JavaScript Full-stackCloudflare: DNS, CDN, SSL, WAF, R2 va Tunnel
JavaScript Full-stack · 34-qism. CI/CD, monitoring, bulut

Cloudflare: DNS, CDN, SSL, WAF, R2 va Tunnel

18 daqiqa23/30-dars

Qisqacha: Cloudflare — saytingiz oldiga qo'yiladigan teskari proksi tarmog'i. DNS yozuvi "proxied" bo'lsa, foydalanuvchi serveringizga emas, Cloudflare'ga ulanadi. U keshlaydi, hujumlarni to'sadi va so'rovni serverga uzatadi. Uchta narsa majburiy: SSL rejimi faqat "Full (strict)", server faqat Cloudflare'dan so'rov qabul qilsin, haqiqiy mijoz IP'si esa CF-Connecting-IP dan olinsin. Bepul rejada DDoS himoyasi, WAF va bitta rate limiting qoidasi bor. R2 — chiquvchi trafik bepul S3-mos ombor. Tunnel serverni ochiq portsiz internetga chiqaradi. Kurs tajribasida Cloudflare sinalmadi — hammasi rasmiy hujjat bo'yicha.

Bu darsda

  • Proxied va DNS-only yozuv farqini va qaysi xizmat proxied bo'la olmasligini bilasiz.
  • SSL rejimlarini taqqoslaysiz va Flexible tuzog'ini kod bilan ko'rsatasiz.
  • Cloudflare nimani keshlashini va nimani keshlamasligini aniqlaysiz.
  • WAF, rate limiting va nginx limitlarining qatlamlarini ajratasiz.
  • Haqiqiy mijoz IP'sini to'g'ri olasiz va serverni "aylanib o'tish"dan himoya qilasiz.
  • R2 va Tunnel qachon foydali ekanini aytasiz.

Oldin bilishingiz kerak: DNS yozuvlari chuqur, HTTPS sertifikatlari: Let's Encrypt, Nginx himoya sozlamalari, Docker Compose.

1. Nega bu kerak?

Oldingi darsda AWS'ning CDN (CloudFront) va DNS (Route 53) xizmatlarini ko'rdik (AWS xizmatlari xaritasi). Kichik loyihalarda bu ishni ko'pincha bitta xizmat qiladi — Cloudflare. U DNS, CDN, SSL va himoyani bitta joyda beradi, asosiy qismini bepul.

Kurs davomida Cloudflare nomini bir necha marta uchratdingiz. Domen darsida — Cloudflare Registrar (Domen sotib olish). Nginx himoyasida — real_ip sozlamasi (Nginx himoya sozlamalari). Turnstile CAPTCHA'si (CAPTCHA tokenini serverda tekshirish) va Workers (Serverless va edge funksiyalar) ham Cloudflare'niki. Bu dars ularni bitta rasmga yig'adi.

Kanon tajribasida (IlmHamroh, 2026-11) Cloudflare ishlatilmadi. Sinov subdomenining A yozuvi to'g'ridan-to'g'ri server IP'siga qaragan, nginx va certbot shunga qurilgan. Cloudflare hisobi ochilmadi — darsdagi hamma Cloudflare fakti rasmiy hujjatdan, sinalmagan (2026-11). Kanon chiqishlari esa Cloudflare qo'shilsa nima o'zgarishini ko'rsatish uchun ishlatiladi.

Hayotiy o'xshatish — katta binodagi qabulxona. Mehmon to'g'ridan-to'g'ri ofisingizga kirmaydi: avval qabulxona hujjatini tekshiradi, shubhalini to'xtatadi, ko'p so'raladigan risolalarni o'zi beradi. Faqat kerakli mehmon sizgacha yetadi. Lekin orqa eshik ochiq qolsa, qabulxona foydasiz — bunga ham keyinroq qaytamiz.

2. DNS: proxied va DNS-only

2.1 Ikki holat

Cloudflare'da har DNS yozuvining ikki holati bor (developers.cloudflare.com, "Proxy status", o'qildi 2026-11-08):

  • Proxied (to'q sariq bulut belgisi) — DNS so'roviga serveringiz IP'si emas, Cloudflare'ning anycast IP'lari qaytadi: "will be answered with Cloudflare anycast IP addresses". Trafik Cloudflare orqali o'tadi.
  • DNS-only (kulrang bulut) — Cloudflare oddiy DNS server bo'lib ishlaydi: haqiqiy IP qaytadi, trafik to'g'ridan serverga boradi.

