JavaScript Full-stackAWS asoslari: akkaunt, IAM, region, EC2 va VPC
JavaScript Full-stack · 34-qism. CI/CD, monitoring, bulut

AWS asoslari: akkaunt, IAM, region, EC2 va VPC

21 daqiqa21/30-dars

Qisqacha: AWS'da ishlash xavfsiz kirishdan boshlanadi. Root akkauntga MFA qo'yiladi va unga kalit yaratilmaydi. Kundalik ish IAM orqali bo'ladi: foydalanuvchi yoki role va unga eng kam huquqli policy. Har resurs bitta regionda yashaydi, region esa bir nechta AZ'ga bo'lingan. Server (EC2) VPC deb ataluvchi o'z tarmog'ingizda, subnet ichida turadi. Kirish-chiqishni security group boshqaradi. Bularning hammasini Moto emulyatorida yig'dik va emulyator nimani tekshirmasligini ham o'lchadik: IAM siyosati umuman qo'llanmadi, ARM server esa x86_64 bo'lib chiqdi.

Bu darsda

  • Root akkaunt nega xavfli ekanini va uni qanday himoyalashni bilasiz.
  • IAM user, role va policy farqini aytasiz, policy'ni o'zingiz baholaysiz.
  • Region, AZ, VPC, subnet va security group'ni AWS CLI bilan yaratish tartibini o'qiysiz.
  • EC2 va Elastic IP nima ekanini va ularning yashirin narxini bilasiz.
  • Emulyator natijasini halol o'qiysiz: "Moto'da ishladi" haqiqiy AWS'da ishlashini isbotlamaydi.

Oldin bilishingiz kerak: Bulut modellari, Actions xavfsizligi, SSH hardening va ufw, SSRF va tashqi URL'lar.

1. Nega bu kerak?

Oldingi darsda IaaS'ni o'z VPS'imiz misolida ko'rdik (Bulut modellari). Eng katta IaaS provayderi esa AWS (Amazon Web Services). Ish e'lonlarida "AWS tajribasi" talabi juda ko'p uchraydi. Bu darsda uning asosiy qurilish bloklarini o'rganamiz.

AWS'da xato qimmat. VPS'da noto'g'ri sozlama ko'pincha bitta serverni buzadi. AWS akkauntida esa bitta oqib ketgan kalit bilan begona odam yuzlab server ochishi mumkin — hisob sizga keladi. Shuning uchun AWS darsi serverdan emas, kirishdan boshlanadi.

Kurs tajribasi uchun AWS akkaunti ochilmadi: bu karta va shaxsiy ma'lumot talab qiladi. Uning o'rniga emulyator ishlatildi. Emulyator — haqiqiy xizmatning API'sini taqlid qiluvchi dastur: so'rov va javob shakli haqiqiyday, lekin ortida haqiqiy server yo'q. Xuddi haydovchilik maktabidagi trenajyor kabi: rul, pedal, oynalar bor, lekin mashina joyidan qo'zg'almaydi.

Avval mashhur LocalStack emulyatorini tanladik. Uning rasmiy hujjatida "An Auth Token is a mandatory credential required to start the LocalStack container" deb yozilgan (o'qildi 2026-11-08) — ya'ni hisob ochish kerak. Shuning uchun kanon tajribasi (IlmHamroh, 2026-11) ochiq Moto 5.2.5 emulyatori va rasmiy AWS CLI 2.39.3 bilan bajarildi. Ikkalasi Docker konteynerida, hisobsiz va kartasiz.

2. Akkaunt va root foydalanuvchi

2.1 Root — hamma narsaning kaliti

AWS akkaunti ochilganda bitta foydalanuvchi paydo bo'ladi — root (ildiz foydalanuvchi). Uning huquqi cheklanmagan: hamma xizmat, hamma resurs va to'lov ma'lumotlari. Linux'dagi root ga o'xshaydi (Foydalanuvchilar, guruhlar va sudo), faqat bu yerda unga karta ham bog'langan.

AWS'ning rasmiy tavsiyalari (docs.aws.amazon.com, "Root user best practices", o'qildi 2026-11-08):

  • Root'dan faqat uni talab qiladigan kamdan-kam vazifalar uchun foydalaning. Kundalik ish uchun alohida administrator foydalanuvchi yarating.
  • Root'ga MFA (multi-factor authentication — ko'p bosqichli kirish) qo'ying. Parol yetmaydi: telefon ilovasi yoki apparat kalit ham kerak. Hujjat bo'yicha MFA'ni birinchi kirishdan 14 kun ichida ro'yxatdan o'tkazish majburiy, root'ga sakkiztagacha MFA qurilmasi qo'shish mumkin.
  • Root uchun access key (dasturiy kirish kaliti) yaratmang. Hujjat sababini aytadi: root "has full access to all AWS services and resources in the account, including billing information".

2.2 Bepul davr va uning tuzog'i

AWS'ning bepul tarifi 2026-11-08 holatida shunday (aws.amazon.com/free): yangi akkaunt darhol $100 kredit oladi va yana $100 gacha topishi mumkin. Kreditlar 6 oy amal qiladi. "Free" rejadagi akkaunt "closes on its own 6 months after you open it or when your credits run out, whichever comes first". Pullik rejaga o'tmaguncha haq olinmaydi.

Bu himoya faqat Free rejada ishlaydi. Pullik rejaga o'tgan akkauntda kredit tugagach, hisob odatdagidek yoziladi. Xarajat chegarasi va ogohlantirish — FinOps asoslari darsida.

Diqqat: Haqiqiy AWS akkaunti ochish bu darsda ixtiyoriy. U to'lov kartasini talab qiladi. Xavfi — oqib ketgan kalit yoki o'chirilmay qolgan resurs uchun hisob. Ochsangiz: birinchi kuni root'ga MFA, administrator foydalanuvchi, keyin xarajat ogohlantirishi. Hamma mashqni emulyatorda ham qilish mumkin.

3. Region va AZ

Region — AWS ma'lumot markazlari joylashgan geografik hudud. Har region mustaqil: eu-central-1 (Frankfurt) dagi server us-east-1 (Virjiniya) da ko'rinmaydi. AZ (Availability Zone — mavjudlik zonasi) — region ichidagi alohida ma'lumot markazi yoki markazlar guruhi: o'z elektri va tarmog'i bilan.

Kanon tajribasida birinchi buyruq — Frankfurt regionidagi zonalar ro'yxati:

bash
aws ec2 describe-availability-zones \
  --query 'AvailabilityZones[].ZoneName' --output text

Buyruq qatorga bo'lindi, mazmuni aynan. Natija:

text
eu-central-1a	eu-central-1b	eu-central-1c

Nega Frankfurt? U O'zbekistonga eng yaqin yirik Yevropa regionlaridan biri. Region tanlashda uch narsa muhim: foydalanuvchiga masofa, narx (regionlar orasida farq qiladi) va qonun (O'zbekistonda hosting va to'lov voqeligi).

Nega bir nechta AZ? Bitta binoda yong'in yoki elektr uzilishi bo'lsa, boshqa zonadagi nusxa ishlashda davom etadi. Shuning uchun jiddiy tizimlarda ilova va baza kamida ikki AZ'ga joylanadi. Bitta AZ — bitta VPS kabi: arzon, lekin bitta nuqtada sinadi.

4. IAM: kim nima qila oladi

4.1 Uch tushuncha

IAM (Identity and Access Management — shaxs va kirishni boshqarish) — AWS'ning ruxsatlar tizimi. Uchta asosiy tushuncha:

Tushuncha Nima Kalit turi
user aniq odam yoki dastur uzoq muddatli (parol, access key)
role vaqtincha "kiyiladigan" huquqlar to'plami vaqtinchalik, avtomatik yangilanadi
policy JSON hujjat: nimaga ruxsat, nimaga rad —

Role'ni Actions xavfsizligi darsida ko'rgansiz: GitHub OIDC token'i bilan CI role'ni 300 soniyalik muddatga "kiyadi". Kalit saqlanmaydi — oqib ketadigan narsa yo'q. AWS hujjati ham shuni tavsiya qiladi: imkon qadar vaqtinchalik kalitlar, ya'ni role'lar.

4.2 Eng kam huquqli policy

Kanon tajribasida CI uchun foydalanuvchi yaratildi. Unga faqat bitta bucket'ga fayl yozish va o'qish huquqi berildi. Policy fayli:

json
{
  "Version": "2012-10-17",
  "Statement": [
    {
      "Effect": "Allow",
      "Action": ["s3:PutObject", "s3:GetObject"],
      "Resource": "arn:aws:s3:::vazifalar-fayllar/*"
    }
  ]
}

Kanonda u bitta qatorda yozilgan edi — bu yerda o'qish uchun qatorlarga bo'lindi, mazmuni aynan. Maydonlar:

  • Effect — Allow (ruxsat) yoki Deny (rad);
  • Action — qaysi amallar: s3:PutObject — faylni yozish;
  • Resource — qaysi resurslarga. ARN (Amazon Resource Name) — AWS'dagi har resursning to'liq nomi. vazifalar-fayllar/* — shu bucket ichidagi hamma fayl, lekin bucket'ning o'zi emas.

Foydalanuvchi, policy va biriktirish buyruqlari natijasi:

text
arn:aws:iam::123456789012:user/vazifalar-ci
arn:aws:iam::123456789012:policy/vazifalar-s3-yozish
siyosat biriktirildi

123456789012 — Moto'ning soxta akkaunt raqami. Haqiqiy AWS'da bu yerda sizning 12 xonali akkaunt raqamingiz turadi.

Keyin shu foydalanuvchiga access key yaratildi va "men kimman?" so'raldi:

text
--- yangi kalit bilan sts get-caller-identity: arn:aws:iam::123456789012:user/vazifalar-ci

sts get-caller-identity — kalit qaysi shaxsga tegishli ekanini aytadi. Yangi kalit sozlaganda birinchi tekshiruv shu: noto'g'ri akkaunt yoki root kaliti bilan ishlayotganingizni darhol ko'rasiz.

