Broken Access Control (A01): IDOR va imtiyozlarni oshirish — loyiha auditi
Qisqacha: Broken Access Control — foydalanuvchi o'ziga tegishli bo'lmagan obyektga yoki funksiyaga yetib borishi. U ikki yo'nalishda bo'ladi: gorizontal (Aziz Dilnozaning vazifasini oladi — IDOR) va vertikal (oddiy foydalanuvchi admin yo'liga kiradi). Uni ko'z bilan emas, matritsa bilan tekshiramiz: kim × qaysi obyekt × qaysi amal × kutilgan javob. Kanonda 31 ta urinishning hammasi kutilgandek chiqdi. Keyin kodda egalik shartini ataylab olib tashladik: RLS baribir 404 berdi, superuser ulanishida esa begona obuna o'chdi.
Bu darsda
- Gorizontal va vertikal imtiyozni oshirishni farqlaysiz.
- Kirish nazoratini matritsa bilan audit qilishni o'rganasiz.
- Nega UUID va "yashirin" yo'l himoya emasligini tushuntirasiz.
- API kaliti ruxsatlari (scope) imtiyozni oshirishga yo'l qo'ymasligini tekshirasiz.
- Kodda egalik sharti unutilganda RLS qanday himoya qilishini o'lchovda ko'rasiz.
Oldin bilishingiz kerak: RBAC va resurs egaligi, Backend'dagi injection va mass assignment, API kalitlar va servislararo autentifikatsiya, Threat modeling va xavfsiz dizayn.
1. Nega bu kerak?
OWASP Top 10:2025 ro'yxatida birinchi o'rinda yana A01: Broken Access Control (buzilgan kirish nazorati) turibdi. RBAC va resurs egaligi darsida uning asosiy shakli — IDOR bilan tanishgansiz. O'shanda vazifalar-api da bitta resurs bor edi: vazifalar. O'sha darsda IDOR testlarini yozgan va API'ni RLS ostiga o'tkazgan edik.
Shundan beri loyihaga yangi obyektlar qo'shildi: fayllar, webhook obunalari, eksport ishlari, API kalitlari, sessiyalar ro'yxati, AI qadamlari. Admin tomonda — navbat paneli (Bull Board) va funksiya bayroqlari. Har biri — yangi endpoint, yangi :id, egalik shartini unutish uchun yangi imkoniyat. Kod nusxalanadi, shart esa yo'lda tushib qoladi.
Tahdid modelida bu ikki qator: T01 (begona obyekt id'si) va T02 (admin yo'llari, rolni tanada yuborish). Bugun ularni tekshiramiz. Bu safar "esimda bor" deb emas — har endpoint'ni haqiqiy so'rov bilan.
Hayotiy o'xshatish: mehmonxona. Har mehmon kalit-kartasi faqat o'z xonasini ochadi. Tekshiruvchi koridorni aylanib, har eshikka har kartani tutib ko'radi. "Bu eshik yangi, kartasi sozlanmaganmi?" — bunday savol tekshiruvdan oldin emas, tekshiruvda chiqadi.
2. Imtiyozni oshirish: ikki yo'nalish
Imtiyozni oshirish (privilege escalation) — foydalanuvchi o'ziga berilmagan huquqqa ega bo'lishi. Ikki yo'nalishi bor:
flowchart TB
A[Aziz: oddiy foydalanuvchi] -- gorizontal --> D[Dilnozaning vazifasi]
A -- vertikal --> M[admin yo'llari]
D --> I["IDOR / BOLA: 404 kutiladi"]
M --> F["BFLA: 403 kutiladi"]Diagrammaga qarang. Gorizontal — bir xil darajadagi boshqa foydalanuvchining obyekti: Aziz Dilnozaning vazifasini, faylini, webhook'ini oladi. OWASP API ro'yxatida bu BOLA (Broken Object Level Authorization), eski nomi — IDOR. Vertikal — yuqoriroq daraja: oddiy foydalanuvchi admin funksiyasini chaqiradi. Bu BFLA (Broken Function Level Authorization).
Kutilgan javoblar ham farq qiladi. Begona obyekt — 404, chunki 403 "bu obyekt bor, lekin sizniki emas" deb oshkor qiladi (RBAC va resurs egaligi). Admin yo'li esa hammaga ma'lum, uni yashirishdan foyda yo'q — 403.
Uchinchi, yashirinroq yo'l ham bor — ommaviy tayinlash (mass assignment). Hujumchi so'rov tanasiga rol: "admin" yoki egasiId: 2 qo'shadi. Agar server tanani tekshirmay bazaga yozsa, imtiyoz bitta maydon bilan oshadi. Bu vertikal ham, gorizontal ham bo'lishi mumkin.
