Fail-open va fail-closed: xato holatlarida xavfsizlik (A10:2025)
Qisqacha: Xavfsizlik nazorati ko'pincha boshqa xizmatga tayanadi: tezlik cheklovi — Redis'ga, sessiya — bazaga. U xizmat yiqilsa, nazorat nima qiladi? Ochiq qoladimi (fail open) yoki yopiladimi (fail closed)? Bu darsda javobni taxmin bilan emas, haqiqiy uzilish bilan olamiz: lokal stack'da Redis va Postgres'ni to'xtatdik. Natija ikki haqiqiy xato. Redis yo'qligida login cheklovi butunlay ochildi: 45 ta noto'g'ri paroldan birortasi ham 429 olmadi. Vazifalar ro'yxati esa 500 berdi, chunki xato ishlovchisining o'zi yiqildi. Tuzatish — xotiradagi ehtiyot hisoblagich va 5 soniyalik circuit breaker. Yana bir xato — readiness tekshiruvi — hali ochiq.
Bu darsda
- Fail open, fail closed va ular orasidagi "yumshoq yiqilish" farqini aniq misolda tushuntirasiz.
- Xato holatlarini mock bilan emas, haqiqiy uzilish bilan sinash usulini ko'rasiz.
- Xato ishlovchisidagi xato (
thisyo'qolishi) qanday qilib butun ehtiyot yo'lini o'chirib qo'yganini tushunasiz. - Tezlik cheklovini ombor xatosida ochilib qolmaydigan qilasiz.
- Xato javoblarida stack trace va ichki tafsilot oqmasligini tekshirasiz.
Oldin bilishingiz kerak: Xavfsizlik tamoyillari, Rate limiting, Global error handler, Process darajasidagi xatolar va crash strategiyasi, Resilience naqshlari, Health check endpoint'lari.
1. Nega bu kerak?
OWASP Top 10:2025 ro'yxatiga yangi toifa qo'shildi: A10: Mishandling of Exceptional Conditions (istisno holatlarni noto'g'ri boshqarish). Uning ichida uch xil xato bor: xato bo'lganda tizim ochiq qoladi, xato javobi ichki tafsilotni oshkor qiladi yoki xato jim yutib yuboriladi.
Xavfsizlik tamoyillari darsida qoidani o'rgangansiz: yopiq yiqilish (fail closed) — "ishlay olmadim, demak ruxsat yo'q". Lekin o'sha darsda ham, Rate limiting darsida ham bitta istisno ongli tanlangan edi. Tezlik cheklagichi buzilsa, kanon ochiq yiqilishni (fail open) tanlagan: "cheklov — qo'shimcha himoya, butun API'ni to'xtatmasin".
O'sha qarorning birinchi asosi shunday edi: "cheklagich va login bitta Postgres'da. Baza ishlamasa, login ham ishlamaydi". 31-qismda cheklagich unumdorlik uchun Redis'ga ko'chdi. Asos jim o'zgardi: endi Redis yiqilsa, Postgres ishlab turadi va login ham ishlaydi — faqat cheklovsiz. Qaror qayta ko'rib chiqilmadi.
Tahdid modelida bu T09: "Redis yo'q — rate limit ochiq qoladimi; DB yo'q — auth o'tib ketadimi". Bugun buni haqiqiy uzilish bilan tekshiramiz.
Hayotiy o'xshatish: elektron qulfli eshik. Elektr o'chganda qulf ochilib qolsa — fail open: o'g'ri ham kiradi. Qulflanib qolsa — fail closed: xodimlar ham kira olmaydi. Banklar uchinchi yo'lni tanlaydi: qulfda o'z batareyasi bor. Bugungi tuzatish — shu batareya.
2. Uch yo'l
| Yo'l | Xizmat yiqilganda | Xavfsizlik | Mavjudlik |
|---|---|---|---|
| fail open (ochiq yiqilish) | nazorat o'tkazib yuboradi | himoya yo'q | ishlaydi |
| fail closed (yopiq yiqilish) | so'rov rad etiladi (503) | himoya bor | hech kim kira olmaydi |
| fail-degraded (yumshoq yiqilish) | ehtiyot, sodda nazorat ishlaydi | qisman himoya | ishlaydi |
Uchinchi yo'l ko'pincha eng to'g'risi, lekin ehtiyot nazorat odatda asosiy nazoratdan kuchsizroq. Tanlov nazoratning vazifasiga bog'liq. CAPTCHA xizmati javob bermasa, kanon ro'yxatdan o'tishni rad etadi (fail closed): bot hujumi SMS puliga tushadi. Login cheklovi esa parol tanlashning (brute force) yagona to'sig'i.
3. O'lchov usuli: haqiqiy uzilish
Xato yo'llari eng kam sinalgan kod. Testlardagi mock ("Redis xato tashlaydi deb faraz qilaylik") haqiqiy uzilishni to'liq takrorlamaydi: ulanish qancha kutadi, kutubxona qayta ulanadimi, logger qanday chaqiriladi. Shuning uchun kurs tajribasida (IlmHamroh, 2026-11) xizmatlar haqiqatan to'xtatildi.
Jonli server lokal stack'da ishladi: vazifalar_api roli, Redis cheklagichi va Redis keshi. Har bosqichda uch o'lchov olindi:
- bitta hisobga N ta noto'g'ri login — javob kodlari va kechikish (p50, max);
- sessiyali
GET /v1/vazifalar— oddiy o'qish ishlaydimi; GET /health/ready— server o'zini "tayyor" deb hisoblaydimi.
Bosqichlar orasida Redis va Postgres konteynerlari docker stop bilan to'xtatildi va docker start bilan qaytarildi. Login cheklovi bir hisob uchun oynada 5 ta urinishga ruxsat beradi.
Diqqat: Uzilish sinovlarini faqat o'z lokal stack'ingizda o'tkazing. Production'da Redis'ni "sinash uchun" o'chirish — haqiqiy foydalanuvchilar uchun haqiqiy uzilish. Katta kompaniyalar buni (chaos engineering) alohida tayyorgarlik, ruxsat va qaytarish rejasi bilan qiladi.
4. Kanon tajribasi: eski kod
4.1 Natija
Eski kod bilan o'lchov. Konteyner nomlari qisqartirildi va sarlavha qatori olib tashlandi, qolgani aynan:
server: Redis cheklagichi (REDIS_URL)
A) hammasi ishlaydi | 15 noto'g'ri login → {"401":5,"429":10} | p50 8 ms, max 128 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
--- docker stop redis
B) Redis YO'Q | 15 noto'g'ri login → {"401":15} | p50 1990 ms, max 3422 ms | /health/ready 503 | sessiyali GET /v1/vazifalar 500
B2) Redis YO'Q (yana 30) | 30 noto'g'ri login → {"401":30} | p50 5006 ms, max 5035 ms | /health/ready 503 | sessiyali GET /v1/vazifalar 500
cheklov_xato hodisalari (auth jurnali): 47
server logi (redis xatolari): 112
--- docker start redis
C) Redis qaytdi | 5 noto'g'ri login → {"401":5} | p50 100 ms, max 3351 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
--- docker stop postgres (cheklov hisoblagichlari tozalandi)
D) Postgres YO'Q | 5 noto'g'ri login → {"500":5} | p50 13 ms, max 69 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 500
--- docker start postgres
E) Postgres qaytdi | 3 noto'g'ri login → {"429":3} | p50 10 ms, max 52 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
--- production rejimi, ILOVA_SIRI yo'q (sirlar fail-closed?)
exit 78
✖ production'da CORS_ORIGINS majburiy
✖ production'da SMTP_HOST majburiy: aks holda tasdiqlash/tiklash havolalari log'ga tushadiBosqichma-bosqich o'qiymiz.
A — hammasi ishlaydi. 15 urinishdan 5 tasi 401 (noto'g'ri parol), 10 tasi 429 (limit). Cheklov ishlaydi.
B va B2 — Redis yo'q. 45 urinishning hammasi 401. Bitta ham 429 yo'q. Server har parolni tekshirdi va "noto'g'ri" dedi — ya'ni to'g'ri parolni ham tekshirgan bo'lardi. Hujumchi uchun bu cheksiz parol tanlash. Bunga qo'shimcha:
- har urinish 2–5 soniya kutdi: kutubxona har so'rovda Redis'ga ulanishga urinib, vaqt chegarasigacha kutdi;
- auth jurnaliga 47 ta
cheklov_xatoyozildi — har so'rovga bitta. Uzilish paytida jurnal shovqinga to'ldi; - sessiyali
GET /v1/vazifalar— 500. Bu kutilmagan edi: kesh Redis'da, lekin kesh yiqilsa, kod "to'g'ridan bazadan" o'qishi kerak edi; - readiness — 503. Bu to'g'ri: server haqiqatan ishlamayapti.
D — Postgres yo'q. Login — 500. Bu fail closed: baza yo'q bo'lsa, hech kim kira olmaydi — to'g'ri. O'qish ham 500. Lekin readiness 200 — "tayyorman". Bu haqida «Biz shunday xato qildik: readiness yolg'on gapiradi» bo'limida.
Oxirgi blok. Sozlamasiz production server ishga tushmadi: exit 78 — fail closed (Env validatsiyasi va tipli config obyekti).
4.2 Birinchi topilma: cheklov ochiq qoldi
Nega 429 yo'q? Login yo'lidagi qorovul (guard) kodi (kanondan, qatorlar uzun, izoh olib tashlandi):
} catch (x) {
if (x instanceof IlovaXatosi) throw x;
void this.auth.ombor.hodisa({ tur: "cheklov_xato", tafsilot: { xato: x instanceof Error ? x.message.slice(0, 200) : "?" } }).catch(() => undefined);
return true;
}Cheklagich xato tashlasa, qorovul jurnalga yozadi va return true — so'rovni o'tkazadi. Bu Rate limiting darsidagi ongli fail open. Xato kodda emas — qarorning asosi o'zgargan, qaror esa qolgan.
4.3 Ikkinchi topilma: xato ishlovchisi yiqildi
Ikkinchi topilma qiziqroq. Kesh qatlamida (KeshliOmbor) Redis xatosi uchun ehtiyot yo'l bor edi:
} catch (x) {
this.hisob.xato++;
this.#s.log?.warn({ err: x }, "kesh: Redis xatosi — to'g'ridan ombordan");
return hisobla();
}Redis yiqilsa — ogohlantirish yoziladi va javob to'g'ridan bazadan olinadi. Lekin GET baribir 500 berdi. Server logidagi xato:
TypeError: this[writeSym] is not a functionTarjimasi: "this[writeSym] funksiya emas". Xato log.warn() ichida, ya'ni xato ishlovchisining o'zida chiqdi. return hisobla() gacha navbat yetmadi.
Sabab — kesh sozlamasi yaratilgan qator (29-qismdan):
const sozlama = { ttlS: config.KESH_TTL ?? 60, ...(log?.warn === undefined ? {} : { log: { warn: log.warn } }) };{ warn: log.warn } — pino logger'ining warn metodini obyektidan uzib olish. JavaScript'da metod this ni chaqirilgan joydan oladi (this yo'qolishi va uni tiklash). Uzilgan metod yangi obyekt orqali chaqirilganda this — o'sha yangi obyekt. Pino esa ichida this[writeSym] ni chaqiradi — yangi obyektda bunday narsa yo'q.
Xuddi shu xatoning modeli:
const yozSym = Symbol("yoz");
class Log {
[yozSym](xabar) {
console.log("LOG:", xabar);
}
warn(obj, xabar) {
this[yozSym](xabar);
}
}
const log = new Log();
const eski = { warn: log.warn };
const yangi = { warn: (o, x) => log.warn.call(log, o, x) };
async function keshdanOl(redis, ombor, l) {
try {
return await redis();
} catch (x) {
l.warn({ err: x }, "kesh: Redis xatosi — to'g'ridan ombordan");
return ombor();
}
}
const redis = async () => {
throw new Error("ECONNREFUSED");
};
const ombor = async () => ["vazifa 1", "vazifa 2"];
for (const [nom, l] of [["yangi", yangi], ["eski", eski]]) {
try {
console.log(nom, await keshdanOl(redis, ombor, l));
} catch (x) {
console.log(nom, "→ 500:", `${x.name}: ${x.message}`);
}
}Konsolda:
LOG: kesh: Redis xatosi — to'g'ridan ombordan
yangi [ 'vazifa 1', 'vazifa 2' ]
eski → 500: TypeError: this[yozSym] is not a functionyangi metodni o'z obyekti bilan chaqiradi (call(log, …)) — log yozildi va ombordan ma'lumot qaytdi. eski — xuddi kanondagi xato: ehtiyot yo'l umuman ishlamadi.
Eng achchiq joyi: 29-qismdagi izoh bu ehtiyot yo'lni da'vo qilardi, testlar ham bor edi. Lekin testlarda logger berilmagan (log?.warn — undefined) va buzuq qator hech qachon bajarilmagan. Ehtiyot yo'l yozilganidan beri bir marta ham ishlamagan.
Saboq: xato yo'li ham kod, va u asosiy yo'ldan kam sinaladi. catch ichidagi har chaqiruv — log, metrika, jurnal — o'zi xato tashlashi mumkin. Testda shu yo'lni haqiqiy logger bilan ham yurgizing.
5. Tuzatish: 4.3.1
5.1 Xotiradagi ehtiyot hisoblagich
Tezlik cheklovi uchun yangi qatlam — ZaxiraliCheklagich. Klass nomidagi "Zaxirali" kodda shunday qolgan; matnda "ehtiyot hisoblagich" deymiz, chunki kursda "zaxira" — faqat backup. Asosiy ombor (Redis yoki Postgres) xato bersa, u jarayon xotirasidagi hisoblagichga o'tadi. U Rate limiting darsidagi XotiraCheklagich — testlar uchun yozilgan oddiy Map. src/umumiy/cheklov.ts dan, telefon uchun qatorlarga bo'lingan va izohlari qisqartirilgan:
export class ZaxiraliCheklagich implements Cheklagich {
#oxirgiXabar = Number.NEGATIVE_INFINITY;
constructor(
private readonly asosiy: Cheklagich,
private readonly zaxira: Cheklagich = new XotiraCheklagich(),
private readonly xatoda: (x: unknown) => void = () => undefined,
private readonly soat: () => number = Date.now,
) {}
// xatodan keyin 5 s asosiy ombor so'ralmaydi (circuit breaker)
#yopiqGacha = Number.NEGATIVE_INFINITY;
async ol(
kalit: string,
limit: number,
oynaMs: number,
): Promise<Natija> {
if (this.soat() < this.#yopiqGacha) {
return this.zaxira.ol(kalit, limit, oynaMs);
}
try {
return await this.asosiy.ol(kalit, limit, oynaMs);
} catch (x) {
this.#yopiqGacha = this.soat() + 5_000;
this.#xabar(x);
return this.zaxira.ol(kalit, limit, oynaMs);
}
}
async tozala(kalit: string): Promise<void> {
await this.zaxira.tozala(kalit);
try {
await this.asosiy.tozala(kalit);
} catch (x) {
this.#xabar(x);
}
}
#xabar(x: unknown): void {
const t = this.soat();
if (t - this.#oxirgiXabar < 60_000) return;
this.#oxirgiXabar = t;
this.xatoda(x);
}
}Formatlangan nusxani tip tekshiruvi, eslint va shu klass testi bilan qayta sinadik — mantiq kanondagidek. Uch qaror:
- Ehtiyot hisoblagich — yumshoq yiqilish. Har server nusxasida o'z hisoblagichi bor. N ta nusxada hujumchi ko'pi bilan N × 5 urinish oladi. Bu ideal emas, lekin cheksiz ham emas.