4.3 Policy qanday baholanadi

AWS so'rovni uch qoida bilan baholaydi (docs.aws.amazon.com, "Policy evaluation logic", o'qildi 2026-11-08):

  1. Sukut — rad. Hech qaysi policy ruxsat bermasa, so'rov rad etiladi. Buni "yashirin rad" (implicit deny) deymiz.
  2. Ruxsat — biror policy amal va resursga mos Allow bersa.
  3. Aniq rad (explicit deny) har qanday ruxsatdan ustun: hujjatda "An explicit deny in either of these policies overrides the allow".

Shu uch qoidani kod bilan modellaymiz. * belgisini qo'llab-quvvatlash soddalashtirilgan: naqshda ko'pi bilan bitta yulduzcha.

js
const siyosat = {
  Statement: [
    {
      Effect: "Allow",
      Action: ["s3:PutObject", "s3:GetObject"],
      Resource: "arn:aws:s3:::vazifalar-fayllar/*",
    },
  ],
};

// soddalashtirilgan: naqshda ko'pi bilan bitta "*"
function mos(naqsh, qiymat) {
  if (!naqsh.includes("*")) return naqsh === qiymat;
  const [bosh, oxir] = naqsh.split("*");
  return qiymat.length >= bosh.length + oxir.length
    && qiymat.startsWith(bosh) && qiymat.endsWith(oxir);
}

function royxat(x) {
  return Array.isArray(x) ? x : [x];
}

function baholash(siyosat, amal, resurs) {
  let natija = "yashirin rad"; // sukut: hech narsaga ruxsat yo'q
  for (const s of siyosat.Statement) {
    const amalMos = royxat(s.Action).some((a) => mos(a, amal));
    const resursMos = royxat(s.Resource).some((r) => mos(r, resurs));
    if (!amalMos || !resursMos) continue;
    if (s.Effect === "Deny") return "aniq rad"; // Deny har doim ustun
    natija = "ruxsat";
  }
  return natija;
}

const fayl = "arn:aws:s3:::vazifalar-fayllar/a.txt";
const bucket = "arn:aws:s3:::vazifalar-fayllar";
console.log(baholash(siyosat, "s3:PutObject", fayl));
console.log(baholash(siyosat, "s3:DeleteBucket", bucket));
const boshqa = "arn:aws:s3:::x/a.txt";
console.log(baholash(siyosat, "s3:GetObject", boshqa));

Konsolda:

text
ruxsat
yashirin rad
yashirin rad

Bucket'ni o'chirishga ruxsat yo'q — policy'da bunday amal yozilmagan. Boshqa bucket'dagi faylni o'qish ham rad: resurs mos kelmadi. some — massivda kamida bitta element shartga mos kelsa true qaytaradi (Callback imzosi va massiv metodlari).

Tekshirib ko'ring: Policy'ga ikkinchi qator qo'shildi: "Effect": "Allow", "Action": "s3:*", "Resource": "*". Endi s3:DeleteBucket natijasi qanday? Bu policy hali ham "eng kam huquqli"mi?

Javob

Natija — "ruxsat": s3:* har qanday S3 amaliga, * har qanday resursga mos. Policy endi eng kam huquqli emas: CI kaliti oqib ketsa, hujumchi akkauntdagi hamma bucket'ni o'chira oladi. Kenglik har doim bitta qator bilan qaytadi — shuning uchun policy'ni o'zgartirganda baholashni qayta yurgizing.

4.4 Emulyator nimani tekshirmadi

Endi eng muhim tajriba. Haqiqiy AWS'da policy'ni sinash uchun iam simulate-principal-policy buyrug'i bor: u "shu foydalanuvchi shu amalni bajara oladimi?" deb javob beradi. Moto'dagi natija:

text
aws: [ERROR]: Unable to parse response (syntax error: line 1, column 0), invalid XML received. Further retries may succeed:

Buning ortida Moto'ning 500 Internal Server Error sahifasi turibdi. Ya'ni bu buyruq emulyatorda ishlamaydi — sinalmagan.

Ikkinchi sinov — amalda. CI kaliti bilan fayl yozildi (policy ruxsat beradi), keyin shu kalit bilan bucket o'chirishga urinildi (policy ruxsat bermaydi):

text
aws: [ERROR]: An error occurred (BucketNotEmpty) when calling the DeleteBucket operation: The bucket you tried to delete is not empty

Rad sababiga qarang: BucketNotEmpty — "bucket bo'sh emas". AccessDenied emas! Moto ruxsatni umuman tekshirmadi. Bucket bo'sh bo'lganda u o'chirib yuborgan bo'lardi.

