JavaScript Full-stackDasturchi uchun huquqiy shakl va soliq O'zbekistonda: O'O'BQ, YaTT, IT Park va xorijdan daromad
JavaScript Full-stack · 39-qism. Karyera, intervyu va ish

Dasturchi uchun huquqiy shakl va soliq O'zbekistonda: O'O'BQ, YaTT, IT Park va xorijdan daromad

19 daqiqa16/20-dars

Qisqacha: O'zbekistonda dasturchi daromadini bir necha yo'l bilan rasmiylashtirish mumkin. Xodim bo'lsangiz, soliqni ish beruvchi ushlaydi. O'zingiz ishlasangiz — o'zini o'zi band qilgan shaxs (ro'yxatda dasturlash bor) yoki yakka tartibdagi tadbirkor. Kompaniya ochsangiz, u IT Park rezidenti bo'lishi mumkin. 2026-yildan YaTT va o'zini o'zi band qilganlar uchun aylanmadan olinadigan soliq 1% (yillik aylanma 1 mlrd so'mgacha). Chet el kompaniyasidan kelgan daromad soliqqa tortiladi va u bo'yicha 1-aprelgacha deklaratsiya topshiriladi. Holat: 2026-11. Bu — ma'lumot, soliq yoki huquqiy maslahat emas.

Diqqat: Soliq qoidalari har yil o'zgaradi — ko'pincha yangi yil boshida, soliq-budjet siyosati qonuni bilan. Bu darsdagi har bir raqam 2026-yil noyabr holatida rasmiy manbadan olingan. Harakat qilishdan oldin uni lex.uz, gov.uz/soliq yoki it-park.uz'dan qayta tekshiring yoki buxgalterga murojaat qiling.

Bu darsda

  • Daromadni rasmiylashtirishning to'rtta asosiy yo'lini va ularning farqini bilasiz.
  • O'zini o'zi band qilgan shaxs va YaTT bo'yicha rasmiy qoidalarni hujjat raqami bilan o'qiysiz.
  • IT Park rezidentligi kimga mumkinligini va qanday imtiyoz berishini bilasiz.
  • Chet el mijozidan kelgan pul bo'yicha deklaratsiya muddatlarini hisoblaysiz.
  • Rasmiy manbani o'qish va ziddiyatli ma'lumotni tanish odatini olasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Frilans: mijoz topish, narx va shartnoma, Offer va maosh muzokarasi, Remote va xalqaro ish.

1. Nega bu kerak?

Aziz frilansda birinchi xorijiy mijoz topdi. Pul kartasiga tushdi. Telegram guruhida kimdir yozdi: "Frilans pulidan soliq to'lanmaydi, hech kim bilmaydi." Boshqasi: "Yo'q, hammasi 12%." Uchinchisi: "IT Park'ga kiring, soliq nol."

Uchala gap ham noto'g'ri yoki to'liq emas. Birinchisi xavfli: Soliq qo'mitasining rasmiy javobiga ko'ra, banklar chet el yuridik shaxslaridan tushgan pul haqida soliq organiga umumlashtirilgan ma'lumot beradi. Ikkinchisi faqat bir holatga to'g'ri keladi. Uchinchisi esa umuman Aziz uchun emas: IT Park rezidenti faqat yuridik shaxs bo'lishi mumkin.

Bu darsda maqsadimiz — Aziz'ni soliq mutaxassisiga aylantirish emas. Maqsad — u uchta narsani bilsin: qanday yo'llar bor, rasmiy qoida qayerda yozilgan va qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak.

Hayotiy o'xshatish: yo'l harakati qoidalari. Haydovchi bo'lish uchun yurist bo'lish shart emas. Lekin asosiy belgilarni bilish va yangi qoida chiqqanini kuzatish shart — aks holda jarima yoki undan yomoni.

2. Rasmiy manbani o'qish

2.1 Qayerdan o'qiladi

Soliq va huquq bo'yicha ishonchli manbalar:

Manba Nima bor
lex.uz qonunlar, kodekslar, qarorlar — asl matn
gov.uz/soliq Soliq qo'mitasi xabarlari va savol-javoblar
gov.uz (davlat organlari sahifalari) ro'yxatlar, tartiblar, maslahat sahifalari
it-park.uz IT Park rezidentligi shartlari va imtiyozlari

Ijtimoiy tarmoqdagi post, blog va hatto yangilik sayti — ikkilamchi manba. Ular rasmiy hujjatni qayta aytadi, ba'zan noto'g'ri. Har da'voda bitta savol bering: "Asl hujjat qaysi — raqami va sanasi?"