- Xabar daqiqasiga bir marta. Eski kod har so'rovda jurnalga yozardi (47 qator). Endi uzilish haqida bitta ogohlantirish (
hodisa: "cheklov-zaxira") va keyingisi bir daqiqadan keyin. - Circuit breaker — 5 soniya. U nega kerakligi pastda.
Ulanish auth-yarat.ts da: asosiy cheklagich endi to'g'ridan emas, ZaxiraliCheklagich ichida beriladi.
Qorovuldagi return true (fail open) esa qoldi. Endi u faqat kutilmagan xatoda ishlaydi — ehtiyot hisoblagich xato tashlamaydi. Bu ongli qaror: oxirgi chora sifatida API to'xtamasin (cheklov.test shuni tekshiradi).
5.2 Ikkinchi o'lchov: limit ishladi, login 9 soniya
Zaxira qo'shilgach o'lchov qayta o'tkazildi — breaker'siz:
B) Redis YO'Q | 15 noto'g'ri login → {"401":5,"429":10} | p50 9031 ms, max 10023 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
B2) Redis YO'Q (yana 30) | 30 noto'g'ri login → {"429":30} | p50 9932 ms, max 10027 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200Limit ishladi: 5 × 401, keyin faqat 429. Lekin har login 9–10 soniya kutdi. Har so'rov avval Redis'ga urindi va ~3.3 soniyadan keyin rad oldi. Login yo'lida uchta cheklov qoidasi bor, demak har so'rov uch marta kutdi. Xavfsizlik tiklandi, foydalanuvchi esa 10 soniya kutib, sahifani yopadi.
Yechim — circuit breaker (Resilience naqshlari): birinchi xatodan keyin 5 soniya asosiy ombor umuman so'ralmaydi, to'g'ridan ehtiyot hisoblagichga o'tiladi. 5 soniyadan keyin bitta so'rov yana asosiyni sinaydi. 31-qismdagi AI breaker'idan soddaroq: bitta vaqt belgisi.
flowchart TD
S[Login so'rovi] --> B{"Breaker: oxirgi xatodan 5 s o'tdimi?"}
B -- yo'q --> Z[Xotiradagi ehtiyot hisoblagich]
B -- ha --> R{"Redis javob berdimi?"}
R -- ha --> H[Redis hisoblagichi]
R -- "xato" --> T["breaker 5 s ga yopiq, xabar daqiqasiga 1"]
T --> Z
H --> Q{limit ichidami}
Z --> Q
Q -- ha --> P[parol tekshiriladi]
Q -- yo'q --> L[429]5.3 keshLogi: metod o'z obyekti bilan
Kesh logger'i uchun alohida funksiya (src/ombor-yarat.ts, qatorlarga bo'lingan):
export function keshLogi(log?: OmborLogi): {
log?: { warn: (obj: object, xabar: string) => void };
} {
const warn = log?.warn;
return warn === undefined
? {}
: {
log: {
warn: (obj, xabar) => {
warn.call(log, obj, xabar);
},
},
};
}warn.call(log, …) — metod har doim o'z logger'i bilan chaqiriladi. Kesh sozlamasi endi { ttlS: …, ...keshLogi(log) }.
5.4 Yakuniy o'lchov
A) hammasi ishlaydi | 15 noto'g'ri login → {"401":5,"429":10} | p50 9 ms, max 77 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
--- docker stop redis
B) Redis YO'Q | 15 noto'g'ri login → {"401":5,"429":10} | p50 2 ms, max 174 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
B2) Redis YO'Q (yana 30) | 30 noto'g'ri login → {"429":30} | p50 2 ms, max 56 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
cheklov_xato hodisalari (auth jurnali): 0
server logi (redis xatolari): 24
--- docker start redis
C) Redis qaytdi | 5 noto'g'ri login → {"429":5} | p50 5 ms, max 46 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200
--- docker stop postgres (cheklov hisoblagichlari tozalandi)
D) Postgres YO'Q | 5 noto'g'ri login → {"429":5} | p50 4 ms, max 44 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 500
--- docker start postgres
E) Postgres qaytdi | 3 noto'g'ri login → {"401":3} | p50 97 ms, max 154 ms | /health/ready 200 | sessiyali GET /v1/vazifalar 200Taqqoslash:
| Redis yo'q | Eski | Yangi |
|---|---|---|
| 45 noto'g'ri login | 401 × 45, 429 — 0 | 401 × 5, 429 × 40 |
| login p50 | 2–5 s | 2 ms |
auth jurnalidagi cheklov_xato |
47 | 0 |
| server logidagi Redis xatolari | 112 | 24 |
sessiyali GET |
500 | 200 |
| readiness | 503 | 200 |
Hamma qator yaxshilandi. Readiness esa 503 dan 200 ga o'tdi — bu ham to'g'ri: kesh ehtiyot yo'li endi ishlaydi va server haqiqatan so'rovlarga javob beradi.