Sababi Moto hujjatida (docs.getmoto.org, "IAM-like Access Control", o'qildi 2026-11-08): sozlama berilmasa, u "defaults to infinity, thus moto will never perform any authentication at all". Tekshiruvni yoqish uchun INITIAL_NO_AUTH_ACTION_COUNT muhit o'zgaruvchisi bor. Kanon tajribasi uni yoqmadi — natijani bor holicha ko'rsatamiz.

Saboq: emulyatorda "ishladi" — haqiqiy AWS'da ishlaydi degani emas. Ayniqsa xavfsizlik bo'yicha. Policy'ni ishonchli tekshirish uchun yo haqiqiy akkauntda simulyator, yo yuqoridagi kabi mustaqil baholash kerak.

4.5 Natijani halol o'qish: exit 0

Kanon skripti bu qatordan keyin quyidagini chiqardi:

text
[delete-bucket exit 0] — Moto IAM siyosatini sukut bo'yicha tekshirmaydi (INITIAL_NO_AUTH_ACTION_COUNT)

"exit 0" — muvaffaqiyat degani. Lekin buyruq xato qaytargan edi! Skriptga qaraymiz: buyruq aws … 2>&1 | tail -1 ko'rinishida yozilgan. Pipe'da $? oxirgi buyruqning, ya'ni tail ning chiqish kodi. tail esa muvaffaqiyatli ishlagan. Bu 33-qismdagi set -o pipefail sabog'ining o'zi (Bash skriptlar chuqur).

Demak skript qatoridagi "exit 0" ga ishonmang — haqiqiy natija yuqoridagi BucketNotEmpty xatosi. Kanon chiqishidagi bu nuqsonni yashirmaymiz: bir qatorlik kuzatuv ham xato bo'lishi mumkin.

5. VPC: o'z tarmog'ingiz

5.1 VPC, subnet va internet gateway

VPC (Virtual Private Cloud — virtual xususiy tarmoq) — AWS ichidagi sizning alohida tarmog'ingiz. Unga IP manzillar oralig'i beriladi, masalan 10.20.0.0/16. Subnet — VPC ichidagi kichikroq bo'lak, bitta AZ'da yashaydi. Internet gateway (IGW) — VPC'ni internetga ulaydigan eshik.

flowchart TB
  N["internet"] --> G["internet gateway"]
  G --> SG["security group: 22, 443"]
  SG --> E["EC2: t4g.small"]
  subgraph V["VPC 10.20.0.0/16"]
    subgraph S["subnet 10.20.1.0/24, eu-central-1a"]
      SG
      E
    end
    G
  end

Diagrammaga qarang: so'rov internetdan gateway orqali kiradi, keyin security group "darvozabon" kabi tekshiradi va faqat shundan keyin serverga yetadi.

Kanon buyruqlari va natija:

text
=== VPC: tarmoq, ochiq subnet, security group (22 — faqat bitta IP, 443 — hammaga)
vpc: vpc-fac75e5d73368e811
subnet: subnet-c55151c40776fa791
igw: igw-71b0b8262593e4d76
22	203.0.113.10/32
443	0.0.0.0/0

ID'lar har yaratishda yangi — sizda boshqacha bo'ladi. Oxirgi ikki qator — security group qoidalari.

5.2 CIDR: nechta manzil

/16 va /24 nimani bildiradi? CIDR yozuvini SSRF va tashqi URL'lar darsida ko'rgansiz: /n — birinchi n bit qotirilgan. Qolgan 32 - n bit manzillarni beradi. AWS esa har subnetda beshta manzilni o'ziga oladi: birinchi to'rttasi (tarmoq manzili, router, DNS va kelajak uchun band manzil) va oxirgisi (docs.aws.amazon.com, "Subnet CIDR blocks", o'qildi 2026-11-08).

js
function ipSon(ip) {
  const [a, b, c, d] = ip.split(".").map(Number);
  return ((a << 24) | (b << 16) | (c << 8) | d) >>> 0;
}

function cidrTahlil(cidr) {
  const [ip, uzunlik] = cidr.split("/");
  const n = Number(uzunlik);
  const jami = 2 ** (32 - n);
  const niqob = n === 0 ? 0 : (~(2 ** (32 - n) - 1)) >>> 0;
  return { boshi: (ipSon(ip) & niqob) >>> 0, jami, niqob };
}

function ichidami(ip, cidr) {
  const { boshi, niqob } = cidrTahlil(cidr);
  return ((ipSon(ip) & niqob) >>> 0) === boshi;
}

for (const c of ["10.20.0.0/16", "10.20.1.0/24", "203.0.113.10/32"]) {
  const { jami } = cidrTahlil(c);
  console.log(`${c}: ${jami} manzil`);
}
// AWS har subnetda 5 manzilni o'ziga oladi
console.log("subnetda bo'sh:", cidrTahlil("10.20.1.0/24").jami - 5);
console.log(ichidami("10.20.1.37", "10.20.1.0/24")); // true
console.log(ichidami("10.20.2.37", "10.20.1.0/24")); // false
console.log(ichidami("10.20.2.37", "10.20.0.0/16")); // true

Konsolda:

text
10.20.0.0/16: 65536 manzil
10.20.1.0/24: 256 manzil
203.0.113.10/32: 1 manzil
subnetda bo'sh: 251
true
false
true

/32 — aynan bitta manzil. Kanonda SSH porti faqat shu bitta IP'ga ochilgan. >>> 0 sonni ishorasiz 32 bitli qiladi — JS'da bit amallari ishorali son qaytaradi.

