JavaScript Full-stackBulut modellari: IaaS, PaaS, SaaS, serverless va edge
JavaScript Full-stack · 34-qism. CI/CD, monitoring, bulut

Bulut modellari: IaaS, PaaS, SaaS, serverless va edge

16 daqiqa20/30-dars

Qisqacha: Bulut modeli bitta savolga javob beradi: tizimning qaysi qatlamini o'zingiz boshqarasiz, qaysisini provayderga berasiz. IaaS — virtual server sizga, OS va undan yuqorisi sizniki. PaaS — kodni berasiz, OS va runtime platformaniki. SaaS — tayyor xizmatdan foydalanasiz. Serverless (FaaS) — faqat funksiya sizniki, edge — o'sha funksiya foydalanuvchiga yaqin nuqtada. Qaysi model bo'lmasin, ma'lumot va kirish huquqlari uchun javobgarlik doim sizda qoladi. Model qancha yuqori bo'lsa, ish kamayadi, lekin provayderga bog'lanish oshadi.

Bu darsda

  • IaaS, PaaS, SaaS, FaaS va edge farqini qatlamlar orqali tushuntirasiz.
  • Umumiy javobgarlik (shared responsibility) modelini o'z loyihangizga qo'llaysiz.
  • Kanon tajribasidagi har komponent qaysi modelga tushishini ajratasiz.
  • Vendor lock-in qayerdan kelishini va undan qanday qochishni bilasiz.
  • Kichik loyiha uchun modelni dalil bilan tanlaysiz.

Oldin bilishingiz kerak: Server nima va ilova qayerda ishlaydi, Serverless va edge funksiyalar, Managed va serverless Postgres, VPS'ga avtomatik deploy.

1. Nega bu kerak?

Oldingi darsda ilovadagi xatoni metrika, log va trace orqali topdik (Production xatosini tekshirish). Kuzatuv bloki shu bilan tugadi. Endi kattaroq savol: ilovamiz qayerda yashashi kerak?

33-qismning birinchi darsida ilovani joylashning besh yo'lini ko'rgan edik: shared hosting, VPS, dedicated, cloud VM va PaaS (Server nima). U yerda savol "qancha turadi va qanchalik qulay" edi. Bulut bloki bu savolni chuqurroq qo'yadi: kim nima uchun javob beradi.

Bu oddiy savol emas. Tunda server buzilsa, kim uyg'onadi? OpenSSL'da teshik topilsa, kim yangilaydi? Bazadagi ma'lumot o'chsa, kim tiklaydi? Javob tanlagan modelingizga bog'liq.

Hayotiy o'xshatish — to'yga osh. Bir oila qozon, o'choq va o'tinni o'zi topadi, oshpazni ham o'zi yollaydi. Boshqasi to'yxonani ijaraga oladi: zal va qozon tayyor, oshni o'z oshpazi damlaydi. Uchinchisi restoranga buyurtma beradi: faqat mehmonlar ro'yxatini beradi. Uchala holatda ham mehmonlarni kim chaqirishi — oilaning ishi. Bulutda "mehmonlar ro'yxati" — sizning ma'lumotingiz va kirish huquqlari.

2. Qatlamlar va modellar

2.1 Tizim qanday qatlamlardan iborat

Har qanday veb-ilova bir necha qatlam ustida turadi. Pastdan yuqoriga:

  1. Temir — jismoniy server, disk, tarmoq, elektr.
  2. Virtualizatsiya — bitta temirni ko'p virtual serverga bo'luvchi dastur (gipervizor).
  3. OS — Ubuntu kabi operatsion tizim, uning yangilanishlari va firewall.
  4. Runtime — Node.js, Docker, nginx kabi ilova ishlaydigan muhit.
  5. Ilova kodi — vazifalar-api va web.
  6. Ma'lumot va kirish — bazadagi yozuvlar, foydalanuvchi akkauntlari, parollar, kalitlar.

Bulut modellari shu ro'yxatni ikkiga bo'ladi: chiziqdan pasti — provayderniki, yuqorisi — sizniki. Chiziq qayerdan o'tishi modelni belgilaydi.

flowchart TB
  M["ma'lumot va kirish"] --> K["ilova kodi"]
  K --> R["runtime"]
  R --> O["OS"]
  O --> V["virtualizatsiya"]
  V --> T["temir"]
  S["SaaS chizig'i"] -.-> M
  P["PaaS, FaaS chizig'i"] -.-> K
  I["IaaS chizig'i"] -.-> O

Diagrammaga qarang: punktir strelka "shu qatlamdan boshlab yuqorisi sizniki" degani. IaaS chizig'i eng pastda — eng ko'p ish sizda. SaaS chizig'i eng yuqorida — faqat ma'lumot va kirish huquqlari qoladi.

2.2 IaaS: virtual server ijarasi

IaaS (Infrastructure as a Service — infratuzilma xizmat sifatida) — provayder temir va virtualizatsiyani beradi. OS'dan boshlab hammasi sizniki. Bu — 33-qismda qilganimiz.

Kanon tajribasining (IlmHamroh, 2026-11) asosiy serveri — ijaraga olingan ARM64 VPS: uname -m buyrug'i aarch64 deb javob beradi. Provayder bizga faqat "yalang'och" virtual mashina berdi. Unga quyidagilarni o'zimiz qo'ydik:

Bularning hech biri provayderning ishi emas. Provayder faqat "server yoqiq va tarmoqqa ulangan" deb kafolat beradi. AWS'dagi EC2, Google'dagi Compute Engine ham IaaS: nomi boshqa, chizig'i bir xil.

2.3 PaaS: kodni berasiz

PaaS (Platform as a Service — platforma xizmat sifatida) — siz kod yoki Docker image berasiz. OS, runtime, yangilanishlar, HTTPS va ko'pincha deploy jarayonini platforma boshqaradi. Deploy I: Vercel darsida frontend uchun shunday platformani ko'rgansiz.

Qiziq tomoni: 34-qismda qurgan pipeline'imiz PaaS'ning o'zi qiladigan ishlarni qo'lda takrorlaydi. git push → test → image → registry → deploy → health → rollback. Backend PaaS'lar va o'z serveringizdagi PaaS vositalari — Backend PaaS va self-hosted PaaS darsida.

2.4 SaaS: tayyor xizmat

SaaS (Software as a Service — dastur xizmat sifatida) — siz tayyor dasturdan foydalanasiz: na serveri, na kodi sizniki. Gmail, Telegram, Google Docs — oddiy foydalanuvchi uchun SaaS.

Dasturchi uchun ham SaaS ko'p. Kanon tajribasida bular SaaS edi:

  • GitHub Actions — CI runner'lar. Bizning job'lar GitHub serverida yurdi: ubuntu-24.04 — x86_64, 4 CPU, 15 983 MB; ubuntu-24.04-arm — aarch64, 4 CPU, 15 941 MB (GitHub Actions chuqur).
  • GHCR — image registry (Registry va image teglash).
  • Let's Encrypt — sertifikat beruvchi xizmat.

SaaS'da ham sizda ish qoladi. GitHub serverini GitHub yangilaydi, lekin repo'ga kim yoza olishi, qaysi secret qayerda turishi — sizning qaroringiz. Buni Actions xavfsizligi darsida ko'rdik: GitHub sirni logda yashirdi, lekin teskari yozilgan sirni yashirmadi.

2.5 FaaS va edge: funksiya darajasida

FaaS (Function as a Service — funksiya xizmat sifatida) yoki serverless — siz faqat funksiya yozasiz. Platforma uni so'rov kelganda ishga tushiradi, ish bo'lmasa to'xtatadi. AWS Lambda, Vercel Functions — shu turdagi xizmatlar. Bu modelni Serverless va edge funksiyalar darsida to'liq o'rgangansiz: sovuq start (cold start), vaqt va xotira limitlari, bazaga ulanishlar muammosi.

Qatlamlar bo'yicha FaaS PaaS'ga juda yaqin: chiziq yana ilova kodi ostidan o'tadi. Farqi — birlikda. PaaS'da butun ilova doim ishlab turadi, FaaS'da har funksiya alohida va faqat chaqirilganda ishlaydi. To'lov ham shunga mos: ishlagan vaqt uchun.

Edge (chekka) — funksiya foydalanuvchiga eng yaqin ma'lumot markazida ishlaydi. Toshkentdagi foydalanuvchi so'rovi Amerikaga emas, yaqin shahardagi nuqtaga boradi. Cloudflare Workers kabi platformalar V8 isolate'larda ishlaydi — bitta jarayon ichidagi bir-biridan ajratilgan yengil JS muhitlari. Shuning uchun sovuq start juda kichik, lekin to'liq Node yo'q — faqat Web API'lar (Runtime'lar: Node va Edge). Edge — alohida model emas, FaaS'ning joylashuv varianti.

Kanon tajribasida FaaS ham, edge ham ishlatilmadi. Bu qismdagi ular haqidagi har fakt — rasmiy hujjat bo'yicha, sinalmagan (2026-11). 29-qismdagi o'lchov esa (120 ta parallel "funksiya", shundan 21 tasi too many clients) ulanishlar muammosi haqiqiy ekanini ko'rsatgan.

Tekshirib ko'ring: Telegram bot uchun webhook kerak: kuniga 200 ta xabar, har biri 50 ms ishlaydi. Bot egasi "VPS ijaraga olaman" demoqda. Qaysi model ko'proq mos va nega?

Javob

FaaS ko'proq mos. Yuklama juda kam va notekis: kuniga 200 × 50 ms = 10 soniya ish. VPS esa 24 soat to'langan holda turadi va uni yangilash ham sizning ishingiz. FaaS'da sovuq start bo'ladi, lekin Telegram webhook bir necha soniya kutishga chidaydi. Bot bazaga ko'p ulanish ochsa — 29-qismdagi ulanish muammosini eslang.

3. Umumiy javobgarlik modeli

3.1 "Bulutning xavfsizligi" va "bulutdagi xavfsizlik"

Bulut provayderlari javobgarlikni ikkiga ajratadi. AWS buni umumiy javobgarlik modeli (shared responsibility model) deb ataydi va ikki ibora bilan tushuntiradi (aws.amazon.com, o'qildi 2026-11-08):

  • "Security of the Cloud" — bulutning o'z xavfsizligi: "AWS is responsible for protecting the infrastructure that runs all of the services". Ya'ni temir, binolar, tarmoq — AWS'niki.
  • "Security in the Cloud" — bulut ichidagi xavfsizlik: "Customer responsibility will be determined by the AWS Cloud services that a customer selects". Sizning ulushingiz tanlagan xizmatingizga bog'liq.

Aniq misol ham shu sahifada. EC2 (AWS virtual serveri) mijozi "management of the guest operating system (including updates and security patches)" va "the configuration of the AWS-provided firewall (called a security group)" uchun javob beradi. Ya'ni OS yangilanishlari va firewall — sizda. Bu IaaS chizig'ining o'zi.

3.2 Kod bilan modellaymiz

Qatlamlar ro'yxati va har model "qaysi qatlamdan boshlab bizniki" ekanini yozamiz. Natija — har model uchun bizda qolgan ishlar:

js
const QATLAMLAR = [
  "temir", "virtualizatsiya", "OS", "runtime", "ilova kodi",
];
// har model nechanchi qatlamdan boshlab bizniki
const BIZDAN = {
  "o'z temiri": 0, IaaS: 2, PaaS: 4, FaaS: 4, SaaS: 5,
};

function bizniki(model) {
  const qatlamlar = QATLAMLAR.slice(BIZDAN[model]);
  // ma'lumot va kirish huquqi har doim mijozda qoladi
  return [...qatlamlar, "ma'lumot va kirish"];
}

for (const model of Object.keys(BIZDAN)) {
  console.log(`${model}: ${bizniki(model).join(", ")}`);
}

Konsolda:

text
o'z temiri: temir, virtualizatsiya, OS, runtime, ilova kodi, ma'lumot va kirish
IaaS: OS, runtime, ilova kodi, ma'lumot va kirish
PaaS: ilova kodi, ma'lumot va kirish
FaaS: ilova kodi, ma'lumot va kirish
SaaS: ma'lumot va kirish

Nima bo'ldi? Har qatorda model qancha yuqori bo'lsa, ro'yxat shuncha qisqaradi — ishning bir qismi provayderga o'tdi. Oxirgi qatorga qarang: SaaS'da ham ro'yxat bo'sh emas. slice — massivning bir qismini nusxalab olish, ... esa uni yangi massivga yoyish (Spread va rest operatori).

