Telegram Mini App capstone: do'kon Telegram ichida — initData, sessiya, tema va MainButton
Qisqacha: Mini App — Telegram ichida ochiladigan veb-sahifa.
bozorda u do'konning o'zi: katalog, savat, MainButton bilan buyurtma. Foydalanuvchini Telegram tanishtiradi: sahifainitDatasatrini serverga yuboradi, server HMAC imzosini bot tokeni bilan tekshiradi va 7 kunlik sessiya tokenini beradi. Telegram'dan tashqarida sahifa mehmon rejimida ishlaydi. Kanon kodini o'qib, bittainitDatani uchta tekshiruvchida — 29-qism moduli,bozorva kutubxona — sinadik: ular uch xil javob berdi. Qayta yozilgan kod 29-qismdagi ikkita tekshiruvni yo'qotgan. Haqiqiy Telegram mijozida ochish kursda sinalmagan.
Bu darsda
- Mini App talablarini yozasiz: mehmon va kirgan foydalanuvchi, tema, buyurtma tugmasi.
- Kirish usulini tanlaysiz: har so'rovda
initDatayoki bir marta tekshirib, o'z sessiyangiz. - Server tomonda
initDatani tekshirasiz va Bearer token berasiz (cookie emas — sababi bilan). - Sahifani Telegram ichida ochiladigan qilib CSP bilan cheklaysiz.
- Bir xil
initDatani uchta tekshiruvchida o'lchab, qayta yozish qanday tekshiruvni yo'qotganini topasiz.
Oldin bilishingiz kerak: Telegram bot capstone, Telegram Mini Apps II: auth, to'lov va production, Telegram Mini App backendi va Stars, Telegram Login va Mini App initData tekshiruvi, Yaxlitlik (A08).
1. Nega bu kerak?
Oldingi darsdagi bot "buyurtmam qayerda?" savoliga javob beradi. Lekin bot orqali xarid qilish noqulay: har mahsulot uchun buyruq, har miqdor uchun tugma. Mini App esa oddiy veb-sahifa: ro'yxat, rasm, savat. Farqi shundaki, u Telegram ichida ochiladi va foydalanuvchi parol yozmaydi — Telegram uni allaqachon taniydi.
initData imzosini 21-qismda (frontend) va 29-qismda (backend) yozgansiz. Algoritm o'sha. Bu darsdagi yangi narsa — uni butun do'kon oqimiga ulash: mehmon savati, kirish, sessiya, buyurtma, Telegram tashqarisidagi rejim va sahifa xavfsizligi.
Hayotiy o'xshatish: savdo markazidagi do'kon. Markaz qorovuli (Telegram) kirganlarni tanigan. Do'kon sotuvchisi qorovul bergan muhrli talonni tekshiradi (imzo), keyin o'z kartasini beradi (sessiya tokeni). Muhrni o'zi yasagan odam — soxta talon. Kecha berilgan talon bugun ham ishlaydimi — mana shu savolga uch xil kod uch xil javob berdi.
2. Talab
| Hikoya | Mezon | Natija |
|---|---|---|
| Do'konni ko'raman | Telegram'dan tashqarida ochildi | mehmon rejimi: katalog, savat |
| Telegram'da ochaman | to'g'ri imzoli initData |
"Salom, Malika!", sessiya tokeni |
soxta yoki o'zgartirilgan initData |
401 initdata |
|
| Savat yig'aman | "+" tugmasi | savat yangilanadi, jami so'mda |
| Buyurtma beraman | MainButton "Buyurtma — 36 000 so'm" | buyurtma #N, to'lov — Payme/Click |
| Ko'zimga qulay | Telegram tungi mavzusi | sahifa ranglari mavzuga mos |
Texnik mezonlar:
| Mezon | Kutilgan |
|---|---|
| sahifa begona saytda iframe'da | brauzer rad etadi (CSP frame-ancestors) |
initDataUnsafe dagi ism |
faqat salomlashish uchun, server unga ishonmaydi |
| mehmon savati | kirgandan keyin foydalanuvchiga birlashadi |
Maqsad emas: Telegram Stars bilan to'lov (Telegram Mini App backendi va Stars), CloudStorage, startapp havolalari (Telegram Mini Apps II). To'lov — Payme/Click (E-commerce capstone 2), mock bilan: haqiqiy merchant akkaunti va shartnoma — biznes ishi, sandbox kursda sinalmagan (To'lov xavfsizligi).
3. Qarorlar
3.1 Kirish: har so'rovda initData yoki o'z sessiyangiz
| Variant | Afzallik | Kamchilik |
|---|---|---|
har so'rovda Authorization: tma <initData> |
serverda holat yo'q | har so'rovda HMAC; ilova uzoq ochiq tursa initData eskiradi |
| bir marta tekshirib, o'z tokeningiz (kanon) | keyingi so'rovlar arzon; sessiyani bekor qilish mumkin | sessiyalar jadvali kerak |
Kanon ikkinchisini tanladi: POST /v1/kirish/telegram — initData tekshiriladi, foydalanuvchi topiladi yoki yaratiladi, 32 baytli tasodifiy token beriladi. Bazaga tokenning o'zi emas, SHA-256 xeshi yoziladi (Session-based auth). Baza oqsa, xeshdan token tiklanmaydi.
