IlmHamroh
Ingliz tili kursi/A1 Boshlangich7/24-dars11 daqiqa
Mundarija (16)

Ingliz tilida artikllar: a / an qachon ishlatiladi — qoida va misollar (A1, 7-dars)

A1 — BOSHLANG'ICH · 7-dars

Qisqacha: a / an — noaniq artikl ("biror, bitta"); u faqat sanaladigan birlik ot oldida qo'yiladi, va qaysi birini tanlash keyingi so'zning birinchi tovushiga (harfiga emas) bog'liq.

  • a + undosh tovush — I have a car. (Mening mashinam bor.)
  • an + unli tovush — I want an apple. (Menga olma kerak.)
  • Tovush tuzog'i — an hour (bir soat, "h" jim), a university (universitet, "yu" tovushi)
  • Kasb aytishda ham shart — She's a teacher. (U o'qituvchi.), I'm teacher emas
  • Ko'plik, sanalmaydigan ot yoki my/the bilan a/an qo'yilmaydi — books, water, my book

Batafsil tushuntirish, misollar va mashqlar — pastda.


1. Dars nomi va maqsad

Bu — o'zbekzabon o'quvchi uchun eng qiyin, eng muhim mavzulardan biri: artikllar. O'zbek tilida artikl umuman yo'q — shuning uchun ko'p o'zbek hatto C1 darajada ham artiklda xato qiladi. Biz buni boshidan, tizimli o'rganamiz.

Bu darsda noaniq artikl — a / an ni o'rganasiz: nima ekani, qachon, qaysi birini ishlatish. Keyingi darsda esa the (aniq artikl) bilan davom etamiz.

Bu darsdan keyin siz a / an ni qachon ishlatishni va qaysi birini tanlashni aniq bilasiz.


2. Avvalgi darsdan takror

  • 6-dars: o'zini tanishtirish — I'm Ali. I'm 19. I'm from Uzbekistan. I'm a developer.
  • E'tibor bering: I'm a developer — bu yerda a nima? Bugun shuni ochamiz.

3. Asosiy tushuntirish

3.1. Artikl nima va nega kerak

Artikl — otdan oldin keladigan kichik so'z. Ingliz tilida 3 holat bor:

  • a / an — noaniq artikl ("biror", "bitta", aniq emas),
  • the — aniq artikl ("o'sha", aniq),
  • artiklsiz (zero article).

O'zbekchada artikl yo'q: "men kitob o'qiyman" — "kitob" oldida hech narsa yo'q. Ingliz tilida esa sanaladigan ot birlikda bo'lsa, oldida artikl bo'lishi SHART: "I read a book."

Tushuncha (o'xshatish): a/an — bu "biror, qaysidir bitta" degani (tinglovchi aniq qaysiligini bilmaydi). the — "o'sha, aniq" (ikkalamiz ham bilamiz qaysiligini). Masalan:

  • I see a dog. — Men bir it ko'ryapman. (qaysi it — muhim emas, biror it)
  • The dog is black. — O'sha it qora. (endi aniq — yuqorida aytilgan it)

3.2. a / an qachon ishlatiladi

a / an faqat sanaladigan ot birlikda (singular countable) ishlatiladi:

  1. Biror narsa, birinchi marta eslatilganda (aniq emas):
text
I have a car.        — Mening (biror) mashinam bor.
She's reading a book. — U (biror) kitob o'qiyapti.
  1. "Bitta" ma'nosida (ko'pdan biri):
text
a dog (bitta it), a student (bitta talaba), an apple (bitta olma)
  1. Kasb aytishda (6-darsda ko'rdik):
text
I'm a teacher.  He's an engineer.  She's a doctor.

O'zbek so'zlovchi uchun eng katta tuzoq — artiklni TASHLAB QO'YISH. O'zbekchada "Men o'qituvchiman", "Mashinam bor", "Bu yaxshi g'oya" gaplarida otdan oldin hech qanday so'z yo'q. Miya shu odatni inglizchaga ham ko'chiradi va natijada:

text
❌ I'm teacher.        ✅ I'm a teacher.
❌ I have car.         ✅ I have a car.
❌ It's good idea.     ✅ It's a good idea.
❌ She is student.     ✅ She is a student.

Bu grammatik xato — ingliz uchun quloqqa "yarim gap" bo'lib eshitiladi. Amaliy tekshiruv: gapda sanaladigan birlik ot (bitta narsa: teacher, car, idea, book, dog) bo'lsa va oldida the / my / this / your kabi so'z bo'lmasa — deyarli har doim oldiga a yoki an qo'yish shart. O'z gapingizni aytganingizda har bir birlik otdan oldin "a/an bormi?" deb o'zingizga savol bering — bu odatni birinchi kunlardan singdiring.

3.3. a yoki an? — TOVUSHGA qarab (harfga emas!)

Bu — eng muhim qoida. a va an ni tanlash keyingi so'zning birinchi TOVUSHIga bog'liq, harfiga emas:

  • a — undosh tovush oldidan: a book, a dog, a student, a car.
  • an — unli tovush oldidan: an apple, an egg, an orange, an hour.
text
a + undosh tovush:  a cat, a house, a teacher, a year
an + unli tovush:   an apple, an egg, an idea, an umbrella

DIQQAT — TOVUSH, harf emas! Ba'zi so'zlar harfi unli, lekin tovushi undosh (yoki aksincha):

  • *a university* /j/ — "u" harfi, lekin tovushi "yu" (undosh) → a.
  • *an hour* /aʊə/ — "h" harfi, lekin jim (unli tovush bilan boshlanadi) → an.
  • *a European* — "yu" tovushi → a.
  • an MP, an X-ray — harf nomi unli tovushdan boshlanadi → an.

