Seed: dev va test bazasini idempotent, deterministik ma'lumot bilan to'ldirish

Qisqacha: Seed (urug' ma'lumot) — bo'sh dev yoki test bazasini bir buyruqda ishlashga yaroqli ma'lumot bilan to'ldiradigan skript. Yaxshi seed uch shartga javob beradi: idempotent (ikki marta ishga tushsa ham dublikat va xato yo'q), deterministik (har safar aynan bir xil ma'lumot — urug' qiymati bilan) va prodakshnda ishlamaydi. Kanon prisma db seed: 20 foydalanuvchi, 281 vazifa, 286 izoh — 775 ms; ikkinchi ishga tushirishda hash bir xil; NODE_ENV=production da to'xtadi.

Bu darsda

• Seed, migratsiya va test fixture'ining farqini tushuntira olasiz.
• Seed'ni idempotent qilishning ikki usulini qo'llaysiz: ON CONFLICT va "o'zinikini o'chirib qayta yozish".
• Urug' (seed) qiymati bilan deterministik ma'lumot yaratasiz — JS'da va SQL'da.
• Prisma'da prisma db seed ni sozlab, kanon seed.ts ni o'qiysiz.
• Prodakshn himoyasi va katta sintetik to'plam yaratishni bilasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Migratsiya tushunchasi, UPSERT va MERGE, Prisma Client CRUD, Asosiy murakkablik sinflari.

1. Nega bu kerak?

Malika jamoaga qo'shildi. Repo'ni klonladi, npm ci, npm run db:migrate — baza tayyor. Ilovani ochadi: ro'yxat bo'sh. Biror sahifani tekshirish uchun u qo'lda 5 foydalanuvchi, 30 vazifa, izohlar yaratadi. Yarim kun ketdi. Ertaga Sardor ham xuddi shuni qiladi — o'z ma'lumotlari bilan. Xato topilganda: "menda ishlayapti, senda ishlamayapti" — chunki ikkalasining bazasi har xil.

Seed bu muammoni hal qiladi: bitta buyruq — npm run db:seed — va har dasturchining bazasida aynan bir xil realistik ma'lumot. Skrinshotlar bir xil, xato qayta yaratiladi, yangi odam birinchi kuni ishlay boshlaydi.

O'xshatish: dehqonning urug'lik zaxirasi. Har bahor bir xil navli urug' ekiladi — hosil oldindan ma'lum. Har yili tasodifiy urug' sepsa, nima unib chiqishini hech kim bilmaydi.

Bu so'z kursda ikki ma'noda kelgan: 12-qismda urug' (seed) — tasodifiy sonlar generatorining boshlang'ich qiymati (Nozik xatolar: flaky test). Bu yerda ham ikkala ma'no birga ishlaydi: seed skripti ichida urug' qiymati turadi.

2. Seed, migratsiya va fixture

Uchta tushuncha tez-tez aralashtiriladi:

Ma'lumotnoma (reference data) — ilova ishlashi uchun shart bo'lgan, hamma muhitda bir xil ma'lumot: valyutalar ro'yxati, viloyatlar, rollar, bizda — ustuvorlik qiymatlari (past, orta, yuqori, 004 migratsiyasida enum). U migratsiyada bo'ladi, chunki prodakshnga ham kerak. Demo foydalanuvchilar esa — seed'da: ular prodakshnga hech qachon tushmasligi kerak.

Test fixture'lar — 27-qismning oxirgi darslarida (Factory va fixture'lar): har test o'zining kichik ma'lumotini yaratadi va boshqa testlarga tayanmaydi.

3. Idempotent seed

3.1 Muammo

Sequelize darsida ko'rdik: oddiy seeder ikkinchi marta ishga tushganda yiqildi — Key (email)=(ali@example.com) already exists. Seed'ni bir necha marta ishga tushirish esa tabiiy: yangi kod tortdingiz, seed o'zgardi, qayta ishga tushirasiz. Seed idempotent bo'lishi kerak: necha marta bajarilsa ham, natija bir xil.

3.2 Usul 1: ON CONFLICT

Holat 39 bazasida (biz ishga tushirdik, PostgreSQL 17.6, Windows 11). Uch seed foydalanuvchini ikki marta qo'shamiz:

INSERT INTO foydalanuvchilar (email, toliq_ism) VALUES
  ('seed1@seed.example', 'Sadoqat Tohirova'),
  ('seed2@seed.example', 'Muhtor Nosirov'),
  ('seed3@seed.example', 'Nodira Rashidova')
ON CONFLICT ((lower(email))) DO NOTHING;
INSERT INTO foydalanuvchilar (email, toliq_ism) VALUES
  ('seed1@seed.example', 'Sadoqat Tohirova'),
  ('seed2@seed.example', 'Muhtor Nosirov'),
  ('seed3@seed.example', 'Nodira Rashidova')
ON CONFLICT ((lower(email))) DO NOTHING;
SELECT count(*) FROM foydalanuvchilar
WHERE email LIKE '%@seed.example';

Natija:

INSERT 0 3
INSERT 0 0
 count 
-------
     3
(1 row)

Ikkinchi INSERT — 0 0: hech narsa qo'shilmadi, xato ham yo'q. ON CONFLICT ((lower(email))) — qo'shaloq qavslarga e'tibor bering: 26-qismda email noyobligi ustunga emas, ifodaga (lower(email)) qurilgan edi, shuning uchun to'qnashuv nishoni ham ifoda (UPSERT va MERGE).

DO NOTHING — "bor bo'lsa, tegma". Seed qiymati o'zgargan bo'lsa (foydalanuvchi ismini tuzatdingiz) — DO UPDATE SET toliq_ism = EXCLUDED.toliq_ism kerak. Ma'lumotnoma jadvallari uchun bu ayniqsa foydali: migratsiya har safar ro'yxatni yangilaydi.

3.3 Usul 2: o'zinikini o'chirib qayta yozish

Ko'p jadvalli seed'da (foydalanuvchi → vazifalar → izohlar) har jadvalga ON CONFLICT yozish og'ir. Kanon boshqa yo'lni tanlagan: seed faqat o'zi yaratgan yozuvlarni taniydi — email …@seed.example — ularni o'chiradi va qaytadan yaratadi. vazifalar va izohlar ON DELETE CASCADE bilan birga o'chadi:

BEGIN;
DELETE FROM foydalanuvchilar WHERE email LIKE '%@seed.example';
SELECT count(*) AS namuna FROM foydalanuvchilar;
ROLLBACK;

Natija:

BEGIN
DELETE 3
 namuna 
--------
      8
(1 row)

ROLLBACK

Seed'ning 3 foydalanuvchisi ketdi, namuna ma'lumoti (8 ta) joyida qoldi. (Biz ROLLBACK qildik — seed foydalanuvchilari keyingi bo'limda kerak.) Bu usulning kuchi — chegara: seed hech qachon begona ma'lumotga tegmaydi. example domeni — zaxiralangan, hech kimga tegishli emas, shuning uchun haqiqiy foydalanuvchi bilan to'qnashmaydi.

Diqqat: "Hamma jadvalni TRUNCATE qilib, keyin to'ldirish" — eng oddiy, lekin eng xavfli seed. U bir kun noto'g'ri DATABASE_URL bilan ishga tushadi. IlmHamroh'ning o'z platformasida aynan shunday holat bo'lgan: eski seed.ts jadvallarni tozalardi va uni prodakshnda ishga tushirish taqiqlangan; kanon seed.ts izohida ham shu voqeaga ishora bor.

Tekshirib ko'ring: Kanon seed'i @seed.example foydalanuvchilarini o'chiradi. Dasturchi seed foydalanuvchisi nomidan ilovada qo'lda vazifa qo'shgan bo'lsa, keyingi seed'da nima bo'ladi?