Maslahat: BIZDAN ga "managed baza": 4 qo'shib ko'ring. Managed Postgres'da OS va Postgres'ning o'zini provayder yangilaydi, lekin sxema, rollar va zaxira tekshiruvi sizda qoladi (Managed va serverless Postgres).

3.3 Model — kod emas, kelishuv

Jadvaldagi chiziq har doim ham aniq emas. "Managed" xizmatlarda chegara xizmatning shartnomasida yoziladi. Masalan, managed bazada provayder kunlik zaxira olishi mumkin. Lekin uni tiklab ko'rish, kerakli saqlash muddatini tanlash — sizning ishingiz. Buni Backup strategiyasi darsidagi qoida bilan eslang: tiklab ko'rilmagan zaxira — zaxira emas.

Eng ko'p uchraydigan xavfli taxmin: "bulutda — demak xavfsiz". Ochiq qolgan bucket, hamma IP'ga ochiq SSH porti, root akkauntdagi kalit — bular provayderning emas, mijozning xatosi. Keyingi darsda AWS'da bularni qanday yopishni emulyatorda ko'ramiz.

Tekshirib ko'ring: Kompaniya CRM tizimini SaaS sifatida ishlatadi. Ishdan ketgan xodimning akkaunti yopilmadi va u mijozlar ro'yxatini yuklab oldi. Kim javobgar — CRM provayderimi yoki kompaniya?

Javob

Kompaniya. SaaS'da ham "ma'lumot va kirish" qatlami mijozda qoladi. Provayder tizim to'g'ri ishlashi va boshqa mijozlar sizning ma'lumotingizni ko'rmasligi uchun javob beradi. Kimga akkaunt berish va qachon yopish — sizning qaroringiz.

4. Vendor lock-in

4.1 Bog'lanish qayerdan keladi

Vendor lock-in (provayderga bog'lanib qolish) — loyihani boshqa provayderga ko'chirish shunchalik qimmatki, amalda ko'chib bo'lmaydi. Bu atamani Managed va serverless Postgres va Tayyor backend'lar darslarida uchratgansiz.

Bog'lanish uch manbadan keladi:

  1. Maxsus API. Kod provayderning o'z interfeysini chaqiradi: Lambda hodisasi, Workers'ning KV ombori, Firebase so'rovlari. Ko'chishda bu kod qayta yoziladi.
  2. Ma'lumot. Terabaytlab ma'lumotni olib chiqish vaqt va pul talab qiladi. Ko'p provayderlar chiquvchi trafik (egress) uchun haq oladi — FinOps asoslari darsida raqamlar bilan.
  3. Bilim va jarayon. Jamoa bitta konsol, bitta ruxsatlar tizimi, bitta monitoring bilan ishlashga o'rgangan. Bu ham ko'chishning narxi.

4.2 Kanon nimani ko'chma qildi

Kanon tajribasi ataylab ko'chma qatlamlarni tanladi. Jadvaldagi OCI image — Docker image'ning ochiq standart formati: uni Docker ham, Kubernetes ham, boshqa vositalar ham bir xil o'qiydi.

Qatlam Kanonda Nega ko'chma
Ilova paketi OCI image har qanday Docker xosti va Kubernetes ishga tushiradi
Ishga tushirish Compose fayllari istalgan Linux serverda bir xil
Obyekt saqlash S3 API MinIO, R2, AWS — bir xil protokol
Infratuzilma OpenTofu provayder almashsa, faqat provider bloki o'zgaradi

S3 API — obyekt omborlari bilan gaplashishning umumiy "tili" (Object storage: S3 va MinIO). Zaxira skripti restic shu API orqali ishlaydi. Kanonda u MinIO bilan sinaldi (Backup'ni avtomatlashtirish). Cloudflare R2 ham S3-mos — u bilan sinalmadi, lekin protokol bir xil (Cloudflare). OpenTofu — Infrastructure as Code darsida.