Nega "harf emas, tovush"? Buni yodda saqlashning oson yo'li. Yozuvga emas, og'zaki tovushga e'tibor bering. So'zni ovoz chiqarib ayting va birinchi tovush unlimi (a, e, i, o, u tovushi) yoki undoshmi — shuni eshiting:

  • university — yoziladi "u" bilan, lekin aytilganda "yu-niversiti" — "y" undosh tovush → a university.
  • hour — yoziladi "h" bilan, lekin "h" aytilmaydi (jim), so'z "auə" deb unli bilan boshlanadi → an hour.
  • honest /ˈɒnɪst/ — "h" jim, unli bilan boshlanadi → an honest man.
  • European — "yurəpiən" — "y" undosh → a European.
  • one — yoziladi "o" bilan, lekin "wan" deb aytiladi ("w" undosh) → a one-way ticket.
  • hotel /həʊˈtel/ — "h" aytiladi (jim emas), undosh → a hotel.

Oltin qoida: ko'zingizga emas, qulog'ingizga ishoning. Birinchi tovushni ayting — unli bo'lsa an, undosh bo'lsa a.

3.4. a / an QACHON ishlatilmaydi

  • Ko'plik bilan: a cats → cats yoki some cats .
  • Sanalmaydigan ot bilan: a water → water / some water (suv, sut, pul — sanab bo'lmaydi; A2 da chuqur).
  • the / my / this bor bo'lsa: a my book → my book (bir vaqtda ikki aniqlovchi bo'lmaydi).
  • Atoqli ot (ism, mamlakat) bilan: an Ali → Ali .

4. Misollar

text
a + undosh tovush:
  a book (kitob), a dog (it), a teacher (o'qituvchi), a university (universitet)

an + unli tovush:
  an apple (olma), an egg (tuxum), an hour (soat), an engineer (muhandis)

Gaplarda:
  I have a brother and a sister.     — Mening akam va singlim bor.
  She's an artist.                   — U rassom.
  It's an old house.                 — Bu eski uy. (an — "old" unli)
  Wait an hour, please.              — Bir soat kuting.
  He's a university student.         — U universitet talabasi. (a — "yu" tovush)

Ko'proq misol (tovushga qarab tanlash mashqi bilan):

text
a  — undosh tovush:
  a book, a table, a phone, a friend, a city, a job, a week, a hotel,
  a year, a European country, a university, a one-dollar coin, a useful book

an — unli tovush:
  an apple, an egg, an orange, an idea, an animal, an office, an umbrella,
  an hour, an honest man, an MP, an X-ray, an interesting film, an old car

Gaplarda (kundalik hayot):
  I want a coffee and an orange.     — Menga kofe va apelsin kerak.
  She has an idea.                   — Uning bir g'oyasi bor.
  It's an interesting book.          — Bu qiziqarli kitob. (an — "interesting" unli)
  He's a good student.               — U yaxshi talaba. (a — "good" undosh)
  We need an umbrella today.         — Bugun bizga soyabon kerak.
  I'll be back in an hour.           — Bir soatdan keyin qaytaman. (an — "h" jim)

5. Talaffuz bo'limi

  • a odatda schwa "ə": a book "ə-buk". Urg'u berilganda "ey".
  • an — "ən" (schwa + n): an apple "ən-epl" (bog'lanadi: "ə-nepl").
  • an dagi "n" keyingi unliga bog'lanadi (linking): an orange → "ə-norinj".

Topshiriq: a book, an apple, an hour, a university, an egg — har birini ayting; an + unli bog'lanishini his qiling.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

English IPA / talaffuz O'zbekcha Misol gap
apple /ˈæpl/ epl olma I eat an apple.
egg /eɡ/ eg tuxum an egg
orange /ˈɒrɪnʤ/ orinj apelsin an orange
hour /ˈaʊə/ auə soat (vaqt) an hour (h jim)
umbrella /ʌmˈbrelə/ ambrelə soyabon an umbrella
idea /aɪˈdɪə/ aydiə g'oya a good idea
house /haʊs/ haus uy a big house
car /kɑː/ ka: mashina a new car
university /ˌjuːnɪˈvɜːsɪti/ yu:nivə:siti universitet a university
artist /ˈɑːtɪst/ a:tist rassom an artist
brother /ˈbrʌðə/ braðə aka/uka a brother
sister /ˈsɪstə/ sistə opa/singil a sister

7. Dialog

text
A: Do you have a pet?              — Uy hayvoning bormi?
B: Yes, I have a cat and a dog.    — Ha, mushugim va itim bor.
A: Nice! Is it a big house?        — Zo'r! Uying kattami?
B: It's an old house, but it's nice. — Eski uy, lekin chiroyli.
A: Are you a student?             — Talabamisan?
B: Yes, I'm a university student. I want to be an engineer. — Ha, universitet talabasiman. Muhandis bo'lmoqchiman.

Topshiriq: dialogni o'qing; har a/an ni nega shunday tanlanganini ayting (tovushga qarab).


8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar

  • Artiklni tushirib qoldirish: I have car. She's teacher. It's good idea. I have a car. She's a teacher. It's a good idea. Sabab: o'zbekchada artikl yo'q — eng ko'p xato shu!

  • Harfga qarab tanlash: a apple, an university, a hour. Tovushga qarang: an apple (unli), a university ("yu"), an hour ("h" jim).

  • Ko'plik bilan a: a books, a cats. books, some books (ko'plikda artikl a/an yo'q).

  • Ikki aniