Mundarija (19)
- 1. Dars nomi va maqsad
- 2. Avvalgi darslardan takror — asosiy predloglar va kelishiklari
- 3. Asosiy tushuntirish — uch guruh predlog
- 3.1. Umumiy jadval — predlog, kelishik, ma'no
- 3.2. Guruh 1 — qaratqich (Р.) bilan predloglar
- 3.3. Guruh 2 — vosita (Т.) bilan predloglar
- 3.4. Guruh 3 — tushum (В.) bilan: че́рез
- 3.5. из-за — sabab vs joy (bir predlog, ikki ma'no)
- 3.6. Vaqt predloglari — по́сле, пе́ред, че́рез, до
- 4. Misollar (to'liq jadvallar)
- 5. Talaffuz bo'limi
- 6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
- 7. Dialog
- 8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar + mini-mashq
- Mini-mashq (darhol tekshiring — javoblar 11-bo'limda)
- 9. Mashqlar
- 10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- 11. Javoblar kaliti
- 12. Xulosa va keyingi dars
Rus tilida murakkab predloglar (сло́жные предло́ги) va kelishik (A2, 21-dars)
A2 — ELEMENTAR · 21-dars
1. Dars nomi va maqsad
Oldingi darslarda siz asosiy predloglarni (в, на, у, к, с, о) va ular boshqaradigan kelishiklarni o'rgandingiz. Bugun predloglar dunyosini kengaytiramiz: joyni, sababni va vaqtni aniqroq ifodalaydigan murakkabroq predloglar bilan tanishasiz — из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме (hammasi qaratqich bilan), ме́жду, пе́ред (vosita bilan) va че́рез (tushum bilan).
Bu darsda eng muhim g'oya bitta: har bir predlog o'zining ma'lum kelishigini "chaqiradi". Predlogni yodlaganda uni doim kelishigi bilan birga yodlaysiz — xuddi "у + Р.", "к + Д." kabi. Dars oxirida siz:
- Uchta guruhni aniq ajratasiz: qaratqich (Р.) bilan (из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме, для, без), vosita (Т.) bilan (ме́жду, пе́ред, над, под, за) va tushum (В.) bilan (че́рез).
- Joyni aniq tasvirlaysiz: напро́тив ба́нка (bank ro'parasida), ме́жду дома́ми (uylar orasida), пе́ред шко́лой (maktab oldida), вокру́г стола́ (stol atrofida).
- из-за predlogining ikki ma'nosini farqlaysiz — sabab (из-за дождя́ — yomg'ir tufayli) va joy/orqa (из-за до́ма — uy orqasidan).
- по́сле (Р., "keyin") va че́рез (В., "…dan keyin"), пе́ред (Т., "oldida") predloglarini vaqt va joyda to'g'ri qo'llaysiz.
Qanday ishlash kerak: avval 3-bo'limdagi uch guruh jadvalini yodlang (bu — darsning yuragi). So'ng 4-bo'limdagi misollarni ovoz chiqarib o'qing. Keyin 9-bo'limdagi mashqlarni kitobga qaramay yeching, faqat tugatgach 11-bo'limdan tekshiring. Har bir predlogni kelishigi bilan yodlang — bu darsning kaliti.
2. Avvalgi darslardan takror — asosiy predloglar va kelishiklari
Yangi predloglarga o'tishdan oldin, siz allaqachon biladigan asosiy tizimni tez tiklaymiz. Har bir predlog o'z kelishigini boshqaradi:
| Kelishik | Siz biladigan predloglar | Umumiy ma'no |
|---|---|---|
| Роди́тельный (Р.) — кого́? чего́? | у, из, от, до, без, для | yonida, -dan, -gacha, -siz, uchun |
| Да́тельный (Д.) — кому́? чему́? | к, по | -ga tomon, bo'ylab |
| Вини́тельный (В.) — кого́? что? | в, на, за (qayerga?) | -ga (yo'nalish) |
| Твори́тельный (Т.) — кем? чем? | с, над, под, за, пе́ред | bilan, ustida, ostida, orqasida, oldida |
| Предло́жный (П.) — о ком? где? | в, на, о (об), при | -da, haqida |
Kelishik qo'shimchalarini eslang (birlik son) — bugun ko'p kerak bo'ladi:
- Р. (qaratqich): erkak undosh → -а/-я (дом → до́ма, дождь → дождя́), ayol -а → -ы/-и (шко́ла → шко́лы, ма́ма → ма́мы), o'rta -о → -а (окно́ → окна́).
- Т. (vosita): erkak → -ом/-ем (дом → до́мом), ayol → -ой/-ей (шко́ла → шко́лой), o'rta → -ом (окно́ → окно́м).
- В. (tushum): erkak jonsiz = bosh shakl (час, мост), ayol -а → -у/-ю (неде́ля → неде́лю, доро́га → доро́гу).
Muhim bog'lanish: bugungi murakkab predloglar yangi kelishik shakllari kiritmaydi — ular o'sha siz bilgan Р., Т., В. qo'shimchalarini talab qiladi. Yangilik faqat predloglarning o'zi va ularning ma'nosi. Ya'ni siz shaklni bilasiz — endi yangi predloglar bilan ishlatishni o'rganasiz.
3. Asosiy tushuntirish — uch guruh predlog
3.1. Umumiy jadval — predlog, kelishik, ma'no
Bu — darsning asosiy jadvali. Har bir predlog qaysi kelishikni "chaqirishini" va ma'nosini yodlang:
| Predlog | Kelishik | Ma'no | Misol |
|---|---|---|---|
| из-за | Р. | tufayli / orqasidan | из-за дождя́ (yomg'ir tufayli) |
| о́коло | Р. | yaqinida, -ga yaqin | о́коло до́ма (uy yaqinida) |
| напро́тив | Р. | ro'parasida | напро́тив ба́нка (bank ro'parasida) |
| по́сле | Р. | -dan keyin (hodisa) | по́сле уро́ка (darsdan keyin) |
| вокру́г | Р. | atrofida | вокру́г стола́ (stol atrofida) |
| среди́ | Р. | orasida (ko'p narsa) | среди́ друзе́й (do'stlar orasida) |
| кро́ме | Р. | -dan tashqari | кро́ме меня́ (mendan tashqari) |
| для | Р. | uchun | для ма́мы (ona uchun) |
| без | Р. | -siz | без са́хара (shakarsiz) |
| ме́жду | Т. | orasida (ikki narsa) | ме́жду до́мом и шко́лой |
| пе́ред | Т. | oldida (old tomon) | пе́ред шко́лой (maktab oldida) |
| над | Т. | ustida (tegmay) | над столо́м (stol ustida) |
| под | Т. | ostida | под столо́м (stol ostida) |
| за | Т. | orqasida | за до́мом (uy orqasida) |
| че́рез | В. | orqali / -dan keyin | че́рез мост / че́рез час |
GURUH 1 — Р. (qaratqich): из-за · о́коло · напро́тив · по́сле · вокру́г · среди́ · кро́ме · для · без
GURUH 2 — Т. (vosita): ме́жду · пе́ред · над · под · за
GURUH 3 — В. (tushum): че́резOltin qoida: predlogni ko'rganingizda, avval qaysi guruhda ekanini eslang — shu guruh kelishikni beradi. Masalan напро́тив → Guruh 1 → Р. → напро́тив до́ма. пе́ред → Guruh 2 → Т. → пе́ред до́мом.
3.2. Guruh 1 — qaratqich (Р.) bilan predloglar
Bu eng katta guruh. Bu predloglardan keyin ot qaratqich shaklga o'tadi (кого́? чего́? — erkak/o'rta -а/-я, ayol -ы/-и):
из-за из-за дождя́ yomg'ir tufayli (дождь → дождя́)
о́коло о́коло до́ма uy yaqinida (дом → до́ма)
напро́тив напро́тив шко́лы maktab ro'parasida (шко́ла → шко́лы)
по́сле по́сле обе́да tushlikdan keyin (обе́д → обе́да)
вокру́г вокру́г стола́ stol atrofida (стол → стола́)
среди́ среди́ но́чи tun o'rtasida (ночь → но́чи)
кро́ме кро́ме меня́ mendan tashqari (я → меня́)Diqqat — bir xil kelishik, turli ma'no: bu yettita predlog turli ma'no beradi (joy, sabab, vaqt), lekin hammasi bir xil kelishik — qaratqich (Р.) bilan keladi. Shuning uchun ularni bitta guruh sifatida yodlash oson: "из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме — hammasi Р.".
