JavaScript Full-stackPentest asoslari, bug bounty va mas'uliyatli oshkor qilish
JavaScript Full-stack · 35-qism. Xavfsizlik

Pentest asoslari, bug bounty va mas'uliyatli oshkor qilish

26 daqiqa13/16-dars

Qisqacha: Pentest (penetration test — kirib borish sinovi) — tizimga ruxsat bilan, yozilgan qamrov ichida, hujumchi kabi hujum qilish va topilganini hisobotga yozish. Skanerlar (SAST, DAST, SCA) ma'lum naqshlarni topadi, pentest esa odam fikrini qo'shadi: "bu yerda nima kutilmagan?". Bu darsda vazifalar ga qamrov hujjati bilan 17 ta qo'lda tekshiruv qilamiz. Ulardan ikkitasi kutilganidan farq qiladi. Topilmalarni CVSS 3.1 bilan baholaymiz va loyihaga security.txt qo'shamiz — tashqi tadqiqotchi zaiflik haqida qayerga yozishini bilsin.

Bu darsda

  • Pentest bosqichlarini va qamrov hujjati nima uchun birinchi qadam ekanini tushuntirasiz.
  • Kanon tajribasidagi 17 ta qo'lda tekshiruvni o'qiysiz: ma'lumot oshkorligi, autentifikatsiya, Host sarlavhasi, SSRF, fayl yuklash.
  • CVSS 3.1 asosiy ballini brauzerda o'zingiz hisoblaysiz.
  • Pentest hisobotining tuzilishini ko'rasiz.
  • Mas'uliyatli oshkor qilish, security.txt va bug bounty qanday ishlashini bilib olasiz.

Oldin bilishingiz kerak: Xavfsizlik testlari: SAST, DAST, SCA va secret scanning, Broken Access Control, Email tasdiqlash va parol tiklash oqimlari, Fayl yuklash xavfsizligi.

1. Nega bu kerak?

Oldingi darsda loyihaga to'rtta skaner qo'ydik: semgrep, gitleaks, npm audit va ZAP (SAST, DAST, SCA). Ular har push'da ishlaydi va charchamaydi. Lekin ular faqat ma'lum naqshni taniydi. Semgrep "bu qatorda eval bor" deydi. "Bu limitni 20 ta parallel so'rov bilan aylanib o'tish mumkin" demaydi — bu naqsh emas, mantiq.

Shu qismda topilgan haqiqiy xatolarning ko'pini skaner emas, savol bergan odam topdi. Open redirect — "brauzer tab belgisini nima qiladi?" degan savol. Webhook poygasi — "20 ta so'rov bir vaqtda kelsa-chi?". Fail-open — "Redis o'chsa-chi?". Pentest — aynan shu savollarni tizimli berish.

Tahdid modelida (Threat modeling) beshta qator shu darsga bog'langan: T14 (zaiflik haqida kim, qayerga yozadi), T17 (SSRF), T18 (soxta Telegram va OIDC), T19 (sessiya) va T21 (fayl yuklash). T14 ning nazorat ustunida faqat SECURITY.md bor edi. Bu dars uni to'ldiradi.

Hayotiy o'xshatish: uy qulfini tekshirish. Usta eshikni o'zi ochib ko'radi. Lekin faqat uy egasi chaqirganda, kelishilgan kuni va faqat shu uyning eshigini. Xuddi shu ish ruxsatsiz qilinsa — o'g'irlikka urinish.

2. Pentest nima

2.1 Bosqichlar

Pentest — ruxsat berilgan, vaqti va qamrovi cheklangan hujum simulyatsiyasi. Natija — hisobot: nima topildi, qanchalik jiddiy, qanday tuzatiladi. Bosqichlari odatda shunday:

flowchart LR
  A["qamrov va ruxsat"] --> B["razvedka"]
  B --> C["tahlil: qayerda zaif?"]
  C --> D["isbot: hujum"]
  D --> E["hisobot va CVSS"]
  E --> F["tuzatish"]
  F --> G["qayta tekshiruv"]
  G -.-> C
  • Qamrov va ruxsat — nimaga hujum qilinadi, nimaga yo'q, qachon, kim ruxsat berdi. Qonuniy jihatdan eng muhim bosqich.
  • Razvedka — yo'llar, sarlavhalar, ochiq fayllar, versiyalar. Bizda grey-box: kod ochiq, shuning uchun razvedkaning katta qismi kodni o'qish.
  • Tahlil — tahdid modelidagi har qator uchun "buni qanday buzish mumkin?".
  • Isbot — zaiflik borligini zararsiz yo'l bilan ko'rsatish. Begona ma'lumotni o'g'irlash emas, "o'qish mumkinligini" isbotlash.
  • Hisobot — topilma, takrorlash qadamlari, ball, tavsiya.
  • Qayta tekshiruv — tuzatishdan keyin o'sha hujum endi ishlamasligini ko'rish.

2.2 Uch tur

Tur Pentester nimani biladi Afzalligi Kamchiligi
black-box faqat URL haqiqiy tashqi hujumchiga yaqin vaqtning ko'pi razvedkaga ketadi
grey-box kod yoki hujjat, oddiy hisob eng ko'p topilma vaqt birligida —
white-box hammasi, arxitektor bilan suhbat eng chuqur qimmat

Kanon tajribasi — grey-box: kod ochiq, uchta namuna foydalanuvchi bor (Aziz, Dilnoza va admin Bekzod).

2.3 Qonuniy chegara

Pentest bilan hujumning yagona farqi — yozma ruxsat. Ruxsatsiz begona tizimni "sinash" ko'p davlatlarda jinoyat. O'zbekiston Jinoyat kodeksida buning uchun alohida bob bor — "Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlar". Masalan, 278-2-modda — kompyuter axborotiga qonunga xilof (ruxsatsiz) kirish (lex.uz, 2026-11-09 da mundarija tekshirildi; jazo miqdorlarini rasmiy matndan o'qing). "Faqat ko'rib chiqdim, hech narsa buzmadim" degan gap himoya emas.

Amaliy qoidalar:

  • Faqat o'zingizniki yoki yozma ruxsat bergan egasining tizimi. Ruxsat qamrovni aniq yozsin: domenlar, vaqt, taqiqlangan usullar.
  • Bulut hosting'idagi o'z serveringiz ham provayder qoidasiga bo'ysunadi: ba'zi provayderlar yuklama testini oldindan xabar berishni talab qiladi.
  • Bug bounty dasturi — ham ruxsat. Lekin faqat uning yozilgan qamrovi ichida.

Diqqat: Bu darsdagi hamma hujum faqat o'z lokal stack'ingizda: 127.0.0.1 dagi API, web nginx, baza va pochta. Production serverga, birovning saytiga yoki "qiziq bo'lgani uchun" boshqa domenga bu so'rovlarni yubormang.

3. Qamrov hujjati

Pentest kod yozishdan emas, hujjatdan boshlanadi. Kanon tajribasidagi qamrov (qisqartirildi):

Nishon faqat lokal stack: web nginx nusxasi va vazifalar-api 4.3.1 (vazifalar_api roli + RLS), Postgres, Redis, S3, pochta
Qamrovdan tashqari production server va domenlar, GitHub, uchinchi tomon xizmatlari, DoS va yuklama testlari, ijtimoiy muhandislik
Hisoblar Aziz, Dilnoza (oddiy), Bekzod (admin) — sintetik
Usul grey-box: qo'lda tekshiruvlar + o'z skriptlarimiz, ZAP baseline
Vaqt 2026-11-08, qo'lda qismi taxminan 1 soat

"Qamrovdan tashqari" satri "nishon" satridan kam emas. U pentesterni ham, egasini ham himoya qiladi. Pentester yuklama testini qilmaydi, chunki u production'ni yiqitishi mumkin. Ijtimoiy muhandislik (xodimga soxta xat) — alohida kelishuv talab qiladigan boshqa ish.

Bundan tashqari yaxshi qamrov hujjatida aloqa yo'li bo'ladi: pentest paytida jiddiy narsa topilsa yoki tizim yiqilsa, kimga darhol qo'ng'iroq qilinadi.

4. Vositalar

4.1 Proksi: ZAP va Burp

Qo'lda pentestning asosiy quroli — ushlab qoluvchi proksi (intercepting proxy). Brauzer so'rovlari proksi orqali o'tadi. Pentester har so'rovni to'xtatib, o'zgartirib, qayta yuboradi. Masalan, id ni almashtirish yoki tanaga rol: "admin" qo'shish.

  • ZAP — ochiq kodli, bepul. Kanon uni oldingi darsda passiv skaner sifatida ishlatdi (SAST, DAST, SCA). Proksi rejimi bu darsda sinalmadi.
  • Burp Suite — sohadagi eng mashhur vosita. Community nashri bepul, Professional — pullik. Kanonda ishlatilmadi (sinalmagan).

Bizning grey-box holatda proksi o'rniga Node skript yozdik: har tekshiruv — so'rov, kutilgan javob va haqiqiy javob. Skriptning afzalligi — takrorlanadi. Tuzatishdan keyin uni qayta ishga tushirib, qayta tekshiruv bosqichini bir buyruqda bajarasiz.

4.2 O'rganish uchun

PortSwigger Web Security Academy — bepul, brauzerda ishlaydigan laboratoriyalar (SQLi, SSRF, IDOR, JWT va boshqalar). Ular ataylab zaif qilingan va hujum uchun ruxsat berilgan. Bu yerda mashq qilish qonuniy va xavfsiz. Kanonda sinalmadi, manbalar ro'yxatida havola bor.

5. Kanon tajribasi: 17 ta tekshiruv

Skript besh guruhda 17 ta tekshiruv qildi. Oxirgi qatori:

text
--- jami 17 urinish, kutilganidan farqli: 2

Ikki farqli natijaga keyinroq qaytamiz. Avval guruhlar bo'yicha.

5.1 Ma'lumot oshkorligi

text
source map: 5/5 ta JS uchun .map 200 qaytdi (index.html dagi skriptlar)
OK   | GET /v1/../../etc/passwd (api, yo'l traversal) | kutilgan 404,400 | 404
OK   | GET /docs-json (API sxemasi ochiqmi) | kutilgan 200,404 | 200
XATO | GET /metrics (tokensiz) | kutilgan 401,403,404 | 200

Chiqish qisqartirildi: javob tanasidan faqat status qoldi. Uchta narsa ko'rinadi.

Source map. Web build'da source map'lar yoqilgan va hammasi ochiq. Ularda asl TypeScript manba kodi bor. Bu 16-qismda ataylab qilingan: repo ochiq, kodni yashirishning ma'nosi yo'q. Yopiq loyihada esa source map ichki mantiq, izohlar va API yo'llarini beradi. Tavsiya: sourcemap: "hidden" — fayllar yaratiladi, lekin bundle ularga havola qilmaydi. Keyin ular faqat xato kuzatuv xizmatiga yuklanadi (Sentry chuqur).

/docs-json. OpenAPI sxemasi ochiq — 28-qismdagi ongli qaror. Hujumchi uchun bu tayyor razvedka, lekin yo'llarni yashirish himoya emas.

/metrics — kutilmagan natija. Prometheus metrikalari tokensiz ochiq. Sabab: METRIKA_TOKEN production'da ham ixtiyoriy. Amaldagi xavf kichik: host nginx /metrics ni tashqariga chiqarmaydi, u faqat ichki tarmoqda. Shuning uchun hisobotda "Info". Lekin bu bir qatlamli himoya: nginx konfiguratsiyasidagi bitta xato uni ochadi.