2.2 Hujjat raqamini o'qish

O'zbekiston hujjatlarining qisqa nomlari bor. Darsda ular uchraydi:

  • O'RQ — O'zbekiston Respublikasi Qonuni;
  • PF — Prezident farmoni;
  • PQ — Prezident qarori;
  • VMQ — Vazirlar Mahkamasining qarori.

Masalan, "PQ-247-son qaror, 12.08.2025" — Prezidentning 2025-yil 12-avgustdagi 247-son qarori. Raqam va sana bilan hujjatni lex.uz'da topish oson.

2.3 Manbalar zid bo'lsa

Ba'zan rasmiy xabar va mutaxassislar talqini bir qoidani turlicha tushuntiradi. Bu darsda shunday holat bitta bor: o'zini o'zi band qilganlar daromadining ma'lum chegarasigacha bo'lgan qismiga soliq tartibi. Soliq qo'mitasining 2025-yil avgustdagi xabari va keyinroq buxgalteriya nashrlarida chiqqan talqin bu yerda farq qiladi.

Bunday holatda bizning qoidamiz: raqamni bermaymiz. "Bunday chegara bor — joriy tartibni my.soliq yoki gov.uz/soliq'dan tekshiring" deymiz. Siz ham shunday qiling: zid ma'lumotdan qaror chiqarmang, rasmiy organdan yozma javob oling.

2.4 Namuna: bitta rasmiy javobni o'qiymiz

Keling, bitta haqiqiy sahifani birga o'qiymiz. Soliq qo'mitasining gov.uz/soliq'dagi "Chet eldan pul o'tkazmasi" savol-javobi (2024-05-16). Uni o'qishda to'rt savol bering:

  1. Kim yozgan? Soliq qo'mitasi — soliq bo'yicha vakolatli organ. Bu birlamchi manba.
  2. Qachon? 2024-yil 16-may. Undan keyin qoida o'zgarmaganmi — yangi xabarlarni ham ko'ring.
  3. Kimga tegishli? Sahifa ikki holatni ajratadi: pul jismoniy shaxsdan kelganmi yoki xorijiy yuridik shaxsdan. Sizning holatingiz qaysi biri?
  4. Nima qilish kerak va qachongacha? Xorijiy kompaniyadan daromad bo'lsa — deklaratsiya 1-aprelgacha. Topshirilmasa — soliq organi o'zi hisoblaydi, to'lov 1-iyungacha.

To'rt savoldan keyin sahifadan uchta aniq fakt oldingiz: manba, sana va harakat. Telegram'dagi "hech kim bilmaydi" posti bu savollarning birortasiga javob bermaydi — shuning uchun u manba emas.

Ba'zi rasmiy sahifalarda ham kamchilik bo'ladi: masalan, modda raqami yozilmagan. Unda hujjatning o'zini lex.uz'da toping. Bu darsdagi har raqam yonida manba va sana turishi ham shu sababli.

3. To'rt yo'l

3.1 Umumiy rasm

Daromadni rasmiylashtirishning asosiy yo'llari. Diagrammaga qarang — savol "kim bilan va qanday ishlaysiz?" dan boshlanadi:

flowchart TD
  A["Qanday ishlaysiz?"] --> B["Kompaniyada xodim"]
  A --> C["O'zingiz, jismoniy shaxs"]
  A --> D["Kompaniya ochasiz"]
  B --> B1["Mehnat shartnomasi"]
  C --> C1["O'zini o'zi band qilgan shaxs"]
  C --> C2["YaTT"]
  D --> D1["MChJ"]
  D1 --> D2["IT Park rezidentligi"]

Har yo'lning qisqa tavsifi:

Shakl Kim uchun Asosiy belgi
Mehnat shartnomasi kompaniya xodimi soliqni ish beruvchi ushlaydi
O'zini o'zi band qilgan shaxs yakka frilans, kichik hajm ro'yxatdagi faoliyat, bepul ro'yxat
YaTT doimiy mijozlar, hisob-faktura kerak aylanmadan soliq
MChJ (+ IT Park) jamoa, xodimlar, eksport IT Park imtiyozlari faqat yuridik shaxsga

Bu jadval tanishuv uchun. Har shaklning to'liq majburiyatlari (hisobot, ijtimoiy to'lovlar, bank hisobi) shu darsdan kengroq.

3.2 Mehnat shartnomasi

Eng oddiy yo'l — kompaniyada xodim bo'lish. Bunda soliq manbada ushlanadi: ish beruvchi maoshdan daromad solig'ini hisoblab, davlatga o'zi to'laydi. Siz qo'lingizga net maosh olasiz (Offer va maosh muzokarasi).

Jismoniy shaxs daromad solig'i stavkasi 12% (Soliq kodeksining 381-moddasi; Soliq qo'mitasi, 2025-03-27). 2026-yil uchun stavka o'zgarishsiz qoldirilgan (gov.uz, Urganch tumani hokimligining soliq qonunchiligi bo'yicha tushuntirishi, 2026-03-03). IT Park rezidenti bo'lgan kompaniyada esa xodim daromad solig'i 7,5% (it-park.uz).

Mehnat munosabatlari Mehnat kodeksi bilan tartibga solinadi (lex.uz, 2023-04-30 dan kuchda). Sinov muddati va ish haqi to'lash qoidalari ham shu yerda — ularni Ish qidirish va Offer darslarida ko'rgansiz.

3.3 O'zini o'zi band qilgan shaxs

O'zini o'zi band qilgan shaxs (O'O'BQ) — ro'yxatdagi faoliyat bilan mustaqil shug'ullanadigan, maxsus soddalashtirilgan tartibda ro'yxatdan o'tgan jismoniy shaxs.

Rasmiy faktlar (gov.uz, Pensiya jamg'armasi bo'limi sahifasi, 2026-03-28 da yangilangan; ko'rildi 2026-11-10):

  • 2026-yil 1-yanvardan ro'yxatda 72 ta faoliyat turi bor.
  • 32-band — dasturiy ta'minot, axborot tizimlari, mobil ilovalar va veb-saytlarni ishlab chiqish va texnik qo'llab-quvvatlash; dasturchi va tester kabi kasblar sanalgan.
  • Ro'yxatdan o'tish — maxsus mobil ilova, soliq to'lovchining shaxsiy kabineti yoki soliq organi orqali; haq undirilmaydi.
  • Ish staji hisoblanishi uchun qonunda belgilangan miqdorda ijtimoiy soliq to'lanadi; to'lovni ishsiz davrda to'xtatib turish tartibi ham bor.

Ro'yxat qisqargan: Soliq qo'mitasining xabariga ko'ra, 112 ta faoliyat turi 72 taga qisqartirildi. Asos — Prezidentning PF-50-son farmoni (19.03.2025); xabar 2025-12-19 da e'lon qilingan. Ro'yxatdan chiqqan turlar bilan shug'ullanuvchilarga faoliyatni o'zgartirish yoki YaTT sifatida ro'yxatdan o'tish tavsiya etilgan.

Aziz uchun xulosa: dasturlash ro'yxatda qolgan. Lekin ro'yxat o'zgarishi mumkinligini shu misol ko'rsatadi — har yil tekshiring.

3.4 YaTT va aylanma solig'i

Yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) — tadbirkorlik faoliyatini yuridik shaxs ochmasdan, o'z nomidan olib boradigan jismoniy shaxs. U yuridik shaxslarga hisob-faktura bera oladi va doimiy mijozlar bilan rasmiy ishlay oladi.

2026-yildan muhim o'zgarish bor. Prezidentning PQ-247-son qarori (12.08.2025) bo'yicha, YaTT va o'zini o'zi band qilganlar uchun aylanmadan olinadigan soliq 1% qilib belgilandi — yillik aylanmasi 1 mlrd so'mgacha bo'lganlar uchun. Avval bu stavka 4% edi. O'zgarish 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirdi (Soliq qo'mitasi xabari, 2025-08-14).

Ikkita "topilmadi":

  • YaTT uchun dasturlash faoliyati bo'yicha rasmiy ruxsat ro'yxati topilmadi — ro'yxatdan o'tishda faoliyat turini rasmiy xizmatda tekshiring.
  • YaTT ro'yxatdan o'tish davlat bojining rasmiy summasi topilmadi.

O'O'BQ va YaTT orasidagi tanlov — soliq stavkasidan kengroq: hisobot, ijtimoiy soliq, mijozlar kimligi, aylanma hajmi. Bu tanlovni buxgalter bilan qiling.

Tekshirib ko'ring: Aziz o'qidi: "2026-yildan frilanserlar 1% soliq to'laydi." Bu gap nimasi bilan to'liq emas?

Javob

1% — YaTT va o'zini o'zi band qilganlar uchun aylanmadan olinadigan soliq, yillik aylanma 1 mlrd so'mgacha (PQ-247-son qaror). "Frilanser" — huquqiy shakl emas. Agar Aziz hech qayerda ro'yxatdan o'tmagan jismoniy shaxs bo'lsa, xorijiy yuridik shaxsdan kelgan daromad deklaratsiya orqali soliqqa tortiladi. Bundan tashqari, o'zini o'zi band qilganlar uchun daromadning ma'lum qismiga tartib bo'yicha manbalar zid — uni rasmiy organdan tekshirish kerak.

