Kubernetes: nega kerak va asosiy obyektlar — Pod, Deployment, Service
Qisqacha: Kubernetes — ko'p serverli klasterda konteynerlarni avtomatik joylashtiradigan, yiqilganini qayta tiklaydigan va yangilaydigan tizim. Siz unga "qanday bo'lishi kerak"ni yozasiz: masalan, "api'dan 2 nusxa, har biri 384 MiB gacha". Kubernetes esa haqiqiy holatni shunga doim yaqinlashtirib turadi. Asosiy obyektlar: Pod (konteyner), Deployment (nusxalar va yangilash), Service (doimiy manzil), ConfigMap va Secret (sozlama). Kichik loyiha uchun u ko'pincha ortiqcha.
Bu darsda
- Kubernetes qaysi muammoni hal qilishini va qachon kerak emasligini tushuntirasiz.
- Klaster tuzilishini — control plane va node'larni — chizib bera olasiz.
- Deklarativ holat va nazorat siklini JS modeli bilan ko'rasiz.
vazifalar-apimanifestidagi Deployment, Service, ConfigMap va probe'larni o'qiysiz.- Kanon tajribasidagi haqiqiy klaster chiqishidan obyektlar ierarxiyasini topasiz.
Oldin bilishingiz kerak: Compose production'da: healthcheck, restart, profillar, Zero-downtime deploy strategiyalari, Health check endpoint'lari, Graceful shutdown to'liq.
1. Nega bu kerak?
O'zbekistonda hosting darsida serverni qayerga qo'yishni tanladik. Endi savol: serverlar bitta emas, o'nta bo'lsa-chi?
Hozircha vazifalar bitta VPS'da Docker Compose bilan ishlaydi. Zero-downtime deploy darsida blue-green bilan uzilishsiz yangiladik: 2 093 ta so'rovdan birortasi ham xato bermadi. Bitta server uchun bu yetarli.
Endi tasavvur qiling, ilova o'sdi va o'nta server kerak bo'ldi. Savollar yog'iladi:
- Qaysi konteyner qaysi serverda ishlaydi? Kim buni hisoblaydi?
- Soat 3:00 da bitta server o'chdi. Undagi konteynerlarni boshqa serverga kim ko'chiradi?
- Yuk oshdi — yana uchta nusxa kerak. Kim qo'shadi?
- Yangi versiyani o'nta serverga qanday qilib uzilishsiz chiqaramiz?
Compose bularning hech biriga javob bermaydi: u bitta mashinani boshqaradi. Bu ishni bajaradigan tizim orkestrator deb ataladi. Eng keng tarqalgani — Kubernetes (qisqasi K8s: "K", 8 ta harf, "s").
Hayotiy o'xshatish: aeroport dispetcheri. Samolyotlar (konteynerlar) o'zi qo'nadigan joyni tanlamaydi. Dispetcher bo'sh yo'lakni topadi, bittasi buzilsa boshqasiga yo'naltiradi va hamma narsani reja bo'yicha ushlab turadi.
2. Klaster: control plane va node'lar
2.1 Tuzilma
Klaster (cluster) — bitta tizim sifatida boshqariladigan mashinalar guruhi. Kubernetes klasteri ikki qismdan iborat:
- Control plane (boshqaruv qismi) — klasterning "miyasi": qarorlar qabul qiladi, holatni saqlaydi.
- Node (tugun) — konteynerlar ishlaydigan mashina: VPS, fizik server yoki virtual mashina.
flowchart TB
K["kubectl, Helm, CI"] --> A["API server"]
subgraph CP["control plane"]
A --> E[("etcd: holat")]
S["scheduler"] --> A
C["controller'lar"] --> A
end
A --> K1["node 1: kubelet"]
A --> K2["node 2: kubelet"]
K1 --> P1["pod'lar"]
K2 --> P2["pod'lar"]Diagrammaga qarang: hamma yo'l API server orqali o'tadi. Siz ham, klaster ichidagi qismlar ham to'g'ridan-to'g'ri bir-biri bilan gaplashmaydi.
Quyidagi jadvalda oltita nom bor. Hammasini birdan yodlash shart emas. Hozir uchtasini eslab qoling: API server — kirish eshigi, etcd — xotira, kubelet — har node'dagi ijrochi. Qolganlari mashqlarda va keyingi darsda o'z-o'zidan tanish bo'lib qoladi.
| Qism | Vazifasi |
|---|---|
| API server | hamma so'rovlarni qabul qiladi va tekshiradi |
| etcd | klaster holati saqlanadigan kalit-qiymat bazasi |
| scheduler | yangi pod'ni qaysi node'ga qo'yishni tanlaydi |
| controller'lar | "kerakli" va "haqiqiy" holatni solishtirib, farqni yo'qotadi |
| kubelet | har node'da: pod'larni ishga tushiradi va kuzatadi |
| kube-proxy | har node'da: Service manzillarini pod'larga yo'naltiradi |
Konteynerni node'da kubelet o'zi emas, container runtime (masalan, containerd) ishga tushiradi. Docker image'lar Kubernetes'da o'zgarishsiz ishlaydi, chunki ikkalasi bir xil OCI image formatini tushunadi (Dockerfile yozish).
