JavaScript Full-stackAsosiy tamoyillar: DRY, KISS, YAGNI va kompozitsiya — qachon qo'llash va qachon emas
JavaScript Full-stack · 36-qism. Arxitektura va system design

Asosiy tamoyillar: DRY, KISS, YAGNI va kompozitsiya — qachon qo'llash va qachon emas

20 daqiqa4/44-dars

Qisqacha: DRY — bitta bilim bitta joyda yashasin. KISS — ishlaydigan eng sodda yechim. YAGNI — hozir kerak bo'lmagan narsani yozmang. Kompozitsiya — meros o'rniga obyektlarni bir-biriga o'rash. Bu tamoyillar qoida emas, yo'nalish. Har birini haddan oshirish ham xato. Ularning ikkala tomonini vazifalar-api da ko'ramiz. Bular — #hkdf bilan olib tashlangan takror, ataylab qoldirilgan takror, bir-biriga o'xshagan, lekin birlashtirilmagan uchta klass va meros faqat xato klasslarida qolgan loyiha.

Bu darsda

  • DRY'ni "kod takrori" emas, "bilim takrori" sifatida tushuntirasiz va ataylab qoldirilgan takrorni taniysiz.
  • Uchlik qoidasi va AHA bilan "birlashtiraymi?" savoliga javob berasiz.
  • KISS va YAGNI'ni loyihadagi aniq qarorlar bilan asoslaysiz.
  • Kompozitsiya merosdan nega ko'proq ishlatilishini loyiha statistikasi bilan ko'rsatasiz.
  • Law of Demeter va separation of concerns buzilishini kodda topasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Coupling, cohesion va modul chegaralari, Toza kod: funksiyalar, izohlar va tuzilma, OOP tamoyillari va kompozitsiya, JS'da dizayn naqshlari.

1. Nega bu kerak?

Toza kod: funksiyalar, izohlar va tuzilma darsida uchta qisqartmani faqat nomini aytib o'tgan edik: DRY, KISS, YAGNI. O'shanda "arxitektura qismida batafsil ko'ramiz" degandik. Vaqti keldi.

Bu tamoyillar ko'p tilga olinadi va ko'p hollarda noto'g'ri qo'llanadi. Bir jamoa "DRY" deb ikki o'xshash funksiyani birlashtiradi. Olti oydan keyin birlashgan funksiyada yettita bayroq bo'ladi va uni hech kim tushunmaydi. Boshqa jamoa "YAGNI" deb loglarni yozmaydi, keyin birinchi incident'da hech narsa topolmaydi.

Dasturiy arxitektura nima darsidagi uch savol bu yerda ham ishlaydi: tamoyil nima beradi, nimaga turadi, qachon kerak emas. Har tamoyil uchun loyihadan ikki misol olamiz: tamoyil yordam bergan joy va uni ongli ravishda buzgan joy.

Hayotiy o'xshatish: oshpazning qoidalari. "Tuzni ko'p solma" — yaxshi qoida. Lekin tuzlangan bodring tayyorlayotganda bu qoida ishlamaydi. Tajribali oshpaz qoidani biladi va uni qachon buzishni ham biladi.

2. DRY: bilim takrorlanmasin

2.1 Kod emas, bilim

DRY (Don't Repeat Yourself — "o'zingizni takrorlamang") tamoyilini Andy Hunt va Dave Thomas "The Pragmatic Programmer" kitobida shunday yozgan: tizimdagi har bir bilim bo'lagi bitta, aniq, ishonchli ko'rinishga ega bo'lsin.

E'tibor bering: "bilim", "kod" emas. Ikki joyda bir xil ko'rinadigan qator — har doim ham takror emas. Va ikki xil ko'rinadigan kod bir xil bilimni takrorlashi mumkin. Masalan, "bitta foydalanuvchida ko'pi bilan 10 ta API kalit" degan qoida — bilim. U kodda bitta konstanta bo'lsin: MAKS_API_KALIT = 10. Xato matnida esa ${String(MAKS_API_KALIT)} orqali, raqamni qayta yozmasdan.

2.2 Yangi versiyadagi DRY: #hkdf

Dasturiy arxitektura nima darsida Sirlar klassiga eskiKalit metodi qo'shildi. U ham kalit kabi HKDF bilan kalit hosil qiladi. Ikki metodda bir xil formula yozilishi mumkin edi. Kanon boshqacha qildi (umumiy/sir.ts, bo'lak):

diff
   kalit(maqsad: KalitMaqsadi): Buffer {
-    return Buffer.from(hkdfSync("sha256", this.#asos,
-      "vazifalar-api", maqsad, 32));
+    return Sirlar.#hkdf(this.#asos, maqsad);
+  }
+
+  static #hkdf(asos: Buffer, maqsad: KalitMaqsadi): Buffer {
+    return Buffer.from(hkdfSync("sha256", asos,
+      "vazifalar-api", maqsad, 32));
   }

Qator telefon uchun bo'lindi. Nega bu muhim? HKDF parametrlari — "sha256", "vazifalar-api" va 32 — bitta bilim: "kalit qanday hosil qilinadi". Agar ular ikki metodda yozilganda, ertaga kimdir bittasida tuzni o'zgartirsa, eski va yangi kalit har xil formula bilan chiqardi. Rotatsiya jim buzilardi — API kalitlari eski sir bilan ham ochilmasdi. Bunday xato testda ham tutilishi qiyin. Takrorni olib tashlash bu yerda xavfsizlik qarori.

2.3 Testdagi DRY: bitta shartnoma, sakkiz ombor

Testlarda DRY'ning eng kuchli misoli — test/ombor-shartnoma.ts. Unda 5 ta test bor: yaratish va o'qish, yangilash, o'chirish, ro'yxat va hammasini almashtirish. Shu bitta fayl sakkiz xil omborga qo'llanadi: xotira, fayl, Redis kesh bilan xotira, Postgres, Prisma, RLS bilan Postgres, RLS bilan Prisma va Testcontainers. "Ombor qanday ishlashi kerak" degan bilim bitta joyda. Yangi ombor qo'shilsa — bitta qator: omborShartnomasi("yangi", yarat).

Bu Repository naqshi va qatlamlar darsidagi shartnoma testining o'zi. Bu yerda biz uni boshqa tomondan ko'ramiz: u DRY'ning bilim haqida ekanini ko'rsatadi. Sakkiz omborning kodi butunlay har xil, ularni hech kim birlashtirmaydi. Lekin ularga qo'yilgan talab bitta.

2.4 Ataylab qoldirilgan takror

Endi teskari misol. test/qoldiq-xavflar.test.ts ning boshida shunday qator bor:

ts
// Faqat XULQ tekshiriladi (yangi eksportlarga tayanmaydi) —
// o'sha fayl 35 kodida ham ishga tushadi
const MAKS_API_KALIT = 10;

Izoh qatorga bo'lindi. MAKS_API_KALIT src/auth/api-kalit.ts da allaqachon eksport qilingan. Test uni import qilmay, qayta yozgan. Bu DRY buzilishi — ataylab.

Sababi Dasturiy arxitektura nima darsidagi regressiya usulida. Test avval eski, 35-qism kodida yiqilishi kerak edi. Eski kodda MAKS_API_KALIT eksporti yo'q. Import qilinsa, test xulq tufayli emas, import xatosi bilan yiqilardi va hech narsani isbotlamasdi. Takror bu yerda testni mustaqil qiladi.

Narxi aniq: chegara 10 dan 20 ga o'zgarsa, ikki joyni o'zgartirish kerak. Lekin bu narx xavfsiz: test qizil bo'ladi va xato darhol ko'rinadi. Jim buzilish emas.

Tekshirib ko'ring: Hamkasbingiz qoldiq-xavflar.test.ts dagi konstantani ko'rib, "DRY buzilgan" deb import bilan almashtiradigan PR ochdi. Testlar yashil. PR'ni qabul qilasizmi?

Javob

Hozirgi kodda testlar yashil bo'ladi, lekin test o'z vazifasining bir qismini yo'qotadi: uni endi eski kodda ishga tushirib bo'lmaydi. Agar bu fayl o'z ishini qilib bo'lgan bo'lsa (regressiya isbotlangan, natija saqlangan), import qilish mumkin. Lekin izohni o'qimasdan "tuzatish" — xato. Qaror sababini bilmasdan qoidani qo'llash DRY'ni haddan oshirishning eng ko'p uchraydigan shakli.

3. WET, uchlik qoidasi va AHA

3.1 Uchta o'xshash klass

vazifalar-api da nomi bir xil boshlanadigan uchta klass bor:

Klass Nimani o'raydi Asosiysi xato bersa
ZaxiraliCheklagich tezlik cheklovchisi xotira hisoblagichiga o'tadi; 5 s asosiysini so'ramaydi; xabar daqiqada 1 marta
ZaxiraliSms SMS provayderlar ro'yxati keyingi provayder; 4xx xatoda to'xtaydi
ZaxiraliProvayder LLM provayder faqat vaqtinchalik xatoda ehtiyot modelga; javob oqimi boshlangan bo'lsa — yo'q

Klass nomidagi "Zaxirali" kodda shunday qolgan. Matnda esa "ehtiyot yo'l" deymiz, chunki kursda "zaxira" — faqat zaxira nusxa (backup). Uchalasining g'oyasi bir xil: "asosiysini sina, xato bo'lsa — boshqasiga o't". Bir qarashda DRY so'raydi: bitta umumiy ehtiyotli() yozaylik. Nega kanonda uchta alohida klass?

3.2 Uchlik qoidasi

Uchlik qoidasi (rule of three) — Martin Fowler "Refactoring" kitobida Don Roberts'dan keltirgan maslahat: birinchi marta yozing, ikkinchi marta takrorlang (qiynalib bo'lsa ham), uchinchi marta — umumlashtiring. Ikki misol umumiy shaklni ko'rsatish uchun kam. Uchtasi bilan nimasi umumiy, nimasi farq qilishini ko'rsa bo'ladi.

Bizda uchta misol bor. Qoida "endi birlashtir" deydi. Lekin jadvaldagi o'ng ustunga qarang. Har bir klassning "xato bo'lsa" xulqi butunlay boshqacha:

  • cheklovchida — vaqt: 5 soniyalik oddiy circuit breaker va xabarlarni siyraklashtirish;
  • SMS'da — xato turi: 4xx (masalan, noto'g'ri raqam) boshqa provayderda ham takrorlanadi, shuning uchun to'xtaydi;
  • LLM'da — holat: foydalanuvchiga javobning yarmi ketgan bo'lsa, boshqa modeldan qaytadan boshlab bo'lmaydi.

Umumiy funksiya bu uchala qoidani bayroqlar bilan qabul qilishi kerak bo'lardi: { breakerMs, toxtatishShartida, oqimdaMi, xabarOraligi }. Bu Coupling, cohesion va modul chegaralari darsidagi control coupling — chaqiruvchilar umumiy funksiyaning ichini bayroq bilan boshqaradi. Har yangi ehtiyot yo'l turi yangi bayroq qo'shadi. Uchlik qoidasi — yo'l ko'rsatkich, avtomat emas.

3.3 WET va AHA

DRY'ning teskarisi uchun hazil nom bor: WET ("Write Everything Twice" — "hammasini ikki marta yoz"). Odatda bu tanqid. Lekin Kent C. Dodds uning o'rtasidagi yo'lni nomlagan: AHA (Avoid Hasty Abstractions — "shoshilinch abstraksiyadan qoching"). Sandi Metz buni yanada qisqa aytgan: "noto'g'ri abstraksiyadan ko'ra takror arzonroq".

Nega? Takrorni keyin birlashtirish oson: uchta joyni topasiz, bitta funksiyaga yig'asiz. Noto'g'ri abstraksiyani ajratish esa qiyin: unga o'nlab joy bog'langan, har biri o'z bayrog'i bilan. Uni yechish — har chaqiruv joyini tushunib, qaytadan takrorga aylantirish.

Uchta Zaxirali* klass — AHA'ning namunasi. Ular bir xil g'oyani takrorlaydi, lekin har biri 20–40 qatorli, o'z domeni haqida biladigan kod. Ikkitasi (cheklagich va LLM) alohida testlangan; ZaxiraliSms esa hozircha hech qayerda ulanmagan va testi yo'q — bu ham o'ziga xos signal (YAGNI: kerak bo'lganda yoziladi). Birlashtirish ularni bir-biriga bog'lardi: SMS'ning ertangi o'zgarishi LLM'ni ham silkitardi.

Qachon birlashtirish kerak? Ikki joy bir xil sabab bilan o'zgarsa. Agar har safar cheklovchidagi ehtiyot yo'l mantig'ini o'zgartirganda SMS'dagini ham o'zgartirishga majbur bo'lsangiz — bu bitta bilim, birlashtiring. Agar ular mustaqil o'zgarsa — o'xshashlik tasodifiy.

Tekshirib ko'ring: Ertaga to'rtinchi klass kerak bo'ldi: ZaxiraliPochta — SMTP ishlamasa, boshqa pochta xizmatiga o'tish. 4xx xatolarda to'xtash kerak. Endi birlashtirish vaqti keldimi?

Javob

Endi ZaxiraliSms bilan bitta umumiy shakl ko'rinadi: "provayderlar ro'yxati, vaqtinchalik xatoda keyingisi, doimiy xatoda to'xtash". Bu ikkalasi uchun umumiy yordamchi (masalan, navbatBilanSina(provayderlar, qaytaUrinishMi)) yozish mantiqli: ular bir xil sabab bilan o'zgaradi. Cheklovchi va LLM esa o'z klasslarida qoladi. Abstraksiya hamma o'xshash narsani emas, haqiqatan bir xil o'zgaradiganlarini birlashtirsin.

4. KISS va YAGNI

4.1 KISS: ishlaydigan eng sodda yechim

KISS (Keep It Simple, Stupid — "oddiy qiling") — muammoni hal qiladigan eng sodda yechimni tanlang. "Sodda" — "kam qator" emas, "kam tushunish kerak" degani.

