Mikroservislar: dekompozitsiya, ma'lumot egaligi va strangler naqshi
Qisqacha: Mikroservisni to'g'ri kesish uchun ikki savolga javob kerak: qaysi biznes imkoniyati bo'yicha bo'lamiz va har jadvalning egasi kim. Har xizmat o'z ma'lumotiga yagona egalik qiladi (database per service); boshqa xizmat unga faqat API yoki hodisa orqali tegadi. Bu darsda
vazifalar-apining 31 ta jadvalini o'lchaymiz: 21 tasining bitta egasi bor, lekin 3 tasiga bir nechta modul yozadi — ular har qanday ajratishda birinchi to'siq. Birinchi ajratish nomzodini raqam bilan tanlaymiz va uni strangler naqshi bilan qanday ko'chirishni rejalashtiramiz.
Bu darsda
- Xizmatlarni biznes imkoniyati bo'yicha bo'lish va texnik qatlam bo'yicha bo'lish farqini tushuntirasiz.
- Database per service va umumiy baza anti-naqshini loyiha o'lchovida ko'rasiz.
- Jadvallar egaligini o'lchab, ajratish nomzodini tanlaysiz.
- JOIN o'rniga API kompozitsiyasi va replikatsiya qilingan ko'rinishni solishtirasiz.
- Strangler naqshi, API versiyalash va servis shabloni bilan ko'chish rejasini tuzasiz.
Oldin bilishingiz kerak: Monolit, modular monolit, mikroservis: to'g'ri tanlov, DDD strategik: ubiquitous language, bounded context, Legacy kod va texnik qarz bilan ishlash, API versiyalash va deprecation.
1. Nega bu kerak?
Monolit, modular monolit, mikroservis darsida vazifalar-api modullarining import bog'liqligini o'lchadik: 45 ta qiymat jufti, 3 tasi ikki tomonlama. O'shanda bitta narsani ataylab qoldirdik: ma'lumot. Import grafi toza bo'lsa ham, ikki modul bitta jadvalga yozishi mumkin. Bu bog'liqlik kodda ko'rinmaydi — u bazada yashaydi.
Clean va Onion arxitektura darsida bunday holatni bitta misolda ko'rgan edik: muddat marshruti vazifalar jadvaliga to'g'ridan yozadi. Endi savol butun loyiha uchun: har jadvalga kim yozadi va kim o'qiydi?
Mikroservis amaliyotida eng qiyin qism — kod emas, ma'lumot. Kodni yangi repoga ko'chirish bir kunlik ish. Jadvalni ikki xizmat orasida bo'lish — haftalar: JOIN'lar, tranzaksiyalar, migratsiya, eski ma'lumot. Shuning uchun ajratish rejasi jadval o'lchovidan boshlanadi.
Hayotiy o'xshatish: kommunal kvartira. Har oilaning o'z xonasi bor — bu oson. Oshxona va hammom umumiy — muammo shu yerda. Bir oila boshqa uyga ko'chmoqchi bo'lsa, xonasini olib ketadi. Lekin oshxonadagi "uning javoni"ni ajratish uchun hamma qo'shnilar bilan kelishish kerak.
2. Qaysi chiziqdan kesish
2.1 Biznes imkoniyati bo'yicha
Biznes imkoniyati (business capability) — biznes nima qila olishi: "to'lov qabul qilish", "vazifalarni boshqarish", "xabar yuborish". U texnik qatlam emas va tashkiliy bo'lim ham emas. Xizmatlar shu chiziq bo'yicha kesilsa, har biri bitta biznes savolga javob beradi va mustaqil o'zgaradi.
Noto'g'ri kesishlar ham ko'p uchraydi:
| Kesish | Natijasi |
|---|---|
| texnik qatlam bo'yicha: "API xizmati", "baza xizmati" | har o'zgarish hamma xizmatga tegadi |
| ot bo'yicha: "foydalanuvchi xizmati" | hamma unga bog'liq, u hammaga bog'liq |
| juda mayda: har endpoint — xizmat | tarmoq chaqiruvlari bo'roni |
| biznes imkoniyati / bounded context | xizmat mustaqil o'zgaradi |
Ikkinchi qator alohida e'tiborga loyiq. "Foydalanuvchi xizmati" — eng ko'p uchraydigan xato. vazifalar-api o'lchovida auth ga 14 ta modul bog'liq edi va foydalanuvchilar jadvaliga uch modul yozadi. Bu tasodif emas: "foydalanuvchi" so'zi atrofida hamma narsa yig'iladi — sozlamalar, bildirishnoma tanlovi, ro'yxat versiyasi.
2.2 Bounded context bilan bog'lanish
DDD strategik darsidagi bounded context — kesish chizig'ining eng yaxshi nomzodi. Bitta kontekst — bitta til, bitta model, bitta egasi. jamoa uchun beshta kontekst: Kirish, Jamoalar, Ish, Billing, Bildirishnomalar. Agar bir kun ajratish kerak bo'lsa, xizmat chegaralari aynan shu chiziqlar bo'ladi.
Bitta kontekstni ikki xizmatga bo'lish deyarli doim xato: bitta model ikki joyda yashaydi va ikkalasi bir-biriga sinxron bog'lanadi. Teskarisi — bir nechta kontekst bitta xizmatda — normal: modular monolit aynan shunday.
