IlmHamroh
Rus tili kursi/A2 Elementar4/30-dars18 daqiqa
Mundarija (21)

Rus tilida jo'nalish kelishigi — дательный падеж (A2, 4-dars)

A2 — ELEMENTAR · 4-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda siz rus tilidagi jo'nalish kelishigi — да́тельный паде́ж bilan tanishasiz. Bu kelishik asosiy savolga javob beradi: кому́? (kimga?) va чему́? (nimaga?).

O'zbek tilida bu — juda tanish narsa: jo'nalish kelishigi, ya'ni -ga qo'shimchasi. Akamga beraman, onamga yozaman, do'stimga qo'ng'iroq qilaman. Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor, faqat qo'shimcha so'z oxiriga qo'shiladi: бра́ту, ма́ме, дру́гу.

Bu darsda beshta muhim ishlatilishni o'rganamiz:

  • adresat "kimga" — kimga beraman, yozaman, qo'ng'iroq qilaman: Я пишу́ ма́ме — "Men onamga yozaman".
  • мне нра́вится — "menga yoqadi": Мне нра́вится э́тот фильм — "Menga bu film yoqadi".
  • impersonal holat — "menga issiq/sovuq/qiyin": Мне хо́лодно — "Menga sovuq".
  • yosh — "menga 20 yosh": Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman" (A1'dan tanish).
  • predloglar к va по — иду́ к врачу́ (shifokorga boryapman), иду́ по у́лице (ko'chadan yuryapman).

Dars oxirida siz kimga nima berayotganingizni, nima yoqishini va nima his qilayotganingizni bemalol ayta olasiz.


2. Avvalgi darsdan takror

  • Kelishik (паде́ж) tushunchasi bilan allaqachon tanishmiz: so'z gapdagi vazifasiga qarab oxiri o'zgaradi. Bosh kelishik (имени́тельный) — кто? что? (kim? nima?): брат, ма́ма, окно́.
  • A1'da мне нра́вится va мне ну́жно iboralarini uchratgan edingiz: Мне ну́жно рабо́тать — "Menga ishlash kerak". O'shanda мне shakli bilan tanishgan edingiz — bugun bu aynan да́тельный паде́ж ekanini bilib olasiz.
  • A1'da yoshni ham ko'rgan edik: Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman". Bu ham jo'nalish kelishigi.

Muhim bog'lanish: o'sha tanish мне — bu я olmoshining да́тельный shakli. Bugun тебе́, ему́, ей, нам, вам, им shakllarini ham to'liq o'rganamiz va otlarni ham o'zgartirishni bilib olamiz.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Да́тельный паде́ж nima? (o'zbekcha "-ga" bilan solishtiring)

O'zbek tilida "kimga? nimaga?" degan ma'no -ga / -ka / -qa qo'shimchasi bilan beriladi:

text
aka   → aka-GA      (akamga beraman)
ona   → ona-GA      (onamga yozaman)
do'st → do'st-GA    (do'stimga aytaman)

Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor — faqat qo'shimcha o'zbekchadagidek bir xil emas, u so'zning jinsiga (род) qarab o'zgaradi:

text
брат  → бра́т-У      (akamga)
ма́ма  → ма́м-Е       (onamga)
друг  → дру́г-У      (do'stimga)

Asosiy g'oya: o'zbekcha -ga = ruscha да́тельный паде́ж. Ma'no bir xil, lekin rus tilida qo'shimcha jinsga qarab uch xil (-у/-ю, -е/-и) bo'ladi. Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).

3.2. Otlarning да́тельный shakli — jadval

Endi otlarning oxiri qanday o'zgarishini ko'ramiz. Jinsga qarab uchta guruh:

Род (jins) Bosh kelishik Qo'shimcha Да́тельный O'zbekcha
мужско́й (m) брат -у бра́ту akaga
мужско́й (m, -й/-ь) учи́тель -ю учи́телю o'qituvchiga
же́нский (f, -а) ма́ма -е ма́ме onaga
же́нский (f, -я) Ка́тя -е Ка́те Katyaga
же́нский (f, -ь) мать -и ма́тери onaga
сре́дний (n, -о) окно́ -у окну́ derazaga
сре́дний (n, -е) мо́ре -ю мо́рю dengizga
text
    ROD                →   QO'SHIMCHA
    мужско́й (m)        →   -у  (undoshdan keyin)  /  -ю  (-й, -ь dan keyin)
    же́нский (f)        →   -е  (-а, -я dan)        /  -и  (-ь dan)
    сре́дний (n)        →   -у  (-о dan)            /  -ю  (-е dan)