Anycast — bitta IP manzil dunyo bo'ylab ko'p joyda e'lon qilingan. Foydalanuvchi o'ziga eng yaqin Cloudflare nuqtasiga ulanadi.

flowchart LR
  U["foydalanuvchi"] -->|"proxied"| C["Cloudflare: kesh, WAF"]
  C --> N["server: nginx"]
  U -.->|"DNS-only"| N

Diagrammadagi uzluksiz yo'l — proxied: Cloudflare o'rtada turadi. Punktir — DNS-only: kanon tajribasidagi holat.

2.2 Nima proxied bo'la olmaydi

Hujjatga ko'ra faqat IP'ga yechiladigan yozuvlar proxied bo'la oladi: "Only records used for IP address resolution — A, AAAA, and CNAME records — can be proxied". MX, TXT kabi yozuvlar doim DNS-only.

Yana bir muhim cheklov: Cloudflare proksisi asosan HTTP uchun. Hujjat "non-HTTP services" uchun yozuvni DNS-only qoldirishni aytadi. Amaliy natija: proxied domen nomi orqali serveringizga SSH bilan ulana olmaysiz. SSH uchun alohida DNS-only nom yoki IP kerak bo'ladi — va u nom serveringiz IP'sini oshkor qiladi. Bu xavfga «Hujumchi nigohi» bo'limida qaytamiz.

Tekshirib ko'ring: sinov.example.uz proxied qilindi. Pochta uchun MX yozuvi mail.example.uz ga qaraydi, u ham proxied. Xat keladimi?

Javob

Yo'q. Pochta serverlari SMTP (HTTP emas) bilan ulanadi, Cloudflare'ning HTTP proksisi uni o'tkazmaydi. MX qaraydigan mail.example.uz DNS-only bo'lishi kerak. Bu pochta serveri IP'sini ochadi — shuning uchun ko'pincha pochta veb-serverdan boshqa joyda (pochta xizmatida) turadi (Email yetkazib berish).

3. SSL rejimlari

3.1 Ikki bo'lak — ikki shifrlash

Proxied holatda bitta so'rov ikki bo'lakdan o'tadi: brauzer → Cloudflare va Cloudflare → server. Har bo'lak alohida shifrlanadi yoki shifrlanmaydi. Cloudflare buni SSL rejimi bilan boshqaradi (developers.cloudflare.com, "Encryption modes", o'qildi 2026-11-08):

Rejim Brauzer → Cloudflare Cloudflare → server
Off HTTP HTTP
Flexible HTTPS HTTP — shifrsiz
Full HTTPS HTTPS, sertifikat tekshirilmaydi
Full (strict) HTTPS HTTPS, sertifikat tekshiriladi

Beshinchi rejim ham bor — "Strict (SSL-only origin pull)": mehmon qaysi protokol bilan kelmasin, serverga doim HTTPS. Full (strict) uchun server sertifikati hujjatga ko'ra "can be issued by a public CA like Let's Encrypt or by Cloudflare Origin CA". Kanondagi Let's Encrypt sertifikati shu talabga javob beradi (HTTPS sertifikatlari).

3.2 Flexible tuzog'i

Flexible eng "oson" ko'rinadi: serverda sertifikat shart emas. Lekin u ikki muammo beradi.

Birinchisi — xavfsizlik. Cloudflare dan serveringizgacha trafik ochiq ketadi. Foydalanuvchi brauzerida qulf belgisi ko'rinadi, lekin parol yo'lning ikkinchi yarmida shifrsiz.