Tekshirib ko'ring: Kimdir
jamoauchun shunday bo'linishni taklif qildi: "o'qish xizmati" (hammaGET) va "yozish xizmati" (hammaPOST,PUT,DELETE). Bu qaysi kesish turi va nima bo'ladi?
Javob
Bu texnik qatlam bo'yicha kesish. Har yangi xususiyat — masalan, taklif yuborish — ikkala xizmatga tegadi: biri yozadi, ikkinchisi o'qiydi. Ikkalasi bitta jadvalga bog'liq — umumiy baza. Mustaqil reliz yo'q. Bu CQRS emas (CQRS bitta kontekst ichida o'qish va yozish modellarini ajratadi, xizmatlarni emas).
3. Database per service
3.1 Qoida
Database per service (har xizmatga o'z ma'lumoti) — har xizmat o'z ma'lumotiga yagona egalik qiladi. Boshqa xizmat uning jadvaliga SQL bilan tegmaydi — na yozadi, na o'qiydi. Faqat API yoki hodisa orqali.
"O'z bazasi" har doim alohida server degani emas. Uch daraja bor:
| Daraja | Ajratish | Narxi |
|---|---|---|
| xususiy jadvallar | bitta baza, kelishuv bo'yicha | eng arzon, buzish oson |
| xizmatga alohida schema | bitta server, ruxsatlar bilan | o'rtacha |
| xizmatga alohida baza | alohida server yoki klaster | eng qimmat, eng kuchli |
Ikkinchi daraja ko'pincha eng yaxshi muvozanat: Postgres rollari bilan har xizmat faqat o'z schema'siga kira oladi. Zaxira, monitoring va yangilash esa bitta server uchun bir marta qilinadi. Uchinchi daraja haqiqiy mustaqil masshtab beradi. Lekin unda har bazaga alohida zaxira, alohida tiklash mashqi va alohida navbatchi kerak bo'ladi. vazifalar-api da bunday rol mexanizmi allaqachon bor — vazifalar_api roli va RLS (Row Level Security). Uni schema darajasiga kengaytirish — kichik qadam.
3.2 Umumiy baza anti-naqshi
Umumiy baza (shared database) — bir nechta xizmat bitta jadvalga to'g'ridan yozadi. Bu mikroservislarning eng ko'p uchraydigan anti-naqshi. Nega yomon?
- Sxema o'zgarishi hamma xizmatni sindiradi: ustun nomini o'zgartirish — besh repo, besh deploy, bir vaqtda.
- Invariant hech kimniki emas: ikki xizmat bir qatorni har xil qoida bilan yozadi.
- Qulf va yuk aralashadi: bitta xizmatning og'ir so'rovi boshqasining jadvalini qulflaydi.
Bu — taqsimlangan monolitning ma'lumot shakli. Kod alohida, lekin baza bitta va hamma unga bog'liq.
3.3 Schema darajasida ajratish
Ikkinchi daraja Postgres'da qanday ko'rinadi? Har xizmatga o'z schema'si va o'z roli (sxema, sinalmagan):
CREATE SCHEMA webhook;
CREATE ROLE webhook_xizmat LOGIN;
GRANT USAGE ON SCHEMA webhook TO webhook_xizmat;
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE
ON ALL TABLES IN SCHEMA webhook TO webhook_xizmat;
-- public schema'ga hech qanday huquq berilmaydiEndi webhook xizmati public.vazifalar ni o'qishga urinsa, baza permission denied xatosini qaytaradi. Kelishuv emas, vosita. Bu Coupling, cohesion va modul chegaralari darsidagi ESLint qoidasining ma'lumotdagi o'xshashi: chegara buzilishi jim o'tmaydi.
Bu daraja yana bitta foyda beradi: ajratishni monolit ichida sinab ko'rish mumkin. Modullar hali bitta jarayonda, lekin har biri o'z roli bilan ulanadi. Agar hech narsa sinmasa — keyinroq schema'ni alohida serverga ko'chirish texnik ish bo'ladi, arxitektura emas.
3.4 Qachon kerak emas
Database per service — xizmatlar haqiqatan alohida bo'lgandagi qoida. Bitta jarayonli modular monolitda uni to'liq qo'llash ko'pincha ortiqcha. Sabab oddiy: bitta bazadagi ikki modul bitta tranzaksiyada ishlay oladi. Ularni API orqali gaplashtirsangiz, bu imkoniyatni o'z qo'lingiz bilan yo'qotasiz va saga yozishga majbur bo'lasiz.
Shuning uchun monolitda o'rtacha yo'l yaxshi ishlaydi: har jadvalning bitta yozuvchi egasi bo'lsin, boshqa modullar o'qisa ham, yozish faqat egasining funksiyasi orqali. Bu keyingi bo'limdagi o'lchov tekshiradigan narsa. Alohida schema va rollar esa ajratish rejasi aniq bo'lgandagina qo'shiladi.
4. O'lchov: vazifalar-api jadvallari kimniki
4.1 Usul
Kichik skript yozdik (paketsiz, faqat node:fs). U har .ts fayldagi satr literallaridan SQL'ni topadi va ikki xil murojaatni ajratadi: INSERT INTO, UPDATE, DELETE FROM — yozish; FROM, JOIN — o'qish. Modul — src/ dagi birinchi daraja papka. Izohlar olib tashlanadi, aks holda izohdagi jadval nomi ham sanalardi.