2.2 Kanon tajribasida klaster qanday edi
Kurs tajribasida haqiqiy bulut klasteri ochilmadi. Uning o'rniga kind ishlatildi — Docker konteynerlari ichida Kubernetes klasteri yasaydigan vosita. Klaster bitta node'dan iborat edi: control plane ham, ilova ham shu bitta "mashina"da. Kind'ni keyingi darsda ishga tushiramiz. Hozir faqat uning chiqishiga qaraymiz:
NAME STATUS ROLES AGE VERSION
kurs-34-control-plane Ready control-plane 24s v1.37.0Kubernetes versiyasi — v1.37.0. Klaster va node nomi bu yerda kurs-34 ga almashtirildi, ustunlar qisqartirildi.
Tekshirib ko'ring: Klasterda uchta node bor. Ulardan biri o'chib qoldi. Undagi pod'larni boshqa node'ga kim ko'chiradi: kubelet, scheduler yoki controller?
Javob
O'chgan node'dagi kubelet hech narsa qila olmaydi — u o'sha node bilan birga o'chgan. Controller pod'lar soni kamayganini ko'radi ("kerak 2, bor 1") va yangi pod yaratadi. Scheduler esa yangi pod uchun tirik node'ni tanlaydi. Ya'ni ikkalasi birga ishlaydi: controller "nima"ni, scheduler "qayerga"ni hal qiladi.
3. Deklarativ holat va nazorat sikli
3.1 "Qanday qilish" emas, "nima bo'lishi kerak"
33-qismda serverni buyruqlar bilan boshqardik: docker compose up, docker stop, systemctl restart. Bu imperativ uslub: "buni qil, keyin buni qil".
Kubernetes deklarativ uslubda ishlaydi (FP g'oyalari va deklarativ uslub). Siz natijani yozasiz: "vz nomli Deployment'dan 2 nusxa, image — shu teg". Kubernetes bu yozuvni etcd'ga saqlaydi. Keyin controller'lar uni doimiy ravishda haqiqatga moslashtirib turadi. Bunga nazorat sikli (reconciliation loop) deyiladi.
O'xshatish: konditsioner. Siz "+22°" deb belgilaysiz. U xonani o'lchaydi, issiq bo'lsa sovutadi, sovuq bo'lsa to'xtaydi — va buni to'xtovsiz takrorlaydi. Siz "3 daqiqa sovut" demaysiz.
3.2 Siklni JS bilan modellaymiz
Controller'ning bitta qadamini oddiy funksiya bilan yozamiz. U kerakli nusxalar sonini va hozir ishlayotgan pod'larni oladi, keyin nima qilish kerakligini qaytaradi:
function nazoratQadami(kerak, podlar) {
const tirik = podlar.filter((p) => p.holat === "Running");
if (tirik.length < kerak) {
return `yarat: ${kerak - tirik.length} ta`;
}
if (tirik.length > kerak) {
return `o'chir: ${tirik.length - kerak} ta`;
}
return "hech narsa — holat mos";
}
const podlar = [
{ nom: "vz-a", holat: "Running" },
{ nom: "vz-b", holat: "Failed" },
];
console.log(nazoratQadami(2, podlar));
console.log(nazoratQadami(1, podlar));
console.log(nazoratQadami(3, [...podlar, { holat: "Running" }]));Konsolda:
yarat: 1 ta
hech narsa — holat mos
yarat: 1 taBirinchi chaqiruvda bitta pod yiqilgan, tirigi bitta — controller bittasini yaratadi. Ikkinchisida kerakli son 1 ga tushirildi, tirik ham 1 — hech narsa qilinmaydi. Yiqilgan pod hisobga olinmaydi: muhimi tiriklar soni.
Haqiqiy controller'lar ancha murakkab, lekin g'oya shu: farqni hisobla → kichik qadam qil → qayta tekshir. Siz pod'ni qo'lda o'chirsangiz ham, bir necha soniyada yangisi paydo bo'ladi. Kubernetes "kerakli holat"ni sizning bir martalik buyrug'ingizdan ustun qo'yadi.
Maslahat:
nazoratQadami(0, podlar)ni chaqiring. Natija nega "o'chir: 1 ta"? Yiqilgan pod-chi — uni kim tozalaydi?