Qadamba-qadam misollar:

text
брат   (m, undosh) → бра́ту    даю́ бра́ту      (akamga beraman)
друг   (m, undosh) → дру́гу    звоню́ дру́гу    (do'stimga qo'ng'iroq qilaman)
учи́тель (m, -ь)   → учи́телю  пишу́ учи́телю   (o'qituvchimga yozaman)
ма́ма   (f, -а)    → ма́ме     помога́ю ма́ме   (onamga yordam beraman)
сестра́ (f, -а)    → сестре́   говорю́ сестре́  (opamga aytaman)
Ка́тя   (f, -я)    → Ка́те     дарю́ Ка́те      (Katyaga sovg'a qilaman)
окно́   (n, -о)    → окну́     иду́ к окну́     (derazaga tomon boraman)

Muhim istisno: ayol jinsining -ия bilan tugagani (Мари́я, Росси́я) va -ь bilan tugagani (мать, дочь, тетра́дь) -и oladi: Мари́я → Мари́и, мать → ма́тери, тетра́дь → тетра́ди. Bu — keyinroq chuqurroq bo'ladi, hozircha eng ko'p ishlatiladigan shakllarni yodlang.

3.3. Shaxs olmoshlari да́тельный kelishikda — ENG MUHIM

Kundalik nutqda otdan ko'ra olmoshlar ko'proq ishlatiladi ("menga", "senga", "unga"). Ularni yod olish shart — chunki ular tez-tez uchraydi va shakli o'zgacha:

Bosh kelishik Да́тельный Urg'u O'zbekcha
я мне мне menga
ты тебе́ те-бе́ senga
он / оно́ ему́ е-му́ unga (erkak/narsa)
она́ ей ей unga (ayol)
мы нам нам bizga
вы вам вам sizga
они́ им им ularga
text
    я    → мне       Мне нра́вится.       (Menga yoqadi.)
    ты   → тебе́      Тебе́ помога́ю.       (Senga yordam beraman.)
    он   → ему́       Ему́ звоню́.          (Unga qo'ng'iroq qilaman.)
    она́  → ей        Ей пишу́.            (Unga yozaman.)
    мы   → нам       Нам ну́жно идти́.     (Bizga borish kerak.)
    вы   → вам       Вам говорю́.         (Sizga aytaman.)
    они́  → им        Им даю́ кни́гу.       (Ularga kitob beraman.)

Diqqat: "unga" — ikki xil! Erkak/narsa uchun ему́, ayol uchun ей. O'zbekchada ikkovi ham "unga", shuning uchun bu farqni yodda tuting.

3.4. Ishlatilishi (1): adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́)

Bu kelishikning eng asosiy vazifasi — harakat kimga qaratilganini ko'rsatish. Quyidagi fe'llar doim кому́? (kimga?) so'raydi:

Fe'l Ma'no Misol O'zbekcha
дать / дава́ть bermoq Я даю́ бра́ту кни́гу. Akamga kitob beraman.
писа́ть yozmoq Я пишу́ ма́ме. Onamga yozaman.
звони́ть qo'ng'iroq qilmoq Я звоню́ дру́гу. Do'stimga qo'ng'iroq qilaman.
помога́ть yordam bermoq Я помога́ю сестре́. Opamga yordam beraman.
говори́ть gapirmoq, aytmoq Я говорю́ вам пра́вду. Sizga haqiqatni aytaman.
дари́ть sovg'a qilmoq Я дарю́ Ка́те цветы́. Katyaga gul sovg'a qilaman.

Muhim: o'zbekcha "onamga yozaman" desangiz, "onam" — bu jo'nalish kelishigida (-ga). Rus tilida ham xuddi shunday: ма́ме (не ма́ма!). Fe'l harakat kimga qaratilganini да́тельный bilan ko'rsatadi.

Naqsh:

text
    KIM (я, ты...)  +  FE'L (даю́, пишу́...)  +  KIMGA (да́тельный)  +  NIMANI

    Я              +  пишу́                 +  бра́ту              +  письмо́.
    (Men)             (yozaman)               (akamga)              (xat)
    → Men akamga xat yozaman.

