Node.js'ni debug qilish: --inspect, node inspect va VS Code

Qisqacha: Node'da ichki debugger bor: node --inspect app.js jarayonni 127.0.0.1:9229 portida ochadi, unga VS Code yoki Chrome DevTools (chrome://inspect) ulanadi. --inspect-brk birinchi qatorda to'xtaydi, --inspect-wait debugger ulanishini kutadi. Terminalning o'zida — node inspect app.js: sb(7) breakpoint qo'yadi, cont davom ettiradi, exec x qiymatni ko'rsatadi. Shartli breakpoint (k.kod === "IDR") va logpoint console.log ni kodga yozmasdan almashtiradi. Biz node inspect ni haqiqatan ishga tushirdik; VS Code va DevTools ulanishini sinamadik — u qismlar hujjat bo'yicha.

Bu darsda

• --inspect, --inspect-brk, --inspect-wait farqini va 9229-port nimaligini bilasiz.
• node inspect bilan terminalda breakpoint qo'yib, o'zgaruvchilarni ko'rib, qadamma-qadam yurasiz.
• Shartli breakpoint va logpoint bilan faqat kerakli joyda to'xtaysiz.
• VS Code'da launch.json va JavaScript Debug Terminal'ni sozlaysiz.
• Inspector portini internetga ochish nega xavfli ekanini tushuntira olasiz.

Oldin bilishingiz kerak: DevTools bilan debug qilish, Debugging metodologiyasi, TDZ, Permission model.

1. Nega bu kerak?

valyuta kurs IDR ishlaydi, lekin IDR uchun konvertatsiya 100 baravar katta chiqyapti. Odatiy yo'l: kodga console.log(k), console.log(birlik) qo'shib, qayta ishga tushirish. Keyin yana bitta log. Keyin ularni o'chirishni unutib, commit'ga tushib qolishi.

Brauzerda buning yaxshiroq yo'lini ko'rgansiz: DevTools'da breakpoint qo'yasiz, kod to'xtaydi, hamma o'zgaruvchi ko'z oldingizda. Node'da ham aynan shu bor — faqat brauzer oynasi yo'q, shuning uchun debugger tashqaridan ulanadi.

O'xshatish: avtomobil servisi. console.log — haydovchidan "qanday tovush chiqyapti?" deb so'rash. Debugger — mashinani ko'targichga chiqarib, motor ishlab turganda ichiga qarash.

2. Inspector: Node'ning "eshigi"

2.1 --inspect nima qiladi

node --inspect app.js Node ichidagi inspector ni yoqadi. Bu — V8 debugger'iga tashqaridan WebSocket orqali ulanish nuqtasi. Sukut bo'yicha manzil 127.0.0.1:9229. Chrome DevTools, VS Code va node inspect — hammasi bir xil protokol (Chrome DevTools Protocol) bilan shu eshikka ulanadi.

flowchart LR
  A["node --inspect app.js"] --> I["inspector<br/>127.0.0.1:9229"]
  V["VS Code"] -->|WebSocket| I
  C["chrome://inspect"] -->|WebSocket| I
  T["node inspect<br/>(terminal)"] -->|WebSocket| I
  I --> V8["V8: breakpoint,<br/>stek, o'zgaruvchilar"]

Chapdagi uch mijozdan istalgani bitta portga ulanadi. Qaysi birini tanlash — qulaylik masalasi, imkoniyatlar bir xil manbadan.

2.2 Uch bayroq

=port bilan boshqa port: --inspect=9230; =0 — tasodifiy bo'sh port. valyuta bir zumda tugaydigan CLI — --inspect bilan debugger ulanib ulgurmaydi. Unga --inspect-brk yoki --inspect-wait kerak.

2.3 Eshik ortida nima bor

Biz node --inspect-brk=127.0.0.1:0 hisob.mjs ni ishga tushirdik. stderr'ga:

Debugger listening on ws://127.0.0.1:63202/fe901b78-7687-4643-b09c-765ba12e5695
For help, see: https://nodejs.org/learn/getting-started/debugging

63202 — tasodifiy port (sizda boshqa), oxiridagi UUID — sessiya identifikatori. Inspector HTTP orqali o'zi haqida ham aytadi — fetch bilan http://127.0.0.1:63202/json/list ni so'radik (qisqartirilgan):

"title": "hisob.mjs",
"type": "node",
"devtoolsFrontendUrl": "devtools://devtools/bundled/js_app.html?…&ws=127.0.0.1:63202/fe901b78-…",
"webSocketDebuggerUrl": "ws://127.0.0.1:63202/fe901b78-7687-4643-b09c-765ba12e5695"

chrome://inspect sahifasi aynan shu ro'yxatni o'qib, "Remote Target" ostida hisob.mjs ni ko'rsatadi. /json/version esa { Browser: 'node.js/v24.21.0', 'Protocol-Version': '1.1' } qaytardi.

2.4 Port band bo'lsa

Bir jarayon --inspect-brk bilan 9229 ni egallab turganda ikkinchisini --inspect bilan ishga tushirdik:

Starting inspector on 127.0.0.1:9229 failed: address already in use
ikkinchi ishladi

Diqqat: dastur to'xtamadi — debuggersiz ishlab ketdi. Siz breakpoint kutasiz, lekin u hech qachon to'xtamaydi. Birinchi qatorni o'qing yoki boshqa port bering (--inspect=9230).

Tekshirib ko'ring: node --inspect src/bin.ts kurs USD ni ishga tushirib, darhol VS Code'dan ulanmoqchi bo'ldingiz — "hech narsa topilmadi". Nega?

3. node inspect: terminaldagi debugger

3.1 Xatoli dastur

Debugger'ni haqiqiy xatoda sinaymiz. hisob.mjs har valyutaning bitta birlik kursini chiqarishi kerak (IDR kursi 10 birlik uchun beriladi — process darsidagi valyuta chiqishini eslang):

const kurslar = [
  { kod: "USD", nominal: 1, kurs: 11903.15 },
  { kod: "IDR", nominal: 10, kurs: 6.59 },
  { kod: "EUR", nominal: 1, kurs: 13329.15 },
];
for (const k of kurslar) {
  const birlik = k.kurs * k.nominal; // xato: bo'lish kerak edi
  console.log(k.kod, birlik.toFixed(4));
}

Konsolda:

USD 11903.1500
IDR 65.9000
EUR 13329.1500

IDR 0.659 bo'lishi kerak edi. Xato ko'rinib turibdi, lekin uni debugger bilan "topamiz" — buyruqlarni o'rganish uchun.

3.2 Sessiya

node inspect hisob.mjs — Node ikki jarayon ochadi: dastur (--inspect-brk bilan) va unga ulangan terminal mijozi. Biz buyruqlarni sinov skriptidan stdin orqali yubordik (haqiqiy terminal — TTY — emas); sizda xuddi shunday, faqat o'zingiz yozasiz. Haqiqiy chiqish, qisqartirilgan:

< Debugger listening on ws://127.0.0.1:9229/a427c997-…
connecting to 127.0.0.1:9229 ... ok
< Debugger attached.
debug> Break on start in hisob.mjs:1
> 1 const kurslar = [
debug> sb(7)
debug> cont
debug> break in hisob.mjs:7
  6 for (const k of kurslar) {
> 7   const birlik = k.kurs * k.nominal; // xato: bo'lish kerak edi
debug> exec k.kod
'USD'

Qatorma-qator:

• Break on start — node inspect doim birinchi qatorda to'xtaydi (--inspect-brk kabi).
• sb(7) — set breakpoint: 7-qatorga to'xtash nuqtasi.
• cont — continue: keyingi to'xtash nuqtasigacha davom et. > belgisi — hozir shu qator bajarilish arafasida.
• exec k.kod — shu paytdagi kontekstda ifodani hisobla: 'USD'.

3.3 Kutilmagan saboq: TDZ

Shu joyda birlik ni so'radik:

debug> exec birlik
ReferenceError: Cannot access 'birlik' from debugger

"Debugger'dan birlik ga murojaat qilib bo'lmaydi". Nega? > 7-qatorni ko'rsatyapti — u hali bajarilmagan. const birlik e'lon qilingan, lekin qiymat olmagan: bu TDZ (vaqtinchalik o'lik zona). Debugger ham TDZ qoidasiga bo'ysunadi. Qiymatni ko'rish uchun bir qadam yuring.

3.4 Kuzatish va qadamlar

debug> watch('k.kod')
debug> cont
< USD 11903.1500
debug> break in hisob.mjs:7
Watchers:
  0: k.kod = 'IDR'
debug> next
debug> step in hisob.mjs:8
* 7   const birlik = k.kurs * k.nominal; // xato: bo'lish kerak edi
> 8   console.log(k.kod, birlik.toFixed(4));
debug> cont
< IDR 65.9000

• watch('k.kod') — har to'xtashda shu ifodani ko'rsat (Watchers: bo'limi).
• < USD 11903.1500 — < bilan boshlangan qator — dasturning o'z chiqishi.
• next — keyingi qatorga o'tish (funksiya ichiga kirmasdan). * — breakpoint qo'yilgan qator belgisi.