Ikkinchisi — cheksiz yo'naltirish. Kanon serverining tashqi tekshiruvidagi oxirgi qator:

text
http → 301

Ya'ni nginx HTTP so'rovni HTTPS'ga yo'naltiradi — 33-qismdagi to'g'ri sozlama. Endi Flexible'ni yoqamiz. Cloudflare serverga HTTP bilan keladi, server "HTTPS'ga bor" deydi. Brauzer yana HTTPS bilan Cloudflare'ga keladi, Cloudflare yana HTTP bilan serverga. Aylana shu tarzda cheksiz davom etadi.

sequenceDiagram
  participant B as Brauzer
  participant C as Cloudflare
  participant N as nginx
  B->>C: HTTPS so'rov
  C->>N: HTTP so'rov (Flexible)
  N-->>C: 301 https manziliga
  C-->>B: 301 https manziliga
  B->>C: HTTPS so'rov yana
  C->>N: yana HTTP
  N-->>C: yana 301
  Note over B: ERR_TOO_MANY_REDIRECTS

Cloudflare'ning muammolarni hal qilish sahifasi aynan shuni yozadi: "Redirect loops will occur if your origin server automatically redirects all HTTP requests to HTTPS" (o'qildi 2026-11-08). Yechim — rejimni Full yoki Full (strict) ga ko'tarish.

3.3 Kod bilan modellaymiz

Uch rejimni kanon serverining xususiyatlari bilan sinaymiz: HTTPS bor, sertifikat yaroqli, HTTP'dan yo'naltiradi.

js
function natija(rejim, server) {
  if (rejim === "flexible") {
    return server.httpdanYonaltiradi
      ? "cheksiz yo'naltirish (ERR_TOO_MANY_REDIRECTS)"
      : "200, lekin Cloudflare -> server shifrsiz";
  }
  if (!server.https) return "xato: serverda HTTPS yo'q";
  if (rejim === "full") return "200, sertifikat tekshirilmaydi";
  return server.sertifikatYaroqli
    ? "200, ikkala bo'lak shifrlangan va tekshirilgan"
    : "xato: server sertifikati yaroqsiz";
}

// kanon serveri: Let's Encrypt, http -> 301 https
const kanon = {
  https: true, sertifikatYaroqli: true, httpdanYonaltiradi: true,
};
for (const rejim of ["flexible", "full", "full-strict"]) {
  console.log(`${rejim}: ${natija(rejim, kanon)}`);
}

Konsolda:

text
flexible: cheksiz yo'naltirish (ERR_TOO_MANY_REDIRECTS)
full: 200, sertifikat tekshirilmaydi
full-strict: 200, ikkala bo'lak shifrlangan va tekshirilgan

Full ham ishladi, lekin tekshiruvsiz: o'rtadagi kimdir soxta sertifikat qo'ysa, Cloudflare buni sezmaydi. Shuning uchun tavsiya bitta — Full (strict).

Maslahat: kanon obyektida sertifikatYaroqli: false qiling — certbot yangilanishi to'xtab, sertifikat muddati o'tgan holat. Full baribir 200 beradi, Full (strict) esa xato. Qaysi biri yaxshiroq signal? Muddat kuzatuvini Uptime monitoring va alerting darsida blackbox_exporter bilan qilgan edik.

4. CDN: nima keshlanadi

4.1 Sukut qoidalari

Proxied sayt fayllarini Cloudflare o'z serverlarida keshlaydi. Lekin hammasini emas. Hujjatdagi sukut qoidalari (developers.cloudflare.com, "Default cache behavior", o'qildi 2026-11-08):

  • "The Cloudflare CDN does not cache HTML or JSON by default". HTML va API javoblari keshlanmaydi.
  • Qaror fayl kengaytmasi bo'yicha: rasmlar, CSS, JS, shriftlar va boshqa statik fayllar keshlanadi.
  • Cache-Control da private, no-store, no-cache yoki max-age=0 bo'lsa — keshlanmaydi.
  • Set-Cookie sarlavhali javob keshlanmaydi.
  • Faqat GET so'rovlari keshlanadi.

4.2 Kanon sarlavhalari bilan

Bu qoidalar 33 va 34-qismdagi sarlavhalarimiz bilan yaxshi mos keladi:

  • /v1/vazifalar ning 401 javobida Cache-Control: no-store bor — kanon tashqi tekshiruvida ko'rindi. Bu tuzatishni CI/CD tushunchasi darsida qilgan edik. Cloudflare uni keshlamaydi — bir foydalanuvchining xato javobi boshqasiga ketmaydi.
  • /assets/ dagi fayllar — public, max-age=31536000, immutable (web nginx konfiguratsiyasidan). Nomida xesh bor, shuning uchun bir yil keshlash xavfsiz (Statik fayllar, SPA va siqish).
  • index.html va sw.js — no-cache. Yangi relizdan keyin foydalanuvchi eski sahifada qolib ketmaydi.