4. Deterministik ma'lumot

4.1 Urug' bilan tasodif

Seed realistik bo'lishi uchun tasodifiy ma'lumot kerak: har foydalanuvchida 0–30 vazifa, 40 % i bajarilgan. Lekin har safar boshqacha tasodif — har dasturchida boshqacha baza. Yechim — urug'li generator: bir xil urug' — bir xil "tasodifiy" ketma-ketlik. Asosiy murakkablik sinflari darsidagi makeRandom aynan shunday:

function makeRandom(seed) {
  return () => (seed = (seed * 16807) % 2147483647);
}

const ISMLAR = ["Sadoqat", "Muhtor", "Nodira", "Jasur", "Malika"];
function foydalanuvchilarYasa(urug, soni) {
  const random = makeRandom(urug);
  return Array.from({ length: soni }, (_, i) => ({
    email: `foydalanuvchi${i + 1}@seed.example`,
    ism: ISMLAR[random() % ISMLAR.length],
    vazifalar: random() % 31,
  }));
}

console.log(foydalanuvchilarYasa(27, 3));
console.log(JSON.stringify(foydalanuvchilarYasa(27, 3)) ===
  JSON.stringify(foydalanuvchilarYasa(27, 3)));

Konsolda:

[
  {
    email: 'foydalanuvchi1@seed.example',
    ism: 'Malika',
    vazifalar: 21
  },
  {
    email: 'foydalanuvchi2@seed.example',
    ism: 'Muhtor',
    vazifalar: 11
  },
  {
    email: 'foydalanuvchi3@seed.example',
    ism: 'Nodira',
    vazifalar: 20
  }
]
true

Ikki chaqiruv — aynan bir xil natija (true). Urug'ni o'zgartirsangiz (28) — boshqa, lekin yana barqaror ketma-ketlik.

4.2 Faker

Haqiqiy loyihada ism, shahar, sana, telefon uchun faker kutubxonasi ishlatiladi. Kanon @faker-js/faker 10.6.0 ni oldi (faqat dev bog'liqlik) va o'zbekcha lotin lokalini:

import { fakerUZ_UZ_latin as faker } from "@faker-js/faker";
faker.seed(27);
faker.person.fullName();          // "Sadoqat Tohirova"
faker.number.int({ min: 0, max: 30 });
faker.datatype.boolean({ probability: 0.4 });
faker.helpers.arrayElement(["past", "orta", "yuqori"]);

faker.seed(27) — urug'. Kanon seed'ining birinchi uch foydalanuvchisi (kanon o'lchovi, IlmHamroh, 2026-10):

Sadoqat Tohirova|foydalanuvchi1@seed.example
Muhtor Nosirov|foydalanuvchi2@seed.example
Nodira Rashidova V|foydalanuvchi3@seed.example

Kanon faker sifatida bir nechta kamchilikni qayd etgan — bilib qo'ying:

• To\raqorgon—o'` o'rniga teskari apostrof (lokal ma'lumotidagi xato).
• "Nodira Rashidova V" — familiyadan keyin ortiqcha harf (yuqorida ko'rinib turibdi).
• lorem matnlari — lotincha, o'zbekcha emas. Shuning uchun kanon vazifa matnlarini o'z ro'yxatidan oladi ("Hisobot yozish", "Bozordan non olish" …).

faker.date.recent({ days: 30, refDate: "2026-10-25T00:00:00Z" }) — refDate bilan: aks holda "oxirgi 30 kun" bugungi sanaga bog'liq bo'ladi va determinizm buziladi.

4.3 SQL'da: setseed

Katta sintetik to'plam uchun JS'dan ko'ra SQL tezroq: ma'lumot tarmoqdan o'tmaydi. PostgreSQL'da urug' — setseed(). Seed foydalanuvchisiga 1 000 vazifa:

SELECT setseed(0.27) \gset
WITH t AS (
  SELECT g, random() < 0.4 AS b FROM generate_series(1, 1000) g
)
INSERT INTO vazifalar (egasi_id, matn, bajarildi, bajarilgan_vaqt)
SELECT f.id, 'Vazifa ' || t.g, t.b,
  CASE WHEN t.b THEN timestamptz '2026-10-25 09:00+05'
    - make_interval(hours => t.g) END
FROM foydalanuvchilar f, t
WHERE f.email = 'seed1@seed.example';
SELECT count(*) AS jami,
  count(*) FILTER (WHERE bajarildi) AS bajarilgan,
  min(tartib) AS tartib_min, max(tartib) AS tartib_max
FROM vazifalar v JOIN foydalanuvchilar f ON f.id = v.egasi_id
WHERE f.email = 'seed1@seed.example';

Natija:

INSERT 0 1000
 jami | bajarilgan | tartib_min | tartib_max 
------+------------+------------+------------
 1000 |        400 |          1 |       1000
(1 row)

Bir necha tafsilot:

• \gset — setseed ning bo'sh natija qatorini ekranga chiqarmaslik uchun (psql o'zgaruvchisiga yozadi).
• bajarilgan_vaqt — bajarildi bilan birga: 26-qismdagi CHECK (bajarildi = (bajarilgan_vaqt IS NOT NULL)) (ALTER TABLE darsidagi 004 migratsiyasi). Birinchi urinishimizda biz uni unutdik va vazifalar_bajarilgan_vaqt_check xatosini oldik — seed ham bazaning hamma qoidalaridan o'tishi kerak.
• tartib 1 dan 1000 gacha — biz bermadik, uni 013 trigger'i qo'ydi. Seed trigger'larni chetlab o'tmaydi — bu yaxshi: ma'lumot haqiqiy ilova yaratgandek.
• matn da raqam (Vazifa 1, Vazifa 2) — 014 faol vazifalar matnini egasi bo'yicha noyob qiladi; kanon seed'i ham shu sabab raqam qo'shadi.

Shu blokni (avval vazifalarni o'chirib) qayta ishga tushirdik — natija aynan o'sha: 400 bajarilgan. Urug' ishladi.

DELETE FROM vazifalar WHERE egasi_id =
  (SELECT id FROM foydalanuvchilar
   WHERE email = 'seed1@seed.example');
SELECT setseed(0.27) \gset
WITH t AS (
  SELECT g, random() < 0.4 AS b FROM generate_series(1, 1000) g
)
INSERT INTO vazifalar (egasi_id, matn, bajarildi, bajarilgan_vaqt)
SELECT f.id, 'Vazifa ' || t.g, t.b,
  CASE WHEN t.b THEN timestamptz '2026-10-25 09:00+05'
    - make_interval(hours => t.g) END
FROM foydalanuvchilar f, t
WHERE f.email = 'seed1@seed.example';
SELECT count(*) FILTER (WHERE bajarildi) AS bajarilgan
FROM vazifalar v JOIN foydalanuvchilar f ON f.id = v.egasi_id
WHERE f.email = 'seed1@seed.example';

Natija:

DELETE 1000
INSERT 0 1000
 bajarilgan 
------------
        400
(1 row)

Tekshirib ko'ring: Kanon katta to'plamni (500 000 vazifa) SQL bilan 71 soniyada qurgan, 1 000 foydalanuvchili Prisma seed'i esa 15 035 vazifani 29 soniyada. Nega SQL shunchalik tez?

5. Prodakshn himoyasi

Seed'ning eng muhim qatori — birinchisi. Kanon seed.ts boshida:

if (process.env["NODE_ENV"] === "production") {
  console.error(
    "seed: NODE_ENV=production — to'xtatildi " +
    "(seed faqat lokal/staging uchun)");
  process.exit(1);
}

Kanon sinovi:

$ NODE_ENV=production npm run db:seed
seed: NODE_ENV=production — to'xtatildi (seed faqat lokal/staging uchun)
[exit 1]

Bu himoya yetarlimi? To'liq emas: NODE_ENV noto'g'ri qo'yilgan staging serveri prodakshn bazasiga ulangan bo'lishi mumkin. Qo'shimcha qatlamlar:

• Seed faqat o'zinikiga tegadi (@seed.example) — xato bilan ishga tushsa ham, haqiqiy foydalanuvchilar o'chmaydi.
• Ulanish satrini tekshirish: DATABASE_URL da localhost/127.0.0.1 bo'lmasa — aniq tasdiq talab qilish.
• Prodakshn bazasiga ulanish huquqi dasturchining kompyuterida umuman bo'lmasligi.