Asosiy buyruqlar:

3.5 Shartli breakpoint

Uch valyutada bu oson. 74 ta valyutada (CBU ro'yxati) har birida cont bosish — azob. Shartli breakpoint faqat shart rost bo'lganda to'xtaydi:

debug> sb('hisob.mjs', 8, 'k.kod === "IDR"')
debug> cont
< USD 11903.1500
debug> break in hisob.mjs:8
> 8   console.log(k.kod, birlik.toFixed(4));
debug> exec [k.kod, birlik]
[ 'IDR', 65.9 ]

USD o'tib ketdi, to'xtash faqat IDR da. birlik 65.9 — 6.59 * 10. Xato topildi: nominalga ko'paytirish emas, bo'lish kerak. valyuta dagi birlikKursi aynan shunday qiladi: kurs / nominal.

3.6 debugger; kalit so'zi

Breakpoint'ni kod ichiga ham yozish mumkin. Debugger ulanmagan bo'lsa, u hech narsa qilmaydi:

const kurs = 11903.15;
debugger; // debugger yo'q — e'tiborsiz qoldiriladi
console.log(kurs * 100);

Konsolda:

1190315

Kanon sessiyasida (t45) xuddi shunday faylda node inspect cont dan keyin break in dbg.mjs:3 — aynan debugger; qatorida to'xtadi. debugger; ni commit qilmang — ESLint'ning no-debugger qoidasi uni ushlaydi.

4. VS Code: grafik debugger

Diqqat: Bu bo'limni biz sinamadik — sinov muhitimizda VS Code va Chrome oynasini ochib bo'lmadi. Linux va macOS ham sinalmagan (biz faqat Windows 11 da ishladik). Hammasi rasmiy hujjat (VS Code — Node.js debugging, 2026-10-23 da o'qildi) bo'yicha. Biror narsa siz ko'rgandan farq qilsa — hujjat ustun.

4.1 JavaScript Debug Terminal — eng oson yo'l

VS Code'da: Command Palette → Debug: Create JavaScript Debug Terminal (yoki terminal turlari ro'yxatidan). Shu terminalda ishga tushirilgan har node jarayonga (va npm run dev, node --test ga ham) VS Code avtomatik ulanadi. Hech qanday bayroq yoki sozlama kerak emas. Breakpoint — qator raqamining chap tomonini bosish (qizil nuqta). Yana bir variant — Auto Attach (smart, always, onlyWithFlag rejimlari): oddiy terminaldan ishga tushirilgan Node jarayonlariga avtomatik ulanadi.

4.2 launch.json

Har safar bir xil buyruqni debug qilsangiz — .vscode/launch.json:

{
  "version": "0.2.0",
  "configurations": [
    {
      "type": "node",
      "request": "launch",
      "name": "valyuta kurs IDR",
      "program": "${workspaceFolder}/src/bin.ts",
      "args": ["kurs", "IDR", "--offline"],
      "env": { "VALYUTA_KESH": "${workspaceFolder}/.kesh-debug" },
      "skipFiles": ["<node_internals>/**"]
    }
  ]
}

• "request": "launch" — VS Code dasturni o'zi ishga tushiradi; "attach" — allaqachon --inspect bilan ishlayotganiga ulanadi ("port": 9229).
• program — .ts fayl bo'lishi mumkin: Node 24 uni o'zi bajaradi (TS to'g'ridan), qator raqamlari mos (turlar bo'sh joyga aylanadi).
• skipFiles — step bosganda Node'ning ichki kodiga kirmaslik.
• env — debug paytida haqiqiy keshingizga tegmaslik uchun alohida papka.

F5 — ishga tushirish. Chap panelda: Variables (o'zgaruvchilar), Watch (kuzatuv), Call Stack (chaqiruvlar steki), Breakpoints.

4.3 Shartli breakpoint, hit count, logpoint

Qizil nuqtaga o'ng tugma (hujjat bo'yicha):

• Conditional Breakpoint — ifoda: k.kod === "IDR" (yuqoridagi sb(…, 'shart') ning grafik ko'rinishi).
• Hit Count — necha marta yetganda to'xtash: >10 (10 martadan keyin), %2 (har ikkinchisida).
• Logpoint — to'xtamaydi, faqat konsolga yozadi: kod={k.kod} birlik={birlik}. Bu — kodni o'zgartirmasdan console.log. Debug tugagach, kodda hech qanday iz qolmaydi.