4.2 Natija
Skript vazifalar-api 4.4.0 ga ishga tushirildi (biz ishga tushirdik, Node 24.21.0). Chiqishdan bo'lak:
jadvallar (SQL matnida uchragan): 31
bir nechta modul YOZADIGAN jadvallar: 3
foydalanuvchilar: yozadi — auth, email, vazifalar
telegram_ulanishlar: yozadi — bildirishnoma, telegram
vazifalar: yozadi — navbat, telegram, vazifalar
bitta egasi bor, lekin boshqa modul O'QIYDIGAN jadvallar: 1
vazifa_hodisalari: egasi — ai; o'qiydi — statistika
faqat bitta modul tegadigan jadvallar: 21
yozuvchisi SQL matnida topilmagan: 6Har qatordagi "faqat o'qiydi" ro'yxatini qisqartirdik (to'liq chiqish mashq papkasida).
- bitta modul tegadi21 jadval
- yozuvchi topilmadi6 jadval
- bir nechta modul yozadi3 jadval
- egasi bor, begona o'qiydi1 jadval
Manba: Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11-09): vazifalar-api 4.4.0 src/ dagi SQL satrlari, regex bilan (dinamik SQL va Prisma klienti hisobga olinmagan); Node 24.21.0
Ko'pchilik jadvallar — chap ustun — allaqachon bitta modulniki. To'siq — o'ngdagi kichik ustunlar.
4.3 Natijani halol o'qish
Skript taxminiy, va buni aniq aytish kerak:
- Prisma klienti hisobga olinmadi.
prisma-ombor.tsSQL yozmaydi, Prisma metodlarini chaqiradi. U hamvazifalarmoduli ichida, shuning uchun natija o'zgarmaydi — lekin umumiy holatda bu bo'shliq. - 6 ta jadvalning yozuvchisi topilmadi. Ularning ko'pi trigger yoki SQL funksiyasi orqali yoziladi (
teglar,vazifa_teglari— vazifa matnidan trigger to'ldiradi) yoki xizmat jadvali (_prisma_migrations,vazifalar_id_seq). Trigger — ham ma'lumot bog'liqligi, lekin baza ichida. - Kutganimiz boshqacha edi. Biz
outboxjadvaliga ko'p modul yozadi deb kutgan edik: vazifalar, navbat, Telegram hodisa yozadi. Natija — bitta yozuvchi. Sabab: hammanavbat/outbox.tsdagihodisaYozfunksiyasini chaqiradi. SQL bitta joyda — ochiq API orqali. Bu egalikning to'g'ri shakli: jadvalga bitta modul yozadi, qolganlar uning funksiyasini chaqiradi.
4.4 Uch to'siq
foydalanuvchilar — uch yozuvchi. auth — o'z jadvali (email, parol, bloklash). email — xatlardan "obunadan chiqish" bosilganda foydalanuvchining bildirishnoma sozlamasini jsonb_set bilan o'zgartiradi. vazifalar — har yozuvda ro'yxat versiyasini (vazifalar_versiyasi) oshiradi va foydalanuvchi qatorini FOR UPDATE bilan qulflaydi.
Oxirgisi eng qiziq. DDD taktik darsida ko'rdik: bu qulf — vazifalar aggregate'ining ildizi. Ya'ni vazifalar aggregate'ining ildizi boshqa kontekstning jadvalida yashaydi. Monolitda bu qulay: bitta tranzaksiya. Ajratish kuni esa vazifalar xizmati auth xizmatining qatorini qulflay olmaydi.
vazifalar — uch yozuvchi. navbat va telegram vazifaning muddatini to'g'ridan yozadi. Bu Clean va Onion arxitektura darsidagi aylanma yo'l.
telegram_ulanishlar — telegram ulanishni yaratadi, bildirishnoma esa xabar yetkazilmasa ulanishni o'chiradi (faol = false).
Tekshirib ko'ring:
foydalanuvchilarjadvaliga yozadi. Ma'lumot qaysi kontekstga tegishli va qayerda saqlanishi kerak edi?
Javob
"Qaysi kanal orqali xabar olaman" — bildirishnomalar kontekstining ma'lumoti, kirish (auth) kontekstiniki emas. U foydalanuvchilar.sozlamalar JSON ustunida saqlangani — tarixiy qulaylik: jadval allaqachon bor edi. To'g'ri joy — bildirishnomalar modulining o'z jadvali (masalan, bildirishnoma_sozlamalari(foydalanuvchi_id, kanal, yoqilgan)). Shunda email ham, bildirishnoma ham auth jadvaliga tegmaydi.
4.5 Ildizni o'z jadvaliga ko'chirish
Eng og'ir to'siq — vazifalar aggregate'ining ildizi foydalanuvchilar qatorida. Uni qanday yechish mumkin? Ildiz uchun vazifalar modulining o'z jadvali kerak: bitta egasi — bitta qator, ro'yxat versiyasi bilan. Taxminiy ko'rinish (sxema, sinalmagan):
royxatlar(egasi_id bigint PRIMARY KEY, versiya int NOT NULL)
#yoz: SELECT 1 FROM royxatlar WHERE egasi_id = $1 FOR UPDATE
oshir: UPDATE royxatlar SET versiya = versiya + 1 WHERE egasi_id = $1Qulf tartibi o'zgarmaydi: avval ildiz, keyin vazifalar. Faqat ildiz endi vazifalar ning jadvalida. foydalanuvchilar.vazifalar_versiyasi ustuni bir reliz davomida ikkalasiga yoziladi (eski kod uchun), keyin o'chiriladi — bu Xavfli migratsiyalar va qulflar dagi expand va contract usuli.