3.5. Ishlatilishi (2): нра́виться — "menga yoqadi"

Bu — darsning eng nozik qismi. O'zbekcha "menga bu film yoqadi" jumlasida "men" — jo'nalish kelishigida. Rus tilida ham aynan shunday, lekin bu o'zbeklar uchun juda chalkash bo'ladi, chunki gap tuzilishi teskari ko'rinadi.

Qoida: нра́виться fe'lida yoqtirayotgan odam — да́тельный kelishikda (мне, тебе́...), yoqqan narsa esa — bosh kelishikda (имени́тельный). Ya'ni:

text
    KIMGA (да́тельный)  +  нра́вится / нра́вятся  +  NIMA (bosh kelishik)

    Мне               +  нра́вится            +  э́тот фильм.
    (Menga)              (yoqadi)                (bu film)
    → Menga bu film yoqadi.

Eng muhim nozik nuqta — fe'l OBYEKTGA moslashadi:

  • Agar yoqqan narsa bitta bo'lsa → нра́вится:
text
Мне нра́вится э́тот фильм.       Menga bu film yoqadi.       (фильм — birlik)
Мне нра́вится ру́сский язы́к.     Menga rus tili yoqadi.       (язы́к — birlik)
  • Agar yoqqan narsa ko'p bo'lsa → нра́вятся:
text
Мне нра́вятся э́ти кни́ги.        Menga bu kitoblar yoqadi.    (кни́ги — ko'plik)
Мне нра́вятся ру́сские пе́сни.    Menga rus qo'shiqlari yoqadi. (пе́сни — ko'plik)

DIQQAT — eng katta yanglishuv: o'zbek o'quvchi "men yoqtiraman" deb я ni bosh kelishikda ishlatishga urinadi: Я нра́влюсь э́тот фильм. Bu noto'g'ri (aslida я нра́влюсь — "men (kimgadir) yoqaman" degani!). To'g'risi: Мне нра́вится э́тот фильм — so'zma-so'z "menga bu film yoqadi". Yoqtirayotgan odam doim да́тельный kelishikda (мне), fe'l esa narsaga moslashadi.

Yana bir shakl — biror ish qilish yoqsa, keyin infinitiv keladi (fe'l doim нра́вится):

text
Мне нра́вится чита́ть.           Menga o'qish yoqadi.
Ей нра́вится гуля́ть.            Unga sayr qilish yoqadi.
Нам нра́вится путеше́ствовать.   Bizga sayohat qilish yoqadi.

3.6. Ishlatilishi (3): impersonal holat — "мне хо́лодно"

Да́тельный his-tuyg'u va holatni bildirishda ham ishlatiladi. O'zbekcha "menga sovuq", "menga qiyin" — bu ham -ga bilan. Rus tilida ega yo'q, faqat да́тельный + holat so'zi:

Ruscha Urg'u O'zbekcha
Мне хо́лодно. хо́-лод-но Menga sovuq.
Мне жа́рко. жа́р-ко Menga issiq.
Мне гру́стно. гру́с-но Men xafaman / g'amginman.
Мне ве́село. ве́-се-ло Men xursandman.
Мне тру́дно. тру́д-но Menga qiyin.
Мне интере́сно. ин-те-ре́с-но Menga qiziq.
Ему́ пло́хо. пло́-хо U o'zini yomon his qilyapti.
text
Мне хо́лодно.      Menga sovuq.       (мне — да́тельный, ega YO'Q)
Тебе́ тру́дно?      Senga qiyinmi?
Ей ве́село.        U xursand.
Нам интере́сно.    Bizga qiziq.

Muhim: bu yerda ham я emas, мне. Я хо́лодно — noto'g'ri. Мне хо́лодно — to'g'ri. His-holat egasi doim да́тельный kelishikda.

3.7. Ishlatilishi (4): yosh — "мне 20 лет" (A1 eslatma)

Yoshni aytishda ham да́тельный ishlatiladi — buni A1'da ko'rgan edingiz, endi nega shunday ekanini tushunasiz. So'zma-so'z: "menga 20 yil":

text
Мне два́дцать лет.        Men 20 yoshdaman.       (мне — да́тельный)
Тебе́ ско́лько лет?        Sen necha yoshdasan?
Ему́ три́дцать лет.        U 30 yoshda.
Ей два́дцать пять лет.     U 25 yoshda.

