Node.js fetch va undici: timeout, xatolar, keep-alive va ulanishlar hovuzi

Qisqacha: Node 24 da fetch global — brauzerdagi bilan bir xil API, ichida undici kutubxonasi (7.29.1). Uch narsani bilish shart: fetch 404/500 da xato tashlamaydi (res.ok ni tekshirasiz); timeout sukut bo'yicha yo'q (AbortSignal.timeout); tarmoq xatosi har doim TypeError: fetch failed, asl sabab esa error.cause da. Ulanishlarni undici o'zi qayta ishlatadi (keep-alive). Hovuzni boshqarish uchun npm'dagi undici paketining Agent i kerak — lekin u o'z fetch i bilan ishlatiladi. Biz sinadik: npm'dagi undici 8 Agent ini o'rnatilgan fetch ga bersak, invalid onRequestStart method xatosi chiqadi.

Bu darsda

• Node'dagi fetch brauzerdagidan nimasi bilan farq qilishini bilasiz.
• res.ok, res.json(), AbortSignal.timeout bilan xavfsiz so'rov yozasiz.
• fetch failed ichidagi asl sababni (ECONNREFUSED, ENOTFOUND, bad port) o'qiy olasiz.
• Keep-alive va ulanishlar hovuzi (pool) nima ekanini o'lchov bilan ko'rasiz; undici Agent va dispatcher ni ishlatasiz.
• axios, ky, ofetch qachon kerakligini aniq ayta olasiz; valyuta ga User-Agent qo'shasiz.

Oldin bilishingiz kerak: fetch asoslari, Request, Response, Headers va fetch opsiyalari, Axios, timers va timers/promises chuqur, net, dns va tls.

1. Nega bu kerak?

valyuta kursni CBU API'dan oladi. 11-qismda brauzerda fetch ni o'rgangansiz, Axios darsida esa nega ko'p loyihalar axios o'rnatishini ko'rgansiz. Node'da 2022 yilgacha fetch umuman yo'q edi — node-fetch yoki axios o'rnatilardi.

Node 18 dan fetch global, Node 21 dan barqaror. valyuta ning prod bog'liqliklari 0 — HTTP klient ham o'rnatilmagan. Lekin "qutidagi" fetch ning ham o'z tuzoqlari bor. Ular serverda brauzerdagidan qimmatroq: brauzerda bitta foydalanuvchi kutadi, serverda — minglab so'rovlar navbati.

O'xshatish: taksi chaqirish. Har safar yangi mashina chaqirsangiz (yangi ulanish), haydovchi uzoqdan keladi. Bitta haydovchi sizni kutib tursa (keep-alive), keyingi safar darhol jo'naysiz. Bir vaqtda nechta mashina ishlatishni esa taksi parki (pool) hal qiladi.

2. fetch Node'da

2.1 Bir xil API, boshqa muhit

Node'dagi fetch — brauzerdagi fetch ning standart API'si: Request, Response, Headers, AbortSignal. Farqlar muhitdan keladi:

Oxirgi qatorni Node runtime darsida ko'rgansiz: undici — Node bilan birga keladigan HTTP klient. U node:http dan alohida, noldan yozilgan.

2.2 Asosiy so'rov va res.ok

Quyidagi blok kichik lokal server ochadi va unga uch xil so'rov yuboradi. Server qismiga qaramang (25-qismda o'rganasiz) — fetch qatorlariga qarang. Blok Node uchun — o'z terminalingizda ishga tushiring:

import { createServer } from "node:http";

const server = createServer((req, res) => {
  if (req.url === "/yoq") {
    res.writeHead(404, { "content-type": "application/json" });
    return res.end('{"xato":"topilmadi"}');
  }
  if (req.url === "/html") {
    return res.end("<h1>Xizmat ishlamayapti</h1>");
  }
  res.writeHead(200, { "content-type": "application/json" });
  res.end('[{"Ccy":"USD","Rate":"11903.15"}]');
});
await new Promise((ok) => server.listen(0, "127.0.0.1", ok));
const base = `http://127.0.0.1:${server.address().port}`;

const ok = await fetch(`${base}/`);
console.log(ok.status, ok.ok, ok.headers.get("content-type"));
console.log(await ok.json());

const missing = await fetch(`${base}/yoq`);
console.log(missing.status, missing.ok, await missing.text());

try {
  await (await fetch(`${base}/html`)).json();
} catch (error) {
  console.log(`${error.name}: ${error.message}`);
}
server.close();