5.2 Natijani halol o'qish: /.env 200 qaytardi

Ikki tekshiruv birinchi qarashda qo'rqinchli:

text
OK   | GET /.env (web; SPA zaxirasi index.html qaytarsa — fayl emas) | kutilgan 404,200 | 200 <!DOCTYPE html>
OK   | GET /.git/config (web) | kutilgan 404,200 | 200 <!DOCTYPE html>

Status 200, lekin tana — <!DOCTYPE html>, ya'ni index.html. Bu SPA ehtiyot sahifasi (fallback): nginx mavjud bo'lmagan yo'l uchun index.html ni beradi, sahifani esa brauzerdagi router tanlaydi. .env fayli serverda yo'q va berilmadi.

Birinchi yugurishda biz buni noto'g'ri tushundik: tekshiruv faqat statusga qarardi va ".env ochiq!" dedi. Keyin ma'lum bo'ldi, laboratoriyadagi nginx nusxasida kanon konfiguratsiyasining "kengaytmali yo'q fayl → 404" bloki yo'q edi. Lekin u blok ham bu ikki yo'lni ushlamaydi. Uning kengaytmalar ro'yxatida .env yo'q, /.git/config da esa kengaytma umuman yo'q. Ya'ni kanon nginx ham shu javobni beradi.

Xulosa: bu zaiflik emas, lekin skanerlar uchun shovqin. Har avtomatik skaner /.env ga 200 ni "Critical" deb belgilaydi va hisobotni o'qigan odam vaqt yo'qotadi. Saboq: tekshiruv statusni ham, tanani ham, Content-Type ni ham solishtirsin.

5.3 Autentifikatsiya

text
enumeration: noma'lum email → 401 "Email yoki parol noto'g'ri"; mavjud email → 401 "Email yoki parol noto'g'ri" (BIR XIL)
Set-Cookie (lab, HTTP, COOKIE_SECURE yo'q): __Host-sessiya=<token>; Path=/; HttpOnly; Secure; SameSite=Lax
OK   | eski sessiya cookie'si chiqishdan keyin | kutilgan 401 | 401 kirish-kerak

Uchala natija kutilganidek:

  • Enumeration yo'q. Noma'lum va mavjud email uchun bir xil xabar. Hujumchi "bu email ro'yxatdan o'tganmi?" degan savolga javob olmaydi (Ro'yxat va login oqimi).
  • Cookie atributlari. __Host- prefiksi brauzerni Secure, Path=/ va domensiz bo'lishga majburlaydi (Cookie chuqur). Token qiymatini skript <token> ga almashtirib chiqardi.
  • Chiqish haqiqiy. Chiqqandan keyin eski cookie 401 oldi, ya'ni sessiya serverda bekor qilindi, faqat brauzerdan o'chirilmadi.

5.4 Host sarlavhasi va parol tiklash

Klassik hujum: parol tiklash so'roviga Host: yomon.example sarlavhasini qo'yish. Agar server xatdagi havolani Host dan yasasa, qurbon https://yomon.example/tiklash?token=... havolasini oladi. Bosganda token hujumchiga ketadi.

text
tiklash xatidagi havola hosti: http://localhost:5173 (ILOVA_URL dan — Host sarlavhasi ta'sir qilmadi)

Skript Host va X-Forwarded-Host ikkalasini ham yomon.example qildi. Xat lokal pochta qutisidan o'qildi. Havola baribir sozlamadagi ILOVA_URL dan yasalgan. Bu parol tiklash oqimlari darsidagi qoida: havola manzili hech qachon so'rovdan olinmaydi.

5.5 SSRF: sakkiz yukdan bittasi o'tdi

Webhook manzili — server o'zi so'rov yuboradigan URL. Hujumchi u yerga ichki manzil yozsa, server uning nomidan ichki tarmoqqa kiradi — SSRF (server-side request forgery). Skript sakkizta klassik yukni sinadi:

text
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://169.254.169.254/latest/meta-data | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://127.0.0.1:5489/ | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://[::1]/ | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://2130706433/ | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://0x7f.1/ | kutilgan 422 | 422 validatsiya
XATO | POST /v1/webhooklar url=http://localhost./ | kutilgan 422 | 201
OK   | POST /v1/webhooklar url=file:///etc/passwd | kutilgan 422 | 422 validatsiya
OK   | POST /v1/webhooklar url=gopher://127.0.0.1:6388/_INFO | kutilgan 422 | 422 validatsiya

169.254.169.254 — bulut metama'lumot manzili (u yerda server kalitlari bo'lishi mumkin). 2130706433 va 0x7f.1 — 127.0.0.1 ning boshqa yozuvlari. Ettitasi rad etildi, http://localhost./ esa 201 — obuna yaratildi.

Nega? Buni brauzerda o'zingiz ko'ring. Quyidagi funksiya kanon kodi emas, "faqat nomni tekshiradigan" sodda variant:

js
const TAQIQ = ["localhost", "127.0.0.1", "[::1]", "169.254.169.254"];

function nomBoyicha(url) {
  const { protocol, hostname } = new URL(url);
  if (protocol !== "http:" && protocol !== "https:") return "rad";
  return TAQIQ.includes(hostname) ? "rad" : "o'tdi";
}

for (const u of [
  "http://169.254.169.254/latest/meta-data",
  "http://2130706433/",
  "http://0x7f.1/",
  "http://[::1]/",
  "file:///etc/passwd",
  "http://localhost./",
]) {
  const h = new URL(u).hostname || "(bo'sh)";
  console.log(nomBoyicha(u).padEnd(6), h.padEnd(16), u);
}

Konsolda:

text
rad    169.254.169.254  http://169.254.169.254/latest/meta-data
rad    127.0.0.1        http://2130706433/
rad    127.0.0.1        http://0x7f.1/
rad    [::1]            http://[::1]/
rad    (bo'sh)          file:///etc/passwd
o'tdi  localhost.       http://localhost./

Ikki qiziq narsa bor. Birinchisi: URL parser 2130706433 va 0x7f.1 ni o'zi 127.0.0.1 ga aylantiradi. Shuning uchun ro'yxat ularni ushladi. Bu WHATWG URL standartining xulqi, Node'da ham, brauzerda ham bir xil. Ikkinchisi: oxiridagi nuqta. DNS'da localhost. — "to'liq nom" (ildiz zonasi bilan), localhost bilan bir xil manzil. Parser esa uni boshqa satr deb qoldiradi. Nom bo'yicha tekshiruv uni o'tkazib yubordi — kanon ham.