4.4 Chrome DevTools

Brauzerda chrome://inspect → "Open dedicated DevTools for Node". Sources paneli brauzer darsidagidek. Bu yo'l ham sinalmagan — biz faqat inspector /json/list da DevTools uchun tayyor manzil (devtoolsFrontendUrl) berishini ko'rdik.

5. Xavfsizlik: portni ochmang

--inspect=0.0.0.0:9229 — inspector'ni hamma tarmoq interfeyslariga ochadi. Node hujjati ochiq ogohlantiradi: inspektorni ochiq IP'ga bog'lash xavfli, tashqi xost ulanib, istalgan kodni bajarishi (remote code execution) mumkin. Debugger'ga ulangan odam exec bilan hamma narsani qila oladi — fayl o'qish, jarayon ochish.

Qoidalar:

• Sukut 127.0.0.1 ni o'zgartirmang.
• Uzoq serverni debug qilish kerak bo'lsa — SSH tunnel: ssh -L 9229:127.0.0.1:9229 server (port faqat sizning kompyuteringizda ochiladi).
• Prod jarayonni --inspect bilan qoldirmang.
• Permission model bilan inspector ham cheklanadi (hujjatdagi ro'yxatda "Inspector protocol" bor); ochish uchun — --allow-inspector.

6. CLI qadami: valyuta va debug (holat 46, 2-qism)

Holat 46 ning bu darsga tegishli qismi — kod emas, ish usuli. Kanon NODE_DEBUG=valyuta ni (util darsida qo'shilgan debuglog) to'liq stack bilan kengaytirdi: cli.ts dagi xato ushlovchi endi debug("%s", xato.stack) ni ham yozadi. Bu — "debugger'siz debug": foydalanuvchi muammoni yuborganda undan NODE_DEBUG=valyuta valyuta … chiqishini so'raysiz. Natijasini keyingi darsda ko'rasiz. Hali commit qilmang — commit keyingi darsda.

O'zingiz uchun ish tartibi:

node --inspect-brk src/bin.ts kurs IDR --offline

Keyin VS Code'da "Attach" yoki JavaScript Debug Terminal'da shunchaki node src/bin.ts kurs IDR --offline. src/kurs.ts dagi birlikKursi ga breakpoint qo'ying va IDR uchun nominal 10 ekanini ko'ring.

Kanon o'lchovi (t45) bu holatdagi yana bir o'zgarishga tegishli: source map yoqilishi --help ni 87.7 dan 92.2 ms ga (+4.5 ms, n=15) oshirdi — bu keyingi darsning mavzusi.

7. Ko'p uchraydigan xatolar

8. Mashqlar

Yechimlar kurs/mashqlar/24/45-debug/ da.

1-mashq (oson): qaysi buyruq?

• Birinchi qatorda to'xtab, debugger kutadigan bayroq — --inspect-
• node inspect da 12-qatorga breakpoint —
• Keyingi breakpoint'gacha davom etish —
• Inspector sukut porti —
• To'xtamasdan konsolga yozadigan breakpoint turi —

2-mashq (o'rta): logpoint'ni kodda modellash

VS Code logpoint'i kod={k.kod} birlik={birlik} kabi shablonni olib, {…} ichidagi ifodani hisoblaydi. Shunga o'xshash formatLogpoint(template, scope) funksiyasini yozing: {nom} va {obj.maydon} ni scope dan oladi (nuqtali yo'l), topilmasa — <yo'q>. eval ishlatmang — u satrdagi istalgan kodni bajaradi va xavfli.

function formatLogpoint(template, scope) {
  return template.replace(/\{([\w.]+)\}/g, (_, path) => {
    let value = scope;
    for (const key of path.split(".")) {
      value = value?.[key];
    }
    return value === undefined ? "<yo'q>" : String(value);
  });
}

const k = { kod: "IDR", nominal: 10, kurs: 6.59 };
const scope = { k, birlik: 65.9 };
console.log(formatLogpoint("kod={k.kod} birlik={birlik}", scope));
const template = "nominal={k.nominal} sana={k.sana}";
console.log(formatLogpoint(template, scope));

kod=IDR birlik=65.9
nominal=10 sana=<yo'q>

3-mashq (qiyin): debugger bilan xato topish

Quyidagi funksiya 2026-10-19 dan 2026-10-23 gacha ish kunlari sonini qaytarishi kerak (5 kun, shanba-yakshanba yo'q — 2026-10-19 dushanba). U 4 qaytaradi. Avval node inspect bilan xatoni toping (sb, watch('kun'), cont), keyin tuzating. Javobda — qaysi buyruq xatoni ko'rsatdi.