3.3. Guruh 2 — vosita (Т.) bilan predloglar
Bu predloglar asosan joy (old, ust, tag, orqa) ma'nosini beradi va ot vosita shaklga o'tadi (кем? чем? — erkak -ом/-ем, ayol -ой/-ей):
ме́жду ме́жду до́мом и шко́лой uy va maktab orasida
пе́ред пе́ред шко́лой maktab oldida (шко́ла → шко́лой)
над над столо́м stol ustida (стол → столо́м)
под под столо́м stol ostida
за за до́мом uy orqasida (дом → до́мом)ме́жду — ikkita narsa orasida. Odatda ikki ot и (va) bilan bog'lanadi: ме́жду до́мом и шко́лой (uy va maktab orasida). Ikkala ot ham vosita (Т.) shaklda bo'ladi. Ko'plikda: ме́жду дома́ми (uylar orasida), ме́жду на́ми (biz orasida — "orangizda emas, o'rtamizda").
ме́жду (Т.) vs среди́ (Р.) — muhim farq:
- ме́жду + Т. = ikki aniq narsa orasida: ме́жду сту́лом и столо́м (stul va stol orasida).
- среди́ + Р. = ko'p narsa/odam orasida, o'rtasida: среди́ друзе́й (do'stlar orasida), среди́ люде́й (odamlar orasida).
3.4. Guruh 3 — tushum (В.) bilan: че́рез
че́рез predlogi tushum kelishigini boshqaradi (кого́? что?) va ikki ma'noda ishlaydi:
1) JOY — "orqali, kesib o'tib":
че́рез мост ko'prik orqali (мост — erkak jonsiz = bosh shakl)
че́рез доро́гу yo'l orqali (доро́га → доро́гу)
че́рез реку́ daryo orqali (река́ → ре́ку)
2) VAQT — "…dan keyin, o'tib":
че́рез час bir soatdan keyin (час — o'zgarmaydi)
че́рез неде́лю bir haftadan keyin (неде́ля → неде́лю)
че́рез год bir yildan keyin
че́рез мину́ту bir daqiqadan keyin (мину́та → мину́ту)Diqqat: че́рез dan keyin erkak jonsiz ot o'zgarmaydi (час, мост, год — bosh shakl kabi), chunki tushum kelishigida jonsiz erkak ot = bosh kelishik. Ayol ot esa -у/-ю oladi (неде́ля → неде́лю, доро́га → доро́гу).
3.5. из-за — sabab vs joy (bir predlog, ikki ma'no)
из-за — bu darsning eng nozik nuqtasi. U doim qaratqich (Р.) bilan keladi, lekin ikki xil ma'no beradi:
1) SABAB — "tufayli, sababli" (ko'pincha salbiy sabab):
Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма. Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
Я опозда́л из-за про́бки. Men tirbandlik tufayli kechikdim.
Из-за боле́зни он не пришёл. Kasallik tufayli u kelmadi.
2) JOY — "orqasidan (chiqib)":
Из-за до́ма вы́шел челове́к. Uy orqasidan bir odam chiqdi.
Со́лнце вы́шло из-за туч. Quyosh bulutlar orqasidan chiqdi.
Ко́шка вы́глянула из-за угла́. Mushuk burchak orqasidan mo'raladi.Qanday farqlash kerak? Ma'noga qarang: nega? (почему́?) degan savolga javob bersa — sabab (из-за дождя́ — nega? yomg'ir tufayli). qayerdan? (отку́да?) degan savolga javob bersa va harakat fe'li (вы́йти, вы́глянуть) bo'lsa — joy (из-за до́ма — qayerdan? uy orqasidan). Ikkala holatda ham kelishik bir xil — Р.
3.6. Vaqt predloglari — по́сле, пе́ред, че́рез, до
Vaqtni ifodalovchi predloglar tez-tez chalkashtiriladi. Ularni kelishigi bilan ajrating:
| Predlog | Kelishik | Ma'no | Misol |
|---|---|---|---|
| до | Р. | -gacha, oldin (nuqtagacha) | до уро́ка (darsgacha) |
| пе́ред | Т. | (aynan) oldidan, oldin | пе́ред уро́ком (dars oldidan) |
| по́сле | Р. | -dan keyin (hodisadan) | по́сле уро́ка (darsdan keyin) |
| че́рез | В. | (muddat) o'tib | че́рез час (bir soatdan keyin) |
до уро́ка darsga qadar (umumiy davr — dars boshlanguncha)
пе́ред уро́ком dars boshlanishidan sal oldin (aynan oldidan)
по́сле уро́ка dars tugagach
че́рез час hozirdan bir soat o'tgachпе́ред (Т.) vs до (Р.): до уро́ка = "darsgacha bo'lgan butun davr" (masalan ertalabdan darsgacha). пе́ред уро́ком = "dars boshlanishidan aynan oldin", ya'ni qisqa lahza. O'zbekchada ikkalasi ham "darsdan oldin" bo'lishi mumkin, lekin rus tilida ma'no nozikligi bor.