Eslatma: yosh so'ralganda "Ско́лько тебе́ лет?" (senga necha yosh?) deyiladi — bu yerda ham тебе́ (да́тельный). Javob ham да́тельный bilan: Мне...

3.8. Ishlatilishi (5): predloglar к va по

Да́тельный ikkita muhim predlog bilan keladi: к va по. Ular ham otni да́тельныйга o'tkazadi.

к (ко) — "tomon", "-ga qarab", "oldiga" (kimgadir/nimagadir yaqinlashish):

text
Я иду́ к врачу́.           Men shifokorga (oldiga) boryapman.
Приходи́ ко мне.          Menikiga kel. (mening oldimga)
Он идёт к две́ри.         U eshikka tomon ketyapti.
Мы е́дем к ба́бушке.      Biz buvimnikiga boryapmiz.

"к" — bu odam yoki joyga tomon harakatni bildiradi. к врачу́ — "shifokor oldiga" (uning kabinetiga). "ко" shakli faqat qulaylik uchun ba'zi so'zlar oldida: ко мне (menga tomon).

по — "bo'ylab", "orqali", "-dan" (ko'p ma'noli, tez-tez uchraydi):

text
Я иду́ по у́лице.         Men ko'chadan (bo'ylab) yuryapman.
Мы говори́м по телефо́ну. Biz telefonda gaplashyapmiz.
Он лю́бит гуля́ть по па́рку. U parkda sayr qilishni yaxshi ko'radi.
Уро́к по ру́сскому языку́. Rus tili darsi. (rus tili bo'yicha dars)

по — juda ko'p ma'noli: "yuzasi bo'ylab" (по у́лице — ko'cha bo'ylab), "vosita orqali" (по телефо́ну — telefon orqali), "mavzu bo'yicha" (по ру́сскому — rus tili bo'yicha). Barcha holatda ot да́тельный kelishikda.

3.9. Hammasini bir joyda — umumiy jadval

Ishlatilishi Namuna O'zbekcha
adresat (kimga) Я пишу́ ма́ме. Onamga yozaman.
нра́виться (yoqadi) Мне нра́вится фильм. Menga film yoqadi.
impersonal (holat) Мне хо́лодно. Menga sovuq.
yosh Мне 20 лет. Men 20 yoshdaman.
predlog к (tomon) Иду́ к врачу́. Shifokorga boryapman.
predlog по (bo'ylab) Иду́ по у́лице. Ko'chadan yuryapman.

4. Misollar

Adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́, помога́ю):

text
Я даю́ бра́ту кни́гу.            Akamga kitob beraman.
Ма́ма пи́шет письмо́ до́чери.     Onam qiziga xat yozadi.
Я звоню́ дру́гу ка́ждый день.    Har kuni do'stimga qo'ng'iroq qilaman.
Он помога́ет учи́телю.          U o'qituvchiga yordam beradi.
Мы говори́м ба́бушке пра́вду.    Buvimga haqiqatni aytamiz.
Я дарю́ ма́ме цветы́.           Onamga gul sovg'a qilaman.

нра́виться — "yoqadi" (fe'l obyektga moslashadi):

text
Мне нра́вится э́тот го́род.       Menga bu shahar yoqadi.       (birlik → нра́вится)
Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к?    Senga rus tili yoqadimi?       (birlik)
Ей нра́вятся э́ти цветы́.         Unga bu gullar yoqadi.        (ko'plik → нра́вятся)
Нам нра́вятся ру́сские фи́льмы.   Bizga rus filmlari yoqadi.    (ko'plik)
Им нра́вится путеше́ствовать.     Ularga sayohat qilish yoqadi.  (infinitiv → нра́вится)

impersonal holat:

text
Мне хо́лодно, закро́й окно́.      Menga sovuq, derazani yop.
Ей гру́стно сего́дня.           U bugun g'amgin.
Нам ве́село на пра́зднике.       Bayramda biz xursandmiz.
Тебе́ не тру́дно?               Senga qiyin emasmi?

yosh:

text
Ско́лько тебе́ лет? — Мне два́дцать лет.   Sen necha yoshdasan? — 20 yoshdaman.
Ему́ три́дцать два го́да.                  U 32 yoshda.
Мое́й ма́ме пятьдеся́т лет.                Onam 50 yoshda.

predloglar к / по:

text
Я иду́ к врачу́.                Shifokorga boryapman.
Приходи́те к нам в го́сти.      Biznikiga mehmonga keling.
Мы гуля́ем по го́роду.          Shahar bo'ylab sayr qilyapmiz.
Я говорю́ с ма́мой по телефо́ну. Onam bilan telefonda gaplashyapman.