5.5 Natijani halol o'qish
Yakuniy o'lchovda ikki qator kutilganidan farq qiladi va ularni yashirmaymiz.
C va D da 429. Redis qaytgandan keyin (C) va Postgres o'chganda (D) login 429 oldi. Eski o'lchovda ular 401 va 500 edi. Skript Redis'dagi hisoblagichlarni tozalagan, lekin xotiradagi ehtiyot hisoblagichni tozalay olmaydi — u server jarayonida. Ehtimoliy sabab: Redis'ga ulanish hali tiklanmagan va so'rovlar ehtiyot hisoblagichga tushgan, u yerda esa Azizning B bosqichidagi 45 urinishi hali oynada. Bu sabab o'lchanmadi. Natija: yangi kodda "Postgres yo'q bo'lsa login nima qiladi" savoli qayta tekshirilmadi — so'rovlar bazagacha yetmadi. Eski o'lchovdagi 500 (fail closed) o'z kuchida.
"ILOVA_SIRI yo'q" sarlavhasi. Oxirgi blok sarlavhasi shunday deydi, lekin exit 78 ning sababi xabarlarda: CORS_ORIGINS va SMTP_HOST. ILOVA_SIRI haqida xabar yo'q. Konfiguratsiya kodida ILOVA_SIRI ixtiyoriy. U berilmasa, jarayon ichida tasodifiy vaqtinchalik sir yaratiladi va ogohlantirish yoziladi. Tasodifiy sirni hujumchi bilmaydi — bu xavfsiz. Lekin har qayta ishga tushishda kodlar va kursorlar yaroqsiz bo'ladi, nusxalar esa har xil sir bilan ishlaydi. Production'da bu sozlama majburiy bo'lishi kerakmi — bu savol ochiq, o'lchovda tekshirilmadi.
5.6 Testlar
test/cheklov-zaxira.test.ts — uchta yangi test:
- asosiy ombor ishlamasa, 6-urinish rad etiladi, xabar daqiqasiga bir marta;
- breaker: xatodan keyin 5 soniya asosiy ombor so'ralmaydi;
keshLogihaqiqiy pino logger bilan xato tashlamaydi, eski{ warn: log.warn }esa aynanwriteSymxatosini tashlaydi.
6. Biz shunday xato qildik: readiness yolg'on gapiradi
Eski va yangi o'lchovning D bosqichiga qayting: Postgres to'xtatilgan, o'qish 500, readiness esa 200.
/health/ready — orkestrator (Kubernetes, load balancer, blue-green deploy) "bu nusxaga trafik yuborsam bo'ladimi?" deb so'raydigan yo'l (Health check endpoint'lari). Kanondagi indikator ombordan soni() ni so'raydi. Ombor esa endi keshli: soni() Redis keshidan javob beradi va bazaga umuman bormaydi. Baza o'lik, kesh tirik — indikator "sog'man" deydi.
Oqibati: orkestrator trafikni o'lik nusxaga yuboradi va foydalanuvchilar 500 oladi. Readiness aynan shu holatda "yo'q" deyishi kerak edi.
Bu xato 35-qismda tuzatilmadi. Tavsiya etilgan tuzatish — readiness'da keshni chetlab, pool'ga to'g'ridan SELECT 1 yuborish. U keyingi qismda qilinadi va yakuniy auditda qoldiq xavf sifatida yoziladi (Xavfsizlik audit checklisti). Redis'siz rejimda (kesh umuman yo'q) indikator to'g'ri ishlashi kerak, lekin bu ham sinalmadi.
Saboq: sog'liq tekshiruvi ham nazorat, u ham "ochiq yiqilishi" mumkin. U haqiqiy bog'liqlikni tekshirsin, kesh yoki o'z xotirasini emas.
Tekshirib ko'ring: Jamoadosh "readiness'da Redis'ni ham tekshiraylik: Redis yo'q bo'lsa — 503" deb taklif qildi. Bu to'g'rimi?