3. Audit usuli: kirish matritsasi
3.1 Matritsa
Kirish nazoratini tekshirishning ishonchli usuli — matritsa. Uning to'rt o'qi bor:
- Kim — hujumchi (Aziz), qurbon (Dilnoza), admin (Bekzod), kirmagan foydalanuvchi, API kaliti.
- Qaysi obyekt — qurbonning har turdagi resursi: vazifa, webhook, eksport, kalit, sessiya.
- Qaysi amal — GET, PATCH, PUT, DELETE va maxsus amallar (kalitni aylantirish, sessiyani bekor qilish).
- Kutilgan javob — urinishdan oldin yoziladi.
To'rtinchi band eng muhimi. Kutilgan javobni oldindan yozmasangiz, natijani ko'rib "ha, shunday bo'lishi kerak edi" deyish oson. Oldindan yozilgan 404 qarshisida 200 chiqsa, bu bahs emas — topilma.
3.2 Matritsa yurgizuvchi — model
Kanon skripti haqiqiy serverga fetch bilan so'rov yuboradi. Uning mantiqini kichik modelda ko'ramiz. server — soddalashtirilgan API: sessiyasiz 401, admin yo'li faqat admin'ga, vazifa faqat egasiga, noma'lum yo'l — 404 (sukut bo'yicha rad). xato.deleteEgasiz — DELETE ishlovchisida egalik sharti "unutilgan" variant:
const VAZIFALAR = [
{ id: 9, egasi: "aziz" },
{ id: 49, egasi: "dilnoza" },
];
function server(kim, metod, yol, xato = {}) {
if (kim === null) return 401;
if (yol.startsWith("/v1/admin/")) {
return kim.rol === "admin" ? 200 : 403;
}
const m = yol.match(/^\/v1\/vazifalar\/(\d+)$/);
if (m === null) return 404; // noma'lum yo'l — rad
const id = Number(m[1]);
const egalik = !(metod === "DELETE" && xato.deleteEgasiz);
const v = VAZIFALAR.find(
(x) => x.id === id && (!egalik || x.egasi === kim.ism),
);
if (v === undefined) return 404;
return metod === "DELETE" ? 204 : 200;
}
const aziz = { ism: "aziz", rol: "foydalanuvchi" };
const URINISHLAR = [
[aziz, "GET", "/v1/vazifalar/49", 404],
[aziz, "DELETE", "/v1/vazifalar/49", 404],
[aziz, "GET", "/v1/vazifalar/9", 200],
[aziz, "GET", "/v1/admin/foydalanuvchilar", 403],
[null, "GET", "/v1/admin/foydalanuvchilar", 401],
];
function audit(xato) {
let farq = 0;
for (const [kim, metod, yol, kutilgan] of URINISHLAR) {
const h = server(kim, metod, yol, xato);
if (h !== kutilgan) farq++;
const belgi = h === kutilgan ? "OK " : "XATO";
console.log(`${belgi} | ${metod} ${yol} | ${kutilgan} | ${h}`);
}
console.log(`--- ${URINISHLAR.length} urinish, farqli: ${farq}`);
}
audit({});
audit({ deleteEgasiz: true });Konsolda:
OK | GET /v1/vazifalar/49 | 404 | 404
OK | DELETE /v1/vazifalar/49 | 404 | 404
OK | GET /v1/vazifalar/9 | 200 | 200
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | 403 | 403
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | 401 | 401
--- 5 urinish, farqli: 0
OK | GET /v1/vazifalar/49 | 404 | 404
XATO | DELETE /v1/vazifalar/49 | 404 | 204
OK | GET /v1/vazifalar/9 | 200 | 200
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | 403 | 403
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | 401 | 401
--- 5 urinish, farqli: 1Birinchi yugurish — toza: beshtadan farq 0. Ikkinchisida DELETE ishlovchisi egalikni "unutdi" va Aziz Dilnozaning vazifasini o'chirdi (204). GET esa hamon 404. Aynan shu holat haqiqiy loyihalarda tez-tez uchraydi: o'qish yo'li himoyalangan, o'chirish yoki yangilash yo'li — yo'q. Faqat GET'ni tekshiradigan audit uni ko'rmaydi. Shuning uchun matritsada har obyekt uchun har amal bor.
Ikkinchi yugurishning ma'nosi ham muhim: audit skriptining o'zi tekshirildi. Ataylab kiritilgan xatoni u ushladi. Hech qachon qizarmagan test hech narsani isbotlamaydi.
Tekshirib ko'ring: Jamoadosh
URINISHLARro'yxatidan kutilgan javoblarni olib tashlab, "skript hozirgi javoblarni yozib qo'ysin, keyingi safar o'shalar bilan solishtiramiz" deb taklif qildi. Qanday xavf bor?