Bu o'zgarish monolit ichida ham foydali: auth jadvali endi vazifalar yozuvlari paytida qulflanmaydi. Ya'ni ajratishga tayyorlik ishining ko'p qismi ajratishning o'zisiz ham kodni yaxshilaydi. Bu loyihaga kiritilmadi: dars faqat rejani ko'rsatadi, o'lchov yo'q.
navbat va telegram dagi muddat yozuvlari uchun yechim oddiyroq: ular vazifalar modulining ochiq funksiyasini (masalan, muddatQoy(egasi, id, muddat)) chaqirsin. SQL bitta joyda qoladi — xuddi outbox'dagi hodisaYoz kabi.
5. Ajratish nomzodini tanlash
5.1 Model
Endi savol: agar bitta modulni ajratish kerak bo'lsa, qaysi biri eng arzon? Ikki o'lchovni birlashtiramiz: import (oldingi dars) va jadvallar (bu dars). Ma'lumot — o'lchovlardan bo'lak:
// [jadval, yozuvchilar, faqat o'quvchilar]
const jadvallar = [
["foydalanuvchilar", ["auth", "email", "vazifalar"],
["bildirishnoma", "telegram"]],
["vazifalar", ["navbat", "telegram", "vazifalar"],
["ai", "fayl"]],
["vazifa_hodisalari", ["ai"], ["statistika"]],
["webhook_obunalari", ["webhook"], []],
["webhook_yetkazishlar", ["webhook"], []],
];
// modulga qiymat bo'yicha bog'liq modullar (import o'lchovi)
const kiruvchi = { vazifalar: 3, webhook: 1, ai: 0 };
// ikki tomonlama qiymat juftlari
const ikki = { vazifalar: 1, webhook: 0, ai: 0 };
function tosiqlar(m) {
const t = [];
for (const [nom, yoz, oqi] of jadvallar) {
const tegadi = yoz.includes(m) || oqi.includes(m);
if (!tegadi) continue;
const begona = [...yoz, ...oqi].filter((x) => x !== m);
if (begona.length > 0) t.push(`${nom} (${begona.join(", ")})`);
}
return t;
}
for (const m of ["vazifalar", "webhook", "ai"]) {
const t = tosiqlar(m);
console.log(`${m}: jadval to'siqlari ${t.length}, ` +
`kiruvchi ${kiruvchi[m]}, ikki tomonlama ${ikki[m]}`);
for (const x of t) console.log(` ${x}`);
}Konsolda:
vazifalar: jadval to'siqlari 2, kiruvchi 3, ikki tomonlama 1
foydalanuvchilar (auth, email, bildirishnoma, telegram)
vazifalar (navbat, telegram, ai, fayl)
webhook: jadval to'siqlari 0, kiruvchi 1, ikki tomonlama 0
ai: jadval to'siqlari 2, kiruvchi 0, ikki tomonlama 0
vazifalar (navbat, telegram, vazifalar, fayl)
vazifa_hodisalari (statistika)5.2 O'qish
vazifalar — eng qimmat: ikki jadval to'sig'i, uch modul unga bog'liq, bitta ikki tomonlama juft. Uni ajratish — butun loyihani qayta tuzish. Bu kutilgan: u core kontekst, hamma narsaning markazi.
ai — import bo'yicha erkin (unga hech kim qiymat bo'yicha bog'liq emas), lekin ikki jadval to'sig'i bor. U vazifalarni to'g'ridan bazadan o'qiydi va statistika uning hodisa jadvalini o'qiydi. Ajratish uchun ai ga vazifalar API'si kerak bo'ladi.
webhook — nol to'siq. Jadvallari faqat o'ziniki, unga bitta modul bog'liq (navbat — yetkazish ishini chaqiradi), ikki tomonlama juft yo'q. Bundan tashqari u tabiiy asinxron chegarada turadi: hodisalar outbox'dan keladi. Agar vazifalar-api dan bitta xizmat ajratilsa — birinchi nomzod shu.
Model soddalashtirilgan: kiruvchi va ikki qiymatlari import o'lchovidan qo'lda ko'chirildi, jadvallar ro'yxati to'liq emas. Lekin usul to'g'ri: ikki o'lchov, kod va ma'lumot, birgalikda.
6. JOIN o'rniga nima
Xizmatlar ajralgach, ikki jadvalni bitta so'rovda birlashtirib bo'lmaydi: ular boshqa bazalarda. Ikki asosiy yo'l bor.
6.1 API kompozitsiyasi
API kompozitsiyasi (API composition) — chaqiruvchi ikki xizmatdan alohida so'raydi va natijani xotirada birlashtiradi. Masalan, "vazifalar va ularning egalari ismi": vazifalar xizmatidan ro'yxat, keyin foydalanuvchilar xizmatidan ismlar.
