ру́сскому языку́. Rus tili darsi. (rus tili bo'yicha dars)по — juda ko'p ma'noli: "yuzasi bo'ylab" (по у́лице — ko'cha bo'ylab), "vosita orqali" (по телефо́ну — telefon orqali), "mavzu bo'yicha" (по ру́сскому — rus tili bo'yicha). Barcha holatda ot да́тельный kelishikda.
3.9. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
| Ishlatilishi | Namuna | O'zbekcha |
|---|---|---|
| adresat (kimga) | Я пишу́ ма́ме. | Onamga yozaman. |
| нра́виться (yoqadi) | Мне нра́вится фильм. | Menga film yoqadi. |
| impersonal (holat) | Мне хо́лодно. | Menga sovuq. |
| yosh | Мне 20 лет. | Men 20 yoshdaman. |
| predlog к (tomon) | Иду́ к врачу́. | Shifokorga boryapman. |
| predlog по (bo'ylab) | Иду́ по у́лице. | Ko'chadan yuryapman. |
4. Misollar
Adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́, помога́ю):
Я даю́ бра́ту кни́гу. Akamga kitob beraman.
Ма́ма пи́шет письмо́ до́чери. Onam qiziga xat yozadi.
Я звоню́ дру́гу ка́ждый день. Har kuni do'stimga qo'ng'iroq qilaman.
Он помога́ет учи́телю. U o'qituvchiga yordam beradi.
Мы говори́м ба́бушке пра́вду. Buvimga haqiqatni aytamiz.
Я дарю́ ма́ме цветы́. Onamga gul sovg'a qilaman.нра́виться — "yoqadi" (fe'l obyektga moslashadi):
Мне нра́вится э́тот го́род. Menga bu shahar yoqadi. (birlik → нра́вится)
Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к? Senga rus tili yoqadimi? (birlik)
Ей нра́вятся э́ти цветы́. Unga bu gullar yoqadi. (ko'plik → нра́вятся)
Нам нра́вятся ру́сские фи́льмы. Bizga rus filmlari yoqadi. (ko'plik)
Им нра́вится путеше́ствовать. Ularga sayohat qilish yoqadi. (infinitiv → нра́вится)impersonal holat:
Мне хо́лодно, закро́й окно́. Menga sovuq, derazani yop.
Ей гру́стно сего́дня. U bugun g'amgin.
Нам ве́село на пра́зднике. Bayramda biz xursandmiz.
Тебе́ не тру́дно? Senga qiyin emasmi?yosh:
Ско́лько тебе́ лет? — Мне два́дцать лет. Sen necha yoshdasan? — 20 yoshdaman.
Ему́ три́дцать два го́да. U 32 yoshda.
Мое́й ма́ме пятьдеся́т лет. Onam 50 yoshda.predloglar к / по:
Я иду́ к врачу́. Shifokorga boryapman.
Приходи́те к нам в го́сти. Biznikiga mehmonga keling.
Мы гуля́ем по го́роду. Shahar bo'ylab sayr qilyapmiz.
Я говорю́ с ма́мой по телефо́ну. Onam bilan telefonda gaplashyapman.5. Talaffuz bo'limi
- бра́ту /BRA-tu/ — urg'u birinchi bo'g'inda, "о" yo'q, oxiri aniq "-tu".
- ма́ме /MA-mye/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-е" "ye" bo'lib yumshoq o'qiladi: "ma-mye".
- мне /mnye/ — "м" va "н" birga, keyin yumshoq "е": "mnye". Bir bo'g'in.
- тебе́ /ti-BYE/ — urg'usiz "е" birinchi bo'g'inda "i" bo'lib eshitiladi: "ti-bye", urg'u oxirda.
- ему́ /yi-MU/ — boshidagi "е" "yi" bo'lib o'qiladi, urg'u oxirda: "yi-mu".
- нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-тся" "tsa" bo'lib o'qiladi (bu — qat'iy qoida: -ться/-тся doim "tsa").
- к врачу́ /k vra-CHU/ — "к" oldingi so'zga qo'shilib jarangsiz, "врачу́" urg'usi oxirda: "k vra-chu".
- по телефо́ну /pa ti-li-FO-nu/ — "по" urg'usiz "pa"; urg'u "фо" bo'g'inida.
Muhim qoida: -тся / -ться har doim "-tsa" bo'lib o'qiladi, "-tsya" emas. Shuning uchun нра́вится — "NRAvitsa", нра́вятся — "NRAvyatsa". Bu — juda ko'p uchraydigan qoida, yodda tuting.
Topshiriq: olmoshlarni ovoz chiqarib tuslang: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им. Keyin uchta gapni ayting: Мне нра́вится. Тебе́ хо́лодно. Ему́ два́дцать лет. Urg'uga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| кому́ | ко-му́ | kimga | Кому́ ты пи́шешь? |
| мне | мне | menga | Мне нра́вится. |
| тебе́ | те-бе́ | senga | Тебе́ хо́лодно? |
| ему́ | е-му́ | unga (erkak) | Ему́ 20 лет. |
| ей | ей | unga (ayol) | Я звоню́ ей. |
| нам | нам | bizga | Нам ве́село. |
| вам | вам | sizga | Я говорю́ вам. |
| им | им | ularga | Им нра́вится. |
| нра́виться | нра́-вить-ся | yoqmoq | Мне нра́вится фильм. |
| дать / дава́ть | дать | bermoq | Я даю́ бра́ту кни́гу. |
| писа́ть | пи-са́ть | yozmoq | Я пишу́ ма́ме. |
| звони́ть | зво-ни́ть | qo'ng'iroq qilmoq | Я звоню́ дру́гу. |
| помога́ть | по-мо-га́ть | yordam bermoq | Я помога́ю сестре́. |
| дари́ть | да-ри́ть | sovg'a qilmoq | Я дарю́ Ка́те цветы́. |
| к (ко) | к | -ga tomon | Иду́ к врачу́. |
| по | по | bo'ylab, orqali | Иду́ по у́лице. |
| хо́лодно | хо́-лод-но | sovuq | Мне хо́лодно. |
| жа́рко | жа́р-ко | issiq | Мне жа́рко. |
| гру́стно | гру́с-но | g'amgin, xafa | Ей гру́стно. |
| тру́дно | тру́д-но | qiyin | Мне тру́дно. |
| врач | врач | shifokor | Иду́ к врачу́. |
| у́лица | у́-ли-ца | ko'cha | Иду́ по у́лице. |
Yodlash qoidasi: olmoshlarni (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им) butun qator sifatida yodlang — ular kundalik nutqda eng ko'p ishlatiladi.
7. Dialog
— Приве́т, А́ня! Что ты де́лаешь? — Salom, Anya! Nima qilyapsan?
— Пишу́ письмо́ ма́ме. У неё день рожде́ния. — Onamga xat yozyapman. Uning tug'ilgan kuni.
— Здо́рово! А что ты ей да́ришь? — Zo'r! Unga nima sovg'a qilyapsan?
— Дарю́ ей кни́гу. Ей нра́вятся рома́ны. — Unga kitob sovg'a qilaman. Unga romanlar yoqadi.
— А ско́лько ей лет? — U necha yoshda?
— Ей пятьдеся́т лет за́втра. — Ertaga 50 yoshga to'ladi.
— Переда́й ей приве́т! Кста́ти, мне ну́жно — Unga salom ayt! Aytgancha, menga
идти́ к врачу́. shifokorga borish kerak.
— Что случи́лось? Тебе́ пло́хо? — Nima bo'ldi? O'zingni yomon his qilyapsanmi?
— Немно́го. Мне хо́лодно весь день. — Bir oz. Kun bo'yi menga sovuq.
