Backend validatorlari: Joi, class-validator va express-validator — Zod bilan o'lchab taqqoslash

Qisqacha: Zod yagona validator emas. Joi — eng eski va yetuk (hapi'dan), zanjirli API bilan. abortEarly: false bilan u hamma xatoni beradi. Lekin TypeScript turini o'zi chiqarmaydi. class-validator — klass va dekoratorlar (@IsString()), NestJS'ning sukut tanlovi; build va reflect-metadata talab qiladi. express-validator — Express middleware zanjiri (body("matn").isLength(...)), req ustida asinxron ishlaydi va ortiqcha maydonni o'zi tekshirmaydi. Bir xil sxemadagi kanon o'lchovida Zod eng tez chiqdi (6.63 mln/s), Joi — 0.84, class-validator — 0.30. Kanon ularni o'rnatmadi; mavjud loyihada uchratasiz — o'qiy olish va ko'chira olish kerak. Kutubxonalarni almashtirishni Standard Schema osonlashtiradi.

Bu darsda

• Bitta sxemani Joi, class-validator va express-validator'da yoza olasiz.
• Ularning xato matnlari, sukut xatti-harakati va tuzoqlarini (tur aylantirish, ortiqcha maydon) bilasiz.
• Tezlik, import vaqti va hajmni kanon o'lchovi bo'yicha taqqoslaysiz.
• Standard Schema orqali middleware'ni kutubxonaga bog'liq bo'lmagan qilasiz.
• Yangi loyiha uchun validator tanlashni asoslay olasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Zod 4 serverda, Validatsiya: nima uchun, qayerda va qanday, Validatsiya va forma kutubxonalari muqobillari, Legacy dekoratorlar va reflect-metadata.

1. Nega bu kerak?

vazifalar-api da Zod bor va u yetarli. Lekin ishga kirgan birinchi kuningizda sizni 2019-yilda yozilgan Express loyihasi kutishi mumkin — unda Joi yoki express-validator bo'ladi. NestJS loyihasida esa deyarli doim class-validator. Ularni o'qiy olmasangiz, kodni o'zgartirish qo'rqinchli bo'ladi.

Ikkinchi sabab — tanlov. "Hamma Zod ishlatadi" — dalil emas. Har kutubxonaning o'z narxi bor: paket hajmi, ishga tushish vaqti, tezlik, TypeScript bilan qulaylik. Bu narxni taxmin bilan emas, o'lchov bilan bilish kerak.

O'xshatish: turli shaharlarning yo'l harakati belgilari. Ma'nosi bir xil ("to'xta", "tezlik 60"), lekin shakli boshqa. Tajribali haydovchi boshqa shaharga borsa ham ularni taniydi. Validatorlar ham shunday: g'oya bir — shakl tekshiruvi, xatolar ro'yxati, tozalangan qiymat; sintaksis turlicha.

Frontend qismida Valibot, ArkType va Standard Schema'ni ko'rgansiz. Bu dars — backend'da ko'p uchraydigan uchtasi haqida.

2. Bitta sxema, to'rt kutubxona

2.1 Vazifa

Kanon tajribasi (t30) hamma kutubxonada bir xil qoidani yozdi:

• matn — satr, trim, 1–200 belgi;
• bajarildi — ixtiyoriy, faqat haqiqiy true/false;
• ortiqcha maydon — taqiqlangan.

Yaroqsiz kirish: { "matn": "", "bajarildi": "ha", "ortiqcha": 1 } — uchala qoida buzilgan.

Eslatma: bu bo'limdagi Joi, class-validator va express-validator bloklari kurs tekshiruvchisida ishga tushmaydi (paketlar o'rnatilmagan) — chiqishlar kanon tajribasi fayllaridan olingan (Node 24.21.0, Windows 11, 2026-10-24).