Bu SSRF'mi? Yo'q. Kanonda ikkinchi qatlam bor: so'rov yuborilayotganda nom DNS orqali IP'ga aylantiriladi va IP tekshiriladi. Uni alohida sinadik:

text
http://localhost./           | 1-qatlam (URL shakli): o'tdi | 2-qatlam (ulanish, DNS → IP): rad: taqiqlangan manzil: localhost. → ::1
http://localhost/            | 1-qatlam (URL shakli): o'tdi | 2-qatlam (ulanish, DNS → IP): rad: taqiqlangan manzil: localhost → ::1
http://localtest.invalid./   | 1-qatlam (URL shakli): o'tdi | 2-qatlam (ulanish, DNS → IP): rad: getaddrinfo ENOTFOUND localtest.invalid.

Tarjimasi: "1-qatlam: o'tdi; 2-qatlam: rad — taqiqlangan manzil, localhost. ::1 ga aylandi". Webhook yetkazilmaydi. E'tibor bering: bu sinovda 1-qatlam port tekshiruvisiz chaqirildi, shuning uchun oddiy localhost ham o'tdi. API orqali yuborilganda u 422 olardi.

Ikkinchi qatlam nega asosiy? Chunki hujumchi o'z domenini ochib, uning A yozuvini 127.0.0.1 ga qo'yishi mumkin. Nom tekshiruvi hujumchi.example ni hech qachon ushlamaydi. Faqat ulanish paytidagi IP tekshiruvi ishonchli (Chiquvchi webhook'larni yuborish).

Hisobotda bu Info: zarar yo'q, lekin kuchaytirish taklifi bor — yaratishda nomni oxirgi nuqtasiz solishtirish. Foydalanuvchi o'lik webhook'ni yaratib, keyin "nega yetkazilmayapti?" deb hayron bo'lmasin.

Tekshirib ko'ring: TAQIQ ro'yxatiga "localhost." qo'shsak, muammo yopiladimi?

Javob

Bitta yuk yopiladi, sinf yopilmaydi. LOCALHOST., localhost.. (parser rad etishi mumkin), istalgan begona domen A yozuvi bilan 127.0.0.1 ga — hammasi nom ro'yxatini aylanib o'tadi. To'g'ri yo'l — nomni normallashtirish (kichik harf, oxirgi nuqtasiz) va asosiysi, ulanish paytida IP'ni tekshirish. Ro'yxat — birinchi, arzon filtr; himoya — ikkinchi qatlam.

5.6 Fayl yuklash va boshqalar

text
OK   | MZ (exe) baytlari, nom rasm.png, image/png | kutilgan 415 | 415 ruxsat-yoq
OK   | SVG (skript bilan) | kutilgan 415,422 | 415 noma'lum-tur
OK   | nom ../../yomon.png (yo'l traversal) | kutilgan 201,415,422 | 201
TRACE / → 404
TRACE / (web nginx) → 405
  • Windows dasturi (birinchi baytlari MZ) rasm.png nomi va image/png turi bilan yuborildi — 415. Server nom va sarlavhaga emas, fayl baytlariga qaraydi (Fayl yuklash xavfsizligi).
  • Skriptli SVG — 415: SVG ruxsat ro'yxatida yo'q, chunki u brauzerda kod bajarishi mumkin.
  • ../../yomon.png nomi — 201, lekin bu kutilgan: kanonda saqlash kaliti tasodifiy, foydalanuvchi bergan nom faqat metama'lumotda qoladi. Yo'l traversal mumkin emas.
  • TRACE — API'da 404, nginx'da 405. Eski "cross-site tracing" hujumi uchun eshik yopiq.

6. Topilmani baholash: CVSS 3.1

6.1 Ball qanday tuziladi

Topilmalar ro'yxati tayyor. Qaysi biri birinchi tuzatiladi? Buning uchun umumiy shkala kerak. Eng keng tarqalgani — CVSS (Common Vulnerability Scoring System — zaifliklarni baholashning umumiy tizimi). U 0 dan 10 gacha ball beradi. 2023-yil 1-noyabrda 4.0 versiyasi chiqdi, lekin ko'p hisobot va bazalar hali 3.1 ni ishlatadi. Kanon hisoboti ham 3.1 da.

Asosiy ball sakkizta ko'rsatkichdan hisoblanadi. Ular qisqa vektor satriga yoziladi:

Ko'rsatkich Savol Qiymatlar
AV qayerdan hujum qilinadi N tarmoq, A qo'shni tarmoq, L lokal, P jismoniy
AC qanchalik murakkab L past, H yuqori
PR qanday huquq kerak N hech qanday, L oddiy hisob, H admin
UI qurbon biror narsa qilishi kerakmi N yo'q, R ha (havolani bosish)
S ta'sir boshqa komponentga o'tadimi U yo'q, C o'tadi
C, I, A maxfiylik, yaxlitlik, mavjudlikka ta'sir H, L, N

Masalan, open redirect: AV:N/AC:L/PR:N/UI:R/S:C/C:N/I:L/A:N. Internetdan, oson, hisobsiz, lekin qurbon havolani bosishi kerak. Ta'sir boshqa saytga o'tadi (S:C), yaxlitlik biroz buziladi.