Lock-in'dan butunlay qochib bo'lmaydi va bunga harakat qilish ham qimmat. Maqsad — ongli tanlash: qaysi joyda bog'lanish katta foyda beradi, qaysi joyda arzon ko'chma yo'l bor.

Tekshirib ko'ring: Jamoa fayllarni saqlash uchun provayderning o'z SDK'sidagi maxsus funksiyani ishlatmoqchi: u faylni yuklash bilan birga avtomatik rasm kichraytirishni ham qiladi. Bu lock-in'mi? Qanday murosa bor?

Javob

Ha, rasm kichraytirish maxsus API orqali — ko'chishda qayta yoziladi. Murosa: faylni saqlashni standart S3 API orqali qiling, kichraytirishni esa alohida kichik modulga ajrating. Ko'chganda faqat shu modul almashadi, qolgan kod o'zgarmaydi. Bog'lanish qolsin, lekin bitta joyda va chegarasi aniq bo'lsin.

5. Modelni tanlash

5.1 Savollar ketma-ketligi

Model tanlash — moda emas, savollarga javob. Quyidagi diagramma kichik loyiha uchun soddalashtirilgan yo'l:

flowchart TB
  Q1{"Tayyor xizmat bormi?"} -->|ha| S["SaaS"]
  Q1 -->|yo'q| Q2{"Yuklama kam va notekismi?"}
  Q2 -->|ha| F["FaaS / edge"]
  Q2 -->|yo'q| Q3{"Serverni boshqarishga vaqt bormi?"}
  Q3 -->|yo'q| P["PaaS"]
  Q3 -->|ha| I["IaaS: VPS"]

Birinchi savol eng muhim: o'zingiz yozish kerakmi? Pochta yuborish uchun SMTP server ko'tarish shart emas — tayyor pochta xizmati bor (Email yetkazib berish). Shunday tayyor xizmat bo'lmagan joyda o'z kodingiz kerak bo'ladi.

5.2 Yana uch omil

Diagrammada yo'q, lekin har tanlovda ko'riladigan omillar:

  • Qonun. O'zbekistonda ba'zi shaxsga doir ma'lumotlar mamlakat ichida saqlanishi kerak. Bu provayder va regionni cheklaydi (O'zbekistonda hosting va to'lov voqeligi).
  • To'lov. Ko'p xalqaro provayder xalqaro karta talab qiladi. Kartasiz yo'l bormi — tanlovning birinchi filtri bo'lishi mumkin.
  • Jamoa bilimi. Linux'ni biladigan odam yo'q bo'lsa, IaaS'dagi server tez orada yangilanmagan va zaif bo'lib qoladi.

5.3 Kanon pozitsiyasi

Kurs vazifalar uchun IaaS'ni tanladi: bitta VPS, Docker Compose, CI esa SaaS (GitHub Actions). Sabab — o'rganish. VPS'da har qatlamni o'z qo'lingiz bilan qurasiz va keyin PaaS nima qilib berayotganini tushunasiz.

Narxi ham bor. 33 va 34-qismlarda o'nlab darslar aynan IaaS'ning "bizniki" qatlamlariga ketdi: foydalanuvchilar, firewall, sertifikat, zaxira, kuzatuv. Mahsulot tez chiqishi kerak bo'lgan startapda shu ishni PaaS bir kunda beradi. Ikkala tanlov ham to'g'ri — vaziyatga qarab.

6. Loyiha qadami

Bu dars tajriba va hujjat darsi — vazifalar kodi o'zgarmaydi. Uning o'rniga loyihangizning "model xaritasi"ni tuzing. Kanon tajribasida u quyidagicha:

Komponent Qayerda Model
api, ishchi, db, redis, web o'z VPS'imiz, Compose IaaS
CI test va image build GitHub Actions SaaS
Image saqlash GHCR SaaS
Sertifikat Let's Encrypt SaaS

O'z loyihangizda ham shunday jadval qiling va har qator uchun "OS'ni kim yangilaydi?" degan savolga javob yozing. Javob "bilmayman" bo'lsa — shu qator eng katta xavf.

7. Ko'p uchraydigan xatolar

7.1 "Bulutda — demak xavfsiz"

Provayder temirni himoya qiladi, sizning sozlamangizni emas. Ochiq bucket yoki hamma IP'ga ochiq port — mijoz tomonidagi xato.