Loyihadan ikki misol:

  • 429 jurnali. Dasturiy arxitektura nima darsida rad etilgan urinishlarni namunaviy yozdik: birinchi rad va har 10-chi. Buni ehtimollik bilan (tasodifiy 10 %), oyna bo'yicha hisoblagich bilan yoki alohida navbat orqali qilish ham mumkin edi. Kanon bitta shart tanladi: son === limit + 1 || son % 10 === 0. Uni har kim bir qarashda tushunadi va testda aniq qiymat bilan tekshiradi: son: 6 va son: 10.
  • Cheklovchidagi breaker. ZaxiraliCheklagich asosiy ombor xato bersa, 5 soniya uni so'ramaydi. Bu to'liq circuit breaker emas: yarim ochiq holat, xatolar ulushi, sozlanadigan chegaralar yo'q. Bitta maydon — #yopiqGacha. 35-qismdagi o'lchov (Redis to'xtaganda har so'rov ~3.3 s kutardi) uchun shu yetarli bo'lgan (Fail-open va fail-closed).

To'liq breaker esa loyihada bor — AI qatlamida (Resilience naqshlari), u yerda u kerak: LLM provayderlari tez-tez va uzoq muddatga yiqiladi. Bitta loyihada bitta tushunchaning ikki xil murakkablikdagi versiyasi — KISS'ning to'g'ri qo'llanishi: har joyda kerakli darajada.

4.2 YAGNI: kerak bo'lganda yozing

YAGNI (You Aren't Gonna Need It — "bu sizga kerak bo'lmaydi") bilan JS'da dizayn naqshlari darsida tanishgansiz: "keyinroq kerak bo'lishi mumkin" — sabab emas. Kanondagi patternlar ro'yxati tuzilganda, uchta mashhur pattern kodda topilmadi:

Pattern Nega yo'q
Builder obyektlar Zod sxemasidan yoki literaldan; konstruktorlar 4 parametrgacha
State klasslari vazifaning 2–3 holati — oddiy maydonlar yetarli
qo'lda Singleton Nest DI provider'lari sukut bo'yicha bitta nusxa

Bu ro'yxat — kamchilik emas, YAGNI natijasi. Har biri kerakli bo'lishi mumkin edi va hech biri kerak bo'lmadi. Kod soddaroq.

Ikkinchi misol — qaror darajasida. Dasturiy arxitektura nima darsida ILOVA_SIRI_ESKI obunadan chiqish havolalariga qo'shilmadi. Sabab — "hozir kerak emas, narxi doimiy". Muhimi: bu qaror qoldiq xavf sifatida yozildi. YAGNI "o'ylamaslik" emas. U "o'yladik, yozib qo'ydik, hozircha qilmaymiz" degani.

4.3 YAGNI qayerda ishlamaydi

YAGNI hamma narsaga taalluqli emas. Keyin qo'shish juda qimmat bo'lgan narsalar boshidan qilinadi:

  • xavfsizlik: RLS, parol xeshi, kirish tekshiruvi — "foydalanuvchi ko'paysa qo'shamiz" deb bo'lmaydi;
  • kuzatuv: log va metrika — muammo bo'lganda yozishni boshlash kech, kerakli voqea allaqachon o'tgan;
  • ma'lumot formati: ID turi, vaqt zonasi, API shartnomasi — keyin almashtirish migratsiya va mijozlarni buzish degani.

Bu Dasturiy arxitektura nima darsidagi ta'rifga qaytadi: arxitektura — keyin o'zgartirish qimmat qarorlar. YAGNI arzon o'zgaradigan narsalar uchun. Qimmatlarini oldindan o'ylash kerak.

Tekshirib ko'ring: Jamoada bahs: "loyihamizda bitta til — o'zbekcha. Lekin xatolar matnini kod ichiga yozmasdan, kalit orqali (xato.kirish-kerak) beraylik, keyin rus tili qo'shilsa oson bo'ladi". Bu YAGNI buzilishimi?

Javob

Qisman. Hozir rus tili kerak emas — bu tomondan YAGNI "yozmang" deydi. Lekin xato kodi (kirish-kerak) mijozlar uchun allaqachon foydali: web va mobil ilova xatoni matn bo'yicha emas, kod bo'yicha aniqlaydi. vazifalar-api da aynan shunday: xato javoblarida kod maydoni bor (KirilmaganXatosi → kirish-kerak). Ya'ni bugungi foydasi bor qism qilinadi, "kelajakdagi tarjima tizimi" — yo'q. Ko'p hollarda YAGNI bahsini "bugun nimasi kerak?" savoli hal qiladi.