Tuzog'i — N+1 chaqiruv: har vazifa uchun alohida foydalanuvchi so'rovi. 50 vazifa — 51 tarmoq chaqiruvi. Yechim — bitta ommaviy so'rov: GET /foydalanuvchilar?id=1,2,3. Bu 2-mashqda.
Narxi: kechikish qo'shiladi va bir xizmat ishlamasa, natija to'liq emas. Afzalligi: ma'lumot doim yangi.
6.2 Replikatsiya qilingan ko'rinish
Replikatsiya qilingan ko'rinish — xizmat boshqa xizmatning hodisalarini tinglaydi va o'ziga kerakli maydonlarning nusxasini saqlaydi. Masalan, vazifalar xizmati foydalanuvchi.ismi_ozgardi hodisasini tinglab, o'z jadvalida egasi_ismi ustunini yangilaydi.
Afzalligi: o'qish tez, boshqa xizmat ishlamasa ham ishlaydi. Narxi: nusxa darhol yangilanmaydi. Ism o'zgargandan keyin bir necha soniya eski ism ko'rinadi. Bu — oxir-oqibat izchillik (eventual consistency): ma'lumot oxir-oqibat bir xil bo'ladi, lekin har lahzada emas. Hodisalarni yo'qotmasdan yetkazish uchun outbox kerak (Transactional outbox naqshi).
Qaysi birini tanlash — biznes savoli: "foydalanuvchi ismi 5 soniya eski bo'lsa, kimdir zarar ko'radimi?" Vazifalar ro'yxatida — yo'q. To'lov summasida — ha.
6.3 Tranzaksiya chegarasi siljiydi
JOIN bilan birga yana bir narsa yo'qoladi — umumiy tranzaksiya. Hozir vazifalar yozuvi va outbox hodisasi bitta tranzaksiyada. Webhook ajralgach ham bu o'zgarmaydi: hodisa vazifalar bazasining outbox'iga yoziladi, webhook xizmati uni navbatdan oladi. Tranzaksiya chegarasi aggregate bilan birga qoladi — bu yaxshi kesish belgisi.
Lekin agar kesish chizig'i aggregate ichidan o'tsa — masalan, vazifa va uning ildizi ikki xil xizmatda — bitta tranzaksiya ikki bazaga bo'linadi. Bunday holatda saga kerak bo'ladi (Saga: taqsimlangan tranzaksiyalar). Qoida oddiy: kesish chizig'i aggregate'lar orasidan o'tsin, ularning ichidan emas.
7. Strangler naqshi bilan ko'chish
7.1 Usul
Legacy kod va texnik qarz bilan ishlash darsida strangler naqshini ko'rgansiz: yangi tizim eskisini asta-sekin o'rab oladi, hech bir kun "tizim yo'q" bo'lmaydi. Mikroservis ajratishda u shunday ishlaydi:
flowchart LR
M["mijoz"] --> N["nginx"]
N -- "/v1/webhooklar" --> W["webhook xizmati"]
N -- "qolgan /v1" --> A["vazifalar-api"]
A -- "outbox hodisalari" --> Q[("navbat")]
Q --> W
W --> DB1[("webhook jadvallari")]
A --> DB2[("asosiy baza")]Teskari proksi (nginx) /v1/webhooklar yo'lini yangi xizmatga, qolganini eski API'ga yuboradi. Hodisalar outbox orqali navbatga, navbatdan yangi xizmatga keladi. Mijoz hech narsani sezmaydi: manzil va javob shakli o'sha.
7.2 webhook uchun reja
Bu reja sinalmagan — u dizayn mashqi. Qadamlar:
- Chegarani tekshirish. Jadval to'siqlari — 0, ikki tomonlama — 0 (o'lchandi).
- Hodisa shartnomasi.
vazifa.yaratildiva boshqalar — allaqachon webhook orqali tashqariga chiqadigan e'lon qilingan til. Yangi xizmat ularni navbatdan o'qiydi. - Jadvallarni ko'chirish.
webhook_obunalarivawebhook_yetkazishlar— yangi schema'ga. Ularga faqat yangi xizmat kiradi. - Marshrutni almashtirish. nginx'da
/v1/webhooklar— yangi xizmatga. Avval kichik ulush bilan (3-mashq), keyin to'liq. - Eski kodni o'chirish. Bir necha hafta ikkalasi ham turadi; xatolar 0 bo'lsa — eski modul o'chiriladi.
Har qadam alohida chiqariladi va orqaga qaytariladi. Bu strangler'ning asosiy foydasi: xavf kichik bo'laklarga bo'linadi.
Rejada bitta kod bog'liqligi qoladi: navbat → webhook: yetkazishIshi. Hozir navbat ishchisi webhook modulidagi funksiyani to'g'ridan chaqiradi. Ajratilgach bu import yo'qoladi: yangi xizmat yetkazish ishlarini o'z navbatidan o'zi oladi. Ya'ni yagona kiruvchi bog'liqlik — hodisa oqimi, funksiya chaqiruvi emas.
Tekshirib ko'ring: Ko'chishning 4-qadamida ulush 25 %. Shu paytda Ali yangi xizmatda obuna yaratdi. Ertasi kuni ulush 0 ga qaytarildi (xato topildi). Alining obunasi qayerda va u eski API'da ko'rinadimi?