6.2 Hisoblash

Formula FIRST spetsifikatsiyasida ochiq yozilgan. Uni JS'da yozamiz va kanon hisobotidagi ballarni tekshiramiz:

js
const V = {
  AV: { N: 0.85, A: 0.62, L: 0.55, P: 0.2 },
  AC: { L: 0.77, H: 0.44 },
  UI: { N: 0.85, R: 0.62 },
  C: { H: 0.56, L: 0.22, N: 0 },
};
const PR = {
  U: { N: 0.85, L: 0.62, H: 0.27 },
  C: { N: 0.85, L: 0.68, H: 0.5 },
};

// CVSS 3.1 dagi "yuqoriga yaxlitlash" (bir xona)
function yaxlitla(x) {
  const n = Math.round(x * 100000);
  return n % 10000 === 0 ? n / 100000
    : (Math.floor(n / 10000) + 1) / 10;
}

function cvss(vektor) {
  const m = Object.fromEntries(
    vektor.split("/").map((q) => q.split(":")),
  );
  const iss = 1 - (1 - V.C[m.C]) * (1 - V.C[m.I]) * (1 - V.C[m.A]);
  const tasir = m.S === "U" ? 6.42 * iss
    : 7.52 * (iss - 0.029) - 3.25 * (iss - 0.02) ** 15;
  const oson = 8.22 * V.AV[m.AV] * V.AC[m.AC]
    * PR[m.S][m.PR] * V.UI[m.UI];
  if (tasir <= 0) return 0;
  const k = m.S === "U" ? 1 : 1.08;
  return yaxlitla(Math.min(k * (tasir + oson), 10));
}

const daraja = (b) => b === 0 ? "None" : b < 4 ? "Low"
  : b < 7 ? "Medium" : b < 9 ? "High" : "Critical";

for (const [id, v] of [
  ["P01", "AV:N/AC:L/PR:N/UI:R/S:C/C:N/I:L/A:N"],
  ["P02", "AV:N/AC:L/PR:L/UI:N/S:U/C:N/I:N/A:L"],
  ["P03", "AV:N/AC:H/PR:N/UI:N/S:U/C:L/I:L/A:N"],
  ["P04", "AV:N/AC:H/PR:N/UI:N/S:U/C:N/I:N/A:H"],
  ["P05", "AV:N/AC:L/PR:N/UI:N/S:U/C:L/I:N/A:N"],
  ["P06", "AV:N/AC:H/PR:N/UI:N/S:U/C:N/I:N/A:L"],
  ["P07", "AV:A/AC:L/PR:N/UI:N/S:U/C:L/I:N/A:N"],
]) {
  const b = cvss(v);
  console.log(id, b.toFixed(1), daraja(b));
}

Konsolda:

text
P01 4.7 Medium
P02 4.3 Medium
P03 4.8 Medium
P04 5.9 Medium
P05 5.3 Medium
P06 3.7 Low
P07 4.3 Medium

Yettala ball kanon hisobotidagi bilan aynan. O'zgaruvchi iss — ta'sirning umumiy ulushi. U uchta ta'sirdan "hech bo'lmaganda biri" ehtimoli kabi hisoblanadi. Ko'lam S:C bo'lsa, formula boshqacha va oxirida 1.08 ga ko'paytiriladi. Funksiya yaxlitla — oddiy Math.ceil(x * 10) / 10 emas. Suzuvchi nuqta xatosi 4.000000001 ni 4.1 qilib yubormasligi uchun spetsifikatsiya shu usulni beradi (Number turi JS'da).

6.3 Ball — hammasi emas

CVSS asosiy bali sharoitni bilmaydi. P07 (/metrics tokensiz) 4.3 oldi, lekin host nginx uni tashqariga chiqarmaydi, shuning uchun hisobotda amalda "Info". P05 (source map) — yopiq repoda 5.3, ochiq repoda Info: kod baribir hammaga ochiq. CVSS 3.1 da buning uchun "environmental" ko'rsatkichlar bor. Kichik jamoada ko'pincha ballning yonida bitta qator izoh yetarli.

Yana bir tuzoq: Medium ball "kutsa bo'ladi" degani emas. P03 (Redis o'chsa login cheklovi ochiladi) — 4.8. Lekin u boshqa zaiflik bilan birga parolni cheksiz tanlash yo'lini ochadi. Topilmalar zanjiri alohida ballardan xavfliroq bo'lishi mumkin.

7. Pentest hisoboti

Kanon hisoboti to'rt bo'limdan iborat. Shu tuzilmani o'z loyihangizda ham ishlating:

  1. Qamrov — yuqoridagi jadval.
  2. Topilmalar — ID, qisqa nom, vektor, ball, holat.
  3. Tasdiqlangan himoyalar — o'tgan tekshiruvlar.
  4. Mas'uliyatli oshkor qilish — tashqaridan xabar qanday keladi.

Topilmalar jadvali (vektorlar tushirib qoldirildi — ular yuqoridagi kodda):

ID Topilma Ball Holat
P01 ?keyin= open redirect, tab va yangi qator bilan 4.7 tuzatildi (Open redirect)
P02 webhook limiti poyga bilan aylanib o'tiladi 4.3 tuzatildi (Biznes mantiq)
P03 Redis o'chsa login cheklovi o'chadi 4.8 tuzatildi (Fail-closed)
P04 Redis o'chsa o'qish API'si 500 5.9 tuzatildi (Fail-closed)
P05 production'da source map'lar ochiq 5.3 / Info ataylab, ochiq repo
P06 /health/ready baza o'chiq bo'lsa ham 200 3.7 qoldiq xavf
P07 /metrics tokensiz Info ma'lum qaror
P08 localhost. yaratishda o'tadi Info kuchaytirish taklifi
P09 /.env, /.git/config → index.html Info skaner shovqini

Tasdiqlangan himoyalar bo'limi bo'sh gap emas. "IDOR 31/31, SQLi, CSP, enumeration yo'q, SSRF 7/8 + ikkinchi qatlam" — keyingi pentester qayerni qayta tekshirmasligi mumkinligini biladi. Va egasi nima uchun pul to'laganini ko'radi: topilma yo'qligi ham natija.