7.2 Nomga qarab model tanlash

"Cloud" so'zi IaaS'ni ham, SaaS'ni ham bildirishi mumkin. Shartnomani o'qing: OS'ni kim yangilaydi, zaxira kimda, ma'lumot qayerda saqlanadi.

7.3 SaaS'da ma'lumotni unutish

SaaS'dagi ma'lumot ham sizniki. Eksport qilish yo'li bormi, akkauntlarni kim boshqaradi — oldindan biling.

7.4 Hamma narsani FaaS'ga ko'chirish

Doimiy yuklama, uzun ishlar va BullMQ kabi doim ishlaydigan worker'lar FaaS'ga mos emas (Serverless va edge funksiyalar).

7.5 Lock-in'dan qo'rqib hech narsa ishlatmaslik

Har xizmatni o'zi ko'tarish ham qimmat. Bog'lanishni bitta modulga yig'ing va ko'chish narxini oldindan baholang.

8. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/34/20-bulut-modellari/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • Provayder temir va virtualizatsiyani beradi, OS sizniki —
  • Faqat funksiya yozasiz, u so'rov kelganda ishga tushadi —
  • Har qanday modelda mijozda qoladigan qatlam — ma'lumot va
  • Funksiya foydalanuvchiga yaqin nuqtada ishlaydi —
  • Provayderni almashtirish juda qimmatga tushadigan holat — vendor
Yechim
  • IaaS — kanondagi VPS: Ubuntu, nginx, Docker — o'zimizda.
  • FaaS — serverless; to'lov ishlagan vaqt uchun.
  • kirish — akkauntlar, parollar, kalitlar; SaaS'da ham.
  • edge — V8 isolate, sovuq start kichik, to'liq Node yo'q.
  • lock-in — maxsus API, ma'lumot hajmi va jamoa odatlari.

2-mashq (o'rta): model almashsa, nima ko'chadi

kochadi(eski, yangi) funksiyasini yozing. U darsdagi QATLAMLAR va BIZDAN dan foydalansin va obyekt qaytarsin: provayderga — bizdan provayderga o'tadigan qatlamlar, bizga — provayderdan bizga qaytadigan qatlamlar. Noma'lum model bo'lsa — null. To'rt holatni sinang: IaaS → PaaS, SaaS → IaaS, PaaS → FaaS va mavjud bo'lmagan model.

Ishora: ikki raqamning kichigi va kattasi orasidagi qatlamlar ko'chadi — Math.min, Math.max va slice. Yo'nalishni ternar operator bilan tanlang (Ternary va operatorlar ustuvorligi).

Yechim
js
const QATLAMLAR = [
  "temir", "virtualizatsiya", "OS", "runtime", "ilova kodi",
];
const BIZDAN = {
  "o'z temiri": 0, IaaS: 2, PaaS: 4, FaaS: 4, SaaS: 5,
};

function kochadi(eski, yangi) {
  const a = BIZDAN[eski];
  const b = BIZDAN[yangi];
  if (a === undefined || b === undefined) return null;
  const oraliq = QATLAMLAR.slice(Math.min(a, b), Math.max(a, b));
  return a < b
    ? { provayderga: oraliq, bizga: [] }
    : { provayderga: [], bizga: oraliq };
}

console.log(kochadi("IaaS", "PaaS"));
console.log(kochadi("SaaS", "IaaS"));
console.log(kochadi("PaaS", "FaaS"));
console.log(kochadi("IaaS", "bulut"));

Konsolda:

text
{ provayderga: [ 'OS', 'runtime' ], bizga: [] }
{ provayderga: [], bizga: [ 'OS', 'runtime', 'ilova kodi' ] }
{ provayderga: [], bizga: [] }
null

VPS'dan PaaS'ga o'tsangiz, OS va runtime ishidan qutulasiz. SaaS'dan o'z serveringizga qaytsangiz, uchta qatlam yelkangizga tushadi. PaaS va FaaS orasida qatlam ko'chmaydi — farq birlikda (butun ilova yoki funksiya) va to'lov usulida. Oxirgi holat: "bulut" — model emas, shuning uchun null.