4. Misollar (to'liq jadvallar)
1) Joy — ro'para, yon, atrof (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| напро́тив ба́нка | bank ro'parasida |
| напро́тив до́ма | uy ro'parasida |
| о́коло шко́лы | maktab yaqinida |
| о́коло метро́ | metro yaqinida |
| вокру́г го́рода | shahar atrofida |
| вокру́г стола́ | stol atrofida |
2) Joy — old, orqa, orasida (Т.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| пе́ред до́мом | uy oldida |
| пе́ред шко́лой | maktab oldida |
| за до́мом | uy orqasida |
| над две́рью | eshik tepasida |
| ме́жду до́мом и шко́лой | uy va maktab orasida |
| ме́жду дома́ми | uylar orasida |
3) Sabab va "orqasidan" — из-за (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| из-за дождя́ | yomg'ir tufayli |
| из-за боле́зни | kasallik tufayli |
| из-за про́бки | tirbandlik tufayli |
| из-за до́ма | uy orqasidan |
| из-за угла́ | burchak orqasidan |
4) Vaqt — по́сле, пе́ред, че́рез:
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| по́сле уро́ка | darsdan keyin |
| по́сле обе́да | tushlikdan keyin |
| пе́ред обе́дом | tushlikdan (aynan) oldin |
| че́рез час | bir soatdan keyin |
| че́рез неде́лю | bir haftadan keyin |
5) "orasida", "tashqari" — среди́, кро́ме (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| среди́ друзе́й | do'stlar orasida |
| среди́ но́чи | tun o'rtasida |
| кро́ме меня́ | mendan tashqari |
| кро́ме воскресе́нья | yakshanbadan tashqari |
6) "orqali" — че́рез (В.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| че́рез мост | ko'prik orqali |
| че́рез доро́гу | yo'l orqali |
| че́рез парк | park orqali |
5. Talaffuz bo'limi
Bu darsning ko'p predloglarida urg'u va urg'usiz unlilar muhim. Ularni to'g'ri talaffuz qiling:
- из-за /iz-za/ — chiziqcha bilan yoziladi, ammo bir so'z kabi aytiladi; keyingi so'zga yopishadi: из-за дождя́ → /iz-za-daj-DYA/.
- о́коло /O-ka-la/ — urg'u birinchi bo'g'inda; qolgan "о"lar urg'usiz → "a": "okala".
- напро́тив /na-PRO-tif/ — urg'u "про"da; oxirgi "в" jarangsiz → "f".
- вокру́г /va-KRUK/ — urg'u oxirda "ру"; oxirgi "г" jarangsiz → "k".
- среди́ /sri-DEE/ — urg'u oxirda; birinchi "е" urg'usiz → "i".
- ме́жду /MYEZH-du/ — urg'u boshda; "ж" jarangli.
- пе́ред /PYE-rit/ — urg'u boshda; oxirgi "д" jarangsiz → "t".
- че́рез /CHE-ris/ — urg'u boshda; oxirgi "з" jarangsiz → "s".
- из-за дождя́ — "дождя́" /daj-DYA/ — urg'u oxirda, "жд" birga.
Muhim qoida: predlog urg'usiz bo'lsa (из-за, среди́ dan tashqari), u keyingi so'z bilan bir nafasda aytiladi: пе́ред до́мом → /PYE-rid-DO-mam/, че́рез час → /CHE-ris-CHAS/. Jarangli undosh so'z oxirida jarangsiz bo'ladi: вокру́г → "k", пе́ред → "t".