5. Kompozitsiya va meros

5.1 Loyiha statistikasi

Composition over inheritance ("merosdan ko'ra kompozitsiya") — OOP tamoyillari va kompozitsiya darsida uchratgan tamoyil. Uning loyihadagi ko'rinishini sanab ko'rdik (src/ bo'yicha qidiruv, biz ishga tushirdik):

Nima Soni
extends IlovaXatosi yoki extends Error 30 qator
boshqa extends (oqim — Transform) 1
implements (interfeysni bajarish) 46 qator

Meros deyarli faqat xato klasslarida: TopilmadiXatosi, KirilmaganXatosi, TotpKalitXatosi va boshqalar IlovaXatosi dan. Bu merosning to'g'ri joyi: har xato haqiqatan "ilova xatosining bir turi", instanceof bilan tekshiriladi va qo'shimcha xulq qo'shmaydi. Qolgan hamma joyda — interfeys va o'rash.

5.2 O'rash bilan xulq qo'shish

KeshliOmbor — eng yaxshi misol. U VazifaOmbori interfeysini bajaradi va boshqa VazifaOmbori ni ichida saqlaydi. ombor-yarat.ts da shunday ulanadi:

ts
new KeshliOmbor(omborOl(s, egasi), redis, egasi, sozlama)

omborOl qaysi omborni qaytarsa — Postgres yoki Prisma — kesh unga o'raladi. Meros bilan esa har biri uchun alohida klass kerak bo'lardi: KeshliPgOmbor extends PgOmbori, KeshliPrismaOmbor extends PrismaOmbori. Kesh mantig'i ikki joyda — DRY ham buziladi.

Xuddi shu g'oya cheklovchida ham:

flowchart LR
  G[CheklovGuard] --> Z[ZaxiraliCheklagich]
  Z -->|asosiy| R[Redis yoki Pg cheklagich]
  Z -->|xato bo'lsa| X[Xotira cheklagich]
  S[VazifalarService] --> K[KeshliOmbor]
  K --> P[Pg yoki Prisma ombori]

Diagrammadagi har strelka — "ichida saqlaydi va chaqiradi". Guard ham, servis ham faqat interfeysni biladi (Cheklagich, VazifaOmbori). Ichida nechta qatlam o'ralgani ular uchun ko'rinmas. Bu naqshning nomi — Decorator, uni Tuzilmaviy patternlar darsida batafsil ko'ramiz.

Kompozitsiyani paketsiz modelda sinaymiz:

js
function xotiraOmbor(nom) {
  const vazifalar = new Map([[1, "Non olish"], [2, "Dars"]]);
  let sorovlar = 0;
  return {
    nom,
    ol(id) { sorovlar++; return vazifalar.get(id); },
    get sorovlar() { return sorovlar; },
  };
}

// kesh — istalgan omborni o'raydi, ichini bilmaydi
function keshli(ichki) {
  const kesh = new Map();
  return {
    ol(id) {
      if (!kesh.has(id)) kesh.set(id, ichki.ol(id));
      return kesh.get(id);
    },
  };
}

for (const asl of [xotiraOmbor("pg"), xotiraOmbor("prisma")]) {
  const o = keshli(asl);
  o.ol(1); o.ol(1); o.ol(2); o.ol(1);
  console.log(`${asl.nom}: 4 ta o'qish, omborga ${asl.sorovlar} ta`);
}

Konsolda:

text
pg: 4 ta o'qish, omborga 2 ta
prisma: 4 ta o'qish, omborga 2 ta

Bitta keshli ikki xil omborga ishladi. Har biriga to'rt so'rov, ombor esa faqat ikki marta chaqirildi — 1 va 2 uchun. get sorovlar() — getter: xususiyat kabi o'qiladi, lekin har safar joriy qiymatni qaytaradi (Getter va setter).

Kompozitsiyaning narxi ham bor. Interfeysdagi har metodni o'rovchi ham bajarishi kerak. KeshliOmbor VazifaOmbori ning hamma metodini yozadi — o'qishlarni keshlaydi, yozishlarni ichki omborga uzatadi va keshni yangilaydi. Interfeys katta bo'lsa, o'rovchi ham katta. Bu SOLID 2: LSP, ISP, DIP darsidagi "interfeys kichik bo'lsin" tamoyiliga sabab.

6. Law of Demeter va separation of concerns

6.1 Faqat yaqin do'stlar bilan gaplashing

Law of Demeter (Demeter qonuni, "eng kam bilim tamoyili") — metod faqat o'z "yaqin do'stlari" bilan gaplashsin: o'zi, parametrlari, o'zi yaratgan obyektlar va o'z maydonlari. Do'stning do'stiga zanjir orqali murojaat qilmasin. Belgisi — uzun nuqtali zanjir: a.b.c.d().

4.4.0 da qo'shilgan CheklovGuard kodida shunday qator bor:

ts
void this.auth.ombor.hodisa({ tur: "cheklandi", … })

CheklovGuard → auth (auth bog'liqliklari to'plami) → ombor → hodisa. Guard endi AuthBogliqliklari da ombor borligini va uning hodisa metodi qanday ishlashini biladi. Ertaga auth jurnali alohida xizmatga ko'chsa, guard ham o'zgaradi.