3.2 Token sarlavhada, cookie'da emas
jamoa da sessiya cookie'da edi (SaaS capstone 1). bozor Mini App'ida — Authorization: Bearer <token>. Sabab ilova.ts izohida: Telegram WebView'da Mini App ko'pincha uchinchi tomon konteksti sifatida ochiladi va uchinchi tomon cookie'lariga brauzerlar ishonchsiz munosabatda.
| Cookie | Bearer sarlavha | |
|---|---|---|
| XSS'da o'g'irlash | HttpOnly — o'qib bo'lmaydi |
JS xotirasida — o'qish mumkin |
| CSRF | himoya kerak (Origin, SameSite) | yo'q: brauzer sarlavhani o'zi qo'shmaydi |
| WebView'da ishonchlilik | uchinchi tomon cookie bloklanishi mumkin | har doim |
Murosali tanlov: CSRF muammosi yo'qoladi, XSS xavfi oshadi. Kanon buni ikki usulda kamaytiradi. Token localStorage ga emas, faqat JS o'zgaruvchisiga yoziladi: sahifa yopilsa, u yo'qoladi va keyingi ochilishda yangi initData bilan qayta olinadi. Ikkinchisi — qat'iy CSP (keyingi bo'lim).
3.3 Freymvorksiz
Mini App — bitta index.html, ilova.js (~70 qator) va uslub.css. Build bosqichi yo'q, api uni express.static bilan beradi. 21-qismda Mini App'ni React bilan yozgansiz. Bu yerda vanilla JS tanlandi: sahifa kichik, bozor ning web/ qismi ham shu kodni ishlatadi, yuklash tez. Narxi: savat va katalog chizish qo'lda (replaceChildren). Sahifa o'ssa — freymvorkka o'tish (Meta-freymvorklar xaritasi va 37-qismning qolgan darslari).
Tekshirib ko'ring: Nega token
localStorageda emas, oddiy o'zgaruvchida saqlanadi, mehmon savati id'si esalocalStorageda?
Javob
Token — kimlik: uni o'g'irlagan odam 7 kun foydalanuvchi nomidan buyurtma bera oladi. localStorage sahifadagi har qanday skriptga (masalan, XSS orqali kiritilgan) ochiq va abadiy saqlanadi. O'zgaruvchidagi token sahifa yopilganda yo'qoladi. Uni qayta olish arzon — Telegram har ochilishda yangi initData beradi. Savat id'si esa kimlik emas: mehmon savatini topish uchun kalit, unda pul yoki shaxsiy ma'lumot yo'q. U yo'qolsa, mehmon savati bo'shab qoladi, xolos. Shuning uchun uni saqlash qulayligi xavfidan katta.
3.4 Mehmon rejimi: Telegram'siz ham ishlaydi
Mini App faqat Telegram ichida ochiladi deb o'ylash oson. Lekin sahifa oddiy HTTPS manzilda turadi va uni brauzerda ham ochish mumkin. Kanon bu holatni xato deb emas, rejim deb qabul qildi:
| Variant | Afzallik | Kamchilik |
|---|---|---|
| Telegram'siz — "Telegram'da oching" xabari | kod oddiy, bitta rejim | qidiruv tizimi va havola orqali kelgan mijoz hech narsa ko'rmaydi |
| mehmon rejimi (kanon) | katalog va savat hamma uchun; web/ bilan bitta kod |
ikki rejim — ikki xil test |
| alohida sayt (SSR) | SEO, to'liq dizayn | ikkinchi frontend — bozor hajmida ortiqcha |
Mehmon rejimida buyurtma yo'q: buyurtma uchun kimlik kerak, kimlik esa faqat Telegram'dan keladi. Mehmon katalogni ko'radi va savat yig'adi, savati esa keyin Telegram'da kirganda unga qo'shiladi. Bu qaror test strategiyasiga ham ta'sir qildi: Playwright testlarining birinchisi aynan mehmon rejimi, chunki u Telegram'siz ham sinaladi.
Yana bir foyda — ishlab chiqish tezligi. Har kichik o'zgarishni Telegram ichida tekshirish uchun HTTPS tunnel, bot va telefon kerak. Mehmon rejimi esa oddiy localhost da ochiladi. Telegram'ga bog'liq qismlar — kirish, tema, MainButton — tg?. bilan himoyalangan, ular yo'q bo'lsa sahifa jim ishlashda davom etadi. Bu "progressiv yaxshilash" g'oyasining Telegram'dagi ko'rinishi: asosiy funksiya hamma joyda, qo'shimchalar — imkon bo'lgan joyda.
4. Qurish
4.1 Oqim
sequenceDiagram
participant M as Mini App
participant T as Telegram
participant A as bozor api
M->>T: telegram-web-app.js
T-->>M: initData (imzoli)
M->>A: POST /v1/kirish/telegram + X-Savat
A->>A: HMAC, auth_date
A-->>M: token, savat
M->>A: PUT /v1/savat/qator (Bearer)
M->>A: POST /v1/buyurtmalar (MainButton)
A-->>M: buyurtma #NDiagrammaga qarang: Telegram faqat birinchi qadamda qatnashadi. Keyin Mini App va api o'zaro gaplashadi, Telegram serveri ularning o'rtasida turmaydi. Shuning uchun initData dan keyingi hamma narsa — oddiy veb-ilova xavfsizligi.