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: из-за дождя́ · о́коло до́ма · напро́тив ба́нка · ме́жду на́ми · пе́ред шко́лой · че́рез час · вокру́г стола́. Predlog va otni birga, bir bo'lak qilib ayting.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| из-за | из-за́ | tufayli / orqasidan (Р.) | из-за дождя́ |
| о́коло | о́-ко-ло | yaqinida (Р.) | о́коло до́ма |
| напро́тив | на-про́-тив | ro'parasida (Р.) | напро́тив ба́нка |
| по́сле | по́с-ле | -dan keyin (Р.) | по́сле уро́ка |
| вокру́г | во-кру́г | atrofida (Р.) | вокру́г стола́ |
| среди́ | сре-ди́ | orasida, o'rtasida (Р.) | среди́ друзе́й |
| кро́ме | кро́-ме | -dan tashqari (Р.) | кро́ме меня́ |
| ме́жду | ме́ж-ду | orasida — ikki narsa (Т.) | ме́жду до́мом и шко́лой |
| пе́ред | пе́-ред | oldida (Т.) | пе́ред шко́лой |
| над | над | ustida — tegmay (Т.) | над столо́м |
| под | под | ostida (Т.) | под столо́м |
| че́рез | че́-рез | orqali / -dan keyin (В.) | че́рез мост, че́рез час |
| дождь | дождь | yomg'ir | Идёт дождь. |
| про́бка | про́б-ка | tirbandlik | из-за про́бки |
| боле́знь | бо-ле́знь | kasallik | из-за боле́зни |
| у́гол | у́-гол | burchak | из-за угла́ |
| мост | мост | ko'prik | че́рез мост |
| доро́га | до-ро́-га | yo'l | че́рез доро́гу |
| банк | банк | bank | напро́тив ба́нка |
| обе́д | о-бе́д | tushlik | по́сле обе́да |
| друзья́ | дру-зья́ | do'stlar | среди́ друзе́й |
| воскресе́нье | вос-кре-се́-нье | yakshanba | кро́ме воскресе́нья |
Yodlash qoidasi: har bir predlogni kelishigi va misol bilan birga yodlang — "напро́тив" emas, "напро́тив + Р. → напро́тив ба́нка"; "пе́ред" emas, "пе́ред + Т. → пе́ред до́мом". Predlog + kelishik birga yodlansa, xato kamayadi.
7. Dialog
— Приве́т! Где ты сейча́с? — Salom! Hozir qayerdasan?
— Я о́коло метро́, напро́тив ба́нка. — Metro yaqinida, bank ro'parasidaman.
— А, зна́ю! Там, где кафе́ ме́жду ба́нком — A, bilaman! Bank va do'kon orasida
и магази́ном? kafe bor joymi?
— Да, и́менно. Дава́й встре́тимся здесь — Ha, aynan. Bir soatdan keyin shu yerda
че́рез час. uchrashaylik.
— Хорошо́. А почему́ так по́здно? — Yaxshi. Nega buncha kech?
— Из-за про́бки. На доро́ге сейча́с — Tirbandlik tufayli. Yo'lda hozir
ужа́сно. dahshat.
— Поня́тно. Тогда́ я подожду́ тебя́ — Tushunarli. Unda seni kafe oldida
пе́ред кафе́. kutaman.
— Отли́чно. Кста́ти, кро́ме нас, — Zo'r. Aytmoqchi, bizdan tashqari
кто ещё придёт? yana kim keladi?
— То́лько Ди́ма. Он живёт за па́рком, — Faqat Dima. U park orqasida yashaydi,
прие́дет по́сле рабо́ты. ishdan keyin keladi.
— Договори́лись! До встре́чи че́рез час. — Kelishdik! Bir soatdan keyin ko'rishguncha.E'tibor bering: bu qisqa dialogda uch guruh predlog ishlatildi — Р. (о́коло метро́, напро́тив ба́нка, из-за про́бки, кро́ме нас, по́сле рабо́ты), Т. (ме́жду ба́нком и магази́ном, пе́ред кафе́, за па́рком), В. (че́рез час). Haqiqiy nutq — turli predloglarning aralashmasi. Har birining kelishigini eslang.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar + mini-mashq
O'zbek tilida so'zlashuvchilar aynan quyidagilarda adashadi:
напро́тив / о́коло / вокру́г dan keyin bosh kelishik: напро́тив банк, о́коло дом. напро́тив ба́нка, о́коло до́ма (Р.). Sabab: bu predloglar qaratqich (Р.) ni "chaqiradi" — ot -а oladi.
ме́жду dan keyin qaratqich yoki bosh kelishik: ме́жду до́ма и шко́ла. ме́жду до́мом и шко́лой (Т.). Sabab: ме́жду vosita (Т.) bilan keladi, ikkala ot ham -ом/-ой oladi.