Konsolda:

200 true application/json
[ { Ccy: 'USD', Rate: '11903.15' } ]
404 false {"xato":"topilmadi"}
SyntaxError: Unexpected token '<', "<h1>Xizmat"... is not valid JSON

Uch saboq:

1. 404 — xato emas. fetch faqat javob kelmasa xato tashlaydi. 404, 500 — "javob keldi", ok: false bilan. res.ok (status 200–299) ni o'zingiz tekshirasiz.
2. res.json() — taxmin emas. Server HTML qaytarsa (masalan "xizmat ishlamayapti" sahifasi), SyntaxError chiqadi: "< belgisi kutilmagan, <h1>Xizmat… JSON emas".
3. Tana (body) bir marta o'qiladi: json() dan keyin text() chaqirsangiz — xato (Response darsi).

valyuta ning birSorov funksiyasi (qayta urinish darsida yozilgan) aynan shu tartibda ishlaydi: avval status (>= 500 — vaqtinchalik xato, qayta urinish; boshqa !ok — oddiy xato), keyin text() va JSON.parse, keyin royxatniOqi bilan tekshiruv.

2.3 Timeout sukut bo'yicha yo'q

fetch da timeout opsiyasi yo'q. Server javob bermasa, so'rov juda uzoq kutishi mumkin. Yechimni bilasiz — AbortSignal.timeout(ms):

TimeoutError: The operation was aborted due to timeout

Bu — 2 soniyada javob beradigan serverga AbortSignal.timeout(300) bilan so'rovimizning natijasi. Xato nomi TimeoutError — foydalanuvchi bekor qilganda esa AbortError. valyuta ikkalasini farqlaydi: timeout — qayta urinish, Ctrl+C — darhol to'xtash (timers darsi).

Tekshirib ko'ring: const data = await (await fetch(url)).json(); — bu qatorda nechta tuzoq bor?

3. fetch failed: asl sababni o'qish

Tarmoq darajasidagi har qanday xato bir xil ko'rinadi: TypeError: fetch failed. Bu xabar foydasiz. Asl sabab error.cause da (Error obyekti darsi):

import { createServer } from "node:http";

// bo'sh portni topish: ochamiz va darhol yopamiz
const tmp = createServer();
await new Promise((resolve) => tmp.listen(0, "127.0.0.1", resolve));
const freePort = tmp.address().port;
tmp.close();

const urls = [`http://127.0.0.1:${freePort}/`, "http://127.0.0.1:9/"];
for (const url of urls) {
  try {
    await fetch(url);
  } catch (error) {
    const cause = error.cause?.code ?? error.cause?.message;
    console.log(`${error.name}: ${error.message} ← ${cause}`);
  }
}

Konsolda:

TypeError: fetch failed ← ECONNREFUSED
TypeError: fetch failed ← bad port

Birinchi qator — portda hech kim tinglamayapti, operatsion tizim ulanishni rad etdi (ECONNREFUSED, "ulanish rad etildi"). Ikkinchisini net, dns va tls darsida ko'rgandik: 9-port ochiq yoki yopiqligi muhim emas — fetch unga umuman bormaydi. Fetch standartida "yomon portlar" ro'yxati bor (9, 25 — pochta, 6000 — X11 va boshqalar): brauzer ham, Node ham ularga so'rov yubormaydi. error.cause da code ham yo'q, faqat bad port matni.

Uchinchi tur — DNS. Kanonda http://yoq.invalid/ (.invalid — hech qachon mavjud bo'lmaydigan domen):

fetch failed ← getaddrinfo ENOTFOUND yoq.invalid

"yoq.invalid manzili topilmadi" — DNS darsidagi lookup xatosi.

valyuta uchun eslatma. net darsida ko'rganimizdek, valyuta testlari "API ishlamayapti" holatini http://127.0.0.1:9/ bilan sinaydi — bu "ulanish rad etildi" emas, bloklangan port. Test baribir to'g'ri (ikkalasi ham tarmoq xatosi), lekin boshqa sabab bilan o'tayotgan edi. Zanjirni to'liq chiqarish — stack trace va error.cause darsi mavzusi.

