JavaScript Full-stackCQRS: yozish va o'qish modellarini ajratish
JavaScript Full-stack · 36-qism. Arxitektura va system design

CQRS: yozish va o'qish modellarini ajratish

21 daqiqa22/44-dars

Qisqacha: CQRS — ma'lumotni o'zgartiradigan yo'l (buyruq) va o'qiydigan yo'l (so'rov) uchun alohida modellar. Yozish modeli qoidalarni himoya qiladi, o'qish modeli esa aniq savolga tayyor javob saqlaydi. Kurs tajribasida "eng katta 10 balans" savoli 1 000 000 hodisadan hisoblanganda p50 149 ms oldi, tayyor o'qish modelidan — 2.3 ms. Narxi ham o'lchandi: o'qish modelini qayta qurish 329 ms, va u har doim yozish modelidan biroz orqada. Bu darsda CQRS'ning darajalarini, o'qish modeli eskirishini va "qachon ortiqcha" savolini ko'ramiz.

Bu darsda

  • Buyruq va so'rovni ajratishning to'rt darajasini farqlaysiz: koddan alohida bazagacha.
  • O'qish modeli, proyeksiya va materialized view nima ekanini loyihadagi misolda ko'rasiz.
  • Kurs tajribasidagi o'lchovni o'qiysiz va undagi "olma va nok" xavfini ajratasiz.
  • O'qish modeli eskirishi (oxir-oqibat izchillik) foydalanuvchiga qanday ko'rinishini va uni qanday yumshatishni bilasiz.
  • CQRS qachon kerak va qachon ortiqcha ekanini qaror qilasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Event-driven arxitektura, CQRS moduli, View va materialized view, Caching naqshlari va invalidatsiya.

1. Nega bu kerak?

Ko'p tizimda yozish va o'qish butunlay boshqa ehtiyojga ega. jamoa da vazifa yaratish — bitta qator, lekin unda qoidalar ko'p: a'zo shu jamoadami, limit oshmadimi, ijrochi mavjudmi. O'qish esa boshqacha: "jamoaning bu haftadagi faolligi", "kim nechta vazifani muddatida tugatdi", "eng faol 10 a'zo". Bunday savollar ko'p jadvalni birlashtiradi va har sahifa ochilganda qayta hisoblanadi.

Bitta model ikkalasiga xizmat qilsa, u ikki tomonga tortiladi. Yozish uchun normallashtirilgan jadvallar kerak — har fakt bir joyda. O'qish uchun esa denormallashtirilgan, oldindan yig'ilgan ma'lumot qulay. Indekslar ham to'qnashadi: o'qishni tezlashtiradigan har indeks yozishni sekinlashtiradi.

CQRS (Command Query Responsibility Segregation — buyruq va so'rov mas'uliyatini ajratish) — bu ikki ehtiyojni alohida modellarga bo'lish. Atamani Greg Young taklif qilgan. U Bertrand Meyer'ning eski CQS tamoyiliga tayanadi: metod yo holatni o'zgartiradi, yo qiymat qaytaradi, ikkalasini birga emas. CQRS shu g'oyani metoddan butun modelga ko'taradi.

CQRS moduli darsida NestJS'ning CommandBus va QueryBus shinalarini yozgansiz. U kod darajasidagi ajratish edi. Bu dars — arxitektura darajasi: o'qish modelining o'zi alohida bo'lsa nima yutamiz va nima to'laymiz.

Hayotiy o'xshatish: kutubxona. Yangi kitob kelganda kutubxonachi uni inventar daftariga yozadi — bu yozish modeli, unda qoidalar va har kitobning to'liq tarixi bor. O'quvchilar uchun esa alohida katalog bor: muallif bo'yicha, mavzu bo'yicha, yangi kelganlar ro'yxati. Katalog daftardan tuziladi va biroz kechikib yangilanadi. O'quvchi inventar daftarini varaqlamaydi, kutubxonachi esa katalogga qarab kitob hisobini yuritmaydi.

2. CQRS'ning darajalari

CQRS bitta qaror emas, zinapoya. Har pog'ona oldingisidan kuchliroq ajratadi va qimmatroq:

Daraja Nima ajratilgan Misol Narx
0 hech narsa: bitta xizmat, bitta model VazifalarService —
1 kod: buyruq va so'rov handler'lari @nestjs/cqrs fayllar soni
2 o'qish modeli, o'sha bazada materialized view, proyeksiya jadvali yangilash, eskirish
3 o'qish modeli, alohida omborda qidiruv indeksi, Redis, replika sinxronlash, ikki tizim

O'qish modeli (read model) — aniq bir so'rov yoki sahifa uchun tayyorlangan ma'lumot shakli. U yozish modelidan hosil qilinadi, mustaqil haqiqat manbai emas. Proyeksiya (projection) — yozish modelidagi o'zgarishlarni (ko'pincha hodisalarni) o'qib, o'qish modelini quradigan va yangilaydigan jarayon. Uning natijasi — proyeksiya jadvali.

1-darajadan 2-darajaga o'tish eng katta qadam. Undan boshlab o'qish modeli yozishdan orqada qolishi mumkin va bu foydalanuvchiga ko'rinadi.

Diagrammada 2-daraja shunday ko'rinadi:

flowchart LR
  U[Foydalanuvchi] -->|buyruq| C[Buyruq handler]
  C -->|qoidalar| W[(Yozish modeli)]
  W -->|hodisa yoki o'zgarish| P[Proyektor]
  P -->|yangilaydi| R[(O'qish modeli)]
  U -->|so'rov| Q[So'rov handler]
  Q --> R

Ikki yo'l bir-biriga faqat proyektor orqali tegadi. Buyruq handler o'qish modelini bilmaydi. So'rov handler esa yozish modeliga umuman bormaydi.

3. Kanon tajribasi: bir savol, ikki model

3.1 Tajriba

Tajriba bazasida "hisob balansi" modeli qurildi. Yozish modeli — hodisalar jadvali: har hisob uchun kirim va chiqimlar, (hisob, versiya) noyob. Bu keyingi darsning mavzusi — event sourcing (Event Sourcing). Bu darsda bizni o'qish tomoni qiziqtiradi. O'qish modeli — balans_proyeksiya (hisob, balans, versiya) jadvali va balans bo'yicha indeks.

Savol: "eng katta balansli 10 hisob". Ikki yo'l bilan 20 martadan so'raldi:

  • Yozish modelidan — hamma hodisalarni hisob bo'yicha GROUP BY qilib, yig'indi bo'yicha tartiblash.
  • O'qish modelidan — tayyor jadvaldan ORDER BY balans DESC LIMIT 10.

O'qish modeli qanday qurildi? Bitta SQL bilan: hamma hodisalar hisob bo'yicha guruhlanadi, kirimlar qo'shiladi, chiqimlar ayiriladi va natija proyeksiya jadvaliga yoziladi. Har qatorda oxirgi qo'llangan versiya ham saqlanadi. Keyin balans ustuniga kamayish tartibida indeks qo'yiladi. Ya'ni o'qish modeli savolning shakliga moslab qurilgan: "eng katta balanslar" so'rovi indeksdan birinchi 10 qatorni oladi va to'xtaydi. Yozish modelida bunday indeks bo'lishi mumkin emas — balans u yerda saqlanmaydi, u hodisalardan hisoblanadi.

Ikki hajmda: 1 000 hisob × 100 hodisa (100 000) va 10 000 hisob × 100 (1 000 000). Bitta mashina: Windows 11, PostgreSQL 18.6 (Docker).

3.2 Natijalar

text
TOP 10 balans — voqealardan (yozish modeli): p50 24.36 ms, max 31.47 ms (20 marta)
TOP 10 balans — proyeksiyadan (o'qish modeli): p50 1.84 ms, max 2.81 ms (20 marta)
hajm: voqealar 11 MB, proyeksiya 176 kB

TOP 10 balans — voqealardan (yozish modeli): p50 149.23 ms, max 230.70 ms (20 marta)
TOP 10 balans — proyeksiyadan (o'qish modeli): p50 2.27 ms, max 4.46 ms (20 marta)
hajm: voqealar 113 MB, proyeksiya 960 kB

Yuqoridagi uch qator — 100 000 hodisa, pastdagilar — 1 000 000. Skript chiqishida "voqea" so'zi ishlatilgan, matnda biz "hodisa" deymiz.

TOP 10 balans: so'rov vaqti p50 (1 000 000 hodisa)
  • hodisalardan (yozish modeli)149,23 ms
  • proyeksiyadan (o'qish modeli)2,27 ms

Manba: Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11-09): 10 000 hisob × 100 hodisa, har biri 20 marta; Windows 11, PostgreSQL 18.6, Docker

Raqamlarni o'qiymiz:

  • 1 000 000 hodisada o'qish modeli 66 barobar tez: 149.23 ms va 2.27 ms.
  • 100 000 hodisada — 13 barobar: 24.36 ms va 1.84 ms.
  • Hodisalar 10 barobar ko'paydi — yozish modelidan so'rov 6 barobar sekinlashdi. O'qish modelidan so'rov deyarli o'zgarmadi: 1.84 → 2.27 ms.
  • Hajm: o'qish modeli hodisalar jadvalidan 100 martadan ko'p kichik — 960 kB va 113 MB.

Asosiy xulosa uchinchi qatorda. Yozish modelidan so'rov narxi ma'lumot hajmi bilan o'sadi. O'qish modelidan so'rov narxi esa javob hajmi bilan o'sadi — bu yerda doim 10 qator. Ma'lumot o'sgan sari farq kattalashadi.

3.3 Natijani halol o'qish

Bu o'lchovda ikkita "olma va nok" xavfi bor. Ularni ochiq aytamiz.

Birinchi: 66 barobar — CQRS'ning emas, oldindan hisoblashning yutug'i. Yozish modelidan so'rov har safar 1 000 000 qatorni o'qiydi va guruhlaydi. Xuddi shu natijani CQRS'siz ham olish mumkin: materialized view yoki kesh. Ya'ni o'lchov "oldindan yig'ilgan javob har safar hisoblashdan tez" degan haqiqatni ko'rsatadi. CQRS — bu oldindan hisoblashni tizimli qiladigan tashkiliy qaror: kim yangilaydi, qachon, qaysi hodisadan.

Ikkinchi: yangilash narxi o'lchanmagan. Tajriba skriptining izohida "proyeksiya har hodisa bilan bir tranzaksiyada yangilanadi" deb yozilgan. Lekin kodning o'zida proyeksiya bir marta, hamma hodisalardan quriladi. Keyin yozilgan hodisalar unga qo'shilmaydi. Shuning uchun quyidagilar o'lchanmagan: har yozuvga qo'shiladigan vaqt va o'qish modelining yozishdan qancha orqada qolishi. O'lchangani — faqat to'liq qayta qurish:

text
proyeksiya qurish (to'liq qayta o'ynatish): 329.3 ms

Bu raqam muhim. Proyeksiya kodida xato topilsa yoki yangi ustun kerak bo'lsa, o'qish modeli hodisalardan qaytadan quriladi. Bir million hodisa uchun bu soniyaning uchdan biri. Bir milliard hodisa uchun — chiziqli taxmin bilan besh daqiqadan ortiq, amalda undan ham ko'p bo'lishi mumkin.

4. Oxir-oqibat izchillik

4.1 O'qish modeli orqada qoladi

2- va 3-darajada o'qish modeli yozishdan keyin yangilanadi. Agar yangilash asinxron bo'lsa (hodisa navbat orqali proyektorga boradi), oraliqda o'qish modeli eski ma'lumotni ko'rsatadi. Bu oxir-oqibat izchillik (eventual consistency).

Foydalanuvchi uchun eng og'ir holat — o'zining yozuvini ko'rmaslik. "Hisobdan 30 yechdim, lekin sahifada hali eski balans". Bu muammo o'z yozuvini o'qish (read-your-writes) deb ataladi. Uni modelda ko'ramiz:

js
// Yozish modeli — hodisalar, o'qish modeli — balanslar jadvali.
// Proyektor hodisalarni kechikib, partiyalab qo'llaydi.
const hodisalar = [];
const balans = new Map();
let qollangan = 0; // proyeksiya nechanchi hodisagacha yetgan

function yoz(hisob, summa) {
  hodisalar.push({ hisob, summa });
  return hodisalar.length; // shu yozuvning versiyasi
}
function proyektor(nechta) {
  for (; nechta > 0 && qollangan < hodisalar.length; nechta--) {
    const h = hodisalar[qollangan++];
    balans.set(h.hisob, (balans.get(h.hisob) ?? 0) + h.summa);
  }
}
function oqi(hisob, kerak = 0) {
  if (qollangan < kerak) return `hali emas (${qollangan}/${kerak})`;
  return balans.get(hisob) ?? 0;
}

yoz("a", 100);
yoz("b", 50);
proyektor(2);
const v = yoz("a", -30); // foydalanuvchi 30 yechdi
console.log("darhol o'qish:", oqi("a"));
console.log("versiya bilan:", oqi("a", v));
proyektor(1);
console.log("proyektordan keyin:", oqi("a", v));

Konsolda:

text
darhol o'qish: 100
versiya bilan: hali emas (2/3)
proyektordan keyin: 70

Birinchi qator — muammoning o'zi: foydalanuvchi 30 yechdi, lekin 100 ko'rdi. Ikkinchi qatorda u o'qishda "menga kamida 3-versiya kerak" dedi va o'qish modeli halol javob berdi: "hali yetib kelmadim". Uchinchi qatorda proyektor yetib keldi va to'g'ri balans qaytdi.

4.2 Yumshatish yo'llari

O'z yozuvini o'qish muammosining bir nechta yechimi bor:

  • Buyruq natijani qaytaradi. Buyruq handler yangi holatni (yoki uning kerakli qismini) javobda beradi. UI uni darhol ko'rsatadi, o'qish modelini kutmaydi. Eng sodda va eng ko'p ishlatiladigan yo'l.
  • Versiya bilan o'qish. Buyruq versiya raqamini qaytaradi, so'rov esa "kamida shu versiya" deb so'raydi — modeldagi kabi. O'qish modeli yetib kelmagan bo'lsa, qisqa kutadi yoki "yangilanmoqda" deydi.
  • Optimistik UI. Brauzer o'zgarishni darhol o'zida ko'rsatadi, server tasdig'i kelganda solishtiradi. Siz buni React qismida ishlatgansiz.
  • Kritik o'qishlarni yozish modelidan. "Balans yetarlimi?" kabi buyruq ichidagi tekshiruv hech qachon o'qish modelidan qilinmaydi. U faqat yozish modelidan.

Oxirgi qoida ayniqsa muhim. O'qish modeli — ko'rsatish uchun. Qaror qabul qilish uchun emas. Eskirgan balans bilan to'lovga ruxsat berish — xato, eskirgan balansni sahifada bir soniya ko'rsatish — odatda zararsiz.

vazifalar-api da bu g'oyaning ikki qismi bor. Birinchisi — vazifa versiyasi: u har yangilashda oshadi va javobda kuchli ETag (masalan, "3") bo'lib qaytadi. Eski versiya bilan kelgan yozuv If-Match orqali 412 oladi. Ikkinchisi — o'qishda If-None-Match (HTTP caching va shartli so'rovlar). Klient o'zi ko'rgan versiyani biladi va o'zgarish bo'lmasa server tanani qayta yubormaydi.

Tekshirib ko'ring: jamoa da "a'zolar soni" o'qish modelida saqlanadi va bir necha soniya orqada qoladi. Limit tekshiruvi (5 a'zodan oshmasin) shu raqamdan foydalansa nima bo'ladi?

Javob

Ikki tez taklif bir vaqtda kelsa, ikkalasi ham eski "4" ni ko'radi va o'tadi — jamoada 6 a'zo bo'ladi. Limit — buyruq ichidagi qoida, u yozish modelidan, qulf yoki shartli yozuv bilan tekshirilishi kerak (Biznes mantiq zaifliklari darsidagi poyga holati). O'qish modelidagi son faqat sahifada "4 / 5 a'zo" deb ko'rsatish uchun.

4.3 Proyektor qachon ishlaydi

O'qish modelini yangilashning uch usuli bor. Ular eskirish va yozish narxi o'rtasidagi trade-off (murosali tanlov):

Usul Eskirish Yozish narxi Qachon mos
bitta tranzaksiyada yo'q har yozuvga qo'shimcha UPDATE kichik o'qish modeli, kam yozuv
hodisa orqali, asinxron soniyalar deyarli yo'q ko'p o'qish modeli, alohida ombor
davriy to'liq yangilash daqiqalar yozuvga yo'q, lekin og'ir fon ishi hisobotlar, materialized view

Birinchi usulda o'qish modeli hech qachon orqada qolmaydi, lekin u endi yozish tranzaksiyasining qismi. Uning qulfi va xatosi yozuvni ham to'xtatadi. Uchinchi o'qish modeli qo'shilsa, har yozuv uchta jadvalni yangilaydi. Ikkinchi usul yozuvni yengil qiladi, lekin eskirish va takrorni qaytaradi — 3-mashqdagi himoya kerak bo'ladi. Uchinchi usul eng sodda, lekin eskirish eng katta va har yangilash hamma ma'lumotni qayta hisoblaydi.

Kurs tajribasida o'lchangan yagona narx — uchinchi usulning narxi: to'liq qayta qurish 329 ms (1 000 000 hodisa). Birinchi ikki usulning narxi o'lchanmagan. Uni o'lchash uchun yozish o'tkazuvchanligini o'qish modeli bilan va usiz solishtirish kerak edi. Bu o'z tajribangiz uchun yaxshi mavzu.

5. Loyihada: o'qish modellari bor, CQRS yo'q

5.1 Yordam bergan joy: statistika

vazifalar-api da 27-qismdan beri o'qish modeli bor, faqat u shunday atalmagan. Bu foydalanuvchi_statistikasi — materialized view (View va materialized view). U har foydalanuvchi uchun jami, bajarilgan, muddati o'tgan vazifalar va bajarilgan foizni oldindan hisoblaydi. Uning izohidagi bir jumla bu darsning butun g'oyasini aytadi:

text
Ma'lumot biroz eskirgan bo'lishi mumkin — `yangilangan` ustuni buni ochiq ko'rsatadi.

Bu 2-darajadagi CQRS: yozish modeli — vazifalar jadvali, o'qish modeli — view, proyektor — REFRESH MATERIALIZED VIEW CONCURRENTLY fon ishi. Statistika sahifasi har ochilganda butun jadvalni agregatlamaydi. Eskirish esa yashirilmaydi: yangilangan ustuni orqali foydalanuvchiga ko'rinadi.

Narxi ham bor. CONCURRENTLY uchun noyob indeks majburiy, aks holda yangilash o'qishni to'sadi. Yangilash butun view'ni qayta hisoblaydi — o'zgargan qatorlarni emas. Foydalanuvchilar ko'paysa, bu fon ishi og'irlashadi. Unda proyeksiya jadvaliga o'tish kerak bo'ladi: har o'zgarishda faqat bitta qatorni yangilash.

5.2 Ongli "yo'q": faollik grafigi

Ikkinchi joy — GET /v1/statistika/faollik: foydalanuvchining kunlik vazifa hodisalari (masalan, yaratildi va bajarildi). Ma'lumot vazifa_hodisalari jadvalidan har so'rovda hisoblanadi — GROUP BY kun va tur bo'yicha. Bu yerda o'qish modeli yo'q.

Nega? Jadval oyma-oy bo'limlarga bo'lingan va so'rov faqat oxirgi N kunning bo'limlarini o'qiydi (Partitioning). Indeks (egasi_id, vaqt) bo'yicha. Bitta foydalanuvchining 30 kunlik hodisalari — o'nlab yoki yuzlab qator, butun jadval emas. Har so'rovda hisoblash tez va doim yangi. O'qish modeli bu yerga faqat murakkablik va eskirish qo'shardi.

Ikki joyning farqi — so'rov qancha ma'lumotga tegishida. Statistika view'i hamma vazifalarni guruhlaydi — oldindan hisoblash foydali. Faollik grafigi bitta foydalanuvchining kichik oynasini o'qiydi — oldindan hisoblash ortiqcha. Tajribadagi 149 ms va 2.3 ms ham shuni ko'rsatdi: farq hajm bilan o'sadi.

5.3 Vazifalar CRUD

Uchinchi joy — vazifalarning o'zi. Ro'yxat, filtr, qidiruv to'g'ridan vazifalar jadvalidan, indekslar bilan. CQRS moduli darsida qaror qilingan: vazifalar uchun buyruq va so'rov shinalari kirmadi, bitta xizmat va domen hodisalari yetarli. Kesh esa mavjud — KeshliOmbor (Caching naqshlari va invalidatsiya). Kesh ham o'qish modelining bir turi: u yozuvdan keyin tozalanadi va keyingi o'qishda qayta to'ladi.

Tekshirib ko'ring: jamoa da "jamoa egasining bosh sahifasi" har ochilganda 6 ta jadvaldan ma'lumot yig'adi va p99 400 ms. SLO esa o'qish uchun p99 < 300 ms. Birinchi qadam nima bo'lishi kerak?

Javob

Avval o'lchash: qaysi so'rov sekin va nega (EXPLAIN ANALYZE). Ko'pincha javob — yetishmagan indeks yoki N+1 so'rov, CQRS emas. Keyingi qadam — shu sahifa uchun materialized view yoki qisqa muddatli kesh. Alohida o'qish ombori va proyektor — faqat bular yetmasa. jamoa ning kesh haqidagi qarori ham shunday yozilgan: ilova keshi faqat o'lchov ko'rsatgan issiq yo'llarda, oldin va keyin raqami bilan.

6. Qachon CQRS kerak, qachon ortiqcha

6.1 Belgilar

CQRS (2- yoki 3-daraja) o'zini oqlaydigan belgilar:

  • O'qish va yozish shakli juda farq qiladi. Yozish — bitta aggregate, o'qish — o'nlab jadvaldan yig'ilgan hisobot.
  • O'qish yuki yozishdan ko'p barobar katta. O'qish modelini alohida masshtablash (replika, kesh, qidiruv indeksi) arzonroq.
  • Bir xil ma'lumotga turli ko'rinishlar kerak. Ro'yxat, qidiruv, analitika, mobil ilova uchun ixcham shakl.
  • Hodisalar allaqachon bor. Event sourcing yoki outbox bo'lsa, proyeksiya qo'shish arzon.

Ortiqcha bo'lgan belgilar. Martin Fowler ham ogohlantiradi: ko'p tizimlar uchun CQRS "xavfli murakkablik" qo'shadi. Microsoft arxitektura markazi ham uni oddiy domen va oddiy CRUD uchun mos emas deydi:

  • oddiy CRUD, o'qish va yozish shakli bir xil;
  • ma'lumot kichik va so'rovlar indeks bilan tez;
  • foydalanuvchi har o'zgarishni darhol ko'rishi shart va eskirishga toqat yo'q;
  • jamoa kichik — ikki model, proyektor va uning monitoringi ortiqcha yuk.

6.2 Narx jadvali

Narx Nima Qanday yumshatiladi
Eskirish o'qish modeli orqada buyruq natijasi, versiya bilan o'qish
Qayta qurish proyeksiya xatosi yoki yangi ustun hodisalar saqlansin, qayta qurish skripti
Ikki manba xavfi o'qish modeli haqiqat deb ishlatiladi qarorlar faqat yozish modelidan
Takror va tartib proyektor bir hodisani ikki marta oladi versiya bo'yicha himoya (3-mashq)
Kuzatish proyektor to'xtasa — jim eskirish "orqada qolish" metrikasi

Oxirgi qator alohida e'tibor talab qiladi. Proyektor to'xtasa, hech qanday xato chiqmaydi. Sahifalar ochiladi, faqat ma'lumot eskirib boradi. Shuning uchun "o'qish modeli qaysi hodisagacha yetgan" degan raqam metrika qilinadi. Event streaming nazariyasi darsidagi consumer lag — aynan shu.

6.3 Zinapoyadan asta ko'tarilish

CQRS darajalari zinapoya ekani amaliy qoida beradi: keyingi pog'onaga faqat o'lchov sabab bo'lganda o'ting. Odatiy yo'l shunday:

  1. Bitta model, yaxshi indekslar. Ko'p loyiha shu yerda qoladi.
  2. Sekin sahifa uchun materialized view yoki kesh — o'sha bazada, fon yangilash bilan.
  3. Ko'p o'qish modeli va tez yangilash kerak bo'lsa — hodisalar va proyektor.
  4. O'qish boshqa turdagi ombor talab qilsa (to'liq matnli qidiruv, grafik) — alohida ombor.

Har pog'ona uchun bitta savol: oldingi pog'ona qaysi raqamda yetmay qoldi? Javob yo'q bo'lsa, ko'tarilish erta. Bu Asosiy tamoyillar darsidagi YAGNI'ning arxitektura darajasidagi ko'rinishi.

7. Loyiha qadami: tajriba, loyihaga kirmaydi

Bu darsda vazifalar-api ga kod qo'shilmaydi. Loyihada o'qish modeli kerak bo'lgan yagona joy — statistika — 27-qismdan beri materialized view bilan yopilgan. Tajribadagi proyeksiya jadvali alohida tajriba bazasida qurildi va loyihaga kirmadi.

O'zingiz sinab ko'ring: lokal Postgres'da vazifalar jadvaliga bir necha ming qator qo'shing. Keyin foydalanuvchi_statistikasi view'ini oddiy SELECT va REFRESH bilan solishtiring: EXPLAIN ANALYZE ikkalasida qancha vaqt ko'rsatadi? View'dan o'qish va view'ni yangilash vaqtlari orasidagi nisbat — sizning "proyeksiya narxi"ngiz.

7.1 Capstone uchun qaror

jamoa da o'qish modeli kerak bo'ladigan ikki joy oldindan ko'rinadi. Birinchisi — jamoa egasining bosh sahifasi: a'zolar faolligi, muddati o'tgan vazifalar, tarif limitlari. Ikkinchisi — platforma admini uchun umumiy statistika: nechta jamoa, nechta faol obuna. Ikkalasida ham boshlang'ich qaror bir xil: oddiy so'rov va indeks, keyin o'lchov. Sahifa SLO'dan chiqsa — materialized view, yangilangan ustuni bilan, xuddi vazifalar-api dagidek. Hodisalar va alohida proyektor faqat yuk yoki o'qish shakllari ko'paysa. Bu qarorni ADR va C4 diagrammalar darsida qaror yozuvi sifatida rasmiylashtirasiz: kontekst, muqobillar va o'tish sharti raqam bilan. Shunda bir yildan keyin kimdir "nega bu yerda CQRS yo'q?" deb so'rasa, javob yozilgan bo'ladi.

8. Ko'p uchraydigan xatolar

8.1 Har loyihada CQRS

CQRS — aniq muammoga yechim: o'qish va yozish ehtiyojlari to'qnashsa. Oddiy CRUD'da u fayllar sonini ikki baravar oshiradi va eskirish qo'shadi.

8.2 CQRS'ni event sourcing bilan bir narsa deb bilish

Ular ko'pincha birga keladi, lekin mustaqil. O'qish modelini oddiy jadvallardan ham qurish mumkin — materialized view shunday. Event sourcing'siz CQRS — eng keng tarqalgan shakl.

8.3 O'qish modelidan qaror qabul qilish

Limit, balans, ruxsat — yozish modelidan. O'qish modeli faqat ko'rsatish uchun.

8.4 Eskirishni yashirish

"Yangilangan: 12:04" degan bitta qator foydalanuvchining ishonchini saqlaydi. Yashirilgan eskirish "xato" deb qabul qilinadi.

8.5 Proyektorni idempotentsiz yozish

Hodisa ikki marta yetkazilsa, balans ikki marta o'zgaradi. Proyeksiya qatorida oxirgi qo'llangan versiya saqlansin.

8.6 Proyeksiyani qayta qurib bo'lmaydigan qilish

O'qish modeli faqat yangilanishlar bilan yashasa va manbani qayta o'qib qurish yo'li bo'lmasa, birinchi xato abadiy qoladi. Har proyeksiya uchun "noldan qur" skripti va uning vaqti ma'lum bo'lsin — tajribadagi 329 ms kabi.

9. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/36/22-cqrs/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • Aniq so'rov uchun tayyorlangan, yozish modelidan hosil qilingan ma'lumot — o'qish
  • Hodisalarni o'qib o'qish modelini yangilaydigan jarayon —
  • Kurs tajribasida 1 000 000 hodisadan TOP 10 so'rovi p50 — ms
  • O'z yozuvini darhol ko'rish talabi — read-your-
  • foydalanuvchi_statistikasi view'ining eskirishini ko'rsatadigan ustun —
Yechim
  • modeli — read model; haqiqat manbai emas.
  • proyeksiya — projection; tajribada to'liq qayta qurish 329 ms.
  • 149.23 — o'qish modelidan esa 2.27 ms.
  • writes — buyruq natijasi yoki versiya bilan o'qish yumshatadi.
  • yangilangan — eskirish yashirilmaydi.

2-mashq (o'rta): TOP N ikki yo'l bilan

6 ta hisob, har biriga 4 tadan hodisa yarating. Summa va tur kurs tajribasidagi formula bilan: summa = (hisob × 7 + v × 13) % 100 + 1, har uchinchi hodisa chiqim, qolgani kirim. Ikki funksiya yozing: topHodisalardan(n) — har chaqiruvda hamma hodisalarni yig'adi; topProyeksiyadan(n) — oldindan qurilgan Map dan oladi. Ikkalasi bir xil natija bersin. Har biri nechta qatorni o'qiganini chiqaring.

Ishora: Map ni [...m] bilan massivga aylantiring, toSorted va slice bilan TOP N oling (Nusxa bilan o'zgartirish).

Yechim
js
// Hodisalardan TOP N: har so'rovda hisoblash va tayyor proyeksiya.
const hodisalar = [];
for (let hisob = 1; hisob <= 6; hisob++) {
  for (let v = 1; v <= 4; v++) {
    const summa = (hisob * 7 + v * 13) % 100 + 1;
    const tur = v % 3 === 0 ? "chiqim" : "kirim";
    hodisalar.push({ hisob, tur, summa });
  }
}
const ishora = (h) => (h.tur === "kirim" ? h.summa : -h.summa);

function topHodisalardan(n) { // har so'rovda hammasini o'qiydi
  const m = new Map();
  for (const h of hodisalar) {
    m.set(h.hisob, (m.get(h.hisob) ?? 0) + ishora(h));
  }
  return [...m].toSorted((a, b) => b[1] - a[1]).slice(0, n);
}

const proyeksiya = new Map(); // bir marta quriladi, keyin yangilanadi
for (const h of hodisalar) {
  proyeksiya.set(h.hisob, (proyeksiya.get(h.hisob) ?? 0) + ishora(h));
}
const topProyeksiyadan = (n) =>
  [...proyeksiya].toSorted((a, b) => b[1] - a[1]).slice(0, n);

const fmt = (r) => r.map(([h, b]) => `${h}:${b}`).join(" ");
console.log("hodisalardan:", fmt(topHodisalardan(3)));
console.log("proyeksiyadan:", fmt(topProyeksiyadan(3)));
console.log("o'qilgan qator:", hodisalar.length,
  "va", proyeksiya.size);

Konsolda:

text
hodisalardan: 6:138 5:124 4:110
proyeksiyadan: 6:138 5:124 4:110
o'qilgan qator: 24 va 6

Natija bir xil — o'qish modeli yozish modelidan hosil qilingan, shuning uchun boshqa javob berishga haqqi yo'q. Farq oxirgi qatorda: birinchi yo'l 24 qatorni o'qidi, ikkinchisi 6 tasini. Hisobga 100 tadan hodisa bo'lsa, nisbat 100 ga yetadi — tajribadagi 66 barobar farqning ildizi shu. Proyeksiya ham tartiblanadi, lekin u hisoblar soniga bog'liq, hodisalar soniga emas. Tajribada buni ham indeks (balans DESC) hal qilgan.

3-mashq (qiyin): takrorga chidamli proyektor

Proyektor hodisalarni at-least-once oladi: biri ikki marta keldi, biri kech kelgan takror. qur(hodisalar, himoya) funksiyasini yozing. Proyeksiyada har hisob uchun { balans, versiya } saqlansin. himoya yoqilgan bo'lsa, versiyasi joriydan katta bo'lmagan hodisa o'tkazib yuboriladi. Natija: balanslar va nechta hodisa o'tkazilgani.

Ishora: kurs tajribasidagi balans_proyeksiya jadvalida ham versiya ustuni bor — shu g'oya. Destrukturizatsiya bilan [k, x] juftlarini oching.

Yechim
js
// Hodisa ikki marta yetkazildi (at-least-once). Proyeksiyada
// har hisobning oxirgi versiyasi — eski yoki takror o'tkaziladi.
const yetkazilgan = [
  { hisob: "a", versiya: 1, summa: 100 },
  { hisob: "a", versiya: 2, summa: -30 },
  { hisob: "a", versiya: 2, summa: -30 }, // takror
  { hisob: "b", versiya: 1, summa: 50 },
  { hisob: "a", versiya: 1, summa: 100 }, // kech kelgan takror
];

function qur(hodisalar, himoya) {
  const p = new Map();
  let otkazildi = 0;
  for (const h of hodisalar) {
    const joriy = p.get(h.hisob) ?? { balans: 0, versiya: 0 };
    if (himoya && h.versiya <= joriy.versiya) {
      otkazildi++;
      continue;
    }
    const balans = joriy.balans + h.summa;
    p.set(h.hisob, { balans, versiya: h.versiya });
  }
  const b = [...p].map(([k, x]) => `${k}=${x.balans}`).join(", ");
  return `${b} (o'tkazildi ${otkazildi})`;
}

console.log("himoyasiz:", qur(yetkazilgan, false));
console.log("versiya bilan:", qur(yetkazilgan, true));

Konsolda:

text
himoyasiz: a=140, b=50 (o'tkazildi 0)
versiya bilan: a=70, b=50 (o'tkazildi 2)

Himoyasiz proyektor "a" ga 140 berdi: 30 ikki marta yechildi, 100 ikki marta qo'shildi. To'g'ri javob — 70. Versiya bilan ikkala takror ham tashlandi. Bu himoya bitta shartga tayanadi: bitta hisobning hodisalari versiya tartibida keladi. Agar 3-versiya 2-versiyadan oldin kelsa, 2-versiya "eski" deb tashlanadi va yo'qoladi. Shuning uchun bunday proyektor yo kalit bo'yicha tartibni saqlaydigan kanaldan o'qiydi (Event streaming nazariyasi), yo bo'shliqni ko'rib, yetishmagan versiyani kutadi.

10. Real ishda

  • Qidiruv indeksi. Eng keng tarqalgan 3-darajali CQRS: asosiy baza — Postgres, qidiruv — Elasticsearch yoki Meilisearch. O'zgarishlar CDC yoki outbox orqali indeksga ketadi (CDC va ma'lumot sinxronlash).
  • Read replica. Replikadan o'qish ham CQRS'ning bir turi: o'qish modeli — yozish modelining aniq nusxasi, faqat kechikib. Kechikishni Ma'lumotlar bazasini masshtablash darsida o'lchaymiz.
  • Dashboard'lar. Analitika sahifalari deyarli har doim oldindan yig'ilgan jadvallardan o'qiydi. "Yangilangan: 5 daqiqa oldin" yozuvi — eskirishni halol ko'rsatish.
  • Mobil ilova va BFF. Mobil ilova uchun ixcham javob shakli — ham o'qish modelining bir ko'rinishi. Ba'zan u alohida jadval emas, alohida endpoint: bir nechta manbadan yig'ilgan, telefonga moslangan javob (API gateway, BFF, service discovery va service mesh). Savol bir xil qoladi: bu shakl qancha eskirishi mumkin va uni kim yangilaydi.
  • Intervyu. "CQRS nima va qachon kerak emas?" Kutilgan javob: yozish va o'qish modellari ajratiladi, o'qish modeli eskiradi, oddiy CRUD'da ortiqcha, event sourcing bilan bir narsa emas.

Xulosa

  • CQRS — buyruq va so'rov uchun alohida modellar. To'rt daraja: hech narsa, kod, o'sha bazadagi o'qish modeli, alohida ombor.
  • Kurs tajribasi: 1 000 000 hodisadan TOP 10 — p50 149.23 ms, o'qish modelidan — 2.27 ms. Farq ma'lumot hajmi bilan o'sadi: 100 000 da 13 barobar, 1 000 000 da 66 barobar.
  • Yutuq oldindan hisoblashdan keladi. CQRS uni tizimli qiladi: kim, qachon, qaysi hodisadan yangilaydi.
  • O'qish modeli orqada qoladi. Yumshatish: buyruq natijasi, versiya bilan o'qish, optimistik UI. Qarorlar faqat yozish modelidan.
  • vazifalar-api da o'qish modeli bor — statistika materialized view'i. Faollik grafigi va vazifalar CRUD'da ataylab yo'q.
  • Proyektor idempotent bo'lsin va uning orqada qolishi metrika qilinsin.

Keyingi dars: Event Sourcing (tanishuv) — holat emas, hodisalar saqlansa: qayta qurish, snapshot, optimistik parallellik va "o'chirish huquqi" bilan ziddiyat.

Manbalar

36-qism. Arxitektura va system design · 22-dars yakunlandi

CQRS: yozish va o'qish modellarini ajratish

21 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: Event Sourcing: holat emas, hodisalar tarixi
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0