5. Talaffuz bo'limi

  • бра́ту /BRA-tu/ — urg'u birinchi bo'g'inda, "о" yo'q, oxiri aniq "-tu".
  • ма́ме /MA-mye/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-е" "ye" bo'lib yumshoq o'qiladi: "ma-mye".
  • мне /mnye/ — "м" va "н" birga, keyin yumshoq "е": "mnye". Bir bo'g'in.
  • тебе́ /ti-BYE/ — urg'usiz "е" birinchi bo'g'inda "i" bo'lib eshitiladi: "ti-bye", urg'u oxirda.
  • ему́ /yi-MU/ — boshidagi "е" "yi" bo'lib o'qiladi, urg'u oxirda: "yi-mu".
  • нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-тся" "tsa" bo'lib o'qiladi (bu — qat'iy qoida: -ться/-тся doim "tsa").
  • к врачу́ /k vra-CHU/ — "к" oldingi so'zga qo'shilib jarangsiz, "врачу́" urg'usi oxirda: "k vra-chu".
  • по телефо́ну /pa ti-li-FO-nu/ — "по" urg'usiz "pa"; urg'u "фо" bo'g'inida.

Muhim qoida: -тся / -ться har doim "-tsa" bo'lib o'qiladi, "-tsya" emas. Shuning uchun нра́вится — "NRAvitsa", нра́вятся — "NRAvyatsa". Bu — juda ko'p uchraydigan qoida, yodda tuting.

Topshiriq: olmoshlarni ovoz chiqarib tuslang: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им. Keyin uchta gapni ayting: Мне нра́вится. Тебе́ хо́лодно. Ему́ два́дцать лет. Urg'uga e'tibor bering.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
кому́ ко-му́ kimga Кому́ ты пи́шешь?
мне мне menga Мне нра́вится.
тебе́ те-бе́ senga Тебе́ хо́лодно?
ему́ е-му́ unga (erkak) Ему́ 20 лет.
ей ей unga (ayol) Я звоню́ ей.
нам нам bizga Нам ве́село.
вам вам sizga Я говорю́ вам.
им им ularga Им нра́вится.
нра́виться нра́-вить-ся yoqmoq Мне нра́вится фильм.
дать / дава́ть дать bermoq Я даю́ бра́ту кни́гу.
писа́ть пи-са́ть yozmoq Я пишу́ ма́ме.
звони́ть зво-ни́ть qo'ng'iroq qilmoq Я звоню́ дру́гу.
помога́ть по-мо-га́ть yordam bermoq Я помога́ю сестре́.
дари́ть да-ри́ть sovg'a qilmoq Я дарю́ Ка́те цветы́.
к (ко) к -ga tomon Иду́ к врачу́.
по по bo'ylab, orqali Иду́ по у́лице.
хо́лодно хо́-лод-но sovuq Мне хо́лодно.
жа́рко жа́р-ко issiq Мне жа́рко.
гру́стно гру́с-но g'amgin, xafa Ей гру́стно.
тру́дно тру́д-но qiyin Мне тру́дно.
врач врач shifokor Иду́ к врачу́.
у́лица у́-ли-ца ko'cha Иду́ по у́лице.

Yodlash qoidasi: olmoshlarni (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им) butun qator sifatida yodlang — ular kundalik nutqda eng ko'p ishlatiladi.