че́рез dan keyin qaratqich: че́рез часа́, че́рез неде́ли. че́рез час, че́рез неде́лю (В.). Sabab: че́рез tushum (В.) bilan; erkak jonsiz ot o'zgarmaydi (час), ayol ot -у oladi (неде́лю).
по́сле va че́рез ni chalkashtirish: по́сле час ("bir soatdan keyin" ma'nosida). че́рез час (muddat o'tib) yoki по́сле уро́ка (hodisadan keyin). Sabab: че́рез + muddat (В.), по́сле + hodisa (Р.).
из-за ni "-siz" (без) yoki "-dan" (из) bilan almashtirish: без дождя́ оста́лись до́ма. из-за дождя́ оста́лись до́ма (yomg'ir tufayli). Sabab: sabab ma'nosi = из-за + Р., "-siz" emas.
пе́ред dan keyin qaratqich: пе́ред шко́лы. пе́ред шко́лой (Т.). Sabab: пе́ред vosita (Т.) ni boshqaradi, "с/над/под" kabi.
Mini-mashq (darhol tekshiring — javoblar 11-bo'limda)
To'g'ri kelishikni qo'ying:
1. Магази́н напро́тив (банк) ___.
2. Ко́шка сиди́т ме́жду (стул) ___ и (стол) ___.
3. Прие́дем че́рез (неде́ля) ___.
4. Из-за (дождь) ___ мы не пошли́ гуля́ть.
5. Я подожду́ пе́ред (шко́ла) ___.9. Mashqlar
Qoida: kitobga qaramay yeching, javoblaringizni daftaringizga yozing. Tugatgach 11-bo'limdan tekshiring.
Mashq 1. Otni to'g'ri kelishikka qo'ying (Guruh 1 — Р.):
о́коло (дом) ___, напро́тив (шко́ла) ___, по́сле (уро́к) ___, вокру́г (стол) ___, кро́ме (я) ___, среди́ (друзья́) ___
Mashq 2. Otni to'g'ri kelishikka qo'ying (Guruh 2 — Т.):
пе́ред (дом) ___, за (шко́ла) ___, над (стол) ___, под (окно́) ___, ме́жду (дом) ___ и (парк) ___
Mashq 3. че́рез bilan to'g'ri shaklni qo'ying (В.):
че́рез (час) ___, че́рез (неде́ля) ___, че́рез (мост) ___, че́рез (доро́га) ___, че́рез (год) ___
Mashq 4. из-за — sababmi yoki joymi? Belgilang va tarjima qiling:
1. Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма.
2. Из-за угла́ вы́шла ко́шка.
3. Я опозда́л из-за про́бки.
4. Со́лнце вы́шло из-за туч.Mashq 5. To'g'ri predlogni tanlang:
Магази́н ___ ба́нка. (напро́тив / че́рез / ме́жду)
Мы встре́тимся ___ час. (по́сле / че́рез / о́коло)
Кот сиди́т ___ столо́м. (под / из-за / для)
___ дождя́ мы не гуля́ли. (Из-за / О́коло / Че́рез)
Он живёт ___ до́мом и шко́лой. (ме́жду / напро́тив / без)Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:
1. Do'kon bank ro'parasida.
2. Biz bir haftadan keyin kelamiz.
3. Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
4. Mushuk stol ostida o'tiribdi.
5. U uy va maktab orasida yashaydi.
6. Mendan tashqari hamma keldi.Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. Магази́н напро́тив банк.
2. Ме́жду дом и шко́ла есть парк.
3. Прие́дем че́рез неде́ли.
4. Пе́ред шко́лы стои́т маши́на.Mashq 8. Savolga o'zingiz haqingizda to'liq gap bilan javob bering:
1. Что нахо́дится напро́тив ва́шего до́ма?
2. Что вы де́лаете по́сле рабо́ты / учёбы?
3. Куда́ вы пойдёте че́рез неде́лю?10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- Predlog-drill: IlmHamroh AIdan 10 ta murakkab predlog (из-за, о́коло, напро́тив, ме́жду, пе́ред, че́рез, вокру́г, среди́, кро́ме, по́сле) berishini so'rang; har biriga uni boshqaradigan kelishikni (Р./Т./В.) va bitta misol gap ayting. AI tekshirsin.