Javob
Agar 3-qadamda jadvallar yangi schema'ga ko'chgan va eski API ham ularni o'qiydigan bo'lsa — ko'rinadi. Agar har tomon o'z nusxasiga yozsa — yo'q: obuna yangi xizmatning bazasida qoladi. Shuning uchun orqaga qaytariladigan ko'chishda ma'lumot bitta joyda bo'lishi kerak: marshrut almashadi, jadval esa ikkala tomon uchun umumiy, toki eski kod o'chirilguncha. Bu umumiy bazaning vaqtinchalik, ongli shakli — muddati yozilgan holda.
7.3 API versiyalash
Ko'chish paytida tashqi shartnoma o'zgarmasligi kerak. vazifalar-api marshrutlari allaqachon /v1 prefiksli (API versiyalash va deprecation). Yangi xizmat aynan /v1 shaklini takrorlaydi. Agar xizmat ajralgach shakl o'zgarishi kerak bo'lsa — /v2 ochiladi, /v1 esa Deprecation va Sunset sarlavhalari bilan muddatgacha ishlaydi.
Ichki shartnomalar (xizmatlararo) ham versiyalanadi: hodisa mazmuniga yangi maydon qo'shish — xavfsiz, maydonni olib tashlash yoki nomini o'zgartirish — yangi hodisa versiyasi.
8. Servis shabloni
Har yangi xizmat bir xil "kiyim" bilan tug'ilishi kerak. Aks holda beshinchi xizmatda log formati boshqa, health check yo'q, metrika yo'q. Servis shabloni (service template yoki service chassis) — yangi xizmat boshlanadigan tayyor asos.
vazifalar-api 33–35-qismlardan keyin shunday shablonning o'zi:
| Element | vazifalar-api da |
|---|---|
| sozlama | config.ts — Zod bilan, production'da majburiy sirlar |
| salomatlik | /health/live, /health/ready (keshsiz) |
| log | JSON log, har qatorda sorovId |
| kuzatuv | OpenTelemetry, metrikalar |
| to'xtash | signalda yumshoq yopilish (yopish.ts) |
| yetkazish | Dockerfile, CI, deploy skripti |
Yangi webhook xizmati shu ro'yxatni noldan yozmaydi — nusxa oladi. Ko'p xizmatli kompaniyalarda bu shablon alohida repo yoki generator bo'ladi. Shablon — mikroservis narxining bir qismini kamaytirishning eng arzon yo'li.
Loyiha qadami. vazifalar-api kodi bu darsda o'zgarmaydi. jamoa dizayn hujjatining kontekstlar jadvalida "ma'lumot egasi (jadvallar)" ustuni bor — uni har yangi jadval uchun to'ldiring. O'lchov skriptini o'z loyihangizda vaqti-vaqti bilan yurgizing: "bir nechta modul yozadigan jadvallar" qatori jamoa da 0 bo'lib qolishi kerak. Agar biror jadvalga ikkinchi yozuvchi paydo bo'lsa — bu kod ko'rib chiqishda to'xtash va savol berish uchun signal.
9. Ko'p uchraydigan xatolar
9.1 Avval kod, keyin ma'lumot
Kodni yangi repoga ko'chirib, baza umumiy qolsa — taqsimlangan monolit. Ma'lumot egaligi rejasi birinchi bo'lsin.
9.2 "Foydalanuvchi xizmati"
Ot atrofida qurilgan xizmat hamma narsani yig'adi. foydalanuvchilar jadvaliga uch modul yozishi — shu xavfning kichik ko'rinishi.
9.3 Har xizmatda boshqa jadvalni o'qish
"Faqat o'qiyapmiz" — ham bog'liqlik. Ustun o'zgarsa, o'quvchi ham sinadi. O'qish ham API yoki ko'rinish orqali.
9.4 N+1 tarmoq chaqiruvi
API kompozitsiyasida har qator uchun alohida so'rov. Ommaviy so'rov yozing.
9.5 Oxir-oqibat izchillikni yashirish
Nusxa kechikib yangilanadi — buni mahsulot jamoasi bilishi kerak. "Ism o'zgardi, lekin ro'yxatda eskisi" — xato emas, dizayn. Lekin u yozilmagan bo'lsa, xato deb bildiriladi.
9.6 Hamma ma'lumotni birdan ko'chirish
Jadvallar, marshrut va kod bitta katta relizda ko'chsa, xato bo'lganda orqaga qaytish deyarli imkonsiz. Strangler qadamlari alohida: avval schema, keyin hodisalar, keyin marshrut ulushi, oxirida eski kod.
10. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/36/17-mikroservis-dekompozitsiya/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik). Darsdagi o'lchov skripti ham shu papkada: olchov/jadvallar.mjs — uni o'z loyihangizning src/ papkasiga ishga tushiring.
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Har xizmat o'z ma'lumotiga yagona egalik qiladi — database per
- Bir nechta xizmat bitta jadvalga yozadi — umumiy anti-naqshi
- Yangi tizim eskisini asta-sekin o'rab oladigan ko'chish usuli — naqshi
- Ma'lumot nusxasi darhol emas, oxir-oqibat bir xil bo'ladi — oxir-oqibat
vazifalar-apida bir nechta modul yozadigan jadvallar soni —
Yechim
- service — xususiy jadvallar, alohida schema yoki alohida baza.
- baza — shared database.