Himoyani kod bilan sinash mumkin — u toza funksiya:

function seedRuxsat(env) {
  if (env.NODE_ENV === "production") return "rad: production";
  const url = env.DATABASE_URL ?? "";
  if (url === "") return "rad: DATABASE_URL yo'q";
  const host = new URL(url).hostname;
  if (!["127.0.0.1", "localhost"].includes(host)) {
    return env.SEED_TASDIQ === "ha" ? "ruxsat (tasdiq bilan)"
      : `rad: ${host} lokal emas`;
  }
  return "ruxsat";
}

const lokal = "postgres://postgres@127.0.0.1:5498/vazifalar";
const uzoq = "postgres://app@db.example.com:5432/vazifalar";
console.log(seedRuxsat({ DATABASE_URL: lokal }));
console.log(seedRuxsat({
  NODE_ENV: "production", DATABASE_URL: lokal }));
console.log(seedRuxsat({ DATABASE_URL: uzoq }));
console.log(seedRuxsat({ DATABASE_URL: uzoq, SEED_TASDIQ: "ha" }));

Konsolda:

ruxsat
rad: production
rad: db.example.com lokal emas
ruxsat (tasdiq bilan)

new URL() ulanish satridan xostni ajratadi (URL va URLSearchParams) — postgres:// ham URL sifatida o'qiladi.

6. prisma db seed

Kanon seed'i uchala qoidani ketma-ket bajaradi. Diagrammani yuqoridan o'qing — har qadam bitta qoida:

flowchart TD
  A[npm run db:seed] --> B{NODE_ENV = production?}
  B -->|ha| C[To'xtash, exit 1]
  B -->|yo'q| D[faker.seed 27 — urug']
  D --> E[O'zinikini o'chirish: @seed.example]
  E --> F[Foydalanuvchi, vazifa, izoh yaratish]
  F --> G[Natija qatori va disconnect]

B — himoya, D — determinizm, E — idempotentlik. Shu uchtasi bo'lmasa, seed foydasidan zarari ko'p.

6.1 Sozlash

Prisma 7 da seed buyrug'i prisma.config.ts da (kanon holat 39):

export default defineConfig({
  schema: "prisma/schema.prisma",
  // seed: `npx prisma db seed` (holat 39)
  migrations: {
    path: "prisma/migrations",
    seed: "node prisma/seed.ts",
  },
  ...(url === undefined ? {} : { datasource: { url } }),
});

seed: "node prisma/seed.ts" — Node 24 .ts ni type stripping bilan o'zi bajaradi. Ishga tushirish — ikki yo'l: npx prisma db seed yoki npm run db:seed (node --env-file-if-exists=.env prisma/seed.ts — Prisma 7 .env ni o'zi o'qimagani uchun).

6.2 Kanon seed.ts

Asosiy qismi (kanon prisma/seed.ts, izohlar qisqartirildi, uzun qatorlar bo'lindi):

const SONI = Number(process.env["SEED_FOYDALANUVCHI"] ?? "20");
const db = new PrismaClient({
  adapter: new PrismaPg({ connectionString: url }) });
faker.seed(27);