Javob
Agar xato hozir bor bo'lsa, u "kutilgan" bo'lib yozilib qoladi. DELETE 204 qaytarayotgan bo'lsa, skript 204 ni to'g'ri deb eslab qoladi va keyingi yugurishlar har doim yashil bo'ladi. Bunday "snapshot" faqat o'zgarishni ushlaydi, xatoni emas. Kutilgan javob xavfsizlik qoidasidan (begona — 404, admin — 403) kelishi kerak, hozirgi xulqdan emas.
4. Kanon tajribasi: 31 urinish
4.1 Qanday o'tkazildi
Kurs tajribasida (IlmHamroh, 2026-11) yakuniy vazifalar-api lokal stack'da ishga tushirildi: haqiqiy Postgres, Redis, vazifalar_api roli va RLS. Uch foydalanuvchi ishtirok etdi: Aziz (hujumchi), Dilnoza (qurbon) va Bekzod (admin). Avval Dilnoza resurs yaratdi: vazifa, webhook obunasi, eksport, faqat o'qiydigan API kaliti. Keyin Aziz ularga birma-bir hujum qildi. Skript faqat 127.0.0.1 dagi o'z serverimizga so'rov yuboradi — boshqa manzil berilsa, darhol to'xtaydi.
Diqqat: Bunday hujum skriptlarini faqat o'z lokal stack'ingizda ishga tushiring. Birovning saytiga, hatto "sinab ko'rish uchun" yuborilgan IDOR so'rovi ham ruxsatsiz kirishga urinish hisoblanadi va qonun bilan jazolanadi. Begona tizimni sinash — faqat egasining yozma ruxsati bilan (Pentest asoslari darsida batafsil).
4.2 Gorizontal: begona obyektlar
Chiqishni o'qish tartibi modeldagidek: belgi (OK yoki XATO) | so'rov | kutilgan javob | haqiqiy javob va xato kodi. Birinchi qator — Dilnoza yaratgan resurslar id'lari. Asosiysi chap ustun: unda bitta ham XATO bo'lmasligi kerak.
qurbon: vazifa 49, webhook 1 (201), eksport a38aed55-2167-4304-8c1e-e905df33b675 (202), api-kalit 1 (201), sessiya 2, foydalanuvchi 2
== Gorizontal: begona obyektlar (Aziz → Dilnozaniki)
OK | GET /v1/vazifalar/49 | kutilgan 404 | 404 vazifa-topilmadi
OK | PATCH /v1/vazifalar/49 {bajarildi} | kutilgan 404,428 | 404 vazifa-topilmadi
OK | PUT /v1/vazifalar/49 | kutilgan 404,428 | 404 vazifa-topilmadi
OK | DELETE /v1/vazifalar/49 | kutilgan 404 | 404 vazifa-topilmadi
OK | PUT /v1/vazifalar/49/muddat | kutilgan 404 | 404 vazifa-topilmadi
OK | GET /v1/vazifalar/49/ilovalar | kutilgan 404 | 404 topilmadi
OK | POST /v1/vazifalar/49/qadamlar (AI) | kutilgan 404,503 | 404 Topilmadi
OK | DELETE /v1/webhooklar/1 | kutilgan 404 | 404 topilmadi
OK | GET /v1/webhooklar/1/yetkazishlar | kutilgan 404 | 404 topilmadi
OK | GET /v1/eksportlar/a38aed55-2167-4304-8c1e-e905df33b675 | kutilgan 404 | 404 eksport-topilmadi
OK | GET /v1/eksportlar/a38aed55-2167-4304-8c1e-e905df33b675/fayl | kutilgan 404 | 404 eksport-topilmadi
OK | DELETE /v1/auth/api-kalitlar/1 | kutilgan 404 | 404 kalit-topilmadi
OK | POST /v1/auth/api-kalitlar/1/aylantirish | kutilgan 404 | 404 kalit-topilmadi
OK | DELETE /v1/auth/sessiyalar/2 | kutilgan 404 | 404 sessiya-topilmadi
OK | Dilnoza sessiyasi hali tirikmi (GET /auth/men) | kutilgan 200 | 200
OK | PUT /v1/vazifalar [{id:49}] — Dilnozaning vazifasi o'zgarmadi | kutilgan 200 | 200 | PUT javobi 200; matn hozir: "Dilnozaning maxfiy vazifasi #shaxsiy"
(PUT dan keyin Azizdagi to'plam: 1 ta — PUT o'z to'plamini ALMASHTIRADI)Bir necha qatorni ochib o'qiymiz.
Kutilgan javob ba'zan ikkita. PATCH va PUT uchun 404,428 yozilgan. HTTP caching va shartli so'rovlar darsidan beri yozish so'rovlari If-Match sarlavhasini talab qiladi, sarlavha bo'lmasa — 428. Hujumchi uchun ikkalasi ham "muvaffaqiyatsiz". Skript sarlavhani yuborgan, shuning uchun 404 chiqdi. AI qadamlari uchun 503 ham ruxsat etilgan: lokal stack'da LLM kaliti yo'q va xizmat ishlamasligi mumkin. Muhimi — 200 emas.