4. Asosiy obyektlar
Kubernetes'dagi har narsa — obyekt: nomi, turi (kind) va kerakli holati (spec) bor yozuv. Obyektlar YAML faylda yoziladi. Bunday fayl manifest deb ataladi. Quyidagi parchalar vazifalar-api ning kanon manifestidan olingan. Ular Helm chart'dan hosil qilingan (Helm — keyingi darsda). Biz helm template bilan ishga tushirib oldik va qatorlarga bo'ldik, mazmuni aynan. Image manzilidagi login va repo nomi login/vazifalar ga almashtirildi.
4.1 Pod — eng kichik birlik
Pod — bitta yoki bir nechta konteynerning birgalikdagi guruhi: umumiy IP manzil va umumiy diskka ega. Ko'p holatda bitta pod = bitta konteyner. vazifalar-api pod'ida ham bitta konteyner bor: api.
Pod — vaqtinchalik. U o'ladi va o'rniga boshqa IP bilan yangisi keladi. Shuning uchun pod'ni hech qachon qo'lda, yakka holda yaratmaymiz. Uni yuqoridagi obyektlar boshqaradi.
4.2 Deployment va ReplicaSet
Deployment — "shu image'dan N ta pod doim ishlab tursin va yangilanish shunday bo'lsin" degan yozuv. Kanon manifestining boshi:
apiVersion: apps/v1
kind: Deployment
metadata:
name: vz
spec:
replicas: 2
strategy:
type: RollingUpdate
rollingUpdate:
maxUnavailable: 0
maxSurge: 1
selector:
matchLabels:
app: vz
template:
metadata:
labels:
app: vzQatorma-qator:
replicas: 2— ikki nusxa. Biri yiqilsa, ikkinchisi xizmatni ushlab turadi.strategy— yangilash usuli. Rolling update (bosqichma-bosqich yangilash) — eski pod'larni bittalab yangisiga almashtirish.maxUnavailable: 0— yangilash paytida tayyor pod'lar soni 2 dan kam bo'lmaydi.maxSurge: 1— vaqtincha bitta ortiqcha pod ruxsat. Ya'ni avval yangisi ko'tariladi, tayyor bo'lgach eskisi o'chiriladi.selectorvalabels— Deployment o'z pod'lariniapp: vzyorlig'i bo'yicha taniydi.
Bu — blue-green'ning yaqin qarindoshi. Blue-green'da Zero-downtime deploy darsida ikki nusxani o'zimiz navbat bilan yangilagan edik. Bu yerda Kubernetes buni o'zi qiladi.
Deployment pod'larni bevosita emas, ReplicaSet orqali boshqaradi. ReplicaSet — "shu shablondan aynan N ta pod" degan oddiyroq obyekt. Har yangi versiya uchun Deployment yangi ReplicaSet yaratadi va pod'larni eskisidan yangisiga asta-sekin o'tkazadi. Eski ReplicaSet 0 nusxa bilan saqlanib qoladi — orqaga qaytish (rollback) shundan.
4.3 Service — doimiy manzil
Pod'lar o'ladi va IP manzili o'zgaradi. Unda boshqa servis api ni qanday topadi? Service — pod'lar guruhiga doimiy nom va IP beradigan obyekt:
apiVersion: v1
kind: Service
metadata:
name: vz
spec:
type: ClusterIP
selector:
app: vz
ports:
- port: 80
targetPort: httpService ham app: vz yorlig'i bo'yicha pod'larni topadi va so'rovlarni ular orasida taqsimlaydi. Klaster ichida boshqa pod http://vz ga murojaat qiladi. Qaysi pod javob berishini Service hal qiladi. targetPort: http — konteynerdagi http nomli port (3000).
Service turlari:
| Tur | Kim kira oladi |
|---|---|
ClusterIP |
faqat klaster ichidan (standart) |
NodePort |
har node'ning tashqi portidan (30000–32767) |
LoadBalancer |
bulut provayderining tashqi load balancer'i orqali |
Kanon tajribasida kind klasteriga tashqaridan kirish uchun NodePort (30080) ishlatildi. Bulutdagi klasterda odatda LoadBalancer yoki Ingress bo'ladi.
4.4 Ingress — HTTP marshrutlash
Ingress — klasterga kiruvchi HTTP so'rovlarni domen va yo'l bo'yicha Service'larga taqsimlash qoidasi. Masalan, /v1/ — api ga, / — web ga. Siz 33-qismda shu ishni nginx'da qilgansiz (Reverse proxy). Ingress — xuddi shu qoidalarning Kubernetes'dagi yozuvi. Uni ichkarida nginx yoki boshqa teskari proksi (Ingress controller) bajaradi.