const ochirildi = await db.foydalanuvchi.deleteMany({
  where: { email: { endsWith: "@seed.example" } } });
for (let i = 1; i <= SONI; i++) {
  const f = await db.foydalanuvchi.create({
    data: {
      email: `foydalanuvchi${String(i)}@seed.example`,
      toliqIsm: faker.person.fullName(),
      sozlamalar: { til: faker.helpers.arrayElement(
        ["uz-Latn", "uz-Cyrl", "ru", "en"]) },
    },
    select: { id: true },
  });
  const n = faker.number.int({ min: 0, max: 30 });
  // createMany — bitta INSERT; tartib trigger'i har qatorga
  const r = await db.vazifa.createManyAndReturn({
    data: Array.from({ length: n }, (_, j) => {
      const bajarildi =
        faker.datatype.boolean({ probability: 0.4 });
      return {
        egasiId: f.id,
        matn: `${faker.helpers.arrayElement(ISHLAR)} ` +
          `${String(j + 1)} ${faker.helpers.arrayElement(TEGLAR)}`,
        bajarildi,
        bajarilganVaqt: bajarildi ? faker.date.recent({
          days: 30, refDate: "2026-10-25T00:00:00Z" }) : null,
        ustuvorlik: faker.helpers.arrayElement(
          ["past", "orta", "orta", "yuqori"] as const),
      };
    }),
    select: { id: true },
  });
  // … izohlar: har vazifaga 0–2 ta, createMany bilan
}
await db.$disconnect();

Yuqoridagi uch qoida — hammasi shu yerda: deleteMany faqat @seed.example (idempotent, chegarali), faker.seed(27) va refDate (deterministik), fayl boshidagi NODE_ENV tekshiruvi (himoya). SEED_FOYDALANUVCHI — hajmni o'zgartirish uchun. Vazifa matnida teg (#uy, #ish) — 006 trigger'i teglarni matndan o'zi ajratadi.

6.3 Kanon natijasi

Kanon o'lchovi (Prisma 7.10.1, faker 10.6.0, PostgreSQL 18.6). Ikki raqamga qarang — yaratilgan qatorlar soni va vaqt:

$ npx prisma db seed
Running seed command `node prisma/seed.ts` ...
seed: o'chirildi 0 eski seed foydalanuvchi; yaratildi 20 foydalanuvchi, 281 vazifa, 286 izoh — 775 ms
The seed command has been executed.

Ikkinchi marta (npm run db:seed):

seed: o'chirildi 20 eski seed foydalanuvchi; yaratildi 20 foydalanuvchi, 281 vazifa, 286 izoh — 718 ms
determinizm (ikki ishga tushirish xeshi bir xilmi): HA (faed53457a548399f6a19a8695dd03d0)
ikkinchidan keyin: 20 seed foydalanuvchi (takrorlanmadi)

Kanon ikki ishga tushirishdan keyingi seed ma'lumotining hashini hisoblagan — ma'lumotning qisqa "barmoq izi": bitta harf farq qilsa ham, hash butunlay boshqacha bo'lardi. Ikkalasi bir xil chiqdi (chiqishdagi "xeshi" — kanon skriptining yozuvi, ma'nosi hash). Namuna (8 foydalanuvchi) har safar joyida qoldi. Katta hajm: SEED_FOYDALANUVCHI=1000 — 15 035 vazifa, 14 989 izoh, 29 069 ms.

7. Ko'p uchraydigan xatolar

1. already exists / duplicate key ikkinchi ishga tushirishda. Seed idempotent emas. Tuzatish: ON CONFLICT yoki "o'zinikini o'chirib qayta yozish".

2. Har dasturchida boshqa ma'lumot. Urug'siz Math.random()/faker. Tuzatish: faker.seed(N), refDate, SQL'da setseed.

3. Seed bazaning qoidalarini buzadi. vazifalar_bajarilgan_vaqt_check, 014 noyoblik — biz ham uchradik. Tuzatish: seed'ni ham migratsiyadan keyin, bazaning hamma cheklovlari bilan sinash — u ilova kabi yozishi kerak.

4. Demo ma'lumot migratsiyada. Prodakshnga test foydalanuvchilari tushadi. Tuzatish: migratsiyada — faqat ma'lumotnoma; demo — seed'da.

5. TRUNCATE li seed. Bir kun noto'g'ri bazada ishlaydi. Tuzatish: chegarali o'chirish va prodakshn himoyasi.

6. Seed sekin. Har qator — alohida so'rov. Tuzatish: createMany, partiyalar, katta hajm — SQL generate_series yoki COPY.

8. Mashqlar

Yechimlar tekshirilgan (biz ishga tushirdik, PostgreSQL 17.6, Node 24.21.0).