2.2 Zod (eslatma)

import { z } from "zod";

const Zod = z.strictObject({
  matn: z.string().trim().min(1).max(200),
  bajarildi: z.boolean().optional(),
});
Zod.safeParse(yaroqsiz);

matn: Too small: expected string to have >=1 characters
bajarildi: Invalid input: expected boolean, received string
(ildiz): Unrecognized key: "ortiqcha"

2.3 Joi 18

Joi — hapi freymvorkidan chiqqan, 2012-yildan beri rivojlanib kelayotgan kutubxona. Zanjirli API Zod'ga o'xshaydi:

import Joi from "joi"; // 18.3.0

const JoiS = Joi.object({
  matn: Joi.string().trim().min(1).max(200).required(),
  bajarildi: Joi.boolean().strict(),
});
const { error, value } = JoiS.validate(yaroqsiz, {
  abortEarly: false,
});
console.log(error.details.map((d) => d.message).join(" | "));

"matn" is not allowed to be empty | "bajarildi" must be a boolean | "ortiqcha" is not allowed

To'rtta farq:

1. Maydonlar sukut bo'yicha ixtiyoriy. Zod'da teskari: majburiy, ixtiyoriylari .optional(). Joi'da majburiy maydon — .required(). Esdan chiqsa — matn siz so'rov jim o'tadi.
2. Birinchi xatoda to'xtaydi. Hamma xato kerak bo'lsa — { abortEarly: false }.
3. Turlarni o'zi aylantiradi. Joi.boolean() sukut bo'yicha "true" satrini ham qabul qiladi va true ga aylantiradi (convert: true). Query uchun qulay, tana uchun xavfli. Kanon tajribasi .strict() qo'shgan.
4. TypeScript turi yo'q. value — any. Tur qo'lda yoziladi va sxema bilan ajralib ketishi mumkin.

Ortiqcha maydon sukut bo'yicha rad etiladi ("ortiqcha" is not allowed) — Zod'ning strictObject iga o'xshash. { stripUnknown: true } bilan jim olib tashlanadi.

2.4 class-validator 0.15

class-validator — qoidalar klass maydonlari ustidagi dekoratorlar bilan yoziladi. Legacy dekoratorlar darsida ko'rgan @ sintaksis:

import "reflect-metadata"; // 0.2.2
import { IsBoolean, IsOptional, IsString, Length, validateSync }
  from "class-validator"; // 0.15.1
import { plainToInstance, Transform }
  from "class-transformer"; // 0.5.1

class YangiVazifaDto {
  @IsString()
  @Length(1, 200)
  @Transform(({ value }) =>
    typeof value === "string" ? value.trim() : value)
  matn!: string;

  @IsOptional()
  @IsBoolean()
  bajarildi?: boolean;
}

const dto = plainToInstance(YangiVazifaDto, yaroqsiz);
const xatolar = validateSync(dto, {
  whitelist: true,
  forbidNonWhitelisted: true,
});

property ortiqcha should not exist | matn must be longer than or equal to 1 characters | bajarildi must be a boolean value

Ishlash tartibi ikki qadam:

1. plainToInstance (class-transformer) — oddiy JSON obyektini klass nusxasiga aylantiradi va @Transform larni bajaradi.
2. validateSync — dekoratorlardagi qoidalarni tekshiradi.

whitelist: true — dekoratorsiz maydonlarni olib tashlaydi; forbidNonWhitelisted: true — ularni xato qiladi. Ikkalasi ham sukut bo'yicha o'chiq — esdan chiqsa, mass assignment eshigi ochiq (injeksiya va mass assignment).

Muhim cheklov — build kerak. Node 24 ning type stripping'i dekoratorlarni bajarmaydi (TS'ni Node'da to'g'ridan); emitDecoratorMetadata esa tsc kompilyatsiyasini talab qiladi. Kanon tajribasida dekoratorlar oddiy funksiya sifatida qo'lda chaqirilgan (IsString()(YangiVazifaDto.prototype, "matn")) — faqat o'lchash uchun. NestJS (30-qism) aynan shu kutubxonani ishlatadi va build bilan keladi.