Yaxshi hisobotdagi har topilmada yana uch narsa bor: takrorlash qadamlari (aniq so'rov), ta'sir (kim nimaga erishadi) va tavsiya. Kanon hisobotida bular dars havolalari orqali berilgan. Har biri shu qismning alohida darsi.

8. Mas'uliyatli oshkor qilish

8.1 Tadqiqotchi zaiflik topdi. Endi-chi?

Zaiflikni faqat siz emas, begona odam ham topishi mumkin. Unda u uch yo'ldan birini tanlaydi: sotadi, ommaga e'lon qiladi yoki egasiga yashirin xabar beradi. Uchinchi yo'l — mas'uliyatli oshkor qilish (responsible disclosure, yangi nomi — coordinated disclosure, kelishilgan oshkor qilish):

  1. Tadqiqotchi egasiga yashirin xabar beradi.
  2. Egasi qabul qilganini bildiradi va muddat kelishiladi.
  3. Tuzatish chiqadi.
  4. Shundan keyin zaiflik ommaga e'lon qilinadi, ko'pincha tadqiqotchi nomi bilan.

Muddat cheksiz emas. Masalan, Google Project Zero "90+30" qoidasini ishlatadi: tuzatish uchun 90 kun. Tuzatish chiqsa, tafsilotlar undan 30 kun keyin e'lon qilinadi. Chiqmasa — 90 kun tugashi bilan (siyosat sahifasi, 2026-11-09 da tekshirildi). Bu egasini tez ishlashga majburlaydi.

Egasining eng katta xatosi — jim turish yoki tadqiqotchini qo'rqitish. Shunda keyingi tadqiqotchi to'g'ridan-to'g'ri ommaga yozadi.

8.2 SECURITY.md va security.txt

Tadqiqotchi xabarni qayerga yozadi? Loyihada ikki joy bor.

SECURITY.md — repo ildizida, 32-qismdan beri bor. Unda: ochiq issue yozmaslik, GitHub'ning xususiy xabar tugmasi va muddatlar — 3 ish kunida "qabul qilindi", 10 ish kunida tuzatish rejasi. GitHub uni Security bo'limida ko'rsatadi.

Lekin saytni ko'rayotgan tadqiqotchi repo'ni bilmasligi mumkin. Unga standart joy kerak — security.txt (RFC 9116, 2022). Bu /.well-known/security.txt manzilidagi oddiy matn fayli. Har sayt uchun bir xil joy, skanerlar va tadqiqotchilar uni avtomatik tekshiradi.

8.3 Loyiha qadami: security.txt

Web loyihasiga public/.well-known/security.txt qo'shildi. Vite public/ papkasidagi fayllarni build'ga o'zgarishsiz ko'chiradi:

text
# O'z loyihangizda: Contact — haqiqiy manzil, Canonical — o'z domeningiz, Expires — 1 yildan kam va muddatida yangilang.
Contact: mailto:xavfsizlik@vazifalar.example
Contact: https://github.com/vazifalar/vazifalar/security/advisories/new
Expires: 2027-11-01T00:00:00.000Z
Preferred-Languages: uz, en, ru
Canonical: https://vazifalar.example/.well-known/security.txt
Policy: https://github.com/vazifalar/vazifalar/blob/main/SECURITY.md

Fayl kanondan, faqat birinchi izoh qatori (ichki qism raqami bilan) tushirib qoldirildi. Uzun izoh qatori tufayli text blokda. Maydonlar:

Maydon Majburiymi Ma'nosi
Contact ha, bir yoki ko'p xabar qayerga: email, forma, telefon
Expires ha, bir marta shu sanadan keyin faylga ishonmang
Preferred-Languages yo'q qaysi tillarda yozish mumkin
Canonical yo'q faylning asl manzili (nusxa ekanini tekshirish uchun)
Policy yo'q oshkor qilish siyosati matni

Expires nega majburiy? Tashlab ketilgan sayt eski email'ni ko'rsatib turadi. U pochta qutisi allaqachon o'chirilgan yoki boshqa odamga o'tgan bo'lishi mumkin. Muddat o'tgan fayl "bu ma'lumotga ishonmang" deydi. RFC bir yildan kam muddatni tavsiya qiladi. Kanonda 2027-11-01, ya'ni bir yildan sal kam. Faylni har yili yangilashni kalendarga yozing.

Laboratoriya nginx'ida tekshiruv: GET /.well-known/security.txt — 200, text/plain. Kanon nginx'idagi "kengaytmali fayl" bloki .txt ni ham qamraydi: fayl bo'lsa beriladi, bo'lmasa 404, index.html emas.

Diqqat: Hali commit qilmang. security.txt 35-qismning yakuniy holatida, boshqa hujjatlar bilan birga commit qilinadi — Xavfsizlik audit checklisti darsida.

9. Bug bounty

Bug bounty — tashqi tadqiqotchilarga topilgan zaiflik uchun pul to'lash dasturi. Uning sodda varianti — VDP (vulnerability disclosure program, zaiflik haqida xabar qabul qilish dasturi): xabarlar qabul qilinadi, rahmat aytiladi, lekin pul to'lanmaydi. SECURITY.md + security.txt — aslida kichik VDP.

Bug bounty dasturining tarkibi:

  • Qamrov — qaysi domen va ilovalar kiradi, qaysilari yo'q. Pentest qamrovi bilan bir xil g'oya.
  • Taqiqlar — DoS, ijtimoiy muhandislik, boshqa foydalanuvchi ma'lumotiga tegish.
  • Mukofot jadvali — odatda CVSS yoki darajaga bog'liq.
  • Safe harbor (xavfsiz bandargoh) — egasining va'dasi: qoidaga rioya qilgan tadqiqotchiga qarshi sudga bermaydi. Bu tadqiqotchi uchun eng muhim band.
  • Takrorlar — bir zaiflikni ikki kishi topsa, odatda birinchisi mukofot oladi.

Platformalar — HackerOne, Bugcrowd, Intigriti, YesWeHack — dasturni yuritadi: xabarlarni saralaydi, takrorlarni ajratadi, to'lovni o'tkazadi. Kanonda bug bounty yo'q: platformalarda hisob ochilmadi va ular faqat hujjat bo'yicha tanishtirildi (sinalmagan, 2026-11). Narx va shartlar platformadan platformaga farq qiladi va tez o'zgaradi. Ularni faqat rasmiy sahifadan o'qing.

Qachon bug bounty kerak? Tartib muhim: avval o'z skanerlaringiz va pentest, keyin VDP, keyin bug bounty. Oddiy xatolarni o'zingiz topmagan bo'lsangiz, birinchi haftada o'nlab bir xil xabar va katta to'lov olasiz.

Tadqiqotchi uchun: qamrovdan tashqaridagi domen "shu kompaniyaniki" bo'lsa ham ruxsat emas.

10. Hujumchi nigohi

Hujumchi pentest hisobotidagi narsalarni qanday ko'radi:

  • "Info" — boshlang'ich nuqta. /metrics ichki tarmoqda ochiq. Hujumchi boshqa joydan SSRF topsa, birinchi bo'lib shu yerga boradi: metrikalarda yo'llar, versiyalar va yuklama ko'rinadi.
  • Tasdiqlangan himoyalar ro'yxati — xarita. Ochiq repo'da u ham ochiq. Hujumchi ro'yxatda yo'q joyni qidiradi.
  • Javob farqi. 422 bilan 201 orasidagi farq hujumchiga filtr qanday ishlashini aytadi. U 201 bergan yukni rivojlantiradi.
  • security.txt dagi email. U ham hujum nishoni: fishing xatlari "zaiflik haqida xabar" niqobida keladi. Bu qutiga kelgan ilovalar va havolalarni ehtiyot bilan oching.

11. Ko'p uchraydigan xatolar

11.1 Ruxsatsiz "pentest"

Yozma ruxsatsiz, "yaxshi niyat bilan" qilingan sinov — baribir ruxsatsiz kirish. Avval ruxsat, keyin hujum.

11.2 Faqat statusga qarash

/.env 200 — tana index.html bo'lsa, zaiflik emas. Status, tana va Content-Type birga.

11.3 Nom bo'yicha SSRF filtri

Nom ro'yxati localhost. ni ham, begona domenni ham o'tkazadi. Ulanish paytida IP'ni tekshiring.

11.4 Ball sharoitsiz

CVSS asosiy bali tarmoq tuzilmasini bilmaydi. Ballning yonida "amalda" izohi bo'lsin.

11.5 Muddati o'tgan security.txt

Expires o'tgan fayl — "bu sayt tashlab ketilgan" signali. Yangilashni avtomatlashtiring yoki kalendarga yozing.

12. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/35/13-pentest/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • Pentest bilan hujumning farqi — yozma
  • security.txt qaysi papkada turadi — //
  • security.txt da majburiy va faqat bir marta yoziladigan maydon —
  • Qurbon havolani bosishi kerakligini bildiradigan CVSS ko'rsatkichi — UI:
  • Kanonda nom tekshiruvidan o'tib ketgan SSRF yuki — http:///
Yechim
  • ruxsat — qamrov va vaqt bilan, egasi imzolagan.
  • .well-known — RFC 8615 dagi standart joy.
  • Expires — Contact ham majburiy, lekin u bir necha marta bo'lishi mumkin.
  • R — Required: foydalanuvchi harakati kerak.
  • localhost. — oxirgi nuqta bilan; ikkinchi qatlam uni ::1 deb rad etdi.

2-mashq (o'rta): security.txt tekshiruvchisi

tekshirSecurityTxt(matn, bugun) funksiyasini yozing. U muammolar massivini qaytarsin (bo'sh massiv — fayl yaxshi). Qoidalar:

  • izoh (#) va bo'sh qatorlar o'tkazib yuboriladi;
  • har qator Nom: qiymat (nom registrga sezgir emas), aks holda faqat noto'g'ri qator: ... qaytsin;
  • Contact kamida bitta, Expires aynan bitta;
  • Expires o'tib ketgan bo'lmasin va 365 kundan uzoq bo'lmasin;
  • Preferred-Languages ko'pi bilan bitta.

Ishora: maydonlarni { nom: [qiymatlar] } ko'rinishida yig'ing; kunlar farqi — Date.parse farqini 864e5 ga bo'lish.

Yechim
js
function tekshirSecurityTxt(matn, bugun) {
  const maydon = {};
  for (const q of matn.split("\n")) {
    if (q.trim() === "" || q.startsWith("#")) continue;
    const i = q.indexOf(":");
    if (i < 1) return [`noto'g'ri qator: ${q}`];
    const nom = q.slice(0, i).trim().toLowerCase();
    (maydon[nom] ??= []).push(q.slice(i + 1).trim());
  }
  const xato = [];
  if (!maydon.contact) xato.push("Contact yo'q");
  const exp = maydon.expires ?? [];
  if (exp.length !== 1) xato.push(`Expires soni: ${exp.length}`);
  else {
    const kun = (Date.parse(exp[0]) - Date.parse(bugun)) / 864e5;
    if (Number.isNaN(kun)) xato.push("Expires sanasi noto'g'ri");
    else if (kun <= 0) xato.push("muddati o'tgan");
    else if (kun > 365) {
      xato.push(`juda uzoq: ${Math.round(kun)} kun`);
    }
  }
  if ((maydon["preferred-languages"] ?? []).length > 1) {
    xato.push("Preferred-Languages bir martadan ko'p");
  }
  return xato;
}

const kanon = `# izoh
Contact: mailto:xavfsizlik@vazifalar.example
Expires: 2027-11-01T00:00:00.000Z
Preferred-Languages: uz, en, ru`;
console.log(tekshirSecurityTxt(kanon, "2026-11-09"));
console.log(tekshirSecurityTxt(kanon, "2027-12-01"));
console.log(tekshirSecurityTxt(
  "Expires: 2030-01-01T00:00:00Z\nExpires: 2027-01-01T00:00:00Z",
  "2026-11-09",
));
console.log(tekshirSecurityTxt(
  "Contact: https://x.example\nExpires: 2029-01-01T00:00:00Z",
  "2026-11-09",
));