Toza variant — guard'ga faqat kerakli narsani berish: jurnalgaYoz(hodisa) funksiyasi. Nega kanon bunday qilmadi? AuthBogliqliklari — ataylab yig'ilgan Facade: 15 dan ortiq auth xizmati bitta obyektda. Hamma auth kodi shu obyekt orqali ishlaydi, this.auth.ombor zanjiri loyihada uch joyda uchraydi. Bitta joy uchun alohida funksiya chiqarish — izchillikni buzadi. Demeter bu yerda ongli ravishda buzilgan, narxi — kichik.

6.2 Har tashvishga o'z joyi

Separation of concerns (vazifalarni ajratish) — har xil sabab bilan o'zgaradigan narsalar har xil joyda tursin. Tezlik cheklovida ikki tashvish bor:

  • sanash — oynada nechta urinish bo'ldi (umumiy/cheklov.ts, Cheklagich interfeysi);
  • qoida — qaysi yo'lga qaysi limit, kalit nima (IP, email), oshsa nima qilinadi (auth/cheklov.guard.ts).

Sanash Redis, Postgres yoki xotirada bo'lishi mumkin — bu infratuzilma qarori. Qoida esa biznes qarori: "login uchun 15 daqiqada 5 urinish". Ular har xil sabab bilan o'zgaradi va har xil papkada yashaydi. 429 jurnali qo'shilganda faqat qoida qismi o'zgardi: hisoblagichlar bir qator ham o'zgarmadi.

6.3 Loyihangizda tekshiring

Kod bu darsda o'zgarmaydi: kanon tajribasida hamma misol o'lchandi va ongli qaror sifatida qoldirildi. Lekin o'z nusxangizda uch narsani o'zingiz sanab ko'ring. Birinchisi — extends va implements soni: meros xato klasslaridan tashqariga chiqqanmi? Ikkinchisi — uch va undan ko'p nuqtali zanjirlar (2-mashqdagi funksiya bilan). Uchinchisi — bir xil nomli, lekin alohida klasslar: ular bir xil sabab bilan o'zgaradimi? Topganingizni docs/ARXITEKTURA.md ga bir-ikki qator bilan yozing: nima topildi va nega shunday qoldirildi. Sababi yozilgan buzilish — qaror, yozilmagani — texnik qarz (Legacy kod va texnik qarz bilan ishlash).

7. Tamoyillar to'qnashganda

Bu darsdagi tamoyillar ko'pincha bir-biriga qarshi chiqadi. Shunday paytda qaysi biri ustun bo'lishini oldindan bilish foydali:

To'qnashuv Misol Odatda nima yutadi
DRY va coupling umumiy kodni umumiy/ ga chiqarish coupling: birlashtirish ikki modulni bog'laydi
DRY va test mustaqilligi testdagi MAKS_API_KALIT mustaqillik, izoh bilan
KISS va xavfsizlik advisory lock'siz chegara xavfsizlik: poyga o'lchangan
YAGNI va qimmat qaror ID turi, log formati oldindan o'ylash
Demeter va izchillik this.auth.ombor izchillik, agar zanjir bitta Facade orqali

Birinchi qatorga alohida e'tibor bering. Coupling, cohesion va modul chegaralari darsidagi topilma aynan DRY'ning narxi edi. KirilmaganXatosi takrorlanmasin deb, umumiy/egasi.ts uni auth'dan oldi. Takror yo'q, lekin modul chegarasi buzildi. To'g'ri yechim takror ham, chegara buzilishi ham emas edi — bilimni ikkalasi uchun ham neytral joyga ko'chirish.

Umumiy qoida: avval xavfsizlik va to'g'rilik, keyin chegaralar (coupling), keyin takror va soddalik. Takrorni keyin olib tashlash oson. Buzilgan chegara va xavfsizlik teshigini topish esa qimmat.

8. Ko'p uchraydigan xatolar

8.1 Har o'xshashlikni birlashtirish

Ikki funksiya bir xil ko'rinadi — bu hali bir xil bilim degani emas. Avval so'rang: ular bir xil sabab bilan o'zgaradimi?

8.2 Bayroqli "universal" funksiya

ehtiyotli(asosiy, ehtiyot, { breaker, oqim, toxtat, … }) — noto'g'ri abstraksiyaning belgisi. Har yangi bayroq — yangi chaqiruvchining ichki qoidasi.

8.3 YAGNI'ni xavfsizlik va kuzatuvga qo'llash

"Hujum bo'lsa qo'shamiz", "muammo bo'lsa log yozamiz" — kech. Keyin o'zgartirish qimmat narsalar boshidan qilinadi.