2.5 express-validator 7

express-validator — validator emas, aniqrog'i Express middleware zanjiri. U validator.js kutubxonasi ustida qurilgan va to'g'ridan-to'g'ri req ni tekshiradi:

import { body, checkExact, validationResult }
  from "express-validator"; // 7.3.2

app.post(
  "/vazifalar",
  body("matn").isString().trim().isLength({ min: 1, max: 200 }),
  body("bajarildi").optional().isBoolean({ strict: true }),
  checkExact(), // ortiqcha maydonlar uchun — alohida!
  (req, res) => {
    const natija = validationResult(req);
    if (!natija.isEmpty()) {
      return res.status(422).json({ xatolar: natija.array() });
    }
    // req.body.matn — endi trim qilingan, lekin turi baribir any
  },
);

Kanon tajribasi (checkExact siz):

matn: Invalid value | bajarildi: Invalid value (ortiqcha maydon — tekshirilmadi: alohida checkExact() kerak)

Uch narsaga e'tibor:

1. Xabar — "Invalid value". Har qoidaga .withMessage("…") yozmasangiz, mijoz nima noto'g'ri ekanini bilmaydi.
2. Ortiqcha maydon jim o'tadi — checkExact() alohida qo'shilmasa.
3. req ni o'zgartiradi — trim() req.body.matn ni joyida o'zgartiradi. Express 5 da req.query ga yozib bo'lmaydi (req obyekti) — query sanitizatsiyasi bilan ehtiyot bo'ling. TS turi — any.

Afzalligi: Express'ga tabiiy, sxema yozish shart emas, validator.js ning yuzlab tayyor tekshiruvlari (isEmail, isIBAN, isMobilePhone("uz-UZ")) bor.

2.6 Yup — qisqacha

Yup — Formik bilan mashhur bo'lgan frontend validatori; serverda ham ishlaydi. API Zod'ga yaqin (yup.object({ matn: yup.string().required() })), InferType bilan tur chiqaradi, lekin sukut bo'yicha asinxron va turlarni aylantiradi ("5" → 5). Kanonda o'lchanmagan. Yangi loyihada Yup tanlashga sabab kam — eski React formalarida uchratasiz.

Tekshirib ko'ring: Uch kutubxonadan qaysi birida ortiqcha maydon sukut bo'yicha xato, qaysi birida jim o'tadi?

3. O'lchov: tezlik, import va hajm

3.1 Kanon natijalari

Kanon (t30): import — alohida jarayonda, 9 marta, mediana; tezlik — 200 000 yaroqli va 20 000 yaroqsiz tekshiruv; hajm — alohida papkada npm i. Node 24.21.0, i5-12500H, band mashina, bitta o'lchov:

3.2 Raqamlarni to'g'ri o'qish

• Tezlik farqi katta, lekin ahamiyati kichik. Joi ham sekundiga 840 000 ta tekshiruv qiladi. API'da bitta so'rov uchun tekshiruv mikrosekundlar oladi; DB so'rovi esa millisekundlar. Kanon o'lchovida Problem Details yasash ham sezilmagan edi. Tezlik — hal qiluvchi emas, faqat bitta omil.
• express-validator raqami boshqa narsani o'lchaydi. U req ga o'xshash obyekt ustida, asinxron, har qoida alohida middleware sifatida ishlaydi — 20 000 marta. To'g'ridan solishtirib bo'lmaydi; faqat "eng og'ir yo'l" deb tushuning.
• Import vaqti — server bir marta ishga tushadi, 100 ms farq odatda muhim emas. Serverless'da (har so'rovga sovuq start) esa muhim.
• class-validator — eng og'ir: 16.7 MB va 203 ms. Sabab — uchta paket va ularning bog'liqliklari: class-validator o'zi validator va telefon raqamlari kutubxonasi libphonenumber-js ga bog'liq. npm ma'lumotiga ko'ra (2026-10), libphonenumber-js ning o'zi ochilgan holda ~10 MB.
• Yaroqsiz qiymat hamma joyda sekinroq — xato obyektlarini yasash qimmat. Hujumchi ataylab yaroqsiz so'rovlar yuborsa, aynan shu yo'l ishlaydi.

Tekshirib ko'ring: API sekundiga 2 000 so'rov oladi. Joi'dan Zod'ga o'tish server CPU'sining qancha qismini tejaydi?

4. Standard Schema: middleware kutubxonaga bog'lanmasin

4.1 G'oya

Frontend qismida Standard Schema ni ko'rgansiz: Zod, Valibot, ArkType va boshqalar bitta umumiy interfeysni qo'llaydi — har sxemada ~standard.validate(value) bor. Natija: { value } yoki { issues: [{ message, path }] }.

Serverda bu nima beradi? tekshir() middleware'ini Zod'ga emas, Standard Schema'ga yozsangiz — u istalgan mos kutubxona bilan ishlaydi. Kutubxona almashtirilsa, middleware o'zgarmaydi. Blok Node'da Zod 4 va Valibot 1.5 bilan tekshiriladi:

import type { StandardSchemaV1 } from "@standard-schema/spec";
import { z } from "zod";
import * as v from "valibot";

type FieldError = { joy: string; xabar: string };
type Result<T> =
  | { ok: true; value: T }
  | { ok: false; errors: FieldError[] };

async function check<S extends StandardSchemaV1>(
  schema: S, value: unknown, place: string,
): Promise<Result<StandardSchemaV1.InferOutput<S>>> {
  const r = await schema["~standard"].validate(value);
  if (r.issues === undefined) return { ok: true, value: r.value };
  const errors = r.issues.map((i) => {
    const keys = (i.path ?? []).map((p) =>
      typeof p === "object" ? String(p.key) : String(p));
    return { joy: [place, ...keys].join("."), xabar: i.message };
  });
  return { ok: false, errors };
}

const ZodTask = z.strictObject({
  matn: z.string().trim().min(1, { error: "matn bo'sh" }),
  bajarildi: z.boolean().optional(),
});
const ValibotTask = v.strictObject({
  matn: v.pipe(v.string(), v.trim(), v.minLength(1, "matn bo'sh")),
  bajarildi: v.optional(v.boolean()),
});

const bad = { matn: "  ", bajarildi: "ha" };
for (const schema of [ZodTask, ValibotTask]) {
  console.log(schema["~standard"].vendor);
  console.log(await check(schema, { matn: " Non " }, "body"));
  const r = await check(schema, bad, "body");
  if (!r.ok) {
    for (const e of r.errors) console.log(`  ${e.joy} | ${e.xabar}`);
  }
}

Konsolda:

zod
{ ok: true, value: { matn: 'Non' } }
  body.matn | matn bo'sh
  body.bajarildi | Invalid input: expected boolean, received string
valibot
{ ok: true, value: { matn: 'Non' } }
  body.matn | matn bo'sh
  body.bajarildi | Invalid type: Expected boolean but received "ha"

Bitta check funksiyasi — ikki kutubxona. Natija turi ham to'g'ri chiqadi: StandardSchemaV1.InferOutput<S>. Farq faqat sukut xabarlarida.

Uch nozik joy:

• validate Promise qaytarishi mumkin (async tekshiruvlar uchun) — shuning uchun await.
• path elementi kalit ("matn") yoki obyekt ({ key: "matn" }) bo'lishi mumkin — ikkalasi ham normallashtiriladi.
• Joi 18 Standard Schema'ni qo'llaydi: uning bog'liqliklarida @standard-schema/spec bor. Biz Joi 18.3.0 da tekshirdik (Node 24.21.0): Joi.object(...)["~standard"].vendor — "joi", validate({ matn: "" }) esa { issues: [{ message: '"matn" is not allowed to be empty', path: ["matn"] }] } qaytardi. Demak yuqoridagi check Joi sxemasi bilan ham ishlaydi.
• class-validator va express-validator Standard Schema'ni qo'llamaydi (npm'dagi bog'liqliklariga ko'ra, 2026-10 holatida) — ular uchun adapter qo'lda yoziladi.

5. Qaysi birini tanlash

Asosiy qoida: bitta loyihada bitta validator. Ikki kutubxona — ikki xil xato formati, ikki xil sukut, ikki marta o'rganish.

6. API qadami o'rniga: kanon tajribasi va nega kirmadi

Bu dars uchun vazifalar-api da holat yo'q — loyiha o'zgarmaydi. Kanon tajribasi va qarori:

• O'lchandi: Joi 18.3.0, class-validator 0.15.1 (+ class-transformer 0.5.1, reflect-metadata 0.2.2), express-validator 7.3.2 — alohida papkada, loyihaga kirmadi (t30-validatorlar).
• Qaror — Zod qoladi: loyiha TypeScript, build yo'q (type stripping) — class-validator dekoratorlari ishlamaydi; sxemadan tur va JSON Schema kerak; frontend (22-qism) ham Zod ishlatadi — bir xil fikrlash.
• Valibot va ArkType o'rnatilmadi (versiyalar ro'yxatda: valibot 1.5.0, arktype 2.2.8). Standard Schema adapteri esa yuqoridagi blokda ishlaydi — kerak bo'lsa, almashtirish arzon.