Sessiyani bekor qilish. Aziz Dilnozaning 2-sessiyasini o'chirishga urindi — 404. Keyingi qator buni ikkinchi marta tasdiqlaydi: Dilnoza o'z sessiyasi bilan /auth/men ga 200 oldi. Javob kodi bilan cheklanmay, holatni ham tekshirish yaxshi odat: 404 qaytgan, lekin ma'lumot baribir o'zgargan bo'lishi mumkin edi.
Ommaviy almashtirish. PUT /v1/vazifalar — foydalanuvchining butun ro'yxatini almashtiradi. Aziz ro'yxatiga Dilnozaning id'si (49) bilan element qo'ydi. Javob 200, lekin Dilnozaning vazifasi o'zgarmadi. Aziz esa bitta vazifali yangi ro'yxat oldi. Bu qanday ishlaydi? Ombor avval yuborilgan id'larning qaysilari bazada band ekanini so'raydi. RLS ostida begona qatorlar ko'rinmaydi, shuning uchun buni maxsus SECURITY DEFINER funksiya (vazifa_idlari_band) javob beradi. Begona id topilsa, element yangi id bilan yaratiladi. Shunday qilib Aziz begona id'ni "egallay" olmaydi va bu id bandligini javobdan ham bilib olmaydi. Bu ishning ehtiyotkor qismi RBAC va resurs egaligi darsida RLS ostida PUT 500 bergan topilmadan kelib chiqqan.
4.3 UUID yetarli emasmi?
Eksport id'si — tasodifiy UUID: a38aed55-…. Uni taxmin qilib bo'lmaydi. Unda egalik tekshiruvi nega kerak?
Chunki UUID maxfiy emas, u faqat taxmin qilish qiyin bo'lgan nom. U ko'p joyda qoladi: brauzer tarixi, server va proksi loglari, Referer sarlavhasi, foydalanuvchi do'stiga yuborgan havola, xato kuzatuvchidagi URL. Hujumchi UUID'ni taxmin qilmaydi — topib oladi. Shuning uchun kanonda eksport ham, uning fayli ham egalik bilan tekshiriladi: Aziz to'g'ri UUID bilan ham 404 oldi.
Qoida: UUID — IDOR'ga qarshi qo'shimcha to'siq (id'larni ketma-ket sanab chiqib bo'lmaydi), lekin avtorizatsiya o'rnini bosmaydi. 28-qism kanoni topgan zaifliklardan biri aynan shu edi: eksport ishlari egasiz bo'lgan, havolani bilgan har kim faylni yuklab olardi.
4.4 Vertikal: admin yo'llari
== Vertikal: admin yo'llari (Aziz — oddiy foydalanuvchi)
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | kutilgan 403 | 403 ruxsat-yoq
OK | POST /v1/admin/foydalanuvchilar/2/bloklash | kutilgan 403 | 403 ruxsat-yoq
OK | GET /v1/admin/navbat/api/queues (Bull Board) | kutilgan 403,404 | 403 ruxsat-yoq
OK | PUT /v1/admin/bayroqlar/ai-yordamchi | kutilgan 403,404 | 403 ruxsat-yoq
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar (kirmagan) | kutilgan 401 | 401 kirish-kerak
OK | admin: GET /v1/admin/foydalanuvchilar | kutilgan 200 | 200
OK | admin: GET /v1/vazifalar/49 (admin ham begona vazifani ko'rmaydi) | kutilgan 404 | 404 vazifa-topilmadiBull Board — navbat paneli, ichki vosita. Bunday panellar ko'pincha "hech kim manzilini bilmaydi" deb himoyasiz qoldiriladi. Manzilni taxmin qilib kirish urinishi force browsing deyiladi: hujumchi /admin, /debug, /metrics, /queues kabi odatiy yo'llarni ketma-ket sinaydi. Kanonda panel admin guard'i ortida — 403.
Oxirgi qatorga e'tibor bering: admin ham Dilnozaning vazifasini ko'rmaydi (404). Bu dizayn qarori: admin foydalanuvchini bloklay oladi, lekin shaxsiy vazifalarni o'qiy olmaydi. RLS admin'ga ham qo'llanadi. "Admin hamma narsani ko'radi" degan odat maxfiylik uchun qimmat: admin hisobi buzilsa, hujumchi ham hamma narsani ko'radi.
Maslahat: Kutilgan javobda
403,404— Bull Board va bayroqlar uchun ikkala javob ham xavfsiz. Lekin bitta loyihada izchil bo'lish yaxshi: kanon admin yo'llarida doim 403 qaytaradi. Javobdagi farq hujumchiga qaysi yo'l borligini aytib qo'yishi mumkin.