Kanon chart'ida Ingress yo'q va kurs tajribasida u sinalmadi (2026-11). Kubernetes hujjatiga ko'ra (2026-11), Ingress API "muzlatilgan": u olib tashlanmaydi, lekin endi rivojlanmaydi. Loyiha uning o'rniga Gateway API ni tavsiya qiladi. Eski klasterlarda Ingress'ni ko'p uchratasiz, yangi loyihada esa avval Gateway API'ni ko'rib chiqing.
4.5 ConfigMap va Secret
Sozlamani image ichiga yozmaymiz — buni 12-factor ilova darsida ko'rgansiz. Kubernetes'da sozlama alohida obyektlarda yashaydi.
ConfigMap — oddiy sozlamalar uchun kalit-qiymat ro'yxati:
apiVersion: v1
kind: ConfigMap
metadata:
name: vz
data:
APP_RELEASE: "v1"
LOG_LEVEL: "info"
NODE_ENV: "development"
SAQLASH: "xotira"
YOPISH_KECHIKISH_MS: "5000"Pod bu qiymatlarni muhit o'zgaruvchisi sifatida oladi. SAQLASH: "xotira" — kanon sinovi bazasiz rejimda bo'lgani uchun: ma'lumot faqat jarayon xotirasida. YOPISH_KECHIKISH_MS — Graceful shutdown darsidagi kutish: SIGTERM'dan keyin server 5 soniya yangi trafik olmay turadi. Kubernetes'da bu ayniqsa muhim, chunki u pod'ni o'chirishdan oldin aynan SIGTERM yuboradi.
Secret — parol, token kabi maxfiy qiymatlar uchun. Lekin bitta tuzoq bor. Secret qiymatlari standart holatda shifrlanmaydi, faqat base64 bilan kodlanadi:
const kodlangan = btoa("salom123");
console.log(kodlangan); // c2Fsb20xMjM=
console.log(atob(kodlangan)); // salom123Base64 — shifr emas. Kalitsiz, bitta funksiya bilan ochiladi. Kanon chart'idagi izoh ham shuni aytadi: "base64 — SHIFR EMAS". Kubernetes hujjati (2026-11) yana ikki narsani ogohlantiradi. Secret'lar standart holatda etcd'da shifrlanmagan saqlanadi. Namespace'da pod yarata oladigan odam esa shu namespace'dagi istalgan Secret'ni o'qiy oladi. Secret'ni himoyalash uchun klasterda etcd shifrlash yoqiladi, Secret'larga kirish huquqi cheklanadi yoki tashqi sir ombori ulanadi. Bu ishlar sinalmagan (2026-11) — hujjat bo'yicha. Sirlarni boshqarish asoslari — Sirlarni boshqarish darsida.
4.6 Namespace
Namespace (nomlar fazosi) — bitta klaster ichidagi mantiqiy bo'lim: masalan staging va production, yoki har jamoaga alohida. Nomlar faqat namespace ichida noyob. Huquqlar va resurs chegaralari ham namespace bo'yicha beriladi. Kanon tajribasida alohida namespace ochilmadi — hammasi default da edi. Bitta o'quv klasteri uchun bu normal. Haqiqiy klasterda esa ilovani default ga qo'ymang.
Tekshirib ko'ring: Deployment'da
labels: { app: vz }, Service'da esaselector: { app: api }deb yozildi. Hamma pod'larRunning. Service'ga so'rov yuborsangiz nima bo'ladi?
Javob
So'rov hech qaysi pod'ga yetmaydi. Service app: api yorlig'li pod qidiradi, bunday pod yo'q — Service'ning endpoint'lari bo'sh. Pod'lar sog', lekin ularga yo'l yo'q. Bu Kubernetes'dagi eng ko'p uchraydigan xatolardan biri. Tekshirish: Service endpoint'lari ro'yxati bo'shmi — keyingi darsda kubectl bilan ko'ramiz.
5. Probe'lar: Kubernetes ilovani qanday tekshiradi
5.1 Uch xil savol
Health check endpoint'lari darsida vazifalar-api ga uchta endpoint qo'shgan edik. Endi ular nega aynan uchta ekani ochiladi: Kubernetes ilovaga uch xil savol beradi. Bu tekshiruvlar probe (sinov so'rovi) deb ataladi.