4.2 Server: initData tekshiruvi va kirish
Imzo algoritmi 29-qismdagidek: secret = HMAC_SHA256("WebAppData", bot_token), hash = HMAC_SHA256(secret, data_check_string). Imzolash funksiyasi initDataImzo — 4 qator, uni o'zingiz yozasiz (Telegram Mini App backendi va Stars). Tekshiruvchi (api/src/initdata.ts, qatorga bo'lindi, kanon bilan aynan):
export function initDataTekshir(initData: string, botToken: string,
o: { hozirS?: number; maksYoshS?: number } = {}): InitNatija {
const p = new URLSearchParams(initData);
const hash = p.get("hash");
if (hash === null || !/^[0-9a-f]{64}$/.test(hash))
return { ok: false, sabab: "hash-yoq" };
const kutilgan = Buffer.from(initDataImzo(p, botToken), "hex");
if (!timingSafeEqual(kutilgan, Buffer.from(hash, "hex")))
return { ok: false, sabab: "imzo" };
const authDate = Number(p.get("auth_date"));
const hozir = o.hozirS ?? Math.floor(Date.now() / 1000);
if (!Number.isInteger(authDate)
|| hozir - authDate > (o.maksYoshS ?? 86_400))
return { ok: false, sabab: "eskirgan" };
const user = p.get("user");
if (user === null) return { ok: false, sabab: "foydalanuvchi-yoq" };
const f = JSON.parse(user) as TgFoydalanuvchi;
if (!Number.isSafeInteger(f.id))
return { ok: false, sabab: "foydalanuvchi-yoq" };
return { ok: true, foydalanuvchi: f, authDate };
}Tartib to'g'ri: avval hash formati (aks holda timingSafeEqual turli uzunlikdagi buferlarda istisno tashlardi), keyin imzo, keyin vaqt va foydalanuvchi. Imzo tekshirilmaguncha user JSON'i o'qilmaydi — begona ma'lumotni tahlil qilishdan oldin uning kimdan kelganini bilamiz. Bu kodning uchta joyi «Biz o'lchadik» bo'limida muhim bo'ladi: sukut 86_400, kelajak vaqt tekshiruvi yo'qligi va himoyasiz JSON.parse.
Kirish marshruti (api/src/ilova.ts, qatorga bo'lindi, kanon bilan aynan):
r.post("/v1/kirish/telegram", async (req, res) => {
const xom = (req.body as { initData?: unknown }).initData;
const n = initDataTekshir(typeof xom === "string" ? xom : "",
s.botToken);
if (!n.ok) throw new IlovaXatosi(401,
`initData yaroqsiz (${n.sabab})`, { kod: "initdata" });
const { rows: [f] } = await s.pool.query<{ id: string }>(
"INSERT INTO foydalanuvchilar (telegram_id, ism) VALUES ($1, $2)"
+ " ON CONFLICT (telegram_id) DO UPDATE"
+ " SET ism = EXCLUDED.ism RETURNING id",
[n.foydalanuvchi.id, n.foydalanuvchi.first_name ?? ""]);
const token = randomBytes(32).toString("base64url");
await s.pool.query("INSERT INTO sessiyalar"
+ " (token_hash, foydalanuvchi_id, muddat)"
+ " VALUES ($1, $2, now() + interval '7 days')",
[xesh(token), f?.id]);
const savat = await dokon.birlashtir(Number(f?.id),
req.get("x-savat"));
res.json({ token, savat });
});Uch narsa:
ON CONFLICT … DO UPDATE— birinchi kirishda foydalanuvchi yaratiladi, keyingilarida ismi yangilanadi. Ikkita bir vaqtdagi kirish ikkita foydalanuvchi yaratmaydi:telegram_idUNIQUE.typeof xom === "string"— tana{"initData": 5}bo'lsa ham kod yiqilmaydi, oddiy 401 beradi.X-Savat— mehmon savati id'si. Kirishdan keyin u foydalanuvchi savatiga qo'shiladi (bir xil variant bo'lsa, soni qo'shiladi). Birlashtirish mantig'i — E-commerce capstone 1.
Token muddati — 7 kun, initData oynasi esa 24 soat. Demak 24 soat ichida o'g'irlangan initData 7 kunlik sessiyaga aylanadi. Bu oyna nima uchun muhimligi «Natijani halol o'qish» bo'limida.
4.3 Sahifa: CSP va Telegram SDK
Mini App sahifasi uchun api alohida CSP qo'yadi. Qator uzun, shuning uchun matn bloki bilan:
default-src 'self'; script-src 'self' https://telegram.org; connect-src 'self'; img-src 'self' data:; style-src 'self' 'unsafe-inline'; frame-ancestors https://web.telegram.org https://*.telegram.orgscript-src— faqat o'z skriptlarimiz va Telegram SDK (telegram.org/js/telegram-web-app.js). Inline skript yo'q, demak XSS orqali kiritilgan<script>ishlamaydi.connect-src 'self'—fetchfaqat o'z api'mizga. XSS bo'lsa ham, tokenni begona servergafetchbilan yuborib bo'lmaydi. Halol cheklov: sahifani boshqa manzilga yo'naltirish (location = …) CSP'da to'xtatilmaydi. Shuning uchun asosiy himoya baribir XSS'ning o'zini yo'l qo'ymaslik.frame-ancestors— sahifani faqat Telegram'ning veb-mijozi iframe'da ocha oladi. Mobil ilovalar sahifani WebView'da ramkasiz, birinchi daraja sifatida ochadi — tekshiradigan "ota sahifa" yo'q, shuning uchun direktiva ularga xalaqit bermaydi. Lekin begona sayt sahifamizni o'z iframe'iga qo'yib, foydalanuvchini aldab bosish (clickjacking) qila olmaydi.