4.5 Ommaviy tayinlash va API kaliti
Bu chiqishda ikki bo'lim bor. Oxirgi qatorga alohida qarang — u butun auditning jami.
== Ommaviy tayinlash (mass assignment)
OK | POST /v1/auth/royxat {rol:'admin'} | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK | POST /v1/vazifalar {egasiId: Dilnoza} | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK | PATCH o'z vazifasi {egasiId} | kutilgan 422,428 | 422 validatsiya
OK | POST /v1/auth/api-kalitlar {ruxsatlar:['admin']} | kutilgan 422 | 422 validatsiya
== API kaliti ruxsati (Dilnozaning faqat o'qish kaliti)
OK | kalit (oqish): GET /v1/vazifalar | kutilgan 200 | 200
OK | kalit (oqish): POST /v1/vazifalar | kutilgan 403 | 403 ruxsat-yoq
OK | kalit: GET /v1/admin/foydalanuvchilar | kutilgan 401,403 | 401 kirish-kerak
OK | kalit: POST /v1/auth/api-kalitlar (kalit yangi kalit yaratadimi) | kutilgan 401,403 | 401 kirish-kerak
--- jami 31 urinish, kutilganidan farqli: 0Ommaviy tayinlashning to'rttala urinishi — 422. Sabab Backend'dagi injection va mass assignment darsida qo'yilgan qat'iy sxema: tanada sxemada yo'q maydon bo'lsa, so'rov butunlay rad etiladi. Jim tashlab yuborish emas — ochiq rad.
API kaliti qismi alohida e'tiborga loyiq. Dilnozaning faqat o'qish (vazifalar:oqish) kaliti GET'da ishladi, POST'da 403 oldi. Ruxsat cheklovi ishlaydi. Oxirgi ikki qator esa nozikroq savolga javob beradi: kalit o'zidan kuchliroq narsa yarata oladimi? Agar kalit bilan yangi kalit yaratish mumkin bo'lsa, o'qish kaliti egasi o'ziga yozish kalitini chiqarib olardi. Bu ham vertikal imtiyoz oshirish. Kanonda kalitlarni boshqarish va admin yo'llari faqat sessiyani qabul qiladi. Kalit bu yerda umuman "kirish" deb hisoblanmaydi — 401.
Jami: 31 urinish, kutilganidan farqli — 0. Kanonda IDOR topilmadi, tuzatish kerak emas.
5. Ikki qatlam: egalik sharti unutilsa
5.1 Tajriba
"Topilmadi" — yaxshi natija, lekin u bitta savolni ochiq qoldiradi: kodda xato bo'lganda nima bo'lardi? Buni bilish uchun kanon kodining build nusxasida (asl loyihaga tegmasdan) bitta qatorni o'zgartirdik — webhook obunasini o'chirishdan egalik shartini olib tashladik:
< DELETE FROM webhook_obunalari WHERE id = $1 AND foydalanuvchi_id = $2
> DELETE FROM webhook_obunalari WHERE id = $1Bu dist/ dagi kompilyatsiya qilingan fayldan SQL qismi, qator telefon uchun qisqartirildi. Keyin shu zaif nusxani ikki xil baza ulanishi bilan ishga tushirdik.
5.2 Natija
vazifalar_api roli bilan (RLS ishlaydi):
=== ZAIF dist (webhook DELETE: WHERE id = $1 — egasi sharti olib tashlangan), DATABASE_URL roli: vazifalar_api (server 4296 ms)
OK | Aziz: DELETE /v1/webhooklar/2 (Dilnozaniki) | kutilgan 404 | 404 topilmadi
Dilnozada obunalar: 2 (1 — himoyalandi, 0 — O'CHIRILDI)Superuser postgres bilan (RLS superuser'ga qo'llanmaydi):
=== ZAIF dist (webhook DELETE: WHERE id = $1 — egasi sharti olib tashlangan), DATABASE_URL roli: postgres (server 4032 ms)
XATO | Aziz: DELETE /v1/webhooklar/3 (Dilnozaniki) | kutilgan 404 | 204
Dilnozada obunalar: 2 (1 — himoyalandi, 0 — O'CHIRILDI)Ikkinchi chiqishda Aziz Dilnozaning obunasini o'chirdi — 204.
5.3 Natijani halol o'qish
Ikkala chiqishda ham oxirgi qator bir xil: "obunalar: 2". Skript izohi esa "1 — himoyalandi, 0 — O'CHIRILDI" deydi. Bu izoh toza bazani nazarda tutgan: qurbonda bitta obuna, o'chsa — nol. Haqiqatda baza yugurishlar orasida tozalanmagan. Dilnozada avvaldan obunalar bor edi. Har yugurish bittadan yangi obuna yaratdi (2- va 3-id'lar):
| Yugurish | Oldin | Hujumdan keyin | Xulosa |
|---|---|---|---|
| RLS bilan | 1 + yangi = 2 | 2 | himoyalandi |
| superuser | 2 + yangi = 3 | 2 | bittasi o'chdi |
Ya'ni javob kodi (404 va 204) ham, sanoq (2 qoldi va 3 dan 2 ga tushdi) ham bir xil xulosaga olib keladi. Lekin skript izohiga ko'r-ko'rona ishonilsa, ikkinchi natija "himoyalandi" deb o'qilardi. Saboq: o'lchov skriptining izohi ham kod. U taxminga (bu yerda — toza bazaga) tayansa, natijani noto'g'ri tushuntiradi. Har tajribani toza holatdan boshlang yoki "oldin" qiymatini ham yozing.
5.4 Nima isbotlandi
flowchart LR
Z[DELETE so'rovi] --> W{"WHERE egasi sharti"}
W -- bor --> OK1[404]
W -- unutilgan --> R{"RLS: rol vazifalar_api"}
R -- ha --> OK2[404]
R -- "superuser" --> X[204: o'chdi]Diagrammadagi ikki romb — ikki mustaqil qatlam. Birinchisi — ilova kodidagi WHERE sharti. Ikkinchisi — bazaning RLS siyosati. Tajriba ko'rsatdi: bittasi unutilsa, ikkinchisi himoya qiladi. Ikkalasi bir vaqtda yo'qolgandagina ma'lumot zarar ko'radi.
Superuser ulanishi ikkinchi qatlamni jimgina o'chirib qo'yadi. Hech qanday xato chiqmaydi, testlar o'tadi — himoya shunchaki yo'q bo'lib qoladi. Bu nazariy xavf emas. 34-qismda Compose fayli env_file orqali api konteyneriga superuser parolini ham berib qo'yganini ko'rgan edik (12-factor ilova va konfiguratsiya). Ilova DATABASE_URL ni noto'g'ri rol bilan olsa, RLS butun ilova uchun o'chadi.
Maslahat: Ilova ishga tushganda joriy rolni tekshirib ko'rish arzon himoya:
SELECT rolsuper, rolbypassrls FROM pg_roles WHERE rolname = current_user. Ikkalasidan biritruebo'lsa — ilova ishga tushmasin (kanonda sinalmagan, tavsiya).
6. Loyiha qadami
Bu darsda kod o'zgarmaydi. Audit topilma bermadi, demak tuzatish kerak emas. Zaif nusxa faqat tajriba uchun edi va loyihaga kirmaydi.
Lekin "bugun yashil" yetarli emas. Ertaga yangi endpoint qo'shiladi va egalik yana unutilishi mumkin. Shuning uchun asosiy himoya — loyihadagi regressiya testlari. Ular kanonda allaqachon bor:
webhook-api.test— begona obunani o'chirish: 404;sessiya.test— begona sessiyani bekor qilish;api-kalit.test— kalit ruxsatlari va begona kalit;nest-auth.test— begona eksport;fayl.test— begona fayl.
O'zingizdan tekshiring: loyihangizda :id qabul qiladigan har yo'l uchun "begona id → 404" testi bormi? Yo'q bo'lsa, shu darsdagi matritsadan qo'shing. Yangi endpoint qo'shganda esa PR tavsifida ikki qator bo'lsin: "egalik qanday tekshiriladi" va "begona id testi qayerda".
7. Hujumchi nigohi
Hujumchi kirish nazoratini qanday qidiradi:
- Ikki hisob ochadi. Bittasida obyekt yaratadi, ikkinchisidan uning id'si bilan so'raydi. Bizning matritsamiz aynan shu.
- Amallarni aralashtiradi. GET himoyalangan bo'lsa, DELETE, PATCH, eksport va ommaviy amallarni sinaydi — ular ko'pincha keyinroq va shoshib yozilgan.
- Javoblarni solishtiradi. Begona id uchun 403, mavjud bo'lmagan id uchun 404 kelsa, qaysi id'lar band ekanini bilib oladi.
- Kalitdan kalit chiqaradi. Cheklangan kalit bilan kalit yaratish, rolni o'zgartirish yoki taklif yuborishni sinaydi.
- Odatiy yo'llarni sanaydi.
/admin,/queues,/metrics,/docs— himoyasiz ichki panel tez-tez topiladi.
8. Ko'p uchraydigan xatolar
8.1 Faqat GET'ni tekshirish
O'qish himoyalangan, o'chirish yoki yangilash — yo'q. Matritsada har amal bo'lsin.
8.2 UUID'ni avtorizatsiya deb hisoblash
UUID taxmin qilishni qiyinlashtiradi, lekin havola, log va tarixda qoladi. Egalik baribir tekshiriladi.