function workdays(from, to) {
  let count = 0;
  const day = new Date(from);
  while (day < new Date(to)) {
    const w = day.getUTCDay();
    if (w !== 0 && w !== 6) count++;
    day.setUTCDate(day.getUTCDate() + 1);
  }
  return count;
}
console.log(workdays("2026-10-19", "2026-10-23")); // 4 — xato

break in wd.mjs:5
  0: day.toISOString() = '2026-10-19T00:00:00.000Z'
break in wd.mjs:5
  0: day.toISOString() = '2026-10-20T00:00:00.000Z'
break in wd.mjs:5
  0: day.toISOString() = '2026-10-21T00:00:00.000Z'
break in wd.mjs:5
  0: day.toISOString() = '2026-10-22T00:00:00.000Z'
< 4

function workdays(from, to) {
  let count = 0;
  const day = new Date(from);
  const end = new Date(to);
  while (day <= end) {
    const w = day.getUTCDay();
    if (w !== 0 && w !== 6) count++;
    day.setUTCDate(day.getUTCDate() + 1);
  }
  return count;
}
console.log(workdays("2026-10-19", "2026-10-23"));
console.log(workdays("2026-10-17", "2026-10-18"));

5
0

4-mashq: CLI qadami

valyuta da src/kurs.ts dagi birlikKursi ichida / ni vaqtincha * ga almashtiring. node inspect src/bin.ts kurs IDR --offline bilan (yoki VS Code'da) shu qatorga shartli breakpoint qo'yib (k.kod === "IDR"), exec bilan qiymatlarni ko'ring. npm test qaysi test yiqilishini ham tekshiring. Qaytaring. Commit qilmang.

9. Real ishda

• Backend jamoalarda VS Code debugger kundalik vosita: serverni --inspect bilan ishga tushirib, kelgan so'rovda to'xtash (25-qism serverlari).
• Testni debug qilish — JavaScript Debug Terminal'da node --test yoki Vitest: yiqilgan test ichida to'xtash.
• Docker ichidagi Node — --inspect=0.0.0.0:9229 faqat konteyner ichida va port tashqariga faqat 127.0.0.1 ga ochiladi (Docker asoslari — 26-qism, deploy — keyingi qismlar).
• Intervyu savollari: "console.log dan boshqa qanday debug qilasiz?", "--inspect va --inspect-brk farqi?", "Prod serverni qanday xavfsiz debug qilasiz?".

Xulosa

• --inspect — 127.0.0.1:9229 da eshik; --inspect-brk — birinchi qatorda kutadi; --inspect-wait — ulanguncha boshlamaydi.
• node inspect: sb, cont, next, step, exec, watch, bt — terminaldagi to'liq debugger (biz sinadik).
• Bajarilmagan qatordagi const — Cannot access … from debugger (TDZ).
• Shartli breakpoint, hit count, logpoint — console.log ni kodga yozmasdan almashtiradi.
• VS Code: JavaScript Debug Terminal yoki launch.json (sinalmagan, hujjat bo'yicha).
• Inspector portini tashqariga ochmang — bu masofadan kod bajarish eshigi.

Keyingi dars: Stack trace, source map va error.cause — xato xabarini to'g'ri o'qish, nega valyuta da source map birinchi urinishda ishlamagani va xato sabablari zanjiri.

Manbalar

• Node.js 24 hujjati — Debugger (node inspect, buyruqlar): https://nodejs.org/docs/latest-v24.x/api/debugger.html
• Node.js 24 hujjati — CLI (--inspect, --inspect-brk, --inspect-wait, ochiq IP haqida ogohlantirish): https://nodejs.org/docs/latest-v24.x/api/cli.html
• Node.js — Debugging guide: https://nodejs.org/learn/getting-started/debugging
• VS Code hujjati — Node.js debugging (launch/attach, JavaScript Debug Terminal, Auto Attach, skipFiles, logpoint, hit count): https://code.visualstudio.com/docs/nodejs/nodejs-debugging (2026-10-23 da o'qildi)
• Kanon: t45-debug (node inspect dbg.mjs, debugger; da to'xtash; source map narxi). hisob.mjs sessiyalari, shartli breakpoint, TDZ xabari, /json/list, port bandligi — biz ishga tushirdik (Node 24.21.0, Windows 11). VS Code va Chrome DevTools ulanishi — sinalmagan.