Sizning qadamingiz — mashqlarda: kanon sxemasini Joi'ga ko'chirib, xatti-harakat farqlarini o'zingiz ko'rasiz.

7. Ko'p uchraydigan xatolar

1. Joi'da .required() ni unutish. Joi'da hamma maydon sukut bo'yicha ixtiyoriy.

2. Joi convert tuzog'i. Joi.boolean() "true" satrini true qiladi, Joi.number() — "5" ni 5. Tana uchun .strict() yoki { convert: false }.

3. class-validator'da whitelist siz. Ortiqcha maydonlar DTO'ga o'tadi va keyin ORM'ga tushishi mumkin.

4. class-validator'da plainToInstance ni o'tkazib yuborish. Oddiy obyektga validateSync — dekoratorlar topilmaydi, tekshiruv jim o'tadi.

5. express-validator'da validationResult ni tekshirmaslik. Zanjir xatolarni yig'adi, lekin so'rovni o'zi to'xtatmaydi — handler'da isEmpty() shart.

6. "Invalid value" xabarlari. .withMessage() siz mijoz nima noto'g'ri ekanini bilmaydi.

7. Bir loyihada ikki validator. Xato formati va sukut qoidalari ikkiga bo'linadi.

8. Mashqlar

Yechimlar kurs/mashqlar/25/31-validatorlar/ da.

1-mashq (oson): qaysi kutubxona?

• Dekoratorlar bilan yoziladi —
• req ustida middleware zanjiri —
• Maydonlar sukut bo'yicha ixtiyoriy, .required() kerak —
• Ortiqcha maydon uchun checkExact() —
• Kanon o'lchovida eng og'ir paket (MB) —

2-mashq (o'rta): Joi xatolarini Problem Details'ga

Joi error.details massivi shunday ko'rinadi: [{ message, path: ["matn"], type: "string.empty" }, …]. joiToErrors(details, place) yozing — u [{ joy, xabar }] qaytarsin; xabardagi qo'shtirnoqli maydon nomini ("matn" ) olib tashlab, kichik harf bilan boshlasin. Kanon tajribasidagi uchta xato bilan sinang. Bu toza JS — «Ishga tushir» bilan ishlaydi.

function joiToErrors(details, place) {
  return details.map((d) => {
    const text = d.message.replace(/^"[^"]*"\s*/, "");
    return {
      joy: [place, ...d.path].join("."),
      xabar: text.charAt(0).toLowerCase() + text.slice(1),
    };
  });
}

const details = [
  { message: '"matn" is not allowed to be empty', path: ["matn"] },
  { message: '"bajarildi" must be a boolean', path: ["bajarildi"] },
  { message: '"ortiqcha" is not allowed', path: ["ortiqcha"] },
];
for (const e of joiToErrors(details, "body")) {
  console.log(`${e.joy} | ${e.xabar}`);
}

body.matn | is not allowed to be empty
body.bajarildi | must be a boolean
body.ortiqcha | is not allowed

3-mashq (qiyin): kichik "Standard Schema" validator

Kutubxonasiz o'z validatoringizni yozing: objectSchema(shape) — shape — { kalit: (qiymat) => xabar | null }. Qaytgan obyektda ~standard bo'lsin: { version: 1, vendor: "ilmhamroh", validate(value) }. validate — obyekt bo'lmasa bitta xato; har maydon tekshiriladi; shape da yo'q kalit — "noma'lum kalit". Natija Standard Schema shaklida ({ value } yoki { issues: [{ message, path }] }). Uni darsdagi check g'oyasidagi oddiy funksiya bilan sinang.