3.5 Yuridik shaxs va IT Park

Kompaniya ochish — MChJ (mas'uliyati cheklangan jamiyat). Bu jamoa, xodimlar va katta mijozlar uchun. Dasturchi uchun yuridik shaxsning eng muhim imkoniyati — IT Park rezidentligi.

IT Park rasmiy savol-javobi (it-park.uz, 2019-11-29) ochiq aytadi: rezident faqat yuridik shaxs bo'lishi mumkin. Yakka tartibdagi tadbirkor rezident bo'la olmaydi, chunki u jismoniy shaxs. Asos — Vazirlar Mahkamasining VMQ-589-son qarori (15.07.2019). Hujjatlar 15 ish kuni ichida ko'rib chiqiladi.

IT Park rezidentlar sahifasida (ko'rildi 2026-11-10) imtiyozlar shunday ko'rsatilgan: daromad solig'i 7,5%, korporativ soliq 0%, ijtimoiy to'lovlar 0%.

Imtiyozlar muddati qonun bilan uzaytirilgan. O'RQ-1014-son qonun (24.12.2024, lex.uz) bo'yicha rezidentlar 2028-yil 1-yanvardan 2040-yil 1-yanvargacha barcha soliqlardan ozod — qo'shilgan qiymat solig'i (QQS) bundan mustasno. Qonunda eksport ulushiga bog'liq shartlar ham bor. Aniq shartlarni qonun matnidan o'qing.

Yana bitta holat. 2024-yil iyunida ommaviy axborot vositalarida yosh frilanserlarga IT Park maqomi va soliq imtiyozi berilishi haqida xabarlar tarqaldi. Biz bu rejani amalga oshirgan rasmiy hujjatni (lex.uz, it-park.uz) topmadik (holat: 2026-11). Agar kimdir "frilanser sifatida IT Park'ga kirdim" desa — hujjat raqami va sanasini so'rang va amaldagi tartibni it-park.uz'dan tekshiring.

Tekshirib ko'ring: Telegram'da yozilgan: "YaTT ochib, IT Park rezidenti bo'ling — soliq nol." Nima noto'g'ri?

Javob

IT Park rezidenti faqat yuridik shaxs bo'lishi mumkin; YaTT — jismoniy shaxs, u rezident bo'la olmaydi (IT Park savol-javobi, VMQ-589-son qaror). "Soliq nol" ham to'liq emas: rezidentlarda ham xodim daromad solig'i 7,5%, QQS esa imtiyozdan mustasno (O'RQ-1014-son qonun).

4. Xorijdan kelgan daromad

4.1 Kimdan kelgani muhim

Remote va xalqaro ish darsida chet el kompaniyasi bilan ishlash yo'llarini ko'rgansiz. Endi soliq tomoni. Soliq qo'mitasining rasmiy savol-javobi (gov.uz/soliq, 2024-05-16) ikki holatni ajratadi:

  • Jismoniy shaxsdan (masalan, chet eldagi qarindoshdan) kelgan pul — soliqqa tortilmaydi va deklaratsiya talab qilinmaydi.
  • Chet el yuridik shaxsidan (kompaniyadan) kelgan daromad — soliqqa tortiladi; u bo'yicha 1-aprelgacha deklaratsiya topshiriladi.

Frilans to'lovi odatda kompaniyadan yoki platformadan keladi — ya'ni ikkinchi holat. Qarindoshdan kelgan o'tkazma — birinchisi.

4.2 Deklaratsiya

Deklaratsiya — yil davomida olgan daromadingiz haqida soliq organiga beriladigan rasmiy hisobot. Rasmiy qoidalar:

  • muddat — keyingi yilning 1-apreligacha (Soliq kodeksining 393-moddasida sanalgan daromadlar bo'yicha; Soliq qo'mitasi, 2025-03-27);
  • topshirish — my3.soliq.uz saytidagi "Jismoniy shaxslarning jami yillik daromadlari to'g'risida deklaratsiya" elektron xizmati orqali;
  • deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi o'z ma'lumotlari asosida soliqni hisoblaydi va xabar beradi; summa 1-iyungacha to'lanishi kerak (Soliq qo'mitasi, 2024-05-16).

Jismoniy shaxs daromad solig'ining umumiy stavkasi — 12%. Xorijda soliq to'langan bo'lsa, u qanday hisobga olinishi — alohida qoida; uni Soliq kodeksidan yoki soliq organidan aniqlang.

4.3 Bank va valyuta

Soliq qo'mitasining javobida yana bir muhim jumla bor: tijorat banklari chet el yuridik shaxslaridan tushgan mablag'lar haqida soliq organiga umumlashtirilgan ma'lumot taqdim etadi. Ya'ni "hech kim bilmaydi" degan maslahat — noto'g'ri va xavfli.