Javob
Yo'q. Yangi kodda Redis yo'qligida ham server to'liq ishlaydi: cheklov ehtiyot hisoblagichda, o'qish bazadan. Readiness 503 bersa, orkestrator hamma nusxani trafikdan chiqaradi — kichik muammo butun saytni o'chiradi. Readiness faqat nusxa so'rovlarga javob bera olmaydigan bog'liqlikni tekshiradi (bu yerda — Postgres). Redis yo'qligi — metrika va alert uchun signal (Uptime monitoring va alerting), trafikni to'xtatish uchun emas.
7. Xato javoblari: nima oqmasligi kerak
A10 ning ikkinchi yarmi — xato javobi. Kutilmagan xato (TypeError, baza uzilishi) mijozga stack trace, SQL yoki fayl yo'li bilan qaytsa, hujumchi tizim ichini o'qiydi. Kanondagi global xato filtri (Global error handler) kutilmagan xatoda faqat shuni qaytaradi:
problemYubor(res, problemYasa(500, { ...umumiy, detail: "Kutilmagan xato. sorovId bilan murojaat qiling." }));To'liq xato (stack bilan) — faqat logga va xato kuzatuviga. Mijoz sorovId oladi: qo'llab-quvvatlash xodimi logdan aynan shu so'rovni topadi, hujumchi esa hech narsa bilmaydi.
Uchinchi yarmi — jim yutilgan xato. Ikki naqsh:
catch {}yoki.catch(() => undefined)— xato yo'qoladi. Ba'zan bu to'g'ri (masalan, jurnal yozuvi muvaffaqiyatsiz bo'lsa, login to'xtamasin). Lekin bunday joyda ham xato hisoblanishi yoki logga tushishi kerak.- Ushlanmagan promise rad etilishi — Node 24 da u jarayonni darhol to'xtatadi. Kanonda
unhandledRejectionushlanadi, log yoziladi, server ochiq so'rovlarni tugatib, keyin chiqadi (Process darajasidagi xatolar). Bu ham fail closed: noma'lum holatdagi jarayon ishlashda davom etmaydi.
Resurslar tugashi ham xato holati: pool to'lsa, so'rov qancha kutadi? Kanonda bazaga so'rov vaqti (PG_STATEMENT_TIMEOUT) va ulanishlar soni (PG_POOL_MAX) sozlamada cheklangan (DoS va resurs tugashidan himoya). Cheklovsiz kutish — hujumchi uchun eng arzon DoS.
8. Loyiha qadami: 4.3.1
Bu darsda ikki tuzatish va testlar qo'shildi. Yangi imkoniyat yo'q — versiya 4.3.1 (patch). CHANGELOG:
## 4.3.1 (2026-11-08)
### Bug Fixes
* **cheklov:** ombor (Redis/Postgres) uzilsa tezlik cheklovi o'chib qolardi (fail open: 45 noto'g'ri login, 429 — 0) — xotiradagi zaxira hisoblagich + 5 s circuit breaker
* **kesh:** Redis uzilganda zaxira yo'l log.warn() da yiqilardi (pino metodi obyektidan uzilgan) — GET /v1/vazifalar 500 o'rniga ombordan javobTo'liq tekshiruv: tip 0, lint 0, build 0, Vitest — 361 o'tdi + 1 o'tkazib yuborildi (3 ta yangi), e2e 10/10, jonli server javoblari aynan. Commit xabari:
fix(cheklov): ombor uzilsa tezlik cheklovi ochilib qolmasin (xotiradagi zaxira, circuit breaker); fix(kesh): Redis uzilganda zaxira yo'l log.warn'da yiqilardiO'z loyihangizda ham shu sinovni o'tkazing: Redis'ni to'xtating va login'ga 10 ta noto'g'ri parol yuboring. 429 kelmasa — cheklovingiz ochiq yiqiladi.
9. Hujumchi nigohi
Hujumchi xato holatlaridan qanday foydalanadi:
- Bog'liqlikni o'zi yiqitadi. Cheklagich Redis'da bo'lsa, Redis'ni og'ir so'rovlar bilan to'ldirib, cheklovni "ochadi" va shu paytda parol tanlaydi.
- Xato javoblarini o'qiydi. Buzuq JSON yoki juda uzun qiymatga javobda stack trace chiqsa, ichki tuzilma ochiladi.
- Vaqt chegaralarini sinaydi. Har so'rov 5 soniya kutsa, oz so'rov bilan pool band bo'ladi.
- Xato yo'lidagi mantiqni qidiradi. "Tekshiruv xizmati javob bermasa — ruxsat" — to'lov, CAPTCHA, 2FA, litsenziya tekshiruvlarida eng qimmat teshik.
10. Ko'p uchraydigan xatolar
10.1 catch ichida return true
Nazoratdagi har catch — qaror. "Xatoda nima qilaman?" degan savolga yozma javob bo'lsin.
10.2 Qarorni asosisiz qoldirish
Fail open bir sharoitda to'g'ri edi, sharoit o'zgardi. Arxitektura o'zgarsa, eski xavfsizlik qarorlarini qayta ko'ring.
10.3 Xato yo'lini mock bilan sinash
Mock logger'da this muammosi yo'q edi. Xato yo'lini haqiqiy bog'liqlik bilan, iloji bo'lsa haqiqiy uzilish bilan sinang.