Diqqat: Foydalanuvchiga faqat fetch failed ni ko'rsatmang — u hech narsa demaydi. Kamida error.cause ni qo'shing. valyuta shunday chiqaradi: CBU API: tarmoq xatosi ← fetch failed ← connect ECONNREFUSED 127.0.0.1:59999.

4. Keep-alive va ulanishlar hovuzi

4.1 Har so'rov — yangi ulanishmi?

HTTP so'rovdan oldin TCP ulanish ochiladi, HTTPS bo'lsa yana TLS kelishuvi (HTTPS darsi). Bu — bir necha yo'l-borish. Keep-alive — javobdan keyin ulanishni yopmay, keyingi so'rov uchun saqlab qo'yish.

undici buni sukut bo'yicha qiladi. Biz lokal serverda tekshirdik: server har so'rovning soketini (ulanishini) sanaydi. 20 ta ketma-ket so'rov, uch marta. Har qatorda "ulanish" sonini "so'rov" soni bilan solishtiring:

sukut bo'yicha:              so'rov 20, ulanish 2
server "connection: close":  so'rov 20, ulanish 20

Sukut bo'yicha 20 so'rovga atigi 2 ulanish ketdi (uch o'lchovda ham) — qolganlari qayta ishlatildi. Server har javobga connection: close qo'shganda — har so'rovga yangi ulanish.

Halol eslatma: vaqt bo'yicha farqni lokal serverda ko'ra olmadik (62–140 ms va 48–80 ms — tebranish katta). 127.0.0.1 da ulanish ochish deyarli bepul, TLS ham yo'q. Haqiqiy internetda har yangi HTTPS ulanish TCP va TLS kelishuvi uchun bir necha yo'l-borishni oladi — keep-alive shu yerda vaqt tejaydi. Buni biz o'lchamadik.

4.2 Parallel so'rovlar va hovuz

Ketma-ket emas, bir vaqtda 20 ta so'rov yuborsak-chi?

global fetch, 20 parallel:                 ulanish 20
undici fetch + Agent({ connections: 2 }):  ulanish 2

Sukut bo'yicha har parallel so'rovga alohida ulanish ochildi. Bitta serverga 20, 200, 2000 ulanish — server uchun og'ir, ba'zi API'lar esa buni hujum deb bloklaydi. Ulanishlar hovuzi (connection pool) — bitta manzil uchun ulanishlar sonini cheklash: qolgan so'rovlar navbatda kutadi. Ikkinchi qatorda 20 so'rov 2 ta ulanish orqali o'tdi.

flowchart LR
  R["20 ta so'rov"] --> Q["navbat"]
  Q --> P["Pool<br/>connections: 2"]
  P --> C1["ulanish 1<br/>(keep-alive)"]
  P --> C2["ulanish 2<br/>(keep-alive)"]
  C1 --> S["cbu.uz"]
  C2 --> S

Chapdagi 20 so'rov navbatga tushadi, o'ngda esa faqat ikkita doimiy ulanish ishlaydi.

4.3 undici: Agent, Pool, dispatcher

Hovuzni sozlash uchun npm'dagi undici paketi kerak (Node ichidagi undici import qilinmaydi). 2026-10-23 holatiga npm'da undici 8.12.3, Node 24 ichidagisi esa 7.29.1.

import { Agent, fetch } from "undici"; // npm i undici

const agent = new Agent({
  connections: 2, // har manzilga ko'pi bilan 2 ulanish
  keepAliveTimeout: 10_000, // bo'sh ulanishni 10 s saqlash
});
const API = "https://cbu.uz/uz/arkhiv-kursov-valyut/json/";
const res = await fetch(API, {
  dispatcher: agent,
});
await agent.close(); // dastur oxirida