Yuridik shaxslar uchun eksport bo'yicha valyuta tushumi muddatlari ham bor. Ular haqidagi eng aniq topilgan hujjat — 2017-yilgi qaror, uning amaldagi holati 2026-11 da tasdiqlanmadi. Shuning uchun bu yerda raqam bermaymiz: kompaniya ochsangiz, amaldagi tartibni valyutani tartibga solish qonunchiligidan va bankingizdan aniqlang. Jismoniy shaxs uchun bu mavzu odatda kerak emas.

5. Formula: ma'lumot uchun

5.1 Ikki rejim

Raqamlarni his qilish uchun ikki rejimdagi taxminiy soliqni formula bilan ko'ramiz. Diqqat: bu soliq maslahati emas va rejimlarni to'g'ridan-to'g'ri solishtirish emas. Har rejimda boshqa majburiyatlar ham bor — ijtimoiy soliq, hisobot, chegaralar.

js
// holat: 2026-11. Ma'lumot uchun formula, soliq maslahati emas.
const STAVKA = {
  daromad: 0.12, // jismoniy shaxs daromad solig'i
  aylanma: 0.01, // YaTT va O'O'BQ, yillik aylanma 1 mlrd gacha
};
const AYLANMA_CHEGARA = 1_000_000_000;

function taxminiySoliq(summa, rejim) {
  if (rejim === "daromad") return summa * STAVKA.daromad;
  if (summa > AYLANMA_CHEGARA) return null; // boshqa tartib
  return summa * STAVKA.aylanma;
}

for (const rejim of ["daromad", "aylanma"]) {
  const s = taxminiySoliq(120_000_000, rejim);
  console.log(`${rejim}: ${(s / 1_000_000).toFixed(1)} mln so'm`);
}
const katta = taxminiySoliq(1_200_000_000, "aylanma");
console.log("1,2 mlrd aylanma:", katta);

Konsolda:

text
daromad: 14.4 mln so'm
aylanma: 1.2 mln so'm
1,2 mlrd aylanma: null

5.2 Natijani halol o'qish

Farq katta ko'rinadi: 14,4 va 1,2 mln. Lekin bu raqamlardan "hamma YaTT ochsin" degan xulosa chiqmaydi:

  • Formula — faqat stavka. Ijtimoiy soliq, hisobot xarajati, bank xizmati va boshqa majburiyatlar hisobga kirmagan.
  • O'zini o'zi band qilganlar uchun tartib to'liq emas. Daromadning ma'lum qismiga tartib bo'yicha manbalar zid — formula bu qismni ko'rsatmaydi.
  • Chegara. 1 mlrd so'mdan oshsa, funksiya null qaytaradi — bu "boshqa tartib, tekshiring" degani. Chegaradan yuqori tartibni bu darsda bermaymiz.
  • Shakl tanlovi — faqat soliq emas. Mijoz kim (jismoniy yoki yuridik shaxs), hisob-faktura kerakmi, aylanma qancha — hammasi ta'sir qiladi.

Formula bitta narsani yaxshi ko'rsatadi: rasmiylashtirish ko'p hollarda o'ylagandek qimmat emas. Qaror esa buxgalter bilan.

6. Shartnoma turlari

Daromad shakli shartnoma turi bilan bog'liq. Tanishuv darajasida:

Shartnoma Qachon Qonun
Mehnat shartnomasi xodim sifatida ishlash Mehnat kodeksi
Pudrat shartnomasi aniq natija (masalan, sayt) yaratish Fuqarolik kodeksi
Haq evaziga xizmat ko'rsatish xizmat (masalan, qo'llab-quvvatlash) Fuqarolik kodeksi
Xorijiy contractor shartnomasi chet el mijozi bilan shartnomada ko'rsatilgan qonun

Fuqarolik kodeksining ikkinchi qismida (29.08.1996, lex.uz) ular alohida boblar: 37-bob — "Pudrat", 38-bob — "Haq evaziga xizmat ko'rsatish". Bob nomi — tanishuv uchun; aniq ishingiz qaysi bobga kirishini yurist aniqlaydi. Xorijiy shartnomada qaysi davlat qonuni qo'llanishi odatda alohida bandda yoziladi — imzolashdan oldin shu bandni toping va o'qing.

Frilans shartnomasining amaliy elementlari — Frilans darsida. Batafsil huquqiy savol bo'yicha esa yuristga murojaat qiling — bu darsning asosiy maslahati.