Cache Rules — sukut qoidalarini o'zgartiradigan sozlama: masalan, HTML'ni ham keshlash. Bu ehtiyotkorlik talab qiladi. Shaxsiy sahifa keshlansa, bir foydalanuvchining ma'lumoti boshqasiga ko'rinadi. 2-mashqda keshlash qarorini kod bilan modellaymiz.

Tekshirib ko'ring: Kimdir "sayt tezroq bo'lsin" deb Cache Rules'da hamma narsani 1 soatga keshlashni yoqdi. /v1/vazifalar (har foydalanuvchiga o'z ro'yxati) bilan nima bo'lishi mumkin?

Javob

Agar qoida Cache-Control ni e'tiborsiz qoldirsa, birinchi so'ragan foydalanuvchining ro'yxati keshda qoladi va bir soat davomida boshqalarga ham beriladi. Bu ma'lumot oqishi. API marshrutlarini (/v1/*) keshlash qoidalaridan chiqarib tashlang va sarlavhalarga tayaning.

5. Himoya: DDoS, WAF va rate limiting

5.1 Bepul rejada nima bor

Cloudflare'ning reja sahifasi (cloudflare.com/plans, o'qildi 2026-11-08) bo'yicha Free reja — $0. Unda "Unmetered DDoS Protection", WAF va "Free Managed Ruleset", "Universal SSL Certificate" va CDN bor. Pro reja — oyiga $20 (yillik to'lovda) yoki oyiga $25 (oylik to'lovda).

Hujjatdagi limitlar (developers.cloudflare.com, o'qildi 2026-11-08):

Imkoniyat Free Pro
WAF custom rules 5 20
Rate limiting qoidalari 1 2
Rate limiting hisob davri 10 s 1 daqiqagacha

Free'dagi yagona rate limiting qoidasi faqat IP bo'yicha sanaydi va faqat 10 soniyalik davr bilan. Pro'da davr 1 daqiqagacha tanlanadi.

WAF (Web Application Firewall — veb-ilova devori) — HTTP so'rov ichini tekshirib, hujum naqshlarini (SQL injection, ma'lum zaifliklar) to'sadigan filtr. "Managed ruleset" — Cloudflare yangilab turadigan tayyor qoidalar to'plami.

5.2 Qatlamlar

Himoya bitta joyda emas. 28 va 33-qismlarda qatlamlarni ko'rgan edik, Cloudflare ularning eng tashqisi bo'ladi:

  1. Cloudflare — DDoS va qo'pol IP limiti, so'rov serverga yetmasdan.
  2. nginx — limit_req va limit_conn (Nginx himoya sozlamalari).
  3. Ilova — hisob va biznes mantiq bo'yicha limit (Rate limiting).

Har qatlam o'z ishini qiladi. Cloudflare "bu Azizning beshinchi parol urinishi" ekanini bilmaydi — buni faqat ilova biladi.

6. Haqiqiy mijoz IP'si

6.1 Muammo

Proxied holatda nginx uchun har so'rov Cloudflare IP'sidan keladi. Shunda limit_req butun foydalanuvchilarni bitta "mijoz" deb hisoblaydi, loglarda esa hamma IP — Cloudflare'niki. Bu muammoni 33-qismda ko'rgan edik (Nginx himoya sozlamalari).

Cloudflare haqiqiy IP'ni sarlavhada uzatadi. Hujjat (developers.cloudflare.com, "Cloudflare HTTP headers", o'qildi 2026-11-08): "CF-Connecting-IP provides the client IP address connecting to Cloudflare to the origin web server". X-Forwarded-For ga esa Cloudflare manzilni qo'shadi, almashtirmaydi. Shuning uchun hujjat bitta manzilli CF-Connecting-IP ni o'qishni tavsiya qiladi. True-Client-IP esa faqat Enterprise rejada.