Biz topgan tuzoq. import { Agent } from "undici" — npm'dagi 8-versiya. Uni Node'ning o'rnatilgan fetch iga bersak:

import { Agent } from "undici"; // 8.12.3

await fetch(url, { dispatcher: new Agent() }); // global fetch

TypeError: fetch failed
  [cause]: InvalidArgumentError: invalid onRequestStart method
    code: 'UND_ERR_INVALID_ARG'

Sabab — ikki xil undici. Global fetch 7.29.1 "tilida" gapiradi, Agent esa 8.12.3. Ichki interfeys major versiyada o'zgargan ("onRequestStart metodi noto'g'ri"). Bir sinovda bu xato ushlanmay qolib, butun jarayonni yiqitdi. Qoida: npm'dagi Agent ni o'sha paketning fetch i bilan ishlating (import { Agent, fetch } from "undici"). Biz shunday qilganda hovuz to'g'ri ishladi (yuqoridagi "ulanish 2").

setGlobalDispatcher(agent) — butun dastur uchun sukut Agent'ni almashtiradi. Biz undici'ning o'z fetch i bilan sinadik: connections: 1 bilan 10 parallel so'rov — 1 ulanish.

4.4 Narxi va valyuta

undici paketi — 1 paket, 2.1 MB. valyuta CBU'ga ketma-ket so'rov yuboradi (tarixda — har kun bittadan, 100 ms tanaffus bilan), parallel emas. Sukut keep-alive yetadi — undici o'rnatilmadi, prod bog'liqlik 0 qoldi.

Proksi haqida bir gap: korporativ tarmoqda HTTP_PROXY kerak bo'lsa, Node 24 da --use-env-proxy bayrog'i bor (node --help ga ko'ra HTTP_PROXY, HTTPS_PROXY va NO_PROXY ni o'qiydi). Biz uni sinamadik.

Tekshirib ko'ring: Skriptingiz 500 ta mahsulot rasmini bitta serverdan Promise.all bilan yuklaydi. Server 50 dan keyin ulanishlarni uzyapti. Sabab nima bo'lishi mumkin va qanday tuzatasiz?

5. axios, ky, ofetch — kerakmi?

Biz to'rt paketni alohida papkalarga o'rnatdik (2026-10-23):

Import narxini ham o'lchadik (15 marta mediana). Lekin mashina band bo'lgani uchun ikki o'lchov katta farq qildi: axios +176…+268 ms, ky +134…+211, ofetch +96…+141, undici +218…+255 ms. Bu aniq raqam emas, tartib muhim: har biri valyuta ning butun ishga tushishiga (≈100 ms) yaqin yoki undan ko'p vaqt qo'shadi.

Qachon nima:

• fetch yetadi — bir nechta API chaqiruvi, o'z qaytaUrin va AbortSignal.timeout ingiz bor (valyuta).
• ky yoki ofetch — ko'p API chaqiruvi bor, qayta urinish va xato klasslarini qayta yozishni xohlamaysiz. Ikkalasi ham fetch ustida, brauzerda ham ishlaydi.
• axios — mavjud loyiha uni ishlatadi yoki interceptor'lar kerak (masalan, token yangilash). Yangi Node loyihasida majburiy emas.
• undici — hovuz, yuqori yuk, testda so'rovlarni soxtalashtirish (MockAgent).

6. CLI qadami: User-Agent (holat 46, 1-qism)

Holat 46 uch darsga bo'lingan: bugun fetch qismi, keyin debug va stack trace, error.cause. Hali commit qilmang — commit uchinchi darsda.

Sukut bo'yicha har so'rovda User-Agent: node boradi — biz sinadik, lokal server aynan node ni ko'rdi. CBU loglarida bu "kimdir, nimadir". Odob bo'yicha (va scraping darsidagi qoidaga ko'ra) dastur o'zini tanishtirishi kerak. src/manba.ts dagi o'zgarish (kanon, qisqartirilgan):

+import paket from "../package.json" with { type: "json" };
+
+// CBU loglarida kim so'rov yuborayotgani ko'rinsin
+export const USER_AGENT =
+  `valyuta/${paket.version} (Node.js ${process.versions.node})`;
 …
-    javob = await fetch(url, { signal: … });
+    javob = await fetch(url, {
+      signal: …,
+      headers: { "user-agent": USER_AGENT },
+    });

Natija: valyuta/0.2.0 (Node.js 24.21.0). Kanon testi buni lokal server bilan tekshiradi: server kelgan sarlavhani yozib oladi, test uni ^valyuta\/\d+\.\d+\.\d+ \(Node\.js 24\. naqshi bilan solishtiradi.