3-mashq (qiyin): kim OS'ni yangilaydi

Bash skript yozing. U avval komponentlar.txt faylini yaratsin: har qatorda nom;model (kanon loyihasining yettita komponenti, misol uchun bitta PaaS'dagi frontend ham qo'shilgan). Keyin awk bilan har komponent uchun "OS yangilanishi — biz yoki provayder" qatorini va oxirida bizdagi ulushni foizda chiqarsin. Faqat IaaS'da OS bizniki.

Ishora: -F';' — ajratgich nuqtali vergul. Ternar ifoda awk'da ham bor: kim = ($2 == "IaaS") ? "biz" : "provayder". Foizni printf "%.0f" yaxlitlaydi, %% — foiz belgisining o'zi (Fayl va matn qidirish).

Yechim
bash
cat > komponentlar.txt <<'TXT'
api;IaaS
ishchi;IaaS
db;IaaS
web;IaaS
CI runner;SaaS
registry;SaaS
frontend;PaaS
TXT
awk -F';' '
{
  kim = ($2 == "IaaS") ? "biz" : "provayder"
  print $1 " (" $2 "): OS yangilanishi - " kim
  jami++
  if (kim == "biz") biz++
}
END {
  printf "bizda: %d / %d (%.0f %%)\n", biz, jami, biz * 100 / jami
}
' komponentlar.txt

Biz ishga tushirdik:

text
api (IaaS): OS yangilanishi - biz
ishchi (IaaS): OS yangilanishi - biz
db (IaaS): OS yangilanishi - biz
web (IaaS): OS yangilanishi - biz
CI runner (SaaS): OS yangilanishi - provayder
registry (SaaS): OS yangilanishi - provayder
frontend (PaaS): OS yangilanishi - provayder
bizda: 4 / 7 (57 %)

Komponentlarning yarmidan ko'pi uchun OS yangilanishi bizda. Aslida to'rttasi bitta serverda turadi — demak bitta apt upgrade (Paketlar va yangilanishlar: apt). Lekin unutilsa, to'rttasi birga zaif qoladi. jami va biz o'zgaruvchilari e'lonsiz ishlatildi: awk'da yangi o'zgaruvchi 0 dan boshlanadi.

9. Real ishda

  • Ko'p kompaniyalar aralash ishlaydi: asosiy ilova IaaS yoki Kubernetes'da, pochta, to'lov va CI — SaaS'da, ba'zi hodisalar — FaaS'da.
  • Startaplar odatda PaaS'dan boshlaydi, xarajat oshganda IaaS'ga ko'chadi. Teskari yo'l ham bor: jamoa kichrayganda serverlarni PaaS'ga topshiradi.
  • Xavfsizlik auditida birinchi savol — umumiy javobgarlik jadvali: har xizmat uchun "biz nima uchun javobgarmiz?".
  • Intervyu savollari: "IaaS, PaaS va SaaS farqi nima?", "Shared responsibility model nima?", "Vendor lock-in'ni qanday kamaytirasiz?"

Xulosa

  • Bulut modeli — qaysi qatlamlar sizda, qaysilari provayderda qolishi haqidagi kelishuv.
  • IaaS — OS'dan yuqorisi sizniki; PaaS va FaaS — kod sizniki; SaaS — faqat ma'lumot va kirish.
  • Edge — FaaS'ning foydalanuvchiga yaqin joylashgan varianti.
  • Ma'lumot va kirish huquqlari har qanday modelda mijozda qoladi.
  • Lock-in maxsus API, ma'lumot va odatlardan keladi; OCI image, Compose, S3 API va OpenTofu — ko'chma qatlamlar.
  • Kanon: IaaS (VPS) + SaaS (CI, registry) — o'rganish uchun tanlangan murosa.

Keyingi dars: AWS asoslari: akkaunt, IAM, region, EC2, VPC — eng katta bulut provayderining asosiy qurilish bloklarini emulyatorda yig'amiz va emulyator nimani ko'rsatmasligini o'lchaymiz.

Manbalar

34-qism. CI/CD, monitoring, bulut · 20-dars yakunlandi

Bulut modellari: IaaS, PaaS, SaaS, serverless va edge

16 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: AWS asoslari: akkaunt, IAM, region, EC2 va VPC
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0