7. Amaliy tartib

7.1 Birinchi daromaddan oldin

Daromad doimiy bo'la boshlasa, quyidagi tartibda harakat qiling:

  1. Daromad manbasini aniqlang. Mahalliy kompaniyada xodimmi, mahalliy mijozlarmi, chet el kompaniyasimi?
  2. Rasmiy manbani o'qing. Shu darsdagi havolalar — boshlanish nuqtasi. Sanasiga qarang: 2026-11 dan keyin o'zgarish bo'lganmi?
  3. Shaklni tanlang — buxgalter yoki soliq organining konsultatsiyasi bilan.
  4. Yozuv yuriting. Har tushum: sana, summa, kimdan, shartnoma. Deklaratsiya va hisobot uchun kerak.
  5. Muddatlarni kalendarga yozing. Deklaratsiya — 1-aprel; to'lov — tartibga qarab.

7.2 Yozuv — eng arzon himoya

To'rtinchi qadam eng ko'p unutiladi. Yil oxirida "qachon qancha keldi?" savoliga javob topish qiyin. Oddiy jadval yetarli: Ish qidirish darsidagi arizalar jadvali kabi, har tushum — bitta qator.

Bu yozuvlar moliyaviy rejangiz uchun ham kerak: byudjet va favqulodda yostiq tushunchalarini Uzluksiz o'sish va moliyaviy savodxonlik darsida ko'ramiz.

7.3 Yangilanish odati

Bu darsdagi ma'lumot 2026-11 holatida. Qoidalar har yil yangilanishi mumkin. Shuning uchun har yil yanvarda bitta kichik ish qiling: Soliq qo'mitasi xabarlarida yangi yil uchun o'zgarishlarni o'qing. Shu darsdagi uchta raqamni tekshiring: daromad solig'i stavkasi, aylanma solig'i stavkasi va O'O'BQ ro'yxati.

7.4 Buxgalterga qanday savol beriladi

Darsda ko'p marta "buxgalter bilan" dedik. Lekin "Menga qaysi soliq?" degan umumiy savolga umumiy javob keladi. Konsultatsiyaga tayyor ma'lumot va aniq savollar bilan boring:

text
Men haqimda: jismoniy shaxs, dasturchi, hozir ro'yxatdan
o'tmaganman.
Daromad: xorijiy kompaniyadan (shartnoma bor), oyiga
taxminan N; mahalliy do'kondan bir martalik loyiha.
Savollar:
1. Bu ikki daromad uchun qaysi shakl to'g'ri keladi?
2. Har shaklda qanday hisobot va qachon topshiriladi?
3. Ijtimoiy soliq to'lash kerakmi — staj uchun nima beradi?
4. Xorijiy shartnomamdagi soliq bandi to'g'rimi?
5. Qaysi hujjatlarni saqlab borishim kerak?

Bunday ro'yxat konsultatsiya vaqtini tejaydi va javobni sizning holatingizga bog'laydi. Javoblarni yozib oling va ular qaysi hujjatga tayanishini so'rang: "Bu qaysi modda yoki qarorda yozilgan?" Hujjat raqami bo'lsa — uni lex.uz'da o'zingiz ham ochib ko'ring.

Savolni soliq organining o'ziga ham berish mumkin. Murojaat tartibini gov.uz/soliq'dan aniqlang. Imkon bo'lsa, javobni yozma oling: yozma javob og'zaki maslahatdan ishonchliroq, chunki u sizda qoladi.

8. Ko'p uchraydigan xatolar

Xato Nega yomon To'g'ri yo'l
"Frilans pulidan soliq yo'q" banklar ma'lumot beradi rasmiy tartibni o'qish, deklaratsiya
Telegram post — manba ko'pincha eski yoki noto'g'ri lex.uz, gov.uz/soliq, it-park.uz
YaTT bilan IT Park rezidentligi faqat yuridik shaxs rezidentlik — MChJ uchun
Ziddiyatli raqam bilan qaror xato hisob rasmiy organdan yozma javob
Deklaratsiyani unutish soliq organi o'zi hisoblaydi 1-aprel — kalendarga
Tushumlarni yozmaslik hisobot va deklaratsiya qiyin har tushum — bitta qator
Bir yil oldingi raqamga tayanish qoidalar har yil yangilanadi har yanvar tekshirish

Eng xavflisi — birinchisi. Qolganlari vaqt yo'qotadi; birinchisi esa qarz va jarimaga olib kelishi mumkin.

9. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/39/16-soliq/ da. 2- va 3-mashq yechimlari Node 24.21.0 da tekshirilgan (biz ishga tushirdik). Summalar — mashq uchun o'ylab topilgan; qoidalar — holat: 2026-11, ma'lumot, maslahat emas.

1-mashq (oson): to'g'rimi yoki noto'g'rimi

  1. O'zini o'zi band qilganlar ro'yxatida dasturlash bor.
  2. Yakka tartibdagi tadbirkor IT Park rezidenti bo'la oladi.
  3. Jismoniy shaxsdan (masalan, chet eldagi qarindoshdan) kelgan o'tkazma soliqqa tortilmaydi.
  4. 2026-yildan YaTT uchun aylanma solig'i 1%, yillik aylanma 1 mlrd so'mgacha.
Yechim
  1. To'g'ri. 2026-yil 1-yanvardan amaldagi 72 ta faoliyat ro'yxatining 32-bandi (gov.uz).
  2. Noto'g'ri. Rezident faqat yuridik shaxs bo'lishi mumkin (it-park.uz; VMQ-589-son qaror).
  3. To'g'ri. Soliq qo'mitasi savol-javobi (gov.uz/soliq, 2024-05-16): jismoniy shaxsdan olingan pul soliqqa tortilmaydi. Chet el yuridik shaxsidan kelgan daromad esa soliqqa tortiladi.
  4. To'g'ri. PQ-247-son qaror (12.08.2025), 2026-yil 1-yanvardan.

2-mashq (o'rta): deklaratsiya muddati

deklaratsiyaMuddati(daromadYili) funksiyasi ikki sanani qaytarsin: deklaratsiya topshirish muddati (keyingi yilning 1-apreli) va deklaratsiya topshirilmasa, soliq organi hisoblagan summani to'lash muddati (keyingi yilning 1-iyuni). Yana qolganKun(bugun, sana) bilan topshirishgacha necha kun qolganini hisoblang.

Ishora: sanalarni "YYYY-MM-DD" satri sifatida yasang; kunlar farqi — Ish qidirish darsidagi kunlarFarqi kabi (Date asoslari).

Yechim
js
function deklaratsiyaMuddati(daromadYili) {
  const keyingi = daromadYili + 1;
  return {
    topshirish: `${keyingi}-04-01`,
    tolov: `${keyingi}-06-01`,
  };
}

function qolganKun(bugun, sana) {
  return Math.round((new Date(sana) - new Date(bugun)) / 86_400_000);
}

const m = deklaratsiyaMuddati(2026);
console.log("topshirish:", m.topshirish, "| to'lov:", m.tolov);
console.log("qolgan kun:", qolganKun("2027-02-15", m.topshirish));

Konsolda:

text
topshirish: 2027-04-01 | to'lov: 2027-06-01
qolgan kun: 45

2026-yil daromadi uchun deklaratsiya 2027-yil 1-aprelgacha topshiriladi. 15-fevraldan 45 kun qoladi. Sanalar "YYYY-MM-DD" shaklida bo'lgani uchun new Date ularni UTC yarim tunida o'qiydi va farq butun kun chiqadi. Muddat qoidalari — 2026-11 holati; har yil tekshiring.

3-mashq (qiyin): mumkin bo'lgan shakllar

shakllarniKor({ yuridik, royxatda, aylanma }) funksiyasi tanishuv uchun mumkin bo'lgan shakllarni qaytarsin. Yuridik shaxs bo'lsa — MChJ umumiy tartibi va IT Park rezidentligi uchun ariza. Jismoniy shaxs bo'lsa — faoliyat O'O'BQ ro'yxatida bo'lsa "O'O'BQ" va "YaTT", aks holda faqat "YaTT". Aylanma 1 mlrd so'mdan oshsa, "1% chegarasidan yuqori" ogohlantirishi qo'shilsin — bu "tartibni tekshiring" degani.

Ishora: if bilan avval yuridik shaxsni ajrating va darhol qaytaring; ternar operator royxatda ? [...] : [...].

Yechim
js
const CHEGARA = 1_000_000_000; // 1% stavka chegarasi (holat: 2026-11)

function shakllarniKor({ yuridik, royxatda, aylanma }) {
  if (yuridik) {
    return ["MChJ: umumiy tartib", "IT Park rezidentligi: ariza"];
  }
  const variant = royxatda ? ["O'O'BQ", "YaTT"] : ["YaTT"];
  if (aylanma > CHEGARA) variant.push("1% chegarasidan yuqori");
  return variant;
}

console.log(shakllarniKor({ yuridik: false, royxatda: true,
  aylanma: 80_000_000 }));
console.log(shakllarniKor({ yuridik: false, royxatda: false,
  aylanma: 1_500_000_000 }));
console.log(shakllarniKor({ yuridik: true, royxatda: true,
  aylanma: 2_000_000_000 }));

Konsolda:

text
[ "O'O'BQ", 'YaTT' ]
[ 'YaTT', '1% chegarasidan yuqori' ]
[ 'MChJ: umumiy tartib', 'IT Park rezidentligi: ariza' ]

Uchinchi holatda aylanma katta, lekin ogohlantirish yo'q — yuridik shaxs uchun bu chegara qo'llanmaydi, funksiya darhol qaytadi. Funksiya — tanishuv xaritasi, qaror emas: u YaTT uchun faoliyat ruxsatini, O'O'BQ uchun bahsli qismni va IT Park shartlarini tekshirmaydi. Node "O'O'BQ" ni qo'shtirnoqda ko'rsatdi — ichida apostrof bor.