| Probe | Savol | Yiqilsa |
|---|---|---|
| startup | ilova ishga tushib bo'ldimi? | kutadi, oxiri — qayta ishga tushiradi |
| liveness | ilova osilib qolmadimi? | konteynerni qayta ishga tushiradi |
| readiness | so'rov qabul qila oladimi? | pod'ga trafik yuborilmaydi |
Kanon tajribasidagi pod'ning describe chiqishidan (qatorlar saralangan, takrorlar olib tashlangan):
Liveness: http-get http://:http/health/live delay=0s timeout=3s period=10s #success=1 #failure=3
Readiness: http-get http://:http/health/ready delay=0s timeout=3s period=3s #success=1 #failure=3
Startup: http-get http://:http/health/startup delay=0s timeout=3s period=2s #success=1 #failure=60Startup: har 2 soniyada, 60 marta — ilovaga ishga tushish uchun 2 daqiqagacha vaqt beriladi. Startup o'tmaguncha qolgan ikkitasi kutadi. Readiness — har 3 soniyada: SIGTERM kelgach /health/ready 503 qaytaradi va Service pod'ni ro'yxatdan chiqaradi. YOPISH_KECHIKISH_MS ning 5 soniyasi — readiness oralig'idan (3 s) katta. Shuning uchun pod o'chishidan oldin trafik undan ketib ulguradi.
5.2 Liveness tuzog'i
Liveness'da bazani tekshirmang. Baza 10 soniya javob bermasa, hamma pod'lar liveness'dan yiqiladi. Kubernetes ularni bir vaqtda qayta ishga tushiradi va muammoga o'zi yana yuk qo'shadi. Kanonda liveness — /health/live: u faqat jarayon tirikligini tekshiradi. Bazani esa readiness (/health/ready) tekshiradi. Baza o'chsa, pod'lar trafikdan chiqadi, lekin o'ldirilmaydi.
6. Resurslar va xavfsizlik sozlamalari
6.1 requests va limits
Kanon describe chiqishidagi resurslar. Har resurs ikki marta uchraydi — Limits va Requests sarlavhalari ostida (sarlavhalar bu yerda tushirib qoldirildi):
cpu: 100m
cpu: 500m
memory: 192Mi
memory: 384MiKichik qiymatlar — requests (kafolatlangan ulush), kattalari — limits (yuqori chegara). 100m — 0.1 CPU yadrosi ("milli-yadro"). Scheduler pod'ni node'ga qo'yishda requests'ga qaraydi: node'da kamida 100m CPU va 192 MiB bo'sh joy bo'lishi kerak. Limits'dan oshsa: CPU sekinlashtiriladi, xotira oshsa esa konteyner o'ldiriladi (OOMKilled).
Raqamlar havodan olinmagan. Kanon serveridagi o'lchovlarda api konteyneri bo'sh holatda 148–166 MiB ishlatdi (ulardan ikkitasi — FinOps darsida). 192 MiB — undan biroz ko'p, 384 MiB — yukdagi o'sish uchun joy.
6.2 HPA — avtomatik masshtablash
HPA (Horizontal Pod Autoscaler) — CPU yoki boshqa metrika bo'yicha replicas sonini avtomatik o'zgartiradigan obyekt. Masalan, "CPU 70% dan oshsa, 10 tagacha nusxa". U ishlashi uchun klasterda metrika yig'uvchi (metrics-server) bo'lishi kerak. Kanon tajribasida HPA sinalmadi (2026-11).
6.3 Konteyner xavfsizligi
Kanon manifestida pod uchun runAsNonRoot: true, konteyner uchun readOnlyRootFilesystem: true, allowPrivilegeEscalation: false va capabilities: drop: [ALL] bor. Bular sizga tanish: CI/CD tushunchasi darsidagi 4.1.1 da Compose uchun xuddi shu qattiqlashtirish qilingan edi (read_only, cap_drop: ALL, no-new-privileges). Fayl tizimi faqat o'qiladigan bo'lgani uchun /tmp alohida vaqtinchalik disk (emptyDir, 64 MiB) sifatida ulangan. Chuqur xavfsizlik — 35-qismda.
7. Obyektlar birgalikda
Kanon klasterida chart o'rnatilgandan keyin kubectl get chiqishi (ustunlar qisqartirildi):
NAME READY UP-TO-DATE AVAILABLE AGE
deployment.apps/vz 2/2 2 2 24s
NAME DESIRED CURRENT READY AGE
replicaset.apps/vz-54f49cdb47 2 2 2 24s
NAME READY STATUS RESTARTS AGE
pod/vz-54f49cdb47-h4cb5 1/1 Running 0 24s
pod/vz-54f49cdb47-hcbkc 1/1 Running 0 24sNomlarga qarang: ReplicaSet nomi — Deployment nomi + xesh (vz-54f49cdb47), pod nomi — ReplicaSet nomi + tasodifiy qo'shimcha. Xesh pod shablonidan hisoblanadi: shablon o'zgarsa — yangi ReplicaSet, yangi xesh.
flowchart TB
D["Deployment vz"] --> R1["ReplicaSet vz-54f49cdb47"]
R1 --> P1["Pod ...-h4cb5"]
R1 --> P2["Pod ...-hcbkc"]
C["ConfigMap vz"] -. env .-> P1
C -. env .-> P2
S["Service vz"] -- "app: vz" --> P1
S -- "app: vz" --> P2Diagramma ikki xil bog'lanishni ko'rsatadi. Deployment → ReplicaSet → Pod — "egalik": yuqoridagisi pastdagisini yaratadi va o'chiradi. Service → Pod — faqat yorliq bo'yicha "qidiruv": Service pod'larni yaratmaydi, faqat topadi.