8.3 Javob kodiga ishonib, holatni tekshirmaslik
404 qaytdi — lekin ma'lumot o'zgarmadimi? Muhim urinishlardan keyin qurbon tomonidan holatni qayta o'qing.
8.4 Superuser ulanishi
Ilova superuser bilan ulansa, RLS jim o'chadi. Ilova roli NOSUPERUSER va NOBYPASSRLS bo'lsin. Jadval egasi ham bo'lmasin: PostgreSQL hujjatiga ko'ra egasi ham sukut bo'yicha RLS'dan o'tadi (FORCE ROW LEVEL SECURITY yoqilmagan bo'lsa).
8.5 "Admin hammasini ko'radi"
Admin'ga keng huquq berish — admin hisobini eng qimmat nishonga aylantirish. Admin'ga faqat ishiga kerak bo'lgan amallar.
9. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/35/02-idor/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Aziz Dilnozaning faylini oladi — imtiyozni oshirish
- Oddiy foydalanuvchi admin funksiyasini chaqiradi — OWASP API'dagi nomi
- Begona obyekt uchun kanon qaytaradigan status kodi —
- Taxmin qilib ichki yo'llarni sinash — force
- RLS qaysi rolga umuman qo'llanmaydi? —
Yechim
- gorizontal — bir xil darajadagi boshqa foydalanuvchi obyekti (IDOR, BOLA).
- BFLA — Broken Function Level Authorization.
- 404 — 403 obyekt borligini oshkor qilardi.
- browsing —
/admin,/queueskabi yo'llarni sanash. - superuser — va
BYPASSRLSatributli rollarga.
2-mashq (o'rta): ikki qatlam modeli
ochir(obunalar, id, kim, { where, rls }) funksiyasini yozing. obunalar — { id, egasi } massivi. rls: true bo'lsa, funksiya faqat kim ning qatorlarini "ko'radi". where: true bo'lsa, qidiruvda egalik ham tekshiriladi. Topilsa, obuna massivdan o'chiriladi va 204 qaytadi, aks holda — 404. Keyin to'rt kombinatsiyaning har biri uchun toza ma'lumot bilan Aziz Dilnozaning 2-obunasini o'chirishga urinsin va natijani chiqarsin.
Ishora: massivdan elementni olib tashlash — splice(indexOf(x), 1) (Element qo'shish va olib tashlash).
Yechim
function ochir(obunalar, id, kim, { where, rls }) {
const korinadi = rls
? obunalar.filter((o) => o.egasi === kim)
: obunalar;
const topildi = korinadi.find(
(o) => o.id === id && (!where || o.egasi === kim),
);
if (topildi === undefined) return 404;
obunalar.splice(obunalar.indexOf(topildi), 1);
return 204;
}
for (const where of [true, false]) {
for (const rls of [true, false]) {
const obunalar = [
{ id: 1, egasi: "dilnoza" },
{ id: 2, egasi: "dilnoza" },
];
const kod = ochir(obunalar, 2, "aziz", { where, rls });
const w = where ? "+" : "-";
const r = rls ? "+" : "-";
const q = obunalar.length;
console.log(`WHERE ${w} RLS ${r}: ${kod}, qoldi ${q}`);
}
}Konsolda:
WHERE + RLS +: 404, qoldi 2
WHERE + RLS -: 404, qoldi 2
WHERE - RLS +: 404, qoldi 2
WHERE - RLS -: 204, qoldi 1To'rt qatordan faqat bittasida ma'lumot yo'qoldi — ikkala qatlam ham o'chiq bo'lganda. Uchinchi qator kanondagi "RLS bilan zaif nusxa", to'rtinchisi — "superuser bilan zaif nusxa". Har kombinatsiya uchun obunalar massivi qaytadan yaratiladi. «Natijani halol o'qish» bo'limidagi saboq shu: har tajriba toza holatdan boshlanadi.
3-mashq (qiyin): audit natijasini jamlash
Bash skript yozing. U avval natija.txt ni yaratsin: kanon chiqishi formatida — == Bo'lim sarlavhalari va OK | … yoki XATO | … qatorlari. Keyin awk bilan har bo'lim uchun bo'lim: OK n, XATO m qatorini, oxirida hamma XATO qatorlarining urinish qismini chiqarsin. Ishora: /^== / — yangi bo'lim; urinish — | bo'yicha ikkinchi maydon, bosh va oxiridagi bo'shliqlarni gsub(/^ +| +$/, "", x) olib tashlaydi.
Yechim
cat > natija.txt <<'TXT'
== Gorizontal
OK | GET /v1/vazifalar/49 | kutilgan 404 | 404
OK | DELETE /v1/webhooklar/1 | kutilgan 404 | 404
== Vertikal
OK | GET /v1/admin/foydalanuvchilar | kutilgan 403 | 403
== Zaif nusxa
OK | DELETE /v1/webhooklar/2 | kutilgan 404 | 404
XATO | DELETE /v1/webhooklar/3 | kutilgan 404 | 204
TXT
awk '
/^== / { bolim = substr($0, 4); tartib[++n] = bolim; next }
/^(OK|XATO)/ {
split($0, q, "|")
holat = q[1]; gsub(/ +/, "", holat)
son[bolim, holat]++
if (holat == "XATO") {
x = q[2]; gsub(/^ +| +$/, "", x); xatolar = xatolar "\n " x
}
}
END {
for (i = 1; i <= n; i++) {
b = tartib[i]
print b ": OK " (son[b, "OK"] + 0) ", XATO " (son[b, "XATO"] + 0)
}
print "XATO urinishlar:" xatolar
}
' natija.txtBiz ishga tushirdik:
Gorizontal: OK 2, XATO 0
Vertikal: OK 1, XATO 0
Zaif nusxa: OK 1, XATO 1
XATO urinishlar:
DELETE /v1/webhooklar/3son[bolim, holat] — awk'dagi ikki kalitli massiv: kalitlar maxsus ajratgich bilan bitta satrga qo'shiladi. Bo'limlar tartibi tartib massivida saqlanadi, chunki for (k in son) tartibni kafolatlamaydi. Katta auditda (31 urinish va undan ko'p) bunday jamlama PR izohiga yoki CI xulosasiga qo'yiladi.
10. Real ishda
- BOLA — API'lardagi eng ko'p topiladigan zaiflik. Bug bounty dasturlarida u har yili birinchi o'rinlarda. Murakkab vosita kerak emas — ikki hisob va brauzer.
- Avtomatlashtirish: Burp Suite'ning Autorize kabi kengaytmalari har so'rovni ikkinchi foydalanuvchi cookie'si bilan qayta yuboradi. Kanonda xuddi shu g'oya — kichik Node skripti.
- Markazlashgan siyosat: katta tizimlarda egalik va rol qoidalari bitta joyda (policy engine — OPA, Cedar, OpenFGA) yoziladi (ABAC, ReBAC va policy engine'lar). Har kontrollerda alohida
if— tarqoq va unutiladigan. - Intervyu savollari: "IDOR va BFLA farqi nima?", "Nega begona obyektga 404 qaytariladi?", "UUID IDOR'dan himoya qiladimi?", "RLS nima uchun kerak, agar kodda
WHEREbor bo'lsa?"
Xulosa
- Broken Access Control ikki yo'nalishda: gorizontal (begona obyekt, BOLA/IDOR) va vertikal (yuqori funksiya, BFLA); ommaviy tayinlash ikkalasiga ham yo'l.
- Audit — matritsa: kim × obyekt × amal × oldindan yozilgan kutilgan javob. Audit skriptining o'zi ataylab kiritilgan xato bilan tekshiriladi.
- Kanonda 31 urinish, farq 0: begona obyektlar — 404, admin yo'llari — 403, ommaviy tayinlash — 422, o'qish kaliti yozolmaydi va kalit yarata olmaydi.
- UUID va yashirin yo'l avtorizatsiya emas.
- Ikki qatlam ishlaydi: egalik sharti unutilganda RLS 404 berdi; superuser ulanishida begona obuna o'chdi (204).
- O'lchov skriptining izohi ham taxminga tayanishi mumkin — "oldin" qiymatini ham yozing.
Keyingi dars: SQL injection (A05) — loyihadagi hamma SQL joylarini ro'yxatga olamiz va zaif funksiyaga besh xil hujum qilamiz.
Manbalar
- OWASP Top 10:2025 — A01 Broken Access Control: https://top10.owasp.org/2025/A01_2025-Broken_Access_Control (tekshirildi, 2026-11)
- OWASP API Security Top 10 (2023) — API1 BOLA: https://api-security.owasp.org/editions/2023/en/0xa1-broken-object-level-authorization (tekshirildi, 2026-11)
- OWASP API Security Top 10 (2023) — API5 BFLA: https://api-security.owasp.org/editions/2023/en/0xa5-broken-function-level-authorization (tekshirildi, 2026-11)
- OWASP Authorization Cheat Sheet: https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Authorization_Cheat_Sheet.html (tekshirildi, 2026-11)
- PostgreSQL 18 — Row Security Policies: https://www.postgresql.org/docs/18/ddl-rowsecurity.html (tekshirildi, 2026-11)
- Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11):
vazifalar-api4.2.1, lokal stack (PostgreSQL 18.6, Redis 8,vazifalar_apiroli + RLS) — 31 ta kirish urinishi; zaif build nusxasivazifalar_apivapostgresrollari bilan. Mashq yechimlari — biz ishga tushirdik (2026-11-09).
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.