8.4 Merosni kod qayta ishlatish uchun ishlatish

"Bu klassda kerakli metod bor, extends qilaman" — xato sabab. Meros "bu — shuning bir turi" munosabati uchun. Kodni qayta ishlatish uchun — kompozitsiya.

8.5 Tamoyilni sababsiz buzish

Kanondagi ikki buzilish — testdagi konstanta va this.auth.ombor — ikkalasi ham ongli. Birinchisida izoh bor, ikkinchisida izchillik sababi. Buzilishning o'zi xato emas. Izohsiz, sababsiz buzilish — xato.

9. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/36/04-tamoyillar/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • Har bilim bo'lagi tizimda bitta joyda bo'lsin —
  • Birinchi marta yozing, ikkinchisida takrorlang, uchinchisida umumlashtiring — uchlik
  • "Shoshilinch abstraksiyadan qoching" qisqartmasi —
  • KeshliOmbor boshqa omborni o'rab xulq qo'shadi — bu meros emas,
  • a.b.c.d() kabi uzun zanjir qaysi qonunni buzadi — Law of
Yechim
  • DRY — kod emas, bilim haqida.
  • qoidasi — rule of three, Don Roberts va Fowler.
  • AHA — Avoid Hasty Abstractions.
  • kompozitsiya — bitta o'rovchi har qanday omborga ishlaydi.
  • Demeter — faqat yaqin do'stlar bilan gaplashish.

2-mashq (o'rta): Demeter zanjirlarini topish

zanjirlar(qatorlar) funksiyasini yozing. U kod qatorlarida this. dan boshlangan va metod chaqiruvigacha uch va undan ko'p nuqtali zanjirlarni topsin (this.a.b.c( — buzilish, this.a.b( — yo'q). ?. ham nuqta hisoblanadi. Natija — topilgan zanjirlar va ular nechta qatordan topilgani. Qatorlar — vazifalar-api dagi haqiqiy koddan.

Ishora: muntazam ifoda /this(?:\??\.\w+){3,}\(/g va matchAll (RegExp asoslari va metodlari). {3,} — "uch va undan ko'p marta".

Yechim
js
const qatorlar = [
  'void this.auth.ombor.hodisa({ tur: "cheklandi" })',
  "const pool = this.saqlash?.pool;",
  "await Promise.race([this.ombor.soni({}), kutish]);",
  "return this.zaxira.ol(kalit, limit, oynaMs);",
  "this.#s.log?.warn({ err: x }, 'kesh: yozib bo\\'lmadi');",
];

const ZANJIR = /this(?:\??\.#?\w+){3,}\(/g;

function zanjirlar(royxat) {
  const topildi = [];
  for (const q of royxat) {
    for (const m of q.matchAll(ZANJIR)) {
      topildi.push(m[0].slice(0, -1));
    }
  }
  return topildi;
}

const t = zanjirlar(qatorlar);
for (const z of t) console.log(z);
console.log(`${qatorlar.length} qatordan ${t.length} ta zanjir`);

Konsolda:

text
this.auth.ombor.hodisa
this.#s.log?.warn
5 qatordan 2 ta zanjir

Ikkinchi topilma — KeshliOmbor dan: this.#s.log?.warn. Shakl bo'yicha bu ham zanjir, lekin mazmunan zararsiz: #s — klassning o'z sozlamasi, log — unga berilgan logger. Ikki do'st, uchinchisi yo'q. Avtomatik qidiruv shaklni ko'radi, ma'noni — siz. Naqshga #? qo'shildi: yopiq maydonlar # bilan boshlanadi. slice(0, -1) oxirgi ( ni olib tashlaydi.

3-mashq (qiyin): meros portlashi

Loyihada n ta ombor turi va k ta qo'shimcha xulq bor (kesh, log, metrika …). Har ombor xulqlarning istalgan to'plami bilan ishlashi kerak. Meros bilan har kombinatsiya uchun alohida klass kerak: ombor turi × xulqlar to'plami (bo'sh to'plam ham — oddiy ombor). Kompozitsiya bilan — n ta ombor va k ta o'rovchi. klasslar(n, k) funksiyasini yozing va n = 5 (loyihadagidek) uchun k = 1, 2, 3, 4 ni solishtiring.

Ishora: k ta xulqdan tuziladigan to'plamlar soni — 2 ning k darajasi: 2 ** k (Arifmetik va tayinlash operatorlari).