6.2 Yechim va uning shartlari

nginx'da real_ip moduli bilan (33-qismdagi direktivalar, Cloudflare uchun):

text
set_real_ip_from 173.245.48.0/20;   # va boshqa Cloudflare oraliqlari
real_ip_header CF-Connecting-IP;

Bu parcha sxema — to'liq oraliqlar ro'yxati cloudflare.com/ips sahifasida. Sahifadagi yangilanishlar tarixiga ko'ra ro'yxat vaqti-vaqti bilan o'zgargan — uni qo'lda emas, skript bilan yangilang (o'qildi 2026-11-08). Kanonda sinalmagan.

Ikki shart. Birinchisi: set_real_ip_from faqat Cloudflare oraliqlari. 0.0.0.0/0 yozilsa, har kim CF-Connecting-IP ni o'zi yozib, istalgan IP'ga aylanadi. Ikkinchisi: ilova ichidagi ishonchli proksilar soni ham o'zgaradi. Docker Compose darsidagi qoida: TRUST_PROXY — haqiqiy proksilar soni. Cloudflare qo'shilsa, zanjirda yana bir proksi paydo bo'ladi. Har o'zgarishdan keyin soxta sarlavha bilan tekshiring.

7. Hujumchi nigohi

Cloudflare qabulxona bo'lsa, hujumchi orqa eshikni qidiradi — serverning haqiqiy IP'sini.

  • Qayerdan topadi? Domen oldin DNS-only bo'lgan bo'lsa, eski DNS yozuvlari tarixi saqlanib qoladi. SSH yoki pochta uchun DNS-only subdomen ham IP'ni ochadi. Sertifikat shaffofligi (CT) loglari esa har ochiq sertifikatdagi subdomen nomini e'lon qiladi (sinalmagan, 2026-11).
  • Nima qiladi? IP'ni bilsa, so'rovni to'g'ridan serverga yuboradi. WAF, DDoS himoyasi va rate limiting chetlab o'tiladi. Agar nginx set_real_ip_from ni keng yozgan bo'lsa, u o'z CF-Connecting-IP sarlavhasini qo'shib, boshqa odam IP'si bilan ko'rinadi.
  • Himoya: firewall'da 80 va 443 portlarni faqat Cloudflare oraliqlariga oching (SSH hardening va ufw). Yoki portlarni umuman yoping va Tunnel ishlating — pastda. Cloudflare'ga o'tgandan keyin server IP'sini almashtirish ham eski tarixni foydasiz qiladi.

3-mashqda logdan aynan shunday "orqa eshik" so'rovlarini topamiz.

8. R2, Workers va Pages

8.1 R2: chiquvchi trafik bepul ombor

R2 — Cloudflare'ning S3-mos obyekt ombori. Asosiy farqi narxda. R2 narx sahifasi (developers.cloudflare.com/r2/pricing, o'qildi 2026-11-08), Standard sinf:

Narsa Narx Har oy bepul
Saqlash $0.015 / GB-oy 10 GB-oy
A sinf amallari (yozish) $4.50 / million 1 million
B sinf amallari (o'qish) $0.36 / million 10 million
Chiquvchi trafik (egress) bepul —

Taqqoslash uchun: AWS'da Frankfurt regionidan internetga chiquvchi trafik oyiga 100 GB bepul, keyin birinchi pog'onada GB uchun $0.09 (AWS narx ma'lumotlari, 2026-11-08). Ko'p yuklab olinadigan fayllar uchun bu farq katta — raqamlar FinOps asoslari darsida.

R2 S3 API'sini qo'llaydi. Demak restic zaxira skripti (RESTIC_REPOSITORY=s3:…) va vazifalar-api ning S3_ENDPOINT sozlamasi R2 bilan ham ishlashi kerak (Backup'ni avtomatlashtirish). Kanonda R2 bilan sinalmagan — faqat MinIO bilan.

8.2 Workers va Pages

Workers — Cloudflare'ning edge funksiyalari: V8 isolate'da, sovuq start kichik, to'liq Node yo'q (Serverless va edge funksiyalar). Pages — statik sayt va frontend deploy xizmati, Vercel'ga o'xshash git integratsiyasi bilan (Deploy I: Vercel). vazifalar web'i (Vite build — statik fayllar) Pages'ga mos keladi, API esa serverda qoladi.