Holat 46 dagi ikkinchi fetch o'zgarishi — Ctrl+C. bin.ts AbortController yaratadi va uning signal ini main() orqali fetch gacha uzatadi. fetch ga ikki signal birlashib boradi: AbortSignal.any([signal, AbortSignal.timeout(kutishMs)]) — foydalanuvchi to'xtatsa ham, vaqt tugasa ham so'rov uziladi. Tafsiloti — stack trace va error.cause darsida. Halol eslatma: haqiqiy terminalda Ctrl+C bosish kanonda sinalmagan — test uni 100 ms da bekor qilinadigan signal bilan modellaydi.

7. Ko'p uchraydigan xatolar

8. Mashqlar

Yechimlar kurs/mashqlar/24/42-fetch-undici/ da.

1-mashq (oson): to'ldiring

• fetch 404 javobida xato tashlaydimi?
• Javob 200–299 ekanini bildiruvchi xususiyat — res.
• Tarmoq xatosining asl sababi — error.
• Node 24 dagi fetch qaysi kutubxona ustida qurilgan?
• Bitta manzilga ulanishlar sonini cheklaydigan undici opsiyasi —

2-mashq (o'rta): getJson

getJson(url, timeoutMs) funksiyasini yozing. U timeout bilan so'rasin. !res.ok bo'lsa — Error("HTTP <status>"). Tarmoq xatosida — Error("Tarmoq: <cause.code yoki cause.message>"), cause sifatida asl xato bilan. Timeout bo'lsa — Error("<ms> ms ichida javob yo'q"). Lokal server bilan to'rt holatni sinang (blok — Node uchun).

import { createServer } from "node:http";

async function getJson(url, timeoutMs) {
  let res;
  try {
    const signal = AbortSignal.timeout(timeoutMs);
    res = await fetch(url, { signal });
  } catch (error) {
    if (error.name === "TimeoutError") {
      throw new Error(`${timeoutMs} ms ichida javob yo'q`);
    }
    const why = error.cause?.code ?? error.cause?.message;
    throw new Error(`Tarmoq: ${why}`, { cause: error });
  }
  if (!res.ok) throw new Error(`HTTP ${res.status}`);
  return res.json();
}

const server = createServer((req, res) => {
  if (req.url === "/sekin") {
    return setTimeout(() => res.end("{}"), 1000);
  }
  res.statusCode = req.url === "/yoq" ? 404 : 200;
  res.end('{"USD":11903.15}');
});
await new Promise((ok) => server.listen(0, "127.0.0.1", ok));
const base = `http://127.0.0.1:${server.address().port}`;

const urls = [`${base}/`, `${base}/yoq`, `${base}/sekin`];
for (const url of [...urls, "http://127.0.0.1:9/"]) {
  try {
    console.log(await getJson(url, 200));
  } catch (error) {
    console.log(error.message);
  }
}
server.closeAllConnections();
server.close();

{ USD: 11903.15 }
HTTP 404
200 ms ichida javob yo'q
Tarmoq: bad port

3-mashq (qiyin): parallellik chegarasi

Kutubxonasiz hovuz modeli yozing: mapLimit(items, limit, fn). U items ning har biri uchun fn ni chaqirsin, lekin bir vaqtda ko'pi bilan limit ta ishlasin; natijalar items tartibida qaytsin. Soxta fetch (taymer bilan) va "bir vaqtda nechta ishladi" hisoblagichi bilan sinang. Bu toza JS — saytdagi «Ishga tushir» bilan ham ishlaydi.