4-mashq: Portfolio qadami

O'zingiz uchun "soliq kartochkasi" yozing: hozirgi yoki kelajakdagi daromad manbangiz, unga mos shakl (tanishuv darajasida) va shu darsdagi rasmiy manbalardan har biriga havola va sana. Tushumlar jadvalini oching: sana, summa, kimdan, shartnoma. Kalendarga ikki eslatma qo'ying: 1-aprel (deklaratsiya) va yanvar (qoidalarni qayta tekshirish).

Yechim

Namuna (o'zingiz to'ldiring):

text
Soliq kartochkasi — holat: 2026-11
Daromad: chet el kompaniyasidan frilans (yuridik shaxs)
Shakl variantlari: deklaratsiya (jismoniy shaxs) yoki O'O'BQ/YaTT
  — tanlov buxgalter bilan
Manbalar:
- gov.uz/soliq/news/view/11817 (2024-05-16) — xorijdan pul
- gov.uz/soliq/news/view/78155 (2025-08-14) — aylanma 1%
- gov.uz/oz/pj/sections/view/2080 (2026-03-28) — O'O'BQ ro'yxati
Eslatmalar: 2027-04-01 deklaratsiya; 2027-01 qoidalarni tekshirish
Tushumlar jadvali: ochildi (4 ustun)

Muhimi — har satrda manba va sana. Kartochka bir yildan keyin eskiradi, sana esa buni ko'rsatib turadi.

10. Real ishda

  • Ish beruvchi tomoni. Kompaniyada xodim bo'lsangiz, soliq hisobini buxgalteriya yuritadi. Lekin net va gross farqini va IT Park rezidentligi ta'sirini bilish muzokarada yordam beradi (Offer va maosh muzokarasi).
  • O'z kompaniyangiz. Frilans jamoaga aylansa, MChJ va IT Park rezidentligi masalasi chiqadi. Bu bosqichda buxgalter va yurist — xarajat emas, himoya.
  • Xalqaro shartnoma. Chet el kompaniyasi bilan shartnoma imzolashdan oldin uning soliq bo'limini o'qing: kim soliq to'laydi, qaysi davlat qonuni qo'llanadi (Remote va xalqaro ish).
  • Birinchi ish. Rasmiy ishga kirgandan keyin keyingi qadam — Birinchi ish: dastlabki 90 kun.

Xulosa

  • To'rt yo'l: mehnat shartnomasi, O'O'BQ (ro'yxatda dasturlash — 32-band), YaTT, MChJ va IT Park rezidentligi (faqat yuridik shaxs).
  • 2026-yildan YaTT va O'O'BQ uchun aylanma solig'i 1% (1 mlrd so'mgacha; PQ-247-son qaror); daromad solig'i 12%, IT Park rezidentida xodim uchun 7,5%.
  • Chet el yuridik shaxsidan daromad — soliqqa tortiladi, deklaratsiya 1-aprelgacha (my3.soliq.uz); jismoniy shaxsdan o'tkazma — soliqqa tortilmaydi.
  • Banklar xorijiy tushumlar haqida soliq organiga ma'lumot beradi — "hech kim bilmaydi" maslahati xavfli.
  • Manbalar zid bo'lsa — raqamsiz, rasmiy organdan yozma javob; har yanvar qoidalarni qayta tekshiring.
  • Holat: 2026-11. Bu — ma'lumot, maslahat emas; batafsil savol bo'yicha buxgalter yoki yuristga.

Keyingi dars: Birinchi ish: dastlabki 90 kun — offer qabul qilingandan keyin: birinchi haftalar, savol berish, erta yutuqlar va sinov muddatidan muvaffaqiyatli o'tish.

Manbalar

Faqat rasmiy manbalar (lex.uz, gov.uz, it-park.uz); barchasi ochib tekshirildi, 2026-11.

39-qism. Karyera, intervyu va ish · 16-dars yakunlandi

Dasturchi uchun huquqiy shakl va soliq O'zbekistonda: O'O'BQ, YaTT, IT Park va xorijdan daromad

19 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: Birinchi ish: dastlabki 90 kun — sinov muddati, savol berish, 1:1 va erta yutuqlar
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0