- strangler — Martin Fowler, 2004.
- izchillik — eventual consistency.
- 3 —
foydalanuvchilar,vazifalar,telegram_ulanishlar.
2-mashq (o'rta): API kompozitsiyasi va N+1
Ikki "xizmat" berilgan: vazifalar va foydalanuvchilar (xotiradagi massivlar). Har chaqiruv hisoblagichni oshiradi. Ikki funksiya yozing: sodda() — har vazifa uchun foydalanuvchini alohida so'raydi; ommaviy() — kerakli id'larni yig'ib, bitta chaqiruv bilan oladi. Ikkalasi ham ["matn — ism", …] qaytarsin. Natijalar va chaqiruvlar sonini chiqaring.
Ishora: takrorsiz id'lar — new Set (Set); id → ism xaritasi — new Map (Map).
Yechim
let chaqiruv = 0;
const vazifalar = [
{ matn: "Non olish", egasi: 1 }, { matn: "Dars", egasi: 2 },
{ matn: "Sport", egasi: 1 }, { matn: "Kitob", egasi: 3 },
];
const odamlar = [
{ id: 1, ism: "Ali" }, { id: 2, ism: "Malika" },
{ id: 3, ism: "Jasur" },
];
const xizmat = {
vazifalar() { chaqiruv++; return vazifalar; },
bitta(id) { chaqiruv++; return odamlar.find((o) => o.id === id); },
kopi(idlar) {
chaqiruv++;
return odamlar.filter((o) => idlar.includes(o.id));
},
};
function sodda() {
return xizmat.vazifalar().map((v) =>
`${v.matn} — ${xizmat.bitta(v.egasi).ism}`);
}
function ommaviy() {
const v = xizmat.vazifalar();
const idlar = [...new Set(v.map((x) => x.egasi))];
const ism = new Map(xizmat.kopi(idlar).map((o) => [o.id, o.ism]));
return v.map((x) => `${x.matn} — ${ism.get(x.egasi)}`);
}
for (const f of [sodda, ommaviy]) {
chaqiruv = 0;
const natija = f();
console.log(`${f.name}: ${chaqiruv} chaqiruv`);
console.log(` ${natija.join("; ")}`);
}Konsolda:
sodda: 5 chaqiruv
Non olish — Ali; Dars — Malika; Sport — Ali; Kitob — Jasur
ommaviy: 2 chaqiruv
Non olish — Ali; Dars — Malika; Sport — Ali; Kitob — JasurNatija bir xil, chaqiruvlar soni — 5 ga qarshi 2. To'rt vazifada farq kichik ko'rinadi, lekin sodda da chaqiruvlar soni vazifalar soniga teng o'sadi: 100 vazifa — 101 chaqiruv. ommaviy da esa doim 2. Ali ikki marta uchradi, lekin Set uni bir marta so'radi. Monolitda bu farq JOIN ichida yashirin edi — mikroservisda u tarmoq bo'ylab ko'rinadi. f.name — funksiyaning nomi.
3-mashq (qiyin): strangler marshrutlagichi
Teskari proksi modelini yozing. MARSHRUT jadvali: yo'l prefiksi → xizmat va yangi xizmatga yuboriladigan ulush (foiz). yonalt(yol, foydalanuvchi) eng uzun mos prefiksni tanlasin. Ulush 100 dan kam bo'lsa, foydalanuvchi id'sidan barqaror guruh raqamini (0–99) hisoblang: guruh raqami ulushdan kichik — yangi xizmat, aks holda eski API. Bir foydalanuvchi har doim bir xil tomonga tushsin. Yo'llar va foydalanuvchilar bilan sinang, oxirida yangi xizmatga tushganlar sonini chiqaring.
Ishora: guruh raqami uchun oddiy xesh — belgilar kodlari yig'indisi % 100 (charCodeAt). Eng uzun prefiks — mos keladiganlarni uzunlik bo'yicha tartiblab, birinchisi.
Yechim
const MARSHRUT = [
{ prefiks: "/v1/", xizmat: "vazifalar-api", ulush: 0 },
{ prefiks: "/v1/webhooklar", xizmat: "webhook", ulush: 25 },
];
function guruh(id) {
let s = 0;
for (const b of id) s += b.charCodeAt(0);
return s % 100;
}
function yonalt(yol, foydalanuvchi) {
const mos = MARSHRUT
.filter((m) => yol.startsWith(m.prefiks))
.toSorted((a, b) => b.prefiks.length - a.prefiks.length)[0];
if (!mos || mos.ulush === 0) return "vazifalar-api";
const yangimi = guruh(foydalanuvchi) < mos.ulush;
return yangimi ? mos.xizmat : "vazifalar-api";
}
const sorovlar = [
["/v1/webhooklar", "ali"], ["/v1/webhooklar", "malika"],
["/v1/webhooklar", "jasur"], ["/v1/webhooklar/7", "ali"],
["/v1/vazifalar", "ali"], ["/v1/webhooklar", "ali"],
];
let yangi = 0;
for (const [yol, f] of sorovlar) {
const x = yonalt(yol, f);
if (x === "webhook") yangi++;
console.log(`${yol} ${f} (${guruh(f)}) → ${x}`);
}
console.log(`yangi xizmatga: ${yangi} / ${sorovlar.length}`);Konsolda:
/v1/webhooklar ali (10) → webhook
/v1/webhooklar malika (23) → webhook
/v1/webhooklar jasur (49) → vazifalar-api
/v1/webhooklar/7 ali (10) → webhook
/v1/vazifalar ali (10) → vazifalar-api
/v1/webhooklar ali (10) → webhook
yangi xizmatga: 4 / 6Ulush 25 %: guruh raqami 25 dan kichik foydalanuvchilar (Ali — 10, Malika — 23) yangi xizmatga tushdi, Jasur (49) — eski API'ga. Ali uch marta so'radi va uch marta ham yangi xizmatga tushdi: guruh raqami id'dan hisoblanadi, tasodifdan emas. Bu muhim — bitta foydalanuvchi ikki xil xizmat orasida "sakrab" yursa, uning obunalari goh ko'rinadi, goh yo'q. /v1/webhooklar/7 ham yangi xizmatga ketdi: eng uzun mos prefiks — /v1/webhooklar. /v1/vazifalar esa faqat /v1/ ga mos — eski API. Ulushni 25 dan 100 ga oshirish — strangler'ning oxirgi qadami. Haqiqiy proksida xesh sifatliroq bo'ladi (masalan, nginx split_clients MurmurHash2 ishlatadi); yig'indi xeshi faqat model uchun.