Shu sababli helmet'ning umumiy CSP'si va frameguard o'chirilgan (frameguard har qanday iframe'ni taqiqlardi), Mini App yo'liga esa o'z sarlavhasi qo'yilgan. API javoblari uchun CSP kerak emas — ular HTML emas.
4.4 Mijoz: kirish, tema, MainButton
ilova.js ning asosiy qismi — boshla() (qisqartirilgan parcha):
const tg = window.Telegram?.WebApp;
tema(); tg?.onEvent("themeChanged", tema); tg?.ready(); tg?.expand();
if (tg?.initData) {
const k = await api("/v1/kirish/telegram", "POST",
{ initData: tg.initData });
token = k.token; savatId = k.savat;
$("holat").textContent =
`Salom, ${tg.initDataUnsafe?.user?.first_name ?? "mehmon"}!`;
} else {
$("holat").textContent = "Telegram'dan tashqarida — mehmon rejimi";
}window.Telegram?.WebApp— Telegram'dan tashqarida SDK skripti yuklanadi, lekininitDatabo'sh bo'ladi.?.zanjiri tufayli sahifa yiqilmaydi va mehmon rejimiga o'tadi.initDataUnsafe— nomi o'zi aytadi: "xavfsiz emas". Undagi ism faqat salomlashish uchun. Serverga ham ism emas, xominitDatasatri boradi.ready()— Telegram'ga "sahifa tayyor" signali (yuklanish ekrani yopiladi),expand()— oynani to'liq balandlikka ochadi.
Tema: Telegram themeParams beradi (bg_color, text_color, button_color …). Kanon har birini CSS o'zgaruvchisiga aylantiradi: bg_color → --tg-bg-color, CSS esa background: var(--tg-bg-color). uslub.css da sukut qiymatlar bor, Telegram'dan tashqarida esa prefers-color-scheme ishlaydi. Foydalanuvchi Telegram mavzusini almashtirsa, themeChanged hodisasi kelib, ranglar qayta qo'yiladi.
MainButton — Telegram oynasining pastidagi katta tugma. Kanon uni faqat savat bo'sh bo'lmasa va foydalanuvchi kirgan bo'lsa ko'rsatadi: tg.MainButton.setText("Buyurtma — 36 000 so'm").show(). Bosilganda POST /v1/buyurtmalar ga crypto.randomUUID() idempotentlik kaliti bilan so'rov ketadi. Foydalanuvchi tugmani ikki marta bossa, ikkinchi so'rov boshqa kalit oladi — «Ko'p uchraydigan xatolar» bo'limiga qarang.
4.5 Jonli model: vaqt qarori
Imzo to'g'ri bo'lgandan keyin auth_date bo'yicha qaror — ikki qoidalar to'plamida. Birinchisi 29-qismdagi modul (maks 1 soat, kelajak 60 s gacha), ikkinchisi bozor:
// imzo to'g'ri bo'lgach vaqt qarori — ikki qoidalar to'plami
const QOIDA = {
"29-qism": { maks: 3600, kelajak: 60 },
bozor: { maks: 86_400, kelajak: Infinity },
};
function vaqtQarori(authDate, hozir, q) {
if (authDate > hozir + q.kelajak) return "rad (kelajak)";
if (hozir - authDate > q.maks) return "rad (eskirgan)";
return "qabul";
}
const HOZIR = 1_800_000_000; // Unix soniya
const holatlar = [["1 daqiqa", -60], ["2 soat", -7200],
["25 soat", -25 * 3600], ["1 soat kelajakda", 3600]];
for (const [nom, siljish] of holatlar) {
const natija = Object.entries(QOIDA).map(([k, q]) =>
`${k} ${vaqtQarori(HOZIR + siljish, HOZIR, q)}`);
console.log(`${nom}: ${natija.join(" | ")}`);
}Konsolda:
1 daqiqa: 29-qism qabul | bozor qabul
2 soat: 29-qism rad (eskirgan) | bozor qabul
25 soat: 29-qism rad (eskirgan) | bozor rad (eskirgan)
1 soat kelajakda: 29-qism rad (kelajak) | bozor qabulBu — model. Keyingi bo'limda xuddi shu holatlarni kanonning haqiqiy fayllarida sinadik va natija aynan shunday chiqdi.