8. Kubernetes sizga hozir kerakmi?
8.1 O'lchov: bir xil natija
Kanon tajribasida bitta savolga javob izlandi: K8s bizga bitta serverli Compose'dan nima ortiq beradi? Uzilishsiz yangilash bo'yicha javob — hech narsa:
| Usul | So'rovlar | 502 xato |
|---|---|---|
| Compose recreate (server) | 1 088 | 216 |
| Compose blue-green (server) | 2 093 | 0 |
| Kubernetes rolling update (kind, lokal) | 1 203 | 0 |
O'lchovlar turli muhitda olingan (server va lokal klaster), shuning uchun mutlaq raqamlarni emas, nisbatni ko'ring. Blue-green ham, rolling update ham bitta mashinada 0 uzilish berdi. Rolling update tajribasini keyingi darsda batafsil ko'ramiz.
8.2 K8s qiymati qayerda
Kubernetes'ning foydasi bitta serverda emas, ko'p serverda ochiladi:
| Kerak | Compose | Kubernetes |
|---|---|---|
| bitta server, 1–3 servis | yetarli | ortiqcha |
| ko'p server, avtomatik joylashtirish | yo'q | bor |
| node o'lsa — pod'lar boshqa node'ga | yo'q | bor |
| yuk bo'yicha avtomatik nusxa | yo'q | HPA |
| o'rganish va xizmat narxi | past | yuqori |
Narx haqida. Control plane'ning o'zi ham resurs yeydi. Boshqariladigan klaster (EKS, GKE, DOKS) — provayderga alohida to'lov. Eng katta narx esa bilim: tarmoq, saqlash, xavfsizlik, yangilanishlar. Kichik jamoada K8s'ni boshqarish alohida ishga aylanadi.
Kanon pozitsiyasi: bitta VPS'dagi vazifalar uchun Kubernetes hozir kerak emas. Compose blue-green bir xil natija beradi va ancha sodda. K8s'ni o'rganamiz, chunki uni ish joyida uchratasiz. Bundan tashqari loyiha o'sganda unga o'tish yo'li tayyor bo'lsin.
Tekshirib ko'ring: Startap: bitta API, bitta baza, kuniga 2 000 foydalanuvchi, jamoada 2 dasturchi. Investor "zamonaviy bo'lsin, Kubernetes qo'yinglar" dedi. Siz nima deysiz?
Javob
Hozir kerak emas, deyish asosli: bitta serverda Compose blue-green bilan ham uzilishsiz deploy bor — kanon o'lchovi buni ko'rsatdi. K8s ikki kishilik jamoaga ko'p vaqt oladi. To'g'ri qadam — o'tish yo'lini ochiq qoldirish: image'lar, health endpoint'lar va sozlama muhitdan. Shunda kerak bo'lganda chart yozish bir necha kunlik ish bo'ladi.
9. Loyiha qadami
Bu darsda loyihaga fayl qo'shilmaydi. Lekin keyingi darsga tayyorgarlik ko'ring. vazifalar-api da K8s uchun kerakli hamma narsa allaqachon bor:
- Image — CI quradi (VPS'ga avtomatik deploy).
- Uch health endpoint —
/health/startup,/health/live,/health/ready. - SIGTERM'ni to'g'ri ushlash —
YOPISH_KECHIKISH_MS. - Sozlama muhitdan — hamma qiymat env orqali.
- Root'siz va yozilmaydigan fayl tizimi bilan ishlay olish — 4.1.1 dan beri.
Har bandni o'z loyihangizda tekshiring. Keyingi darsda shular asosida Helm chart yozamiz. Chart fayllari IaC amaliy darsida commit qilinadi — hozircha hali commit qilmang.
10. Ko'p uchraydigan xatolar
10.1 Pod'ni yakka yaratish
Yakka pod o'lsa, uni hech kim tiklamaydi. Har doim Deployment (yoki boshqa controller) orqali.
10.2 latest teg
image: api:latest bilan qaysi versiya ishlayotgani noma'lum. Rollback ham imkonsiz. Kanondagidek aniq teg ishlating (Registry va image teglash).