11. Real ishda
- Ajratish loyihalari deyarli doim ma'lumot bilan boshlanadi: "har jadvalning egasi kim?" jadvali va "kim kimning jadvalini o'qiydi" ro'yxati. Skriptimiz kabi oddiy vosita birinchi kunda xaritani beradi.
- Banklar va to'lov tizimlarida umumiy baza o'nlab yillik meros bo'ladi. U yerda strangler naqshi va CDC (Change Data Capture — bazadagi o'zgarishlarni hodisaga aylantirish) bilan yillar davomida asta-sekin ajratiladi.
- Kichik jamoalarda to'g'ri qadam ko'pincha ajratish emas, balki modular monolit ichida jadval egaligini tartibga keltirish:
foydalanuvchilarga uchta yozuvchi o'rniga bitta. - Intervyu savollari: "Database per service nima va qanday amalga oshiriladi?", "Xizmatlar ajralgach JOIN'ni nima almashtiradi?", "Strangler naqshi qanday ishlaydi?". O'z loyihangizdan "31 jadvaldan 3 tasi to'siq" kabi raqam keltiring.
Xulosa
- Xizmatlarni biznes imkoniyati va bounded context bo'yicha keting; texnik qatlam va ot ("foydalanuvchi xizmati") bo'yicha emas.
- Database per service: har jadvalning yagona egasi; ajratish darajasi — xususiy jadvallar, alohida schema yoki alohida baza.
vazifalar-apio'lchovi: 31 jadval, 21 tasi bitta modulniki, 3 tasiga bir nechta modul yozadi —foydalanuvchilar,vazifalar,telegram_ulanishlar; vazifalar aggregate ildizi auth jadvalida.- Birinchi ajratish nomzodi —
webhook: jadval to'sig'i 0, ikki tomonlama juft 0, asinxron chegara;vazifalar— eng qimmat. - Kesish chizig'i aggregate'lar orasidan o'tsin, ichidan emas. Shunda tranzaksiya va outbox hodisasi bitta xizmatda qoladi, saga kerak bo'lmaydi.
vazifalaruchun birinchi qadam — ildiznifoydalanuvchilarjadvalidan o'z jadvaliga ko'chirish. Bu monolit ichida ham foyda beradi:authjadvali vazifalar yozuvlarida qulflanmaydi, ajratishga tayyorlik esa ajratishning o'zisiz boshlanadi. - JOIN o'rniga — API kompozitsiyasi (ommaviy so'rov, N+1 emas) yoki hodisalar bilan nusxa (oxir-oqibat izchillik); ko'chish — strangler naqshi,
/v1shartnomasi va servis shabloni bilan.
Keyingi dars: Servislararo aloqa: sinxron va asinxron — HTTP va navbat orqali aloqani o'lchaymiz: qabul qiluvchi o'chiq bo'lsa nima bo'ladi va xabarlar qanday yo'qolmaydi.
Manbalar
- Chris Richardson — Database per service: https://microservices.io/patterns/data/database-per-service.html (tekshirildi, 2026-11: uch daraja — private tables, schema, alohida server)
- Chris Richardson — Decompose by business capability: https://microservices.io/patterns/decomposition/decompose-by-business-capability.html (tekshirildi, 2026-11)
- Martin Fowler — StranglerFigApplication (2004, 2024 da qayta yozilgan): https://martinfowler.com/bliki/StranglerFigApplication.html (tekshirildi, 2026-11)
- Sam Newman — Monolith to Microservices (O'Reilly, 2019) — ma'lumotni bo'lish naqshlari
- nginx —
ngx_http_split_clients_module: https://nginx.org/en/docs/http/ngx_http_split_clients_module.html (tekshirildi, 2026-11: MurmurHash2) - Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11):
vazifalar-api4.4.0 jadvallar egaligi — skriptolchov/jadvallar.mjs(biz ishga tushirdik, Node 24.21.0; regex asosida, Prisma va triggerlar hisobga olinmagan). Mashq yechimlari — biz ishga tushirdik (2026-11-09).
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.