7. Dialog

text
— Приве́т, А́ня! Что ты де́лаешь?          — Salom, Anya! Nima qilyapsan?
— Пишу́ письмо́ ма́ме. У неё день рожде́ния. — Onamga xat yozyapman. Uning tug'ilgan kuni.
— Здо́рово! А что ты ей да́ришь?           — Zo'r! Unga nima sovg'a qilyapsan?
— Дарю́ ей кни́гу. Ей нра́вятся рома́ны.    — Unga kitob sovg'a qilaman. Unga romanlar yoqadi.
— А ско́лько ей лет?                       — U necha yoshda?
— Ей пятьдеся́т лет за́втра.               — Ertaga 50 yoshga to'ladi.
— Переда́й ей приве́т! Кста́ти, мне ну́жно  — Unga salom ayt! Aytgancha, menga
  идти́ к врачу́.                             shifokorga borish kerak.
— Что случи́лось? Тебе́ пло́хо?             — Nima bo'ldi? O'zingni yomon his qilyapsanmi?
— Немно́го. Мне хо́лодно весь день.         — Bir oz. Kun bo'yi menga sovuq.
— Тогда́ иди́. Позвони́ мне пото́м!          — Unda bor. Keyin menga qo'ng'iroq qil!

E'tibor bering: ма́ме (onaga), ей (unga), к врачу́ (shifokorga tomon), мне (menga) — hammasi да́тельный. Ей нра́вятся рома́ны — obyekt ko'plik (рома́ны), shuning uchun нра́вятся.


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • нра́виться bilan "men"ni bosh kelishikda ishlatish: Я нра́вится э́тот фильм. Мне нра́вится э́тот фильм. Sabab: yoqtirayotgan odam да́тельный kelishikda (мне), yoqqan narsa esa bosh kelishikda. So'zma-so'z: "menga bu film yoqadi".

  • нра́вится / нра́вятсяni obyektga moslashtirmaslik: Мне нра́вится э́ти кни́ги. Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Sabab: obyekt ko'plik (кни́ги), shuning uchun fe'l ham ko'plik — нра́вятся.

  • Impersonal holatda я ishlatish: Я хо́лодно, Я тру́дно. Мне хо́лодно, Мне тру́дно. Sabab: his-holat egasi doim да́тельный kelishikda (мне), ega bo'lmaydi.

  • Fe'ldan keyin otni bosh kelishikda qoldirish: Я звоню́ друг, Я пишу́ ма́ма. Я звоню́ дру́гу, Я пишу́ ма́ме. Sabab: "kimga" да́тельный bilan beriladi: друг → дру́гу, ма́ма → ма́ме.

  • "unga"ni chalkashtirish: ayolga ему́, erkakka ей deyish. Erkak/narsa → ему́, ayol → ей. Sabab: o'zbekchada ikkovi "unga", lekin rus tilida jinsga qarab farqlanadi.

  • Yoshni bosh kelishik bilan aytish: Я два́дцать лет. Мне два́дцать лет. Sabab: yosh да́тельный bilan beriladi — so'zma-so'z "menga 20 yil".

Mini-mashq: quyidagi gaplarni to'g'rilang:

text
1) Я нра́вится ру́сский язы́к.
2) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
3) Я хо́лодно.
4) Я пишу́ ма́ма.
5) Я два́дцать пять лет.

9. Mashqlar

Mashq 1. Otni да́тельный shakliga o'tkazing:

брат   → ___      (akaga)
ма́ма   → ___      (onaga)
друг   → ___      (do'stga)
сестра́ → ___      (opaga)
учи́тель → ___     (o'qituvchiga)

Mashq 2. To'g'ri olmoshni qo'ying (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им):

___ нра́вится фильм.       (menga)
___ хо́лодно.              (senga)
___ два́дцать лет.         (unga — erkak)
Я звоню́ ___.             (unga — ayol)
___ ну́жно идти́.          (bizga)

Mashq 3. нра́вится yoki нра́вятся — obyektga qarab tanlang:

Мне ___ э́тот го́род.        (го́род — birlik)
Ей ___ э́ти цветы́.          (цветы́ — ko'plik)
Нам ___ ру́сская му́зыка.    (му́зыка — birlik)
Им ___ ру́сские фи́льмы.     (фи́льмы — ko'plik)
Тебе́ ___ чита́ть?           (infinitiv)

Mashq 4. к yoki по — ma'noga qarab tanlang:

Я иду́ ___ врачу́.           (shifokorga tomon)
Мы гуля́ем ___ па́рку.        (park bo'ylab)
Он звони́т ___ телефо́ну.     (telefon orqali)
Приходи́ ___ мне в го́сти.    (menga tomon)

Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:

1) Onamga xat yozaman.
2) Menga bu shahar yoqadi.
3) Senga sovuq emasmi?
4) U 30 yoshda. (erkak)
5) Shifokorga boryapman.