async function mapLimit(items, limit, fn) {
  const results = new Array(items.length);
  let next = 0;
  async function worker() {
    while (next < items.length) {
      // await dan oldin — ikki ishchi bir xil i ni olmaydi
      const i = next++;
      results[i] = await fn(items[i], i);
    }
  }
  const count = Math.min(limit, items.length);
  await Promise.all(Array.from({ length: count }, worker));
  return results;
}

let active = 0;
let maxActive = 0;
const fakeFetch = (day, i) =>
  new Promise((resolve) => {
    active++;
    maxActive = Math.max(maxActive, active);
    setTimeout(() => {
      active--;
      resolve(`${day}: ${11900 + i}`);
    }, 20 + (i % 3) * 10);
  });

const days = ["10-20", "10-21", "10-22", "10-23", "10-24", "10-25"];
const results = await mapLimit(days, 2, fakeFetch);
console.log(results.slice(0, 3).join(" | "));
console.log(results.slice(3).join(" | "));
console.log("bir vaqtda ko'pi bilan:", maxActive);

10-20: 11900 | 10-21: 11901 | 10-22: 11902
10-23: 11903 | 10-24: 11904 | 10-25: 11905
bir vaqtda ko'pi bilan: 2

4-mashq: CLI qadami

src/manba.ts ga USER_AGENT konstantasini qo'shing va fetch ga user-agent sarlavhasini bering. Test yozing: node:http lokal server kelgan sarlavhani saqlaydi; apidanOl(lokalUrl) dan keyin assert.match(ua, /^valyuta\/\d+\.\d+\.\d+ \(Node\.js 24\./). npm test — yashil. Commit qilmang.

9. Real ishda

• Backend'da tashqi API — to'lov tizimlari, SMS, Telegram Bot API — hammasi fetch yoki axios bilan. Timeout, qayta urinish va cause ni log'ga yozish — har birida majburiy.
• Yuqori yuk — bitta xizmatga sekundiga yuzlab so'rov: undici Agent bilan hovuz, keep-alive, connections chegarasi.
• Testlar — tashqi API'ni soxtalashtirish: lokal node:http server (valyuta testlari) yoki undici MockAgent.
• Intervyu savollari: "fetch 404 da xato tashlaydimi?", "fetch'ga timeout qanday qo'shiladi?", "keep-alive nima va nega kerak?", "axios va fetch farqi?".

Xulosa

• Node 24 fetch — brauzer API'si, ichida undici 7.29.1; CORS, cookie va kesh yo'q, User-Agent: node.
• res.ok ni tekshiring, timeout'ni AbortSignal.timeout bilan bering, JSON shaklini tekshiring.
• Tarmoq xatosi — doim TypeError: fetch failed; sabab error.cause da (ECONNREFUSED, ENOTFOUND, bad port).
• Keep-alive sukut bo'yicha (20 so'rov — 2 ulanish); parallel so'rovlar cheklanmaydi — hovuz uchun undici Agent({ connections }) va undici'ning o'z fetch i.
• axios, ky, ofetch — qulaylik, lekin har biri 0.6–2.6 MB va sezilarli import vaqti; valyuta ga fetch yetadi.

Keyingi dars: Node'ning yangi o'rnatilgan imkoniyatlari — node:sqlite, WebSocket, URLPattern, crypto.argon2, zstd va boshqa "paketsiz" imkoniyatlar.

Manbalar

• Node.js 24 hujjati — Globals, fetch: https://nodejs.org/docs/latest-v24.x/api/globals.html
• undici hujjati — Agent, Pool, Dispatcher, setGlobalDispatcher: https://undici.nodejs.org (npm: 8.12.3, 2026-10-23)
• Fetch Standard — port blocking ("bad port"): https://fetch.spec.whatwg.org/#port-blocking
• axios 1.20.0, ky 2.2.0, ofetch 1.5.1 — npm reestri, 2026-10-23.
• Kanon: valyuta holat 46 (USER_AGENT, AbortSignal.any), fetch failed zanjirlari (ECONNREFUSED, bad port, ENOTFOUND). Keep-alive, hovuz, undici 8 aralashuv xatosi, paket o'lchovlari — biz ishga tushirdik (Node 24.21.0, lokal node:http server, Windows 11).