5. Tekshirish
5.1 Kanon testlari va server sinovi
| Sinov | Natija |
|---|---|
initData birlik testi |
to'g'ri — ok; user o'zgartirilgan — imzo; boshqa bot tokeni — imzo; 25 soatlik — eskirgan; hash siz — hash-yoq |
| mehmon → kirish → birlashtirish | savat soni qo'shildi |
| Playwright 1: mehmon rejimi | "mehmon rejimi", "+" → "Jami: 18 …" |
| Playwright 2: Telegram stub | "Salom, Malika!", --tg-bg-color = #101820 |
Birlik testlari npm run check ning 10/10 qismi, Playwright — 2/2 (5.6 s). Ikkinchi e2e testda haqiqiy Telegram yo'q: telegram.org skripti o'rniga stub (o'rinbosar) beriladi. U window.Telegram.WebApp ni yasaydi, initData esa testning o'zida soxta token bilan imzolanadi. Server haqiqiy HMAC tekshiruvidan o'tkazadi.
Kanon serverida (HTTPS, misol domen bilan):
mini-app: 200 csp: frame-ancestors https://web.telegram.org https://*.telegram.org
initData soxta: 401Soxta initData — nol bilan to'ldirilgan 64 belgili hash.
5.2 Biz o'lchadik: bitta initData, uchta tekshiruvchi
Kursda initData tekshiruvi uch joyda yozilgan: 29-qismdagi modul, bozor ning initdata.ts va keyingi darsdagi kutubxona (@login/tolov-imzo). Biz ularning .ts fayllarini Node 24 da to'g'ridan import qildik (type stripping) va bir xil, soxta token bilan imzolangan oltita initData ni berdik. Skript va natija mashq papkasining olchov/ qismida. Har qatorda bitta initData, | bilan ajratilgan uch ustunda — uch tekshiruvchining javobi:
yangi (1 daqiqa): 29-qism qabul | bozor qabul | kutubxona qabul
2 soatlik: 29-qism rad (eskirgan) | bozor qabul | kutubxona qabul
25 soatlik: 29-qism rad (eskirgan) | bozor rad (eskirgan) | kutubxona rad
1 soat kelajakda: 29-qism rad (kelajak) | bozor qabul | kutubxona qabul
imzoli, buzuq user JSON: 29-qism rad (format) | bozor ISTISNO SyntaxError | kutubxona qabul
user o'zgartirilgan: 29-qism rad (imzo) | bozor rad (imzo) | kutubxona radImzo tekshiruvi uchalasida bir xil — oxirgi qator. Farq imzodan keyingi tekshiruvlarda.
5.3 Natijani halol o'qish
1. Qayta yozish ikkita tekshiruvni yo'qotdi. 29-qism moduli auth_date ni 1 soat bilan cheklardi va 60 soniyadan ortiq kelajakdagi vaqtni rad etardi. bozor da oyna 24 soat va kelajak tekshiruvi yo'q. Bu xato emas, balki tasodifiy qaror: kanon hisobotida oyna haqida muhokama yo'q. 24 soat — Telegram hujjatidagi raqam emas. Hujjat auth_date ni tekshirishni faqat tavsiya qiladi, chegarani esa ishlab chiquvchiga qoldiradi. SaaS capstone 3 da kanon 29-qismdagi to'lov paketini o'zgarishsiz ko'chirgan edi va xatolar tushmagan edi. Bu yerda tekshiruv qayta yozildi va eski saboqlar yo'qoldi.
2. Kelajak vaqt nega muhim. Imzo bot tokeni bilan yasaladi. Token oqsa, hujumchi auth_date = hozir + 1 yil bilan initData imzolaydi. Kelajak tekshiruvi bo'lmasa, uni bir yil davomida qayta ishlatadi va har safar yangi 7 kunlik sessiya oladi. Token almashtirilsa (/revoke), bu imzolar o'ladi — demak zarar token oqishi bilan bog'liq. Lekin "token oqdi, uni almashtirguncha" oralig'ida kelajak tekshiruvi zararni cheklaydi.
3. Buzuq JSON — 500 emas, 400. bozor da JSON.parse himoyasiz va istisno tashlaydi. Lekin API'ning xato ishlovchisida x instanceof SyntaxError → 400 "JSON yaroqsiz" qatori bor. U body-parser xatosi uchun yozilgan, bu yerda esa tasodifan to'g'ri ishladi. Tasodifga tayanmang: buzuq user uchun aniq sabab: "format" qaytaring. Xavf kichik — imzoli buzuq JSON faqat token egasidan kelishi mumkin.
4. Kutubxona user ni tekshirmaydi. initDataTogrimi faqat imzo va yoshni tekshiradi va boolean qaytaradi. user ni chaqiruvchi o'zi tahlil qilishi kerak — ya'ni 3-nuqsonni har loyiha qayta yozadi. Bu kutubxona API'sining dizayn xatosi, keyingi darsda unga qaytamiz.
5. E2e testlar nimani sinamaydi. Stub'dagi MainButton.onClick bo'sh funksiya: MainButton → buyurtma oqimi e2e'da sinalmagan, u api testlarida alohida sinalgan. Tema testi faqat bg_color ni tekshiradi. Test vektori — o'zimiz yasagan, soxta token bilan: rasmiy Telegram hujjatida tayyor test vektori topilmadi. Demak test "bizning imzolash va bizning tekshiruv bir-biriga mos" ni isbotlaydi. "Telegram'ning imzosiga mos" ni esa faqat haqiqiy mijoz isbotlaydi.