Yechim
js
function klasslar(n, k) {
  return { meros: n * 2 ** k, kompozitsiya: n + k };
}

for (let k = 1; k <= 4; k++) {
  const s = klasslar(5, k);
  console.log(`k=${k}: meros ${s.meros},`,
    `kompozitsiya ${s.kompozitsiya}`);
}

Konsolda:

text
k=1: meros 10, kompozitsiya 6
k=2: meros 20, kompozitsiya 7
k=3: meros 40, kompozitsiya 8
k=4: meros 80, kompozitsiya 9

Meros eksponensial o'sadi, kompozitsiya — chiziqli. Har yangi xulq meros variantini ikki barobar qiladi. Bitta xulqda (k = 1) farq hali chidasa bo'ladi: 10 ga 6. Shuning uchun kichik loyihada meros "ishlab turadi" va muammo keyin chiqadi. Real loyihada hamma kombinatsiya kerak bo'lmasligi mumkin, lekin "qaysisi kerak" degan savolning o'zi har safar yangi klass so'raydi. vazifalar-api da bitta KeshliOmbor beshta omborning istalganiga o'raladi.

10. Real ishda

  • Kod review'da "DRY'ni buzyapsan" degan izoh ko'p uchraydi. Yaxshi javob — "bu ikki joy bir xil sabab bilan o'zgaradimi?" savoli. Ko'pincha javob "yo'q" va takror qoladi.
  • Jamoa kelishuvi. Ko'p jamoalar tamoyillarni CONTRIBUTING.md ga yozib qo'yadi: "uchinchi takrorda birlashtiramiz", "umumiy kod faqat ikki modul ishlatsa". Yozilgan kelishuv review'dagi bahslarni qisqartiradi.
  • Kutubxonalar kompozitsiyaga qurilgan: Express middleware zanjiri, NestJS interceptor'lari, React'da komponentlar va hook'lar. React komponentlari ham merosdan emas, bir-birini ichiga joylashtirishdan quriladi.
  • Intervyu savollari: "DRY va WET farqi?", "YAGNI'ni qachon buzish kerak?", "Composition over inheritance — misol keltiring", "Law of Demeter nima?". Javobda bitta qoidani ataylab buzgan joyingizni va sababini aytish — tajriba belgisi.
  • Bu qism. Keyingi darslar SOLID va patternlarga o'tadi. Ular ham shu tamoyillarning aniqroq shakli: SRP — separation of concerns, DIP va Decorator — kompozitsiya.

Xulosa

  • DRY — bilim haqida: HKDF parametrlari bitta #hkdf da, bitta shartnoma testi sakkiz omborga.
  • Ataylab takror ham bor: regressiya testi MAKS_API_KALIT ni o'zi yozadi, chunki u eski kodda ham ishlashi kerak.
  • Uchlik qoidasi — ko'rsatkich; uchta Zaxirali* klass birlashtirilmadi, chunki har xil sabab bilan o'zgaradi (AHA).
  • KISS — kerakli darajadagi soddalik; YAGNI — arzon o'zgaradigan narsalar uchun, xavfsizlik va kuzatuv uchun emas.
  • Loyihada meros faqat xato klasslarida (30 qator), qolgani — interfeys va o'rash (46 implements).
  • Demeter va separation of concerns: this.auth.ombor.hodisa — ongli buzilish; sanash va qoida — alohida fayllarda.

Keyingi dars: SOLID 1: SRP va OCP — auth.controller.ts ning to'qqiz o'zgarish sababini sanaymiz va ombor turini kod o'zgartirmasdan kengaytirishni ko'ramiz.

Manbalar

  • Andrew Hunt, David Thomas — The Pragmatic Programmer, 20th Anniversary Edition (2019) — DRY
  • Martin Fowler — Refactoring, 2nd Edition (2018) — uchlik qoidasi (kitobda Don Roberts'ga nisbat berilgan; Wikipedia va kitob parchalari bilan tekshirildi, 2026-11)
  • Kent C. Dodds — AHA Programming: https://kentcdodds.com/blog/aha-programming (tekshirildi, 2026-11)
  • Sandi Metz — The Wrong Abstraction: https://sandimetz.com/blog/2016/1/20/the-wrong-abstraction (tekshirildi, 2026-11)
  • Martin Fowler — Yagni: https://martinfowler.com/bliki/Yagni.html (tekshirildi, 2026-11)
  • Gamma, Helm, Johnson, Vlissides — Design Patterns (1994) — "favor object composition over class inheritance"
  • Karl Lieberherr, Ian Holland — Assuring Good Style for Object-Oriented Programs (IEEE Software, 1989) — Law of Demeter
  • Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11): vazifalar-api 4.4.0 — patternlar inventari (Builder, State, qo'lda Singleton — 0), extends/implements sanog'i, Zaxirali* klasslar va CheklovGuard kodi. Mashq yechimlari — biz ishga tushirdik (2026-11-09).
36-qism. Arxitektura va system design · 4-dars yakunlandi

Asosiy tamoyillar: DRY, KISS, YAGNI va kompozitsiya — qachon qo'llash va qachon emas

20 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: SOLID 1: SRP va OCP — bitta o'zgarish sababi va kodni o'zgartirmasdan kengaytirish
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0