10.4 Har so'rovda o'lik xizmatni kutish
Breaker'siz ehtiyot hisoblagich — to'g'ri, lekin sekin.
10.5 Keshga qaraydigan readiness
Readiness haqiqiy bog'liqlikni tekshirsin.
11. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/35/08-fail-closed/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Xato bo'lganda nazorat so'rovni o'tkazib yuboradi — fail
- OWASP Top 10:2025 da xato holatlari toifasi — A
- Kanonda Redis yo'qligida eski kod bilan 45 urinishdan nechtasi 429 oldi? —
- Metodni obyektidan uzganda yo'qoladigan narsa —
- O'lik xizmatga bir muddat so'rov yubormaydigan naqsh — circuit
Yechim
- open — fail open, ochiq yiqilish.
- 10 — Mishandling of Exceptional Conditions.
- 0 — hammasi 401: cheklov ochiq qolgan.
- this —
{ warn: log.warn }dagi xato. - breaker — kanonda 5 soniya.
2-mashq (o'rta): breaker'li cheklagich
Ikki funksiya yozing. Xotira klassi — ol(kalit, limit) har chaqiruvda hisobni oshirib, son <= limit ni qaytarsin. breakerli(asosiy, zaxira, soat) — asosiy xato tashlasa, ehtiyot hisoblagichga o'tsin va 5000 ms davomida asosiyni umuman chaqirmasin. Vaqt — soat() funksiyasidan (soxta soat). Sinov: asosiy har doim xato tashlaydi va chaqiruvlarini sanaydi. 0 ms da 6 ta urinish qiling, keyin asosiy "tuzaladi". 3000 ms va 5001 ms da yana bittadan urinish qiling va har safar asosiyga necha marta murojaat bo'lganini chiqaring.
Yechim
class Xotira {
#m = new Map();
async ol(kalit, limit) {
const son = (this.#m.get(kalit) ?? 0) + 1;
this.#m.set(kalit, son);
return son <= limit;
}
}
function breakerli(asosiy, zaxira, soat) {
let yopiqGacha = -Infinity;
return {
async ol(kalit, limit) {
if (soat() < yopiqGacha) return zaxira.ol(kalit, limit);
try {
return await asosiy.ol(kalit, limit);
} catch {
yopiqGacha = soat() + 5000;
return zaxira.ol(kalit, limit);
}
},
};
}
let t = 0;
let chaqiruv = 0;
let ishlaydi = false;
const asosiy = {
async ol() {
chaqiruv++;
if (!ishlaydi) throw new Error("ECONNREFUSED");
return true;
},
};
const c = breakerli(asosiy, new Xotira(), () => t);
const natijalar = [];
for (let i = 0; i < 6; i++) natijalar.push(await c.ol("k", 5));
console.log("0 s:", natijalar.join(" "), "| asosiyga:", chaqiruv);
ishlaydi = true;
t = 3000;
await c.ol("k", 5);
console.log("3 s: asosiyga:", chaqiruv);
t = 5001;
await c.ol("k", 5);
console.log("5.001 s: asosiyga:", chaqiruv);Konsolda:
0 s: true true true true true false | asosiyga: 1
3 s: asosiyga: 1
5.001 s: asosiyga: 2Birinchi qator: oltita urinishdan faqat birinchisi asosiyga bordi. Qolgan beshtasi to'g'ridan ehtiyot hisoblagichga tushdi va 6-si rad etildi — limit ishladi. 3 soniyada asosiy allaqachon tuzalgan, lekin breaker hali yopiq — murojaat yo'q. 5.001 soniyada breaker ochildi va asosiy yana so'raldi. Bu kanondagi ikkinchi testning modeli. Narxi ham ko'rinib turibdi: xizmat tuzalgandan keyin ham 5 soniyagacha ehtiyot hisoblagich ishlaydi.
3-mashq (qiyin): o'lchov chiqishini tekshirish
Bash skript yozing. U avval fail.txt ni yaratsin: bosqich nomi, javob kodlari va readiness — | bilan ajratilgan to'rt qator (hammasi ishlaydi, Redis yo'q, Redis yo'q yana, Postgres yo'q). Keyin awk bilan har bosqichda 429 sonini ajratsin. Redis yo'q bosqichida 429 nol bo'lsa — FAIL OPEN, Postgres yo'q bosqichida readiness 200 bo'lsa — READY XATO deb belgilasin. Oxirida topilmalar soni chiqsin va ular bo'lsa, skript 1 kod bilan tugasin. Ishora: -F' [|] '; 429 soni — match($2, /"429":[0-9]+/); apostrofli yo'q so'zini awk ichida /yo.q/ bilan qidiring.