6. Uch nusxa — haqiqiy muammo. Birinchi to'rtta nuqson bitta ildizdan chiqadi: bitta tekshiruv uch joyda yozilgan va har biri o'z yo'li bilan ketgan. Birida tuzatilgan narsa boshqasiga o'tmaydi. Kimdir bozor ga kelajak tekshiruvini qo'shsa, kutubxona eskicha qoladi va kutubxonani ishlatgan keyingi loyiha xatoni qaytadan oladi. Yechim — kodni bitta joyga yig'ish va qolgan joylarda uni import qilish. Kanon kutubxonani yaratdi, lekin bozor uni ishlatmaydi — o'z nusxasi bilan qoldi. Bu murosali tanlov keyingi darsda.
5.4 Sinalmaganlar
- Telegram mijozida ochish. Mini App haqiqiy Telegram ilovasida (telefon, Desktop, Web) ochilmadi — haqiqiy
initData, haqiqiythemeParams, MainButton ko'rinishi sinalmagan. signaturemaydoni (Ed25519, uchinchi tomon tekshiruvi) — ishlatilmaydi (Telegram Mini App backendi va Stars).- Haqiqiy Payme/Click — buyurtmadan keyingi to'lov mock bilan.
- Uzoq ochiq oyna — 7 kunlik token va qayta kirish oqimi qo'lda sinalmagan.
6. Hujumchi nigohi
| Hujum | Qanday urinadi | Javob |
|---|---|---|
| Soxta foydalanuvchi | initDataUnsafe ni o'zgartirib, user.id ni almashtiradi |
server faqat imzoli satrga ishonadi — 401 imzo |
Boshqa bot initData si |
o'z botida olingan imzoni yuboradi | boshqa token — 401 imzo |
Eski initData ni qayta ishlatish |
logdan yoki ekran yozuvidan oladi | 24 soatgacha o'tadi; 29-qismda — 1 soat |
| Clickjacking | sahifani o'z saytida iframe'ga qo'yadi | frame-ancestors — faqat Telegram |
| XSS orqali token o'g'irlash | kiritilgan skript | inline skript yo'q, connect-src 'self' |
| Begona buyurtma | boshqa id bilan so'rov | sessiyadan foydalanuvchi; boshqa id — 404 |
Uchinchi qator — eng zaif nuqta. initData qayerga tushishi mumkin? Nginx so'rov tanasini sukut bo'yicha logga yozmaydi, lekin xato ishlovchisi yoki "debug" logi req.body ni yozib yuborsa, 24 soat davomida har log o'quvchi foydalanuvchi nomidan kira oladi. Shuning uchun initData — xuddi parol kabi: logga, analitikaga, xato hisobotiga tushmaydi.
Kirish marshrutida tezlik cheklovi yo'q. Imzo tekshiruvi arzon (ikki HMAC), lekin har muvaffaqiyatli kirish bazaga ikkita yozuv. Bitta initData bilan 24 soat ichida minglab sessiya ochish mumkin. Bir foydalanuvchiga cheklov — "O'zingiz qiling" bandi.
7. Ko'p uchraydigan xatolar
7.1 initDataUnsafe ga ishonish
Undagi user.id ni serverga yuborish — har kimga har qanday hisobga kirish. Serverga faqat initData satri.
7.2 Tekshiruvni qayta yozib, chekka holatlarni yo'qotish
Imzo — yarim ish. Oyna, kelajak vaqt, format — sinalgan moduldan ko'chiring yoki bitta kutubxonaga ajrating.
7.3 frameguard ni o'chirib, o'rniga hech narsa qo'ymaslik
Telegram'da ochilishi uchun X-Frame-Options olib tashlanadi. Uning o'rniga frame-ancestors aniq ro'yxat bilan.
7.4 Tokenni localStorage ga yozish
Abadiy saqlanadi va har skriptga ochiq. Xotirada saqlang, sahifa ochilganda qayta oling.
7.5 Har bosishda yangi idempotentlik kaliti
crypto.randomUUID() bosish paytida yasalsa, ikki marta bosish — ikki kalit, server ularni "bitta urinish" deb taniy olmaydi. Kanonda ikkinchi buyurtmani faqat savat bo'shashi to'xtatadi: ikkinchi so'rov 422 savat-bosh oladi. Bu o'lchov va tuzatish yo'nalishi — E-commerce capstone 1 da. Kalit savat holati uchun bir marta yasalsin va muvaffaqiyatli buyurtmadan keyin almashtirilsin.
8. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/38/12-mini-app/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Server ishonadigan maydon:
initDatayokiinitDataUnsafe— bozordagiinitDataoynasi, soatda —- 29-qism modulidagi oyna, soatda —
bozorsessiya tokeni muddati, kunda —- Sahifani iframe'da ochishga ruxsat beradigan CSP direktivasi —
Yechim
- initData — imzoli satr;
initDataUnsafe— undan yasalgan, tekshirilmagan obyekt. - 24 —
maksYoshSsukuti86_400soniya. - 1 —
maksYoshSoniyasukuti3600. - 7 —
interval '7 days'. - frame-ancestors —
X-Frame-Optionsning zamonaviy o'rinbosari.
2-mashq (o'rta): tema o'zgaruvchilari
temaOzgaruvchilari(themeParams) funksiyasini yozing: har snake_case kalitni --tg-kebab-case CSS o'zgaruvchisiga aylantirsin. Faqat #RRGGBB shaklidagi qiymatlar o'tsin, qolgani tashlansin. undefined — bo'sh obyekt. Uch holatni sinang: oddiy, nuqtali vergul bilan "qochish" urinishi, undefined.
Ishora: Object.entries va replaceAll("_", "-") (Object.* metodlari). Kanon qiymatni tekshirmaydi — bu sizning qo'shimchangiz.
Yechim
// themeParams → CSS o'zgaruvchilari; noto'g'ri rang tashlanadi
function temaOzgaruvchilari(themeParams) {
const natija = {};
for (const [k, v] of Object.entries(themeParams ?? {})) {
const hex = typeof v === "string" && /^#[0-9a-fA-F]{6}$/.test(v);
if (!hex) continue;
natija[`--tg-${k.replaceAll("_", "-")}`] = v;
}
return natija;
}
console.log(temaOzgaruvchilari({ bg_color: "#17212b",
button_text_color: "#ffffff", text_color: "red" }));
console.log(temaOzgaruvchilari({
secondary_bg_color: "#232e3c;}body{display:none" }));
console.log(temaOzgaruvchilari(undefined));Konsolda:
{ '--tg-bg-color': '#17212b', '--tg-button-text-color': '#ffffff' }
{}
{}"red" ham tashlandi — u to'g'ri CSS rangi, lekin Telegram doim hex beradi va boshqa shakl kutilmagan narsa belgisi. Ikkinchi holat haqida halol: style.setProperty() CSS qoidasi qo'sha olmaydi, }body{…} qismi yangi qoida bo'lib qolmaydi, faqat qiymat yaroqsiz bo'ladi. Shuning uchun bu XSS himoyasi emas, balki "buzuq rang sahifani buzmasin" himoyasi. themeParams Telegram mijozidan keladi — begona sayt uni o'zgartira olmaydi. Brauzerda for (const [k, v] of Object.entries(o)) document.documentElement.style.setProperty(k, v) bilan qo'llaysiz.
3-mashq (qiyin): frame-ancestors tekshiruvchisi
ramkaRuxsatmi(csp, origin) funksiyasini yozing: CSP satridan frame-ancestors ni topsin va berilgan origin sahifani iframe'da ocha oladimi, aytsin. Qoidalar (soddalashtirilgan, faqat https://host va https://*.host shakllari): sxema mos bo'lishi shart; *.telegram.org subdomenlarga mos, telegram.org ning o'ziga emas. Besh origin'ni sinang.
Ishora: new URL(origin) dan protocol va host (URL va URLSearchParams). *. ni vaqtincha oddiy nomga almashtirsangiz, new URL uni tahlil qila oladi.
Yechim
// CSP frame-ancestors: sahifani shu origin iframe'da ocha oladimi?
function ramkaRuxsatmi(csp, origin) {
const qism = csp.split(";").map((s) => s.trim())
.find((s) => s.startsWith("frame-ancestors "));
if (qism === undefined) return true; // direktiva yo'q — ruxsat
const { protocol, host } = new URL(origin);
return qism.split(/\s+/).slice(1).some((m) => {
if (m === "'none'") return false;
const u = new URL(m.replace("*.", "yulduz."));
if (u.protocol !== protocol) return false;
if (!m.includes("*.")) return u.host === host;
const asos = u.host.slice("yulduz.".length);
return host.endsWith(`.${asos}`);
});
}
const csp = "default-src 'self'; frame-ancestors"
+ " https://web.telegram.org https://*.telegram.org";
for (const o of ["https://web.telegram.org",
"https://a.web.telegram.org", "https://telegram.org",
"https://evil-telegram.org", "http://web.telegram.org"]) {
console.log(o, ramkaRuxsatmi(csp, o) ? "ruxsat" : "rad");
}Konsolda:
https://web.telegram.org ruxsat
https://a.web.telegram.org ruxsat
https://telegram.org rad
https://evil-telegram.org rad
http://web.telegram.org radTo'rtinchi qator muhim: endsWith("telegram.org") deb yozilganda evil-telegram.org o'tib ketardi. Shuning uchun nuqta bilan — endsWith(".telegram.org"). Bu ruxsat ro'yxatlaridagi eng ko'p uchraydigan xato (Open redirect darsidagi URL tekshiruvi bilan bir xil). Model 'self' va port bilan yozilgan manbalarni bilmaydi — haqiqiy brauzer qoidasi CSP standartida.
9. O'zingiz qiling: bozor Mini App
mini-app/index.html,ilova.js,uslub.css— katalog, savat, mehmon rejimi; SDK — faqattelegram.org/js/telegram-web-app.js.POST /v1/kirish/telegram—initDatatekshiruvi,ON CONFLICTbilan foydalanuvchi, token xeshi bazada, mehmon savatini birlashtirish.- Mini App yo'li uchun CSP (yuqoridagi matn bloki), helmet'ning
frameguardi o'chiq. - Testlar:
initDatabirlik testlari (beshta holat) va ikki Playwright testi (mehmon, stub). - Bot
/starttugmasini Mini App manziliga bog'lang (Telegram bot capstone). Telegram'da ochish uchun HTTPS kerak: o'z serveringiz yoki tunnel (Telegram Mini Apps II). - Telegram mijozida tekshiring (kanon buni qilmagan): telefon va Telegram Desktop'da oching, tungi va kunduzgi mavzuda ranglarni, MainButton ko'rinishini va "Salom, …" qatorini ko'ring. Natijani README'ga yozing.