— Тогда́ иди́. Позвони́ мне пото́м! — Unda bor. Keyin menga qo'ng'iroq qil!E'tibor bering: ма́ме (onaga), ей (unga), к врачу́ (shifokorga tomon), мне (menga) — hammasi да́тельный. Ей нра́вятся рома́ны — obyekt ko'plik (рома́ны), shuning uchun нра́вятся.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
нра́виться bilan "men"ni bosh kelishikda ishlatish: Я нра́вится э́тот фильм. Мне нра́вится э́тот фильм. Sabab: yoqtirayotgan odam да́тельный kelishikda (мне), yoqqan narsa esa bosh kelishikda. So'zma-so'z: "menga bu film yoqadi".
нра́вится / нра́вятсяni obyektga moslashtirmaslik: Мне нра́вится э́ти кни́ги. Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Sabab: obyekt ko'plik (кни́ги), shuning uchun fe'l ham ko'plik — нра́вятся.
Impersonal holatda я ishlatish: Я хо́лодно, Я тру́дно. Мне хо́лодно, Мне тру́дно. Sabab: his-holat egasi doim да́тельный kelishikda (мне), ega bo'lmaydi.
Fe'ldan keyin otni bosh kelishikda qoldirish: Я звоню́ друг, Я пишу́ ма́ма. Я звоню́ дру́гу, Я пишу́ ма́ме. Sabab: "kimga" да́тельный bilan beriladi: друг → дру́гу, ма́ма → ма́ме.
"unga"ni chalkashtirish: ayolga ему́, erkakka ей deyish. Erkak/narsa → ему́, ayol → ей. Sabab: o'zbekchada ikkovi "unga", lekin rus tilida jinsga qarab farqlanadi.
Yoshni bosh kelishik bilan aytish: Я два́дцать лет. Мне два́дцать лет. Sabab: yosh да́тельный bilan beriladi — so'zma-so'z "menga 20 yil".
Mini-mashq: quyidagi gaplarni to'g'rilang:
1) Я нра́вится ру́сский язы́к.
2) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
3) Я хо́лодно.
4) Я пишу́ ма́ма.
5) Я два́дцать пять лет.9. Mashqlar
Mashq 1. Otni да́тельный shakliga o'tkazing:
брат → ___ (akaga)
ма́ма → ___ (onaga)
друг → ___ (do'stga)
сестра́ → ___ (opaga)
учи́тель → ___ (o'qituvchiga)Mashq 2. To'g'ri olmoshni qo'ying (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им):
___ нра́вится фильм. (menga)
___ хо́лодно. (senga)
___ два́дцать лет. (unga — erkak)
Я звоню́ ___. (unga — ayol)
___ ну́жно идти́. (bizga)Mashq 3. нра́вится yoki нра́вятся — obyektga qarab tanlang:
Мне ___ э́тот го́род. (го́род — birlik)
Ей ___ э́ти цветы́. (цветы́ — ko'plik)
Нам ___ ру́сская му́зыка. (му́зыка — birlik)
Им ___ ру́сские фи́льмы. (фи́льмы — ko'plik)
Тебе́ ___ чита́ть? (infinitiv)Mashq 4. к yoki по — ma'noga qarab tanlang:
Я иду́ ___ врачу́. (shifokorga tomon)
Мы гуля́ем ___ па́рку. (park bo'ylab)
Он звони́т ___ телефо́ну. (telefon orqali)
Приходи́ ___ мне в го́сти. (menga tomon)Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
1) Onamga xat yozaman.
2) Menga bu shahar yoqadi.
3) Senga sovuq emasmi?
4) U 30 yoshda. (erkak)
5) Shifokorga boryapman.Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
1) Я нра́вится э́тот го́род.
2) Мне нра́вятся ру́сский язы́к.
3) Я жа́рко.
4) Я помога́ю ма́ма.