Yechim
cat > fail.txt <<'TXT'
A) hammasi ishlaydi | {"401":5,"429":10} | ready 200
B) Redis yo'q | {"401":15} | ready 503
B2) Redis yo'q | {"401":30} | ready 503
D) Postgres yo'q | {"500":5} | ready 200
TXT
awk -F' [|] ' '
{
rad = 0
if (match($2, /"429":[0-9]+/)) rad = substr($2, RSTART + 6) + 0
belgi = "ok"
if ($1 ~ /Redis yo.q/ && rad == 0) belgi = "FAIL OPEN"
if ($1 ~ /Postgres yo.q/ && $3 == "ready 200") belgi = "READY XATO"
if (belgi != "ok") topildi++
print $1 " — 429: " rad " — " belgi
}
END { print "topilmalar: " (topildi + 0); exit (topildi > 0) }
' fail.txt
echo "chiqish kodi: $?"Biz ishga tushirdik:
A) hammasi ishlaydi — 429: 10 — ok
B) Redis yo'q — 429: 0 — FAIL OPEN
B2) Redis yo'q — 429: 0 — FAIL OPEN
D) Postgres yo'q — 429: 0 — READY XATO
topilmalar: 3
chiqish kodi: 1-F' [|] ' — maydon ajratgich: bo'shliq, |, bo'shliq. Kvadrat qavs | ni oddiy belgi qiladi, aks holda regex'da u "yoki" ma'nosida. substr($2, RSTART + 6) — "429": dan keyingi qism; + 0 sondan keyingi } va vergulni tashlaydi. Shu tekshiruvni uzilish sinovidan keyin CI'ga qo'yish mumkin: 0 dan farqli chiqish kodi — topilma bor.
12. Real ishda
- Chaos engineering: Netflix'ning Chaos Monkey'si production'dagi serverlarni tasodifan o'chiradi — xato yo'llari doim ishlab tursin. Kichik jamoa uchun boshlanishi oddiy: staging'da haftada bir marta Redis'ni to'xtatib, login va o'qishni tekshirish.
- Sog'liq tekshiruvlari katta tizimlarda ikki xil: liveness (jarayon tirikmi — qayta ishga tushirish uchun) va readiness (trafik qabul qila oladimi). Ularni aralashtirish — eng ko'p uchraydigan K8s xatolaridan biri (Kubernetes amaliy).
- Intervyu savollari: "Fail open va fail closed farqi, qachon qaysi biri?", "Rate limiter'ning ombori yiqilsa nima qilasiz?", "Xato javobida mijozga nima qaytariladi?", "Readiness nimani tekshirishi kerak?"
Xulosa
- A10:2025 — xato holatlari: ochiq qolgan nazorat, oshkor bo'lgan tafsilot, jim yutilgan xato.
- Xato yo'llarini haqiqiy uzilish bilan sinash kerak: Redis va Postgres to'xtatildi, har bosqichda login, o'qish va readiness o'lchandi.
- Topilma 1: Redis yo'qligida cheklov fail open edi — 45 urinish, 429 — 0. 28-qismdagi qarorning asosi (cheklagich Postgres'da) 31-qismda o'zgargan, qaror qolgan.
- Topilma 2: kesh ehtiyot yo'li hech qachon ishlamagan —
{ warn: log.warn }thisni yo'qotdi va xato ishlovchisining o'zi yiqildi. - Tuzatish 4.3.1:
ZaxiraliCheklagich(xotiradagi ehtiyot hisoblagich, yumshoq yiqilish, xabar daqiqasiga 1 marta) + 5 s circuit breaker (login 9–10 s → 2 ms) +keshLogi. - Qoldiq:
/health/readyPostgres o'lik bo'lsa ham 200 — keshga qaraydi. Tuzatish — keshsizSELECT 1, keyingi qismda. - Xato javobi — umumiy matn va
sorovId; stack faqat logda.
Keyingi dars: Xavfsizlik loglari va alertlar (A09) — brute force va ruxsat rad etilishini loglarda ko'rib, alert qoidalarini yozamiz.
Manbalar
- OWASP Top 10:2025 — A10 Mishandling of Exceptional Conditions: https://top10.owasp.org/2025/A10_2025-Mishandling_of_Exceptional_Conditions (tekshirildi, 2026-11)
- OWASP — Error Handling Cheat Sheet: https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Error_Handling_Cheat_Sheet.html (tekshirildi, 2026-11)
- Martin Fowler — CircuitBreaker: https://martinfowler.com/bliki/CircuitBreaker.html (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes — Liveness, Readiness and Startup Probes: https://kubernetes.io/docs/concepts/configuration/liveness-readiness-startup-probes/ (tekshirildi, 2026-11)
- MDN —
Function.prototype.call(): https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/JavaScript/Reference/Global_Objects/Function/call (tekshirildi, 2026-11) - Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11):
vazifalar-api4.3.0 va 4.3.1, lokal stack (PostgreSQL 18.6, Redis 8) — Redis va Postgres haqiqatan to'xtatildi, uch o'lchov (eski, breaker'siz, yakuniy). To'liq tekshiruv: tip, lint, build, Vitest 361 + 1, e2e 10/10. Formatlangan kod — tip, eslint vacheklov-zaxiratesti bilan qayta sinaldi. Model bloklari va mashq yechimlari — biz ishga tushirdik (2026-11-09).
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.