- "Qayerda?" o'yini: AIdan xonangiz yoki ko'changizni tasvirlashni so'rang; siz напро́тив…, ме́жду…, за…, о́коло…, пе́ред… predloglari bilan kamida 5 ta gap tuzing (masalan Стол о́коло окна́, ла́мпа над столо́м).
- из-за — sabab va joy: AIdan 8 ta gap so'rang; har birida из-за qatnashsin. Siz har biri sabab (nega?) yoki joy (qayerdan?) ekanini aniqlang va sababini tushuntiring.
- Vaqt suhbati: AI sizga Когда́ ты придёшь? Что де́лаешь по́сле уро́ка? savollarini bersin; siz че́рез час, по́сле рабо́ты, пе́ред обе́дом kabi javob bering.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- напро́тив ба́нка (Р.) · 2. ме́жду сту́лом и столо́м (Т.) · 3. че́рез неде́лю (В.) · 4. из-за дождя́ (Р.) · 5. пе́ред шко́лой (Т.).
Mashq 1: о́коло до́ма; напро́тив шко́лы; по́сле уро́ка; вокру́г стола́; кро́ме меня́; среди́ друзе́й. (hammasi Р.)
Mashq 2: пе́ред до́мом; за шко́лой; над столо́м; под окно́м; ме́жду до́мом и па́рком. (hammasi Т.)
Mashq 3: че́рез час; че́рез неде́лю; че́рез мост; че́рез доро́гу; че́рез год. (hammasi В.: erkak jonsiz o'zgarmaydi, ayol -у)
Mashq 4:
- sabab — Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
- joy — Burchak orqasidan mushuk chiqdi.
- sabab — Men tirbandlik tufayli kechikdim.
- joy — Quyosh bulutlar orqasidan chiqdi.
Mashq 5: напро́тив ба́нка; че́рез час; под столо́м; Из-за дождя́; ме́жду до́мом и шко́лой.
Mashq 6:
- Магази́н напро́тив ба́нка.
- Мы прие́дем че́рез неде́лю.
- Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма.
- Кот сиди́т под столо́м.
- Он живёт ме́жду до́мом и шко́лой.
- Кро́ме меня́, все пришли́.
Mashq 7 (xatolar):
- напро́тив ба́нка (Р.) · 2. ме́жду до́мом и шко́лой (Т.) · 3. че́рез неде́лю (В.) · 4. пе́ред шко́лой (Т.).
Mashq 8: namuna javoblar —
- Напро́тив моего́ до́ма — парк / магази́н.
- По́сле рабо́ты я отдыха́ю до́ма.
- Че́рез неде́лю я пое́ду в Ташке́нт.
12. Xulosa va keyingi dars
- Murakkab predloglar ham o'z kelishigini "chaqiradi" — predlogni doim kelishigi bilan yodlang.
- Guruh 1 — qaratqich (Р.): из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме, для, без (напро́тив ба́нка, о́коло до́ма, по́сле уро́ка).
- Guruh 2 — vosita (Т.): ме́жду, пе́ред, над, под, за (ме́жду до́мом и шко́лой, пе́ред шко́лой, за до́мом).
- Guruh 3 — tushum (В.): че́рез (че́рез мост — orqali, че́рез час — …dan keyin; erkak jonsiz o'zgarmaydi, ayol -у).
- из-за — ikki ma'no, bir kelishik (Р.): sabab (из-за дождя́ — nega?) va joy (из-за до́ма — qayerdan?).
- ме́жду (Т., ikki narsa) vs среди́ (Р., ko'p narsa): ме́жду сту́лом и столо́м — среди́ друзе́й.
- Vaqt: до (Р., -gacha), пе́ред (Т., aynan oldin), по́сле (Р., hodisadan keyin), че́рез (В., muddat o'tib).
Keyingi dars — A2 — 22-dars: Vaqt ifodalari (выраже́ние вре́мени). Bugun siz по́сле, пе́ред, че́рез orqali vaqtga birinchi qadam qo'ydingiz. Keyingi darsda vaqtni to'liq ifodalashni o'rganamiz: soat (в три часа́), kun (в понеде́льник), muddat (два часа́, всю неде́лю), takror (ка́ждый день) va "qachon?" savolining barcha shakllari. Bugungi predloglar — o'sha tizimning poydevori. Уда́чи! (Omad!)
O'qiganingizni mustahkamlang
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!