5.3 Security group: darvozabon

Security group — EC2'ga biriktiriladigan firewall qoidalari. Bu ufw ning bulutdagi o'xshashi, lekin u server ichida emas, AWS tarmog'ida ishlaydi. Server buzilsa ham, hujumchi qoidani ichkaridan o'zgartira olmaydi.

Kanondagi qoidalar o'ylab tanlangan:

  • 22 (SSH) — faqat 203.0.113.10/32: bitta ma'lum manzildan. Butun internetga ochiq SSH — doimiy parol terish hujumlari (fail2ban darsini eslang).
  • 443 (HTTPS) — 0.0.0.0/0: hammaga, chunki sayt hamma uchun.

Bazaning 5432-porti ro'yxatda yo'q. Baza tashqaridan umuman ko'rinmasligi kerak — 33-qismdagi Compose'da ham u faqat ichki tarmoqda edi.

AWS hujjatiga ko'ra serverga faqat security group qoidalari ruxsat bergan trafik yetadi. Security group yana "holatli" (stateful): serverdan ketgan so'rovning javobi kiruvchi qoidalardan qat'i nazar qaytib kiradi (docs.aws.amazon.com, o'qildi 2026-11-08; kanonda sinalmagan). Moto bu qoidalarni saqlaydi va qaytaradi, lekin trafikni filtrlamaydi — orqasida haqiqiy tarmoq yo'q.

Tekshirib ko'ring: Uyda ishlaysiz va provayderingiz IP manzilingizni har kuni o'zgartiradi. SSH qoidasini /32 bilan qanday saqlaysiz? 0.0.0.0/0 ga ochish to'g'ri yechimmi?

Javob

0.0.0.0/0 — eng yomon yechim: port butun internetga ochiladi. Yaxshiroq yo'llar: IP o'zgarganda qoidani AWS CLI bilan yangilash; doimiy IP'li "o'tish" serveri; yoki AWS'ning port ochmasdan sessiya beradigan xizmatlari (masalan, Session Manager — hujjat bo'yicha, sinalmagan). Asosiy g'oya: port ochiq turmasin, kirish vaqtincha va aniq manzildan bo'lsin.

5.4 Public va private subnet

Kanondagi subnet — public (ochiq): undan internet gateway'ga yo'l bor. Jiddiy loyihalarda baza va ichki xizmatlar private (yopiq) subnetga qo'yiladi: ularga internetdan yo'l yo'q.

Lekin yopiq subnetdagi server ham ba'zan internetga chiqishi kerak: paket yangilash, tashqi API. Buning uchun NAT gateway bor: hujjat bo'yicha u yopiq subnetdagi serverlarga tashqariga chiqish imkonini beradi, lekin "external services can't initiate a connection with those instances". Qulay, lekin pullik — soat va har GB uchun. Bu narx tuzog'ini FinOps asoslari darsida hisoblaymiz.

6. EC2 va Elastic IP

6.1 Virtual server

EC2 (Elastic Compute Cloud) — AWS'ning virtual serveri, ya'ni IaaS'ning o'zi. Server turi instance type bilan tanlanadi: t4g.small — "t" oilasi (o'zgaruvchan yuklama uchun), "4" — avlod, "g" — Graviton, ya'ni AWS'ning ARM protsessori. Kanon serveri ham ARM64 bo'lgani uchun aynan shu tur tanlandi: image'lar bir xil arxitekturada.

Kanonda server yaratildi va unga Elastic IP (doimiy ommaviy manzil) biriktirildi:

text
=== EC2: t4g.small (ARM, server bilan bir xil arxitektura) + Elastic IP
instance: i-04ec63bb81c743923
eipassoc-2e206861bd41b59a8
t4g.small	running	127.242.84.175	x86_64

Oxirgi qatorni o'qing: tur t4g.small, holat running, ommaviy IP bor. Lekin arxitektura — x86_64! Haqiqiy t4g ARM'da ishlaydi. Bu Moto'ning ikkinchi cheklovi: u server turi bo'yicha arxitekturani to'g'ri qaytarmaydi. 127.242.84.175 ham haqiqiy internet manzili emas — Moto o'ylab topgan qiymat.

Agar deploy skriptingiz "arxitektura x86_64 bo'lsa amd64 image tort" deb qaror qilganda, emulyatorda bu xato sezilmasdi. Haqiqiy AWS'da esa ARM serverga noto'g'ri image tushardi.

6.2 Elastic IP narxi

Elastic IP — server qayta ishga tushganda ham o'zgarmaydigan ommaviy IPv4 manzil. DNS'dagi A yozuvi shunga qaraydi (DNS yozuvlari chuqur).

Narxi: AWS VPC narx sahifasida (o'qildi 2026-11-08) ishlatilayotgan ham, bo'sh turgan ham ommaviy IPv4 manzil uchun soatiga $0.005. EC2 narx sahifasida: "All In-use and Idle Elastic IP addresses are charged". Ya'ni serverni o'chirib, IP'ni bo'shatmasangiz — u har soat hisob yozaveradi.

6.3 AWS CLI

AWS CLI — AWS'ni terminaldan boshqarish dasturi. Konsoldagi (veb-interfeysdagi) har tugma ortida API so'rov bor, CLI o'sha so'rovni buyruq bilan yuboradi. Kanonda CLI rasmiy Docker image'dan ishga tushirildi va Moto'ga yo'naltirildi. Skriptdagi yordamchi funksiya (qatorga bo'lindi, mazmuni aynan; tarmoq nomi qisqartirilgan):

bash
aws() {
  docker run --rm --network bulut \
    -e AWS_ACCESS_KEY_ID="${KID:-test}" \
    -e AWS_SECRET_ACCESS_KEY="${KSIR:-test}" \
    -e AWS_DEFAULT_REGION=eu-central-1 -e AWS_PAGER= \
    amazon/aws-cli:2.39.3 --endpoint-url http://moto:5000 "$@"
}

--endpoint-url — so'rovlarni AWS'ga emas, emulyatorga yuborish. Haqiqiy AWS bilan ishlaganda bu bayroq olib tashlanadi, qolgan buyruqlar aynan qoladi. Kalitlar sintetik: test. Haqiqiy kalitlarni skriptga yozmang — muhit o'zgaruvchisi yoki vaqtinchalik role (Sirlarni boshqarish).

Server yaratish buyrug'i (qatorga bo'lindi, mazmuni aynan):

bash
I=$(aws ec2 run-instances --image-id $AMI \
  --instance-type t4g.small --subnet-id $SUB \
  --security-group-ids $SG --count 1 \
  --query 'Instances[0].InstanceId' --output text)

--query — javob JSON'idan kerakli maydonni ajratadi, --output text — oddiy matn. Shu ikki bayroq tufayli natijani bash o'zgaruvchisiga olish oson.

7. Hujumchi nigohi

AWS akkauntiga hujum ko'pincha murakkab emas — ochiq qolgan eshikdan boshlanadi:

  • Repo'ga tushgan access key. Ochiq GitHub repo'dagi kalitni avtomatik skanerlar daqiqalar ichida topadi. Hujumchi eng qimmat serverlarni ochib, kriptovalyuta qazishga qo'yadi. Himoya: uzoq muddatli kalit o'rniga role va OIDC (Actions xavfsizligi), kalitga eng kam huquq, xarajat ogohlantirishi.
  • Root kaliti. Bitta kalit — butun akkaunt, to'lov ma'lumotlari bilan. Himoya: root uchun kalit umuman yaratilmaydi, MFA majburiy.
  • Hammaga ochiq SSH. 22 → 0.0.0.0/0. Himoya: /32 yoki port ochmasdan kirish yo'li.
  • Instance metadata orqali SSRF. Server ichida 169.254.169.254 manzilida maxsus xizmat bor: u serverga biriktirilgan role'ning vaqtinchalik kalitlarini beradi. Ilovada SSRF teshigi bo'lsa, hujumchi aynan shu manzilni so'raydi (SSRF va tashqi URL'lar). Himoya: IMDSv2 va SSRF filtri. IMDSv2'da avval PUT so'rov bilan sessiya tokeni olinadi, keyin har so'rov shu token bilan keladi. Hujjatga ko'ra uni majburiy qilsangiz, tokensiz so'rov 401 oladi (kanonda sinalmagan). Oddiy SSRF esa odatda faqat GET yubora oladi.

Darsdagi kod bularga qanday javob beradi? Policy baholovchi "keng" policy'ni ko'rsatadi, CIDR funksiyasi esa SSH qoidasining kengligini o'lchaydi. 3-mashqda xavfli qoidalarni avtomatik topamiz.

8. Loyiha qadami

Bu dars tajriba darsi — vazifalar kodi o'zgarmaydi. Kanon tajribasini o'zingiz takrorlashingiz mumkin: Docker kerak, AWS akkaunti va karta shart emas.

bash
docker network create bulut
docker run -d --name moto --network bulut \
  -p 127.0.0.1:4950:5000 motoserver/moto:5.2.5

Keyin yuqoridagi aws() funksiyasini terminalga qo'ying va darsdagi buyruqlarni ketma-ket bajaring. Natijalardagi ID'lar boshqacha bo'ladi — bu normal. Ish oxirida: docker rm -f moto va docker network rm bulut.

Ikki narsani o'zingiz tekshirib ko'ring: s3api delete-bucket ning chiqish kodini | tail -1 siz oling (echo $?). Keyin Moto'ni -e INITIAL_NO_AUTH_ACTION_COUNT=0 bilan qayta ishga tushirib ko'ring. Ikkinchisi kanonda sinalmagan — natijani o'zingiz kuzatasiz.

Haqiqiy AWS'da takrorlash — ixtiyoriy va karta talab qiladi. Ochsangiz: root MFA, administrator foydalanuvchi, xarajat ogohlantirishi va ish oxirida yaratilgan hamma narsani o'chirish. Bo'sh qolgan Elastic IP ham soatbay hisob yozadi.

9. Ko'p uchraydigan xatolar

9.1 Root bilan kundalik ish

Root kaliti bilan CLI — eng xavfli odat. Kundalik ish administrator foydalanuvchi yoki role orqali.

9.2 "Resource": "*" "vaqtincha"

Keng policy hech qachon vaqtincha qolmaydi. Boshidanoq aniq ARN yozing va baholashni sinang.

9.3 Noto'g'ri region

Resurs "yo'qolib qoldi" — ko'pincha u boshqa regionda yaratilgan. AWS_DEFAULT_REGION ni aniq bering va har buyruq natijasini region bilan tekshiring.

9.4 Unutilgan resurs

Sinov uchun ochilgan server, Elastic IP, NAT gateway — oy oxirida hisobda chiqadi. Har tajribadan keyin ro'yxatni tekshiring.

9.5 Emulyatorga ortiqcha ishonch

Moto policy'ni tekshirmadi va ARM serverni x86_64 deb qaytardi. Xavfsizlik va arxitekturaga bog'liq qarorlarni emulyatorda emas, haqiqiy muhitda tasdiqlang.

10. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/34/21-aws/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • Vaqtinchalik kalit beradigan IAM tushunchasi —
  • Hech qaysi policy ruxsat bermasa — yashirin
  • Region ichidagi alohida ma'lumot markazi —
  • EC2'ga biriktiriladigan firewall qoidalari — security
  • 10.20.1.0/24 subnetida AWS foydalanishga beradigan manzillar soni —
Yechim
  • role — OIDC bilan CI shuni kiyadi, kalit saqlanmaydi.
  • rad — sukut bo'yicha hamma narsa taqiqlangan.
  • AZ — Availability Zone; eu-central-1a, 1b, 1c.
  • group — kanonda 22 faqat /32, 443 hammaga.
  • 251 — 256 dan AWS beshtasini o'ziga oladi.

2-mashq (o'rta): zaxira bucket'i policy'si

Zaxira skripti uchun policy yozildi: bucket ichidagi fayllarga hamma S3 amallari, bucket ro'yxatini ko'rish, lekin fayl o'chirish aniq rad (zaxirani hujumchi o'chira olmasin). Darsdagi mos, royxat va baholash funksiyalarini oling va beshta so'rovni baholang: yangi zaxira yozish, ro'yxat, eski zaxirani o'chirish, bucket'ni o'chirish va boshqa bucket'dan o'qish.

Ishora: massivdagi juftlarni for (const [amal, resurs] of sorovlar) bilan ajratib oling — destrukturizatsiya.

Yechim
js
function mos(naqsh, qiymat) {
  if (!naqsh.includes("*")) return naqsh === qiymat;
  const [bosh, oxir] = naqsh.split("*");
  return qiymat.length >= bosh.length + oxir.length
    && qiymat.startsWith(bosh) && qiymat.endsWith(oxir);
}

function royxat(x) {
  return Array.isArray(x) ? x : [x];
}

function baholash(siyosat, amal, resurs) {
  let natija = "yashirin rad";
  for (const s of siyosat.Statement) {
    const amalMos = royxat(s.Action).some((a) => mos(a, amal));
    const resursMos = royxat(s.Resource).some((r) => mos(r, resurs));
    if (!amalMos || !resursMos) continue;
    if (s.Effect === "Deny") return "aniq rad";
    natija = "ruxsat";
  }
  return natija;
}

const zaxira = {
  Statement: [
    { Effect: "Allow", Action: "s3:*",
      Resource: "arn:aws:s3:::zaxira/*" },
    { Effect: "Allow", Action: "s3:ListBucket",
      Resource: "arn:aws:s3:::zaxira" },
    { Effect: "Deny", Action: "s3:DeleteObject",
      Resource: "arn:aws:s3:::zaxira/*" },
  ],
};

const sorovlar = [
  ["s3:PutObject", "arn:aws:s3:::zaxira/2026-11-08.dump"],
  ["s3:ListBucket", "arn:aws:s3:::zaxira"],
  ["s3:DeleteObject", "arn:aws:s3:::zaxira/2026-11-01.dump"],
  ["s3:DeleteBucket", "arn:aws:s3:::zaxira"],
  ["s3:GetObject", "arn:aws:s3:::vazifalar-fayllar/a.txt"],
];
for (const [amal, resurs] of sorovlar) {
  console.log(`${amal}: ${baholash(zaxira, amal, resurs)}`);
}

Konsolda:

text
s3:PutObject: ruxsat
s3:ListBucket: ruxsat
s3:DeleteObject: aniq rad
s3:DeleteBucket: yashirin rad
s3:GetObject: yashirin rad

Uchinchi so'rov qiziq: birinchi qator s3:* bilan ruxsat berdi, lekin uchinchi qatordagi Deny ustun keldi. Bucket'ni o'chirish esa umuman yozilmagan — yashirin rad. Diqqat: zaxira skripti eski zaxiralarni o'zi tozalaydi (Backup'ni avtomatlashtirish). Bunday policy bilan tozalashni boshqa, alohida role qilishi kerak — bu ataylab qilingan bo'linish.

3-mashq (qiyin): security group auditi

Bash skript yozing. U avval sg.txt faylini yaratsin: har qatorda port va CIDR, tab bilan ajratilgan — darsdagi describe-security-groups chiqishi kabi. Ikkita qator kanondan, uchtasi qo'shilgan. Keyin awk har qoidani tekshirsin: 0.0.0.0/0 ga ochiq va porti 80 yoki 443 bo'lmasa — "XAVFLI", aks holda "ok". Oxirida xavfli qoidalar soni.

Ishora: tab bilan fayl yaratish uchun printf '%s\t%s\n' — u argumentlarni juft-juft oladi. awk'da next — joriy qatorni tugatib, keyingisiga o'tish. Yangi o'zgaruvchi bo'sh bo'lsa, xavf + 0 uni 0 qilib chiqaradi.

Yechim
bash
printf '%s\t%s\n' 22 203.0.113.10/32 443 0.0.0.0/0 \
  5432 0.0.0.0/0 80 0.0.0.0/0 22 0.0.0.0/0 > sg.txt
awk -F'\t' '
$2 == "0.0.0.0/0" && $1 != 80 && $1 != 443 {
  print "XAVFLI: " $1 "-port hammaga ochiq"; xavf++; next
}
{ print "ok: " $1 " <- " $2 }
END { print "xavfli qoidalar: " xavf + 0 }
' sg.txt

Biz ishga tushirdik:

text
ok: 22 <- 203.0.113.10/32
ok: 443 <- 0.0.0.0/0
XAVFLI: 5432-port hammaga ochiq
ok: 80 <- 0.0.0.0/0
XAVFLI: 22-port hammaga ochiq
xavfli qoidalar: 2

Ikki xavf topildi: hammaga ochiq baza va hammaga ochiq SSH. Birinchi qatordagi 22 esa "ok" — u faqat bitta manzilga ochiq. Shunday tekshiruvni CI'ga qo'yish mumkin: infratuzilma kodi o'zgarganda xavfli qoida PR bosqichida ushlanadi. Infrastructure as Code darsida bunga qaytamiz.

11. Real ishda

  • AWS akkauntlari kompaniyalarda ko'pincha bir nechta bo'ladi: production, staging, sinov — alohida akkauntlarda. Ularni bitta joydan AWS Organizations xizmati boshqaradi.
  • Kundalik kirish — IAM Identity Center (xodimlar uchun yagona kirish sahifasi) yoki tashqi kirish tizimi orqali, vaqtinchalik kalitlar bilan. Uzoq muddatli access key kamayib bormoqda.
  • Moto va LocalStack — Python va boshqa tillardagi testlarda AWS chaqiruvlarini taqlid qilish uchun keng ishlatiladi. Lekin ularning cheklovlari hujjatda yozilgan — o'qing.
  • Intervyu savollari: "IAM user va role farqi?", "Explicit deny nima?", "Public va private subnet farqi?", "Security group va NACL farqi?" (NACL — butun subnetga qo'yiladigan, holatsiz qoidalar ro'yxati; darsda o'tilmadi)

Xulosa

  • Root — faqat kamdan-kam vazifalar uchun: MFA majburiy, access key yo'q.
  • IAM: user — uzoq muddatli kalit, role — vaqtinchalik; policy baholanishi: sukut rad, ruxsat, aniq rad ustun.
  • Region — geografik hudud, AZ — uning ichidagi alohida markaz; jiddiy tizim kamida ikki AZ'da.
  • VPC → subnet → security group → EC2; /24 subnetda AWS 251 manzil beradi.
  • Elastic IP bo'sh tursa ham soatiga $0.005 (2026-11-08).
  • Moto IAM siyosatini tekshirmadi va t4g ni x86_64 deb qaytardi — emulyatordagi "ishladi" isbot emas.

Keyingi dars: AWS'ning boshqa asosiy xizmatlari xaritasi — S3, SQS, RDS, Lambda, CloudFront va boshqalar: vazifalar ning har qismi AWS'da nima bilan almashardi.

Manbalar

34-qism. CI/CD, monitoring, bulut · 21-dars yakunlandi

AWS asoslari: akkaunt, IAM, region, EC2 va VPC

21 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: AWS xizmatlari xaritasi: S3, SQS, RDS, Lambda, CloudFront va boshqalar
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0