9. Tunnel: ochiq portsiz server

Cloudflare Tunnel — serverni internetga chiqarishning teskari yo'li. Odatda server port ochadi va kutadi. Tunnel'da serverdagi kichik dastur cloudflared o'zi Cloudflare'ga chiquvchi ulanish ochadi. Hujjat (developers.cloudflare.com, "Cloudflare Tunnel", o'qildi 2026-11-08): "Cloudflare Tunnel uses an outbound-only connection model to enable bidirectional communication".

Natija: serverga ommaviy IP ham, ochiq kiruvchi port ham kerak emas — hujjat firewall'da "block all inbound traffic" ni tavsiya qiladi. Bu «Hujumchi nigohi» dagi orqa eshik muammosini butunlay yopadi: ochiq port yo'q — chetlab o'tadigan yo'l ham yo'q.

Qachon foydali? Uyda turgan kompyuter (ommaviy IP yo'q), ichki xizmatlar (Grafana kabi panellarni internetga ochmasdan ko'rsatish) va IP'ni yashirish kerak bo'lgan server. Narxi: trafik doim Cloudflare orqali o'tadi va undan voz kechish oson emas. Tunnel narxi haqida hujjat sahifasida ma'lumot topilmadi. Kanonda sinalmagan.

10. Loyiha qadami

Bu dars hujjat darsi — vazifalar kodi o'zgarmaydi va Cloudflare ixtiyoriy. Agar o'z domeningizni Cloudflare'ga o'tkazsangiz, tartib quyidagicha (hujjat bo'yicha, sinalmagan):

  1. Domen NS yozuvlarini Cloudflare'ga o'tkazish (DNS yozuvlari chuqur). Avval hamma yozuv DNS-only — hech narsa o'zgarmaydi.
  2. SSL rejimi — Full (strict). Serverdagi Let's Encrypt sertifikati qoladi.
  3. Asosiy domenni proxied qilish va saytni tekshirish: / 200, /v1/vazifalar 401 + no-store.
  4. nginx'ga real_ip sozlamasi va TRUST_PROXY ni qayta hisoblash.
  5. Firewall'da 80/443 faqat Cloudflare oraliqlariga.

Har qadamdan keyin tashqaridan tekshiring — kanon CD'sidagi "tashqaridan tekshiruv" qadami aynan shu uchun (VPS'ga avtomatik deploy). Bepul reja $0 (2026-11-08); xavfi — noto'g'ri SSL rejimi bilan sayt ochilmay qolishi yoki ochiq qolgan orqa eshik.

11. Ko'p uchraydigan xatolar

11.1 Flexible rejim

ERR_TOO_MANY_REDIRECTS va shifrsiz ikkinchi bo'lak. Faqat Full (strict).

11.2 Hamma yozuvni proxied qilish

SSH, pochta va boshqa HTTP bo'lmagan xizmatlar ishlamay qoladi. Ular uchun DNS-only nom.

11.3 set_real_ip_from 0.0.0.0/0

Har kim o'z IP'sini soxtalashtiradi va rate limiting'ni aylanib o'tadi. Faqat Cloudflare oraliqlari.

11.4 Orqa eshik ochiq

Server IP'si ma'lum, 443 hammaga ochiq — WAF foydasiz. Firewall yoki Tunnel.

11.5 Hamma narsani keshlash

Shaxsiy API javoblari boshqa foydalanuvchilarga ketadi. /v1/* ni keshdan chiqaring, Cache-Control ga tayaning.

12. Mashqlar

Mashqlar kurs/mashqlar/34/23-cloudflare/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).

1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring

  • DNS so'roviga Cloudflare IP'si qaytadigan yozuv holati —
  • Server HTTP'ni HTTPS'ga yo'naltirsa, cheksiz yo'naltirish beradigan rejim —
  • Tavsiya etilgan SSL rejimi — Full ()
  • Haqiqiy mijoz IP'sini beradigan sarlavha —
  • Chiquvchi ulanish bilan serverni ochiq portsiz chiqaradigan xizmat — Cloudflare
Yechim
  • proxied — to'q sariq bulut; DNS-only esa haqiqiy IP'ni beradi.
  • Flexible — Cloudflare serverga HTTP bilan boradi, server 301 qaytaradi.
  • strict — server sertifikati tekshiriladi.
  • CF-Connecting-IP — bitta manzil; X-Forwarded-For ga Cloudflare qo'shib yozadi.
  • Tunnel — cloudflared chiquvchi ulanish ochadi.