- Kanon nuqsonlarini tuzating — har biriga avval eski kodda yiqiladigan test:
auth_datekelajakda (60 s dan ortiq) —sabab: "kelajak";- oyna — ongli tanlangan raqam (masalan 1 soat) va README'da sababi;
- buzuq
userJSON —sabab: "format", istisno emas; - idempotentlik kaliti — har bosishda emas, savat holati uchun bir marta;
- kirish marshrutiga foydalanuvchi va IP bo'yicha tezlik cheklovi.
Yechim namunasi: kelajak va format tekshiruvi
Kanonda bu tuzatish yo'q; yo'nalish 29-qism modulidan olingan:
const authDate = Number(p.get("auth_date"));
const hozir = o.hozirS ?? Math.floor(Date.now() / 1000);
if (!Number.isInteger(authDate))
return { ok: false, sabab: "format" };
if (authDate > hozir + 60) return { ok: false, sabab: "kelajak" };
if (hozir - authDate > (o.maksYoshS ?? 3600))
return { ok: false, sabab: "eskirgan" };
let f: TgFoydalanuvchi;
try { f = JSON.parse(user) as TgFoydalanuvchi; }
catch { return { ok: false, sabab: "format" }; }InitNatija turiga "kelajak" | "format" qo'shiladi va TypeScript hamma sabab ishlovchilarini tekshiradi. 60 soniya — foydalanuvchi telefoni soati biroz oldinda bo'lsa ham rad etmaslik uchun. Test: «Biz o'lchadik» bo'limidagi oltita holat endi 29-qism ustunidagidek javob berishi kerak. Yaxshiroq yo'l — uchala nusxa o'rniga bitta kutubxona (Open source kutubxona chiqarish).
10. Real ishda
- O'zbekistonda Mini App ko'p biznes uchun sayt o'rnini bosadi: mijoz allaqachon Telegram'da, ilova o'rnatish shart emas, kirish — bir bosish. Ko'p yetkazib berish va do'kon xizmatlari shu yo'ldan boshlaydi.
- Kod ko'chirish — eng ko'p uchraydigan xavfsizlik regressiyasi. Bir loyihada tuzatilgan tekshiruv boshqasiga "xotiradan" qayta yozilganda tushib qoladi. Jamoalarda shuning uchun auth va imzo kodi ichki paketga ajratiladi.
- Sinov: Telegram'da test muhiti (test server) bor, unda alohida test akkaunt bilan Mini App'ni sinash mumkin (Mini Apps hujjatida "test environment" bo'limi bor, tekshirildi, 2026-11; kursda sinalmagan).
- Intervyuda "Mini App'da foydalanuvchini qanday tanysiz?" savoliga: HMAC tekshiruvi serverda,
auth_dateoynasi va kelajak tekshiruvi, keyin o'z sessiyangiz,initDataUnsafega ishonmaslik. Kod ko'chirilganda tekshiruv yo'qolishi mumkinligini aytsangiz, ajralib turasiz.
Xulosa
- Mini App — Telegram ichidagi veb-sahifa;
bozorda u do'kon: katalog, savat, MainButton → buyurtma; Telegram'dan tashqarida — mehmon rejimi. initDataserverda tekshiriladi (HMAC, oyna), keyin 7 kunlik Bearer token; cookie emas, chunki WebView'da uchinchi tomon cookie ishonchsiz.- CSP: skript faqat o'zimiz va Telegram SDK,
connect-src 'self',frame-ancestors— faqat Telegram. - O'lchov: bitta
initDatauchta tekshiruvchida uch xil javob berdi;bozor29-qismdagi kelajak va 1 soatlik oyna tekshiruvini yo'qotgan, buzuq JSON'da istisno tashlaydi. - Telegram mijozida ochish, haqiqiy to'lov va MainButton e2e — sinalmagan.
Keyingi dars: Mikroservis capstone — bildirishnomalarni alohida jarayonga ajratish: outbox, relay, BullMQ ishchisi va "hozircha kerak emas" tahlili.
Manbalar
- Telegram — Mini Apps hujjati, "Validating data received via the Mini App" (HMAC algoritmi;
auth_dateni tekshirish tavsiya qilinadi, aniq chegara yo'q;signature— Ed25519;initDataUnsafega ishonmaslik): https://core.telegram.org/bots/webapps (tekshirildi, 2026-11) - MDN — CSP
frame-ancestors(sahifani joylashtira oladigan ota sahifalar;default-srcga qaytmaydi): https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Reference/Headers/Content-Security-Policy/frame-ancestors (tekshirildi, 2026-11) - Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11):
bozorMini App —initDatabirlik testlari (soxta token, o'zimiz yasagan vektor), Playwright 2/2 (Telegram SDK stub), o'z serverda HTTPS sinovi (CSP, soxtainitData401). Uch tekshiruvchi o'lchovi — biz yozgan skript, kanon fayllari Node 24 da import qilindi, 2026-11-10. Bo'laklar kanon bilan esbuild orqali solishtirildi (2/2 aynan); mashq yechimlari — biz ishga tushirdik.
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.