Konsolda:

text
[]
[ "muddati o'tgan" ]
[ "Contact yo'q", 'Expires soni: 2' ]
[ 'juda uzoq: 784 kun' ]

Kanon fayli bugungi sana bilan toza. Bir yildan keyin esa xuddi shu fayl "muddati o'tgan" — tekshiruvni CI'ga qo'shsangiz, eslatma o'zi keladi. i < 1 — ikki nuqta yo'q (-1) yoki qatorning boshida (0). ??= bilan massiv faqat birinchi uchrashda yaratiladi (??, ?. va mantiqiy tayinlash). RFC'da yana qoidalar bor (masalan, Contact URI bo'lishi), ular bu mashqqa kirmadi.

3-mashq (qiyin): pentest logidan xulosa

Bash skript yozing. U pentest.txt ni yaratsin: == P1 kabi guruh sarlavhalari va HOLAT | tekshiruv | kutilgan X | keldi qatorlari. Keyin awk har XATO qatorini guruh: tekshiruv (kutilgan X, keldi Y) ko'rinishida chiqarsin, oxirida jami, OK va XATO sonini bersin. Ishora: ajratgich -F' [|] ' (quvur belgisi regex'da maxsus, shuning uchun kvadrat qavsda); sub() bilan bo'shliq va kutilgan so'zini olib tashlang.

Yechim
bash
cat > pentest.txt <<'TXT'
== P1
OK   | GET /.env (web) | kutilgan 404,200 | 200
XATO | GET /metrics (tokensiz) | kutilgan 401,403,404 | 200
== P4
OK   | POST /v1/webhooklar url=http://[::1]/ | kutilgan 422 | 422
XATO | POST /v1/webhooklar url=http://localhost./ | kutilgan 422 | 201
OK   | POST /v1/webhooklar url=file:///etc/passwd | kutilgan 422 | 422
== P5
OK   | SVG (skript bilan) | kutilgan 415,422 | 415
TXT
awk -F' [|] ' '
/^== / { guruh = $0; sub(/^== /, "", guruh); next }
{
  holat = $1; sub(/ +$/, "", holat)
  jami++; soni[holat]++
  if (holat == "XATO") {
    kut = $3; sub(/^kutilgan /, "", kut)
    print guruh ": " $2 " (kutilgan " kut ", keldi " $4 ")"
  }
}
END {
  ok = soni["OK"] + 0; xato = soni["XATO"] + 0
  print "jami " jami ", OK " ok ", XATO " xato
}
' pentest.txt

Biz ishga tushirdik:

text
P1: GET /metrics (tokensiz) (kutilgan 401,403,404, keldi 200)
P4: POST /v1/webhooklar url=http://localhost./ (kutilgan 422, keldi 201)
jami 6, OK 4, XATO 2

Ikkala XATO — kanon pentestidagi ikki kutilmagan natija. holat dagi oxirgi bo'shliqlar olib tashlanadi, chunki logda OK dan keyin tekislash uchun bo'shliq bor. next — guruh sarlavhasini hisobga qo'shmaslik uchun. Haqiqiy logda javob tanasi ham bor (200 <!DOCTYPE html>), shuning uchun to'rtinchi maydonni chiqarishdan oldin birinchi so'zni ajratish kerak bo'lishi mumkin.

13. Real ishda

  • Pentest odatda yiliga bir marta yoki katta o'zgarishdan oldin buyurtma qilinadi. Bank va to'lov tizimlarida bu standart talabi bo'lishi mumkin (To'lov xavfsizligi).
  • Retest — tuzatishdan keyin qayta tekshiruv shartnomaga alohida yoziladi. Usiz "tuzatildi" so'zi isbotsiz qoladi.
  • Sertifikatlar: OSCP, eJPT, CEH. Ular ish e'lonlarida ko'p uchraydi, lekin portfolio ham kam ahamiyatli emas: Web Security Academy laboratoriyalari, CTF natijalari va mas'uliyatli oshkor qilingan zaifliklar.
  • Intervyu savollari: "Pentest bilan vulnerability scan farqi?", "Grey-box nima?", "SSRF'dan qanday himoyalanasiz?", "Topilgan zaiflikni qanday oshkor qilasiz?", "CVSS vektorini o'qib bering".

Xulosa

  • Pentest — yozma ruxsat bilan, qamrov ichida hujum va hisobot. Ruxsatsiz — jinoyat.
  • Bosqichlar: qamrov → razvedka → tahlil → isbot → hisobot → tuzatish → qayta tekshiruv.
  • Kanon: 17 ta tekshiruv, 2 tasi kutilmagan — /metrics tokensiz (ichkarida, Info) va localhost. (ikkinchi qatlam rad etdi, Info). /.env 200 — index.html, fayl emas.
  • CVSS 3.1: sakkiz ko'rsatkich → 0–10 ball; kanon ballari formula bilan aynan; ball sharoitni bilmaydi.
  • Mas'uliyatli oshkor qilish: yashirin xabar → muddat → tuzatish → e'lon. SECURITY.md + security.txt (Contact, Expires < 1 yil).
  • Bug bounty — VDP'dan keyingi qadam; platformalar kanonda sinalmagan.

Keyingi dars: Xavfsizlik incidentiga javob — sir repoga sizdi: aniqlash, cheklash va tiklashni vaqt bilan o'lchaymiz va kalit almashganda nima buzilishini ko'ramiz.

Manbalar

35-qism. Xavfsizlik · 13-dars yakunlandi

Pentest asoslari, bug bounty va mas'uliyatli oshkor qilish

26 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: Xavfsizlik incidentiga javob: sir sizdi — aniqlash, cheklash, tiklash
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0