2-mashq (o'rta): keshlanadimi

keshlanadimi(sorov, javob) funksiyasini yozing. sorov — { metod, yol }, javob — kichik harfli sarlavhalar obyekti. Darsdagi sukut qoidalarini tartib bilan qo'llang: faqat GET; set-cookie bo'lsa — yo'q; cache-control da private, no-store, no-cache yoki max-age=0 bo'lsa — yo'q; kengaytma ro'yxatda bo'lmasa — yo'q; aks holda — ha. Kengaytmalar ro'yxati soddalashtirilgan: js, css, png, jpg, svg, woff2, ico. Kanon web'idagi oltita holatni sinang.

Ishora: "set-cookie" in javob — obyektda kalit bormi. cache-control ni split(",") va trim() bilan bo'laklang. Kengaytma — oxirgi nuqtadan keyingi qism (lastIndexOf, slice).

Yechim
js
const KENGAYTMALAR = [
  "js", "css", "png", "jpg", "svg", "woff2", "ico",
];
const TAQIQ = ["private", "no-store", "no-cache", "max-age=0"];

function keshlanadimi(sorov, javob) {
  if (sorov.metod !== "GET") return "yo'q: faqat GET";
  if ("set-cookie" in javob) return "yo'q: Set-Cookie bor";
  const cc = (javob["cache-control"] ?? "")
    .split(",")
    .map((x) => x.trim());
  if (cc.some((x) => TAQIQ.includes(x))) return "yo'q: Cache-Control";
  const nuqta = sorov.yol.lastIndexOf(".");
  const ext = nuqta === -1 ? "" : sorov.yol.slice(nuqta + 1);
  if (!KENGAYTMALAR.includes(ext)) {
    return "yo'q: kengaytma ro'yxatda emas";
  }
  return "ha";
}

const holatlar = [
  [{ metod: "GET", yol: "/assets/index-Bx81.js" },
    { "cache-control": "public, max-age=31536000, immutable" }],
  [{ metod: "GET", yol: "/v1/vazifalar" },
    { "cache-control": "no-store" }],
  [{ metod: "GET", yol: "/sw.js" }, { "cache-control": "no-cache" }],
  [{ metod: "GET", yol: "/" }, {}],
  [{ metod: "POST", yol: "/v1/vazifalar" }, {}],
  [{ metod: "GET", yol: "/logo.svg" }, { "set-cookie": "sessiya=1" }],
];
for (const [sorov, javob] of holatlar) {
  const qaror = keshlanadimi(sorov, javob);
  console.log(`${sorov.metod} ${sorov.yol}: ${qaror}`);
}

Konsolda:

text
GET /assets/index-Bx81.js: ha
GET /v1/vazifalar: yo'q: Cache-Control
GET /sw.js: yo'q: Cache-Control
GET /: yo'q: kengaytma ro'yxatda emas
POST /v1/vazifalar: yo'q: faqat GET
GET /logo.svg: yo'q: Set-Cookie bor

sw.js qiziq holat: kengaytmasi js, lekin no-cache uni keshdan saqladi. Kanon web'i buni ataylab qilgan — service worker yangilanishi kechikmasin. / — HTML, sukut bo'yicha keshlanmaydi. Oxirgi holat: statik rasmga cookie qo'shib yuborish keshni o'chiradi — bu ko'p uchraydigan sekinlik sababi. ?? — chap tomon null/undefined bo'lsa o'ng qiymatni oladi.

3-mashq (qiyin): orqa eshikni topish

Bash skript yozing. U avval ikki fayl yaratsin: ishonchli.txt — Cloudflare proksi IP'lari (soddalashtirilgan: oraliq emas, aniq manzillar) va access.log — har qatorda remote_addr status cf_connecting_ip. Keyin awk: agar remote_addr ishonchli bo'lsa, haqiqiy IP — uchinchi maydon; bo'lmasa, haqiqiy IP — remote_addrning o'zi va bu "XAVF" qatori (so'rov Cloudflare'ni chetlab o'tgan, sarlavhasiga ishonib bo'lmaydi). Oxirida har haqiqiy IP bo'yicha so'rovlar soni, birinchi uchrash tartibida.

Ishora: ikki faylni o'qish — NR == FNR (oldingi darsdagi kabi). Tartibni saqlash uchun yangi IP'ni tartib[++n] ga yozing: for (ip in soni) tartibni kafolatlamaydi.

Yechim
bash
printf '%s\n' 173.245.48.10 173.245.48.11 > ishonchli.txt
cat > access.log <<'TXT'
173.245.48.10 200 198.51.100.7
173.245.48.11 401 198.51.100.7
173.245.48.10 200 192.0.2.44
203.0.113.99 200 1.2.3.4
173.245.48.11 404 192.0.2.44
TXT
awk '
NR == FNR { cf[$1] = 1; next }
{
  if ($1 in cf) haqiqiy = $3
  else {
    haqiqiy = $1
    print "XAVF: " $1 " Cloudflaresiz keldi (sarlavha " $3 ")"
  }
  if (!(haqiqiy in soni)) tartib[++n] = haqiqiy
  soni[haqiqiy]++
}
END { for (i = 1; i <= n; i++) print tartib[i] ": " soni[tartib[i]] }
' ishonchli.txt access.log

Biz ishga tushirdik:

text
XAVF: 203.0.113.99 Cloudflaresiz keldi (sarlavha 1.2.3.4)
198.51.100.7: 2
192.0.2.44: 2
203.0.113.99: 1

To'rtinchi so'rov Cloudflare'dan emas, to'g'ridan keldi va o'zini 1.2.3.4 deb ko'rsatmoqchi bo'ldi. Skript sarlavhaga ishonmadi va haqiqiy manzilni hisobladi — nginx'ning set_real_ip_from mantiqi aynan shunday. Lekin eng yaxshi himoya — bunday so'rov serverga umuman yetmasin (firewall yoki Tunnel).

13. Real ishda

  • Ko'p kichik va o'rta saytlar Cloudflare'ning bepul rejasidan foydalanadi: DNS, SSL va DDoS himoyasi bir joyda.
  • Hodisalar: Cloudflare'ning o'zi ham ishlamay qolishi mumkin — u holda unga tayangan hamma sayt bir vaqtda yo'qoladi. Bu ham bir turdagi bog'lanish (Bulut modellari).
  • Kesh xatolari — production'dagi eng noxush voqealardan biri: shaxsiy sahifa keshlanib, boshqalarga ko'rinadi. Shuning uchun Cache-Control sarlavhalari kod ko'rib chiqishda tekshiriladi.
  • Intervyu savollari: "Flexible SSL nega xavfli?", "CDN ortida haqiqiy IP'ni qanday olasiz?", "Origin IP (Cloudflare ortidagi asl server manzili) oshkor bo'lsa nima qilasiz?"

Xulosa

  • Proxied — trafik Cloudflare orqali; faqat A, AAAA, CNAME; HTTP bo'lmagan xizmatlar — DNS-only.
  • SSL — faqat Full (strict); Flexible shifrsiz ikkinchi bo'lak va bizning 301 bilan cheksiz yo'naltirish beradi.
  • Sukut bo'yicha HTML va JSON keshlanmaydi; no-store, private, Set-Cookie keshni to'xtatadi.
  • Bepul reja: DDoS, WAF + managed ruleset, 5 custom rule, 1 rate limiting qoidasi (2026-11-08).
  • Haqiqiy IP — CF-Connecting-IP, faqat Cloudflare oraliqlaridan; orqa eshikni firewall yoki Tunnel yopadi.
  • R2 — S3-mos, egress bepul; Tunnel — chiquvchi ulanish, ochiq portsiz.

Keyingi dars: Backend PaaS va self-hosted PaaS — Railway, Render, Fly.io va o'z VPS'ingizdagi Coolify, Dokploy, Kamal: bizning pipeline'imiz ularning qaysi ishini qo'lda qilgan.

Manbalar

34-qism. CI/CD, monitoring, bulut · 23-dars yakunlandi

Cloudflare: DNS, CDN, SSL, WAF, R2 va Tunnel

18 daqvaqt
0belgi
Keyingi dars: Backend PaaS va self-hosted PaaS: Railway, Render, Fly.io, Coolify va Kamal
Telegram'da
Darsda xato koʻrdingizmi?

Izohlar · 0