function objectSchema(shape) {
  return {
    "~standard": {
      version: 1,
      vendor: "ilmhamroh",
      validate(value) {
        if (typeof value !== "object" || value === null) {
          const issue = { message: "obyekt kutilgan", path: [] };
          return { issues: [issue] };
        }
        const issues = [];
        for (const [key, rule] of Object.entries(shape)) {
          const message = rule(value[key]);
          if (message) issues.push({ message, path: [key] });
        }
        for (const key of Object.keys(value)) {
          if (!(key in shape)) {
            const message = `noma'lum kalit: ${key}`;
            issues.push({ message, path: [] });
          }
        }
        return issues.length ? { issues } : { value };
      },
    },
  };
}

const Task = objectSchema({
  matn: (x) => typeof x === "string" && x.trim().length > 0
    ? null : "matn bo'sh",
  bajarildi: (x) => x === undefined || typeof x === "boolean"
    ? null : "bajarildi — true/false",
});

async function check(schema, value) {
  const r = await schema["~standard"].validate(value);
  if (!r.issues) return "OK";
  return r.issues
    .map((i) => `${i.path.join(".") || "(ildiz)"}: ${i.message}`)
    .join("; ");
}

console.log(await check(Task, { matn: "Non" }));
const bad = { matn: " ", bajarildi: "ha", rol: 1 };
console.log(await check(Task, bad));
console.log(await check(Task, null));

OK
matn: matn bo'sh; bajarildi: bajarildi — true/false; (ildiz): noma'lum kalit: rol
(ildiz): obyekt kutilgan

4-mashq: kanon tajribasini takrorlang (ixtiyoriy)

Loyihadan tashqaridagi alohida papkada (npm init -y, keyin npm i --save-exact joi@18.3.0) YangiVazifaSxemasi ning Joi variantini yozing. Uchta holatni sinang: {"matn":"","bajarildi":"ha","ortiqcha":1}, {"bajarildi":"true"} (.strict() bilan va siz), {"matn":" Non "}. Natijalarni Zod bilan solishtiring va farqlarni ro'yxat qiling. vazifalar-api ga hech narsa qo'shmang.

9. Real ishda

• NestJS loyihalarining ko'pchiligi — class-validator DTO'lari: @Body() dto: CreateTaskDto va global ValidationPipe({ whitelist: true, forbidNonWhitelisted: true }). Bu sozlamalar — intervyuda ko'p so'raladi (30-qism).
• hapi va eski Express loyihalari — Joi; celebrate paketi Joi'ni Express middleware'iga aylantiradi.
• O'zbekistondagi ko'p loyihalarda (2018–2022 yillarda yozilgan) express-validator uchraydi — uni Zod'ga bosqichma-bosqich ko'chirish odatiy vazifa.
• Fastify JSON Schema'ni (Ajv) to'g'ridan-to'g'ri ishlatadi — eng tez yo'llardan biri; Zod'dan toJSONSchema bilan unga o'tish mumkin (Zod 4 serverda).

Xulosa

• Joi — yetuk, zanjirli, turni chiqarmaydi; maydonlar sukut bo'yicha ixtiyoriy, abortEarly va convert ga e'tibor.
• class-validator — dekoratorlar, NestJS standarti; build, reflect-metadata, whitelist + forbidNonWhitelisted shart.
• express-validator — req ustida middleware zanjiri; checkExact(), withMessage(), validationResult ni unutmang.
• Kanon o'lchovi: Zod 6.63, Joi 0.84, class-validator 0.30 mln/s — farq katta, lekin API'da hal qiluvchi emas.
• Standard Schema bilan middleware kutubxonadan mustaqil bo'ladi; bitta loyihada — bitta validator.

Keyingi dars: Xato turlari va custom error iyerarxiyasi — HttpXato o'rniga IlovaXatosi, ValidatsiyaXatosi, TopilmadiXatosi iyerarxiyasi va operatsion xato bilan dasturchi xatosini ajratish.

Manbalar

• Joi API — joi.dev/api (abortEarly, convert, stripUnknown)
• class-validator — github.com/typestack/class-validator (whitelist, forbidNonWhitelisted)
• express-validator — express-validator.github.io/docs (checkExact, validationResult)
• Standard Schema — standardschema.dev, @standard-schema/spec 1.1.0; Joi 18 bog'liqligi — npmjs.com/package/joi (18.3.0, 2026-10-16)
• class-validator 0.15.1 bog'liqliklari (validator, libphonenumber-js) — npmjs.com/package/class-validator
• Valibot — valibot.dev