1-mashq (oson)

Har ma'lumot qayerga yoziladi — migratsiya, seed yoki test fixture? (a) O'zbekiston viloyatlari ro'yxati (manzil formasi uchun); (b) 20 ta demo foydalanuvchi; (c) "o'chirilgan vazifa ro'yxatda chiqmaydi" testining ikkita vazifasi; (d) admin roli.

2-mashq (o'rta)

makeRandom va ISMLAR dan foydalanib vazifalarYasa(urug, soni) funksiyasini yozing: har vazifa { matn, bajarildi }, matn — ISHLAR ro'yxatidan + tartib raqami ("Kitob o'qish 1"), bajarildi — taxminan 40 % (random() % 10 < 4). Urug' 27, 5 ta vazifa yarating va ikki chaqiruv bir xil ekanini tekshiring. Ishora: Array.from({ length }, fn) (flat, flatMap va Array.from).

function makeRandom(seed) {
  return () => (seed = (seed * 16807) % 2147483647);
}
const ISHLAR = ["Hisobot yozish", "Bozordan non olish",
  "Kitob o'qish", "Mashq qilish"];
function vazifalarYasa(urug, soni) {
  const random = makeRandom(urug);
  return Array.from({ length: soni }, (_, i) => ({
    matn: `${ISHLAR[random() % ISHLAR.length]} ${i + 1}`,
    bajarildi: random() % 10 < 4,
  }));
}
const a = vazifalarYasa(27, 5);
for (const v of a) console.log(v.matn, v.bajarildi);
console.log(JSON.stringify(a) ===
  JSON.stringify(vazifalarYasa(27, 5)));

Bozordan non olish 1 true
Mashq qilish 2 true
Hisobot yozish 3 false
Bozordan non olish 4 true
Mashq qilish 5 false
true

3-mashq (qiyin)

Ma'lumotnoma jadvali uchun idempotent migratsiya yozing: viloyatlar (kod text PRIMARY KEY, nom text NOT NULL). Uni ikki marta ishga tushiring: ikkinchi safar bitta viloyat nomi tuzatilgan bo'lsin ('Toshkent v.' → 'Toshkent viloyati') va bitta yangi viloyat qo'shilgan bo'lsin. Natijada dublikat yo'q, tuzatish qo'llangan bo'lsin. Oxirida jadvalni o'chiring. Ishora: ON CONFLICT (kod) DO UPDATE SET nom = EXCLUDED.nom (UPSERT va MERGE).

CREATE TABLE IF NOT EXISTS viloyatlar (
  kod text PRIMARY KEY, nom text NOT NULL);
INSERT INTO viloyatlar (kod, nom) VALUES
  ('TO', 'Toshkent v.'), ('SA', 'Samarqand viloyati')
ON CONFLICT (kod) DO UPDATE SET nom = EXCLUDED.nom;
CREATE TABLE IF NOT EXISTS viloyatlar (
  kod text PRIMARY KEY, nom text NOT NULL);
INSERT INTO viloyatlar (kod, nom) VALUES
  ('TO', 'Toshkent viloyati'), ('SA', 'Samarqand viloyati'),
  ('BU', 'Buxoro viloyati')
ON CONFLICT (kod) DO UPDATE SET nom = EXCLUDED.nom;
SELECT kod, nom FROM viloyatlar ORDER BY kod;
DROP TABLE viloyatlar;

CREATE TABLE
INSERT 0 2
NOTICE:  relation "viloyatlar" already exists, skipping
CREATE TABLE
INSERT 0 3
 kod |        nom         
-----+--------------------
 BU  | Buxoro viloyati
 SA  | Samarqand viloyati
 TO  | Toshkent viloyati
(3 rows)