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

1) Я нра́вится э́тот го́род.
2) Мне нра́вятся ру́сский язы́к.
3) Я жа́рко.
4) Я помога́ю ма́ма.
5) Я три́дцать лет.

Mashq 7. Savolga да́тельный bilan javob bering:

— Кому́ ты пи́шешь?        (onamga) → ___
— Ско́лько тебе́ лет?       (20) → ___
— Тебе́ нра́вится Москва́?  (ha, yoqadi) → ___
— К кому́ ты идёшь?        (shifokorga) → ___

10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)

  1. Kelishik mashqi: IlmHamroh AIdan sizga 10 ta ot berishni so'rang (брат, ма́ма, друг...); har birini да́тельныйга o'tkazing (бра́ту, ма́ме, дру́гу). AI xatolaringizni tushuntirsin.
  2. "Menga yoqadi": 5 ta gap tuzing — nima sizga yoqadi (Мне нра́вится... / Мне нра́вятся...). Birlik va ko'plik obyektlarni aralashtiring, keyin AIdan нра́вится/нра́вятся to'g'ri tanlanganini tekshirishni so'rang.
  3. Rolli o'yin: AI "do'st" bo'lsin. Undan yoshini, nima yoqishini, hozir o'zini qanday his qilayotganini so'rang (Ско́лько тебе́ лет? Что тебе́ нра́вится? Тебе́ хо́лодно?). Barcha savol-javobni да́тельный bilan tuzing.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: бра́ту; ма́ме; дру́гу; сестре́; учи́телю. Mashq 2: Мне нра́вится; Тебе́ хо́лодно; Ему́ два́дцать лет; Я звоню́ ей; Нам ну́жно идти́. Mashq 3: нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (infinitiv). Mashq 4: к врачу́; по па́рку; по телефо́ну; ко мне. Mashq 5: 1) Я пишу́ письмо́ ма́ме. 2) Мне нра́вится э́тот го́род. 3) Тебе́ не хо́лодно? 4) Ему́ три́дцать лет. 5) Я иду́ к врачу́. Mashq 6: 1) Мне нра́вится э́тот го́род (да́тельный + нра́вится). 2) Мне нра́вится ру́сский язы́к (birlik → нра́вится). 3) Мне жа́рко (да́тельный). 4) Я помога́ю ма́ме (да́тельный). 5) Мне три́дцать лет (да́тельный). Mashq 7: — Я пишу́ ма́ме. — Мне два́дцать лет. — Да, мне нра́вится Москва́. — Я иду́ к врачу́.

Mini-mashq (8-bo'lim) javoblari: 1) Мне нра́вится ру́сский язы́к. 2) Мне нра́вятся э́ти пе́сни. 3) Мне хо́лодно. 4) Я пишу́ ма́ме. 5) Мне два́дцать пять лет.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Да́тельный паде́ж — o'zbekcha jo'nalish kelishigi (-ga). Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).
  • Ot qo'shimchalari: мужско́й (m) → -у/-ю (бра́ту, учи́телю); же́нский (f) → -е/-и (ма́ме, ма́тери); сре́дний (n) → -у/-ю (окну́, мо́рю).
  • Olmoshlar (yod oling): мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им.
  • Beshta ishlatilishi: (1) adresat — пишу́ ма́ме; (2) нра́виться — Мне нра́вится... (obyekt bosh kelishikda, fe'l obyektga moslashadi: нра́вится/нра́вятся); (3) impersonal — Мне хо́лодно; (4) yosh — Мне 20 лет; (5) predloglar к (иду́ к врачу́) va по (иду́ по у́лице).
  • Oltin qoida: "menga yoqadi", "menga sovuq", "menga 20 yosh" — bularda doim мне (я emas!).

Keyingi dars — A2 — 5-dars: Vosita kelishigi (твори́тельный паде́ж). Endi "kim bilan?", "nima bilan?" degan ma'noni o'rganamiz — с дру́гом (do'st bilan), ру́чкой (ruchka bilan), я рабо́таю инжене́ром (muhandis bo'lib ishlayman). Bu да́тельный kabi yana bir muhim kelishik.

Ulashish:Telegram'da

O'qiganingizni mustahkamlang

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!