10.3 Yorliq va selektor mos emas
Service yoki Deployment selektori pod yorlig'iga mos kelmasa, pod'lar ishlaydi, lekin trafik ularga yetmaydi. Birinchi tekshiruv — Service endpoint'lari bo'shmi.
10.4 limits yo'q
Bitta pod xotirani to'xtovsiz yesa, node'dagi boshqa pod'lar ham jabr ko'radi. requests va limits — har konteynerda.
10.5 Secret'ni shifrlangan deb o'ylash
Base64 — kodlash, shifr emas. Secret manifestini git'ga qo'ymang va Secret o'qish huquqini cheklang.
10.6 Liveness'da tashqi bog'liqlik
Liveness bazani tekshirsa, baza muammosi hamma pod'larni qayta ishga tushirishga aylanadi. Liveness — faqat jarayonning o'zi haqida.
11. Mashqlar
Mashqlar kurs/mashqlar/34/27-kubernetes/ da. 2-mashq Node 24.21.0 da, 3-mashq Git Bash'da tekshirilgan (biz ishga tushirdik).
1-mashq (oson): bo'shliqlarni to'ldiring
- Klaster holati saqlanadigan kalit-qiymat bazasi —
- Har node'da pod'larni ishga tushiruvchi agent —
- Pod'lar guruhiga doimiy nom va IP beruvchi obyekt —
- Trafikni faqat tayyor pod'ga yuborish uchun probe —
- Yangilash paytida bitta ortiqcha pod'ga ruxsat —
maxSurge:
Yechim
- etcd — control plane'ning xotirasi; uning zaxirasi klaster zaxirasining asosi.
- kubelet — node'dagi "ijrochi".
- Service —
app: vzyorlig'i bo'yicha pod'larni topadi. - readiness — yiqilsa pod o'ldirilmaydi, faqat trafikdan chiqadi.
- 1 —
maxUnavailable: 0bilan birga: avval yangisi, keyin eskisi.
2-mashq (o'rta): rolling update qadamlari
replicas: 2, maxSurge: 1, maxUnavailable: 0 bilan rolling update qadamlarini modellang. rollingQadamlar(kerak, surge) funksiyasi har qadamda eski, yangi va tayyor (jami tayyor pod'lar) sonini qaytarsin. Qoida: avval surge tagacha yangi pod qo'shiladi va tayyor bo'ladi, keyin shuncha eski pod o'chiriladi. Hamma eski pod'lar almashguncha takrorlanadi. Natijada tayyor hech qachon kerak dan kam bo'lmasligini tekshiring.
Ishora: while (eski > 0) sikli (while va do...while); har qadamda qo'shiladigan son — Math.min(surge, eski).
Yechim
function rollingQadamlar(kerak, surge) {
let eski = kerak;
let yangi = 0;
const qadamlar = [];
while (eski > 0) {
const n = Math.min(surge, eski);
yangi += n;
qadamlar.push({ eski, yangi, tayyor: eski + yangi });
eski -= n;
qadamlar.push({ eski, yangi, tayyor: eski + yangi });
}
return qadamlar;
}
const q = rollingQadamlar(2, 1);
for (const s of q) console.log(s);
const kam = q.some((s) => s.tayyor < 2);
console.log("tayyor 2 dan kam bo'ldimi:", kam);Konsolda:
{ eski: 2, yangi: 1, tayyor: 3 }
{ eski: 1, yangi: 1, tayyor: 2 }
{ eski: 1, yangi: 2, tayyor: 3 }
{ eski: 0, yangi: 2, tayyor: 2 }
tayyor 2 dan kam bo'ldimi: falseHar qadamda kamida 2 ta tayyor pod bor — shuning uchun kanon o'lchovida 1 203 so'rovning birortasi ham xato bermadi. Narxi — vaqtincha 3 ta pod, ya'ni bitta pod'lik qo'shimcha resurs. surge ni 2 qilsangiz, ikki qadamda tugaydi, lekin vaqtincha 4 ta pod bo'ladi. Model soddalashtirilgan: haqiqiy controller yangi pod tayyor bo'lishini readiness orqali kutadi.
3-mashq (qiyin): pod'lar holatini sanash
Bash skript yozing. U avval kubectl get pods chiqishiga o'xshash pods.txt ni yaratsin (kanon tajribasidagi buzuq reliz paytidagi uchta pod). Keyin awk bilan: har STATUS uchun pod'lar sonini, so'ng tayyor bo'lmagan pod'lar ro'yxatini chiqarsin. Sarlavha qatorini o'tkazib yuboring.
Ishora: NR == 1 { next } — birinchi qatorni tashlaydi. READY ustuni 1/1 ko'rinishida: split($2, r, "/") va r[1] != r[2] — tayyor emas. Sanash uchun massiv: soni[$3]++, oxirida for (s in soni). for (s in soni) tartibni kafolatlamaydi, shuning uchun natijani sort ga uzating (Fayl va matn qidirish).