DROP TABLE

9. Loyiha qadami

9.1 Holat 39

Kanon commit'i:

npm i -D --save-exact @faker-js/faker@10.6.0
git add prisma/seed.ts prisma.config.ts package.json
git add package-lock.json tsconfig.json
M='feat(db): prisma/seed.ts — deterministik (faker uz_UZ_latin,'
M+=" seed 27), idempotent, production'da ishlamaydi"
git commit -m "$M"

O'zgarishlar:

• prisma/seed.ts — «Kanon seed.ts» bo'limidagi fayl to'liq (boshida NODE_ENV va DATABASE_URL tekshiruvlari, ISHLAR va TEGLAR ro'yxatlari, oxirida natija qatori).
• prisma.config.ts — migrations.seed: "node prisma/seed.ts".
• package.json — "db:seed": "node --env-file-if-exists=.env prisma/seed.ts", dev bog'liqlik @faker-js/faker 10.6.0 (prodakshnga kirmaydi).
• tsconfig.json — include ga prisma/seed.ts (tsc strict uni ham tekshirsin).

9.2 Tekshiruv

npm run db:migrate
npm run db:seed
npm run db:seed
NODE_ENV=production npm run db:seed
npm run check

Kutilgan: birinchi va ikkinchi seed — "yaratildi 20 foydalanuvchi, 281 vazifa, 286 izoh" (ikkinchisida "o'chirildi 20"), uchinchisi — "to'xtatildi", exit 1; tip/lint 0, testlar 99/99 (kanon tekshiruvi). Vaqt mashinangizga bog'liq.

10. Real ishda

• Har loyihada README'da "ishga tushirish: npm ci, npm run db:migrate, npm run db:seed" — yangi dasturchining birinchi kuni shu uch buyruq.
• Staging ko'pincha seed bilan emas, prodakshnning anonimlashtirilgan nusxasi bilan to'ldiriladi — haqiqiy hajm va taqsimot, lekin shaxsiy ma'lumotsiz (Ma'lumotni qisman ko'chirish).
• Demo va savdo — seed'li stend mijozga ko'rsatiladi; deterministik bo'lgani uchun har safar bir xil manzara.
• Intervyuda: "Seed va migratsiya farqi?", "Seed'ni qanday idempotent qilasiz?", "Prodakshnda seed ishga tushib ketmasligi uchun nima qilasiz?".

Xulosa

• Seed — dev/test ma'lumoti; ma'lumotnoma — migratsiyada; test ma'lumoti — fixture'da.
• Idempotent: ON CONFLICT DO NOTHING/DO UPDATE yoki faqat o'zinikini (@seed.example) o'chirib qayta yozish.
• Deterministik: urug' — makeRandom, faker.seed(27) + refDate, SQL'da setseed; kanon hash'i ikki ishga tushirishda bir xil.
• Himoya: NODE_ENV=production da to'xtash (kanon: exit 1), lokal bo'lmagan xostda tasdiq, chegarali o'chirish.
• Seed ham bazaning cheklov va trigger'laridan o'tadi; katta hajm — SQL'da (generate_series) yoki COPY bilan.

Keyingi dars: Migratsiyani deploy jarayonida qo'llash — migratsiyani kim va qachon qo'llaydi: alohida qadam, advisory lock, server ishga tushishidagi tekshiruv va BOM tuzog'i.

Manbalar

• Prisma hujjati — Seeding your database (prisma db seed, prisma.config.ts): https://www.prisma.io/docs/orm/prisma-migrate/workflows/seeding
• Faker hujjati — Reproducible results (faker.seed, refDate), lokallar: https://fakerjs.dev/guide/usage
• PostgreSQL 18 hujjati — setseed, random, INSERT … ON CONFLICT: https://www.postgresql.org/docs/18/sql-insert.html
• Kanon o'lchovi (IlmHamroh, 2026-10): holat 39, prisma/seed.ts (Prisma 7.10.1, faker 10.6.0, PostgreSQL 18.6, 2026-10-25); darsdagi SQL va JS — biz ishga tushirdik (PostgreSQL 17.6, Node 24.21.0, Windows 11), 2026-10-27.