5) Я три́дцать лет.Mashq 7. Savolga да́тельный bilan javob bering:
— Кому́ ты пи́шешь? (onamga) → ___
— Ско́лько тебе́ лет? (20) → ___
— Тебе́ нра́вится Москва́? (ha, yoqadi) → ___
— К кому́ ты идёшь? (shifokorga) → ___10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- Kelishik mashqi: IlmHamroh AIdan sizga 10 ta ot berishni so'rang (брат, ма́ма, друг...); har birini да́тельныйга o'tkazing (бра́ту, ма́ме, дру́гу). AI xatolaringizni tushuntirsin.
- "Menga yoqadi": 5 ta gap tuzing — nima sizga yoqadi (Мне нра́вится... / Мне нра́вятся...). Birlik va ko'plik obyektlarni aralashtiring, keyin AIdan нра́вится/нра́вятся to'g'ri tanlanganini tekshirishni so'rang.
- Rolli o'yin: AI "do'st" bo'lsin. Undan yoshini, nima yoqishini, hozir o'zini qanday his qilayotganini so'rang (Ско́лько тебе́ лет? Что тебе́ нра́вится? Тебе́ хо́лодно?). Barcha savol-javobni да́тельный bilan tuzing.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: бра́ту; ма́ме; дру́гу; сестре́; учи́телю. Mashq 2: Мне нра́вится; Тебе́ хо́лодно; Ему́ два́дцать лет; Я звоню́ ей; Нам ну́жно идти́. Mashq 3: нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (infinitiv). Mashq 4: к врачу́; по па́рку; по телефо́ну; ко мне. Mashq 5: 1) Я пишу́ письмо́ ма́ме. 2) Мне нра́вится э́тот го́род. 3) Тебе́ не хо́лодно? 4) Ему́ три́дцать лет. 5) Я иду́ к врачу́. Mashq 6: 1) Мне нра́вится э́тот го́род (да́тельный + нра́вится). 2) Мне нра́вится ру́сский язы́к (birlik → нра́вится). 3) Мне жа́рко (да́тельный). 4) Я помога́ю ма́ме (да́тельный). 5) Мне три́дцать лет (да́тельный). Mashq 7: — Я пишу́ ма́ме. — Мне два́дцать лет. — Да, мне нра́вится Москва́. — Я иду́ к врачу́.
Mini-mashq (8-bo'lim) javoblari: 1) Мне нра́вится ру́сский язы́к. 2) Мне нра́вятся э́ти пе́сни. 3) Мне хо́лодно. 4) Я пишу́ ма́ме. 5) Мне два́дцать пять лет.
12. Xulosa va keyingi dars
- Да́тельный паде́ж — o'zbekcha jo'nalish kelishigi (-ga). Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).
- Ot qo'shimchalari: мужско́й (m) → -у/-ю (бра́ту, учи́телю); же́нский (f) → -е/-и (ма́ме, ма́тери); сре́дний (n) → -у/-ю (окну́, мо́рю).
- Olmoshlar (yod oling): мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им.
- Beshta ishlatilishi: (1) adresat — пишу́ ма́ме; (2) нра́виться — Мне нра́вится... (obyekt bosh kelishikda, fe'l obyektga moslashadi: нра́вится/нра́вятся); (3) impersonal — Мне хо́лодно; (4) yosh — Мне 20 лет; (5) predloglar к (иду́ к врачу́) va по (иду́ по у́лице).
- Oltin qoida: "menga yoqadi", "menga sovuq", "menga 20 yosh" — bularda doim мне (я emas!).
Keyingi dars — A2 — 5-dars: Vosita kelishigi (твори́тельный паде́ж). Endi "kim bilan?", "nima bilan?" degan ma'noni o'rganamiz — с дру́гом (do'st bilan), ру́чкой (ruchka bilan), я рабо́таю инжене́ром (muhandis bo'lib ishlayman). Bu да́тельный kabi yana bir muhim kelishik.
O'qiganingizni mustahkamlang
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!