Yechim
cat > pods.txt <<'TXT'
NAME READY STATUS RESTARTS AGE
vz-6d6c56cb87-cx94b 1/1 Running 0 111s
vz-6d6c56cb87-s8nlg 1/1 Running 0 90s
vz-7446ffdbf5-ttt4n 0/1 ErrImageNeverPull 0 40s
TXT
awk 'NR == 1 { next } { soni[$3]++ }
END { for (s in soni) print s ": " soni[s] }' pods.txt | sort
awk 'NR == 1 { next }
{ split($2, r, "/") }
r[1] != r[2] { print "tayyor emas: " $1 }' pods.txtBiz ishga tushirdik:
ErrImageNeverPull: 1
Running: 2
tayyor emas: vz-7446ffdbf5-ttt4nBu — kanon tajribasidagi buzuq relizning aynan holati: yangi ReplicaSet (vz-7446ffdbf5) pod'i image'ni topa olmadi, eski ikkitasi esa ishlashda davom etdi. maxUnavailable: 0 tufayli Service javob berishda davom etdi. Keyingi darsda bu voqeani boshidan oxirigacha ko'ramiz. sort katta harfli E ni R dan oldin qo'ydi.
12. Real ishda
- Katta kompaniyalarda Kubernetes — standart platforma: alohida "platforma jamoasi" klasterni boshqaradi, dasturchilar esa manifest yoki chart yozadi.
- Boshqariladigan K8s — EKS (AWS), GKE (Google), AKS (Azure), DOKS (DigitalOcean). O'zbekistonda hosting darsida ko'rganimizdek, UzCloud ham boshqariladigan Kubernetes'ni xizmatlar ro'yxatida ko'rsatadi. Ularning hech biri kurs tajribasida sinalmadi.
- Dasturchi uchun minimal bilim: probe'lar, resurslar, ConfigMap/Secret, Service va loglarni o'qish. Klasterni o'zingiz qurmasangiz ham, ilovangiz unda to'g'ri yashashi kerak.
- Intervyu savollari: "Liveness va readiness farqi?", "Deployment va ReplicaSet qanday bog'langan?", "Kubernetes sizga qachon kerak emas?"
Xulosa
- Kubernetes — ko'p serverli klasterda konteynerlarni joylashtiruvchi, tiklovchi va yangilovchi orkestrator.
- Control plane (API server, etcd, scheduler, controller'lar) qaror qiladi, node'lardagi kubelet bajaradi.
- Deklarativ: siz kerakli holatni yozasiz, nazorat sikli farqni doim yo'qotadi.
- Deployment → ReplicaSet → Pod; Service yorliq bo'yicha doimiy manzil beradi; ConfigMap — sozlama, Secret — base64, shifr emas.
- Probe'lar: startup, liveness (faqat jarayon), readiness (trafik); requests/limits — o'lchovga asoslanib.
- Bitta serverda K8s rolling update Compose blue-green bilan bir xil natija berdi — kichik loyiha uchun u hozir kerak emas.
Keyingi dars: Kubernetes amaliy: lokal klaster, kubectl, Helm — kind'da klaster ko'taramiz, vazifalar-api ni Helm bilan o'rnatamiz, yuk ostida yangilaymiz va buzuq relizni orqaga qaytaramiz.
Manbalar
- Kubernetes Docs — Cluster Architecture: https://kubernetes.io/docs/concepts/architecture/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Deployments: https://kubernetes.io/docs/concepts/workloads/controllers/deployment/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Service: https://kubernetes.io/docs/concepts/services-networking/service/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Secrets (base64, etcd shifrlash): https://kubernetes.io/docs/concepts/configuration/secret/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Configure Liveness, Readiness and Startup Probes: https://kubernetes.io/docs/tasks/configure-pod-container/configure-liveness-readiness-startup-probes/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Horizontal Pod Autoscaling: https://kubernetes.io/docs/concepts/workloads/autoscaling/horizontal-pod-autoscale/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kubernetes Docs — Ingress va Gateway API: https://kubernetes.io/docs/concepts/services-networking/ingress/ (tekshirildi, 2026-11)
- Kurs tajribasi (IlmHamroh, 2026-11): kind 0.33.0 klaster (Kubernetes v1.37.0),
vazifalar-apiHelm chart'i,kubectl get/describechiqishlari; manifest parchalari —helm templatebilan biz ishga tushirdik (Helm 4.3.1, 2026-11-08). Mashq yechimlari — biz ishga tushirdik (2026-11-08).
Izohlar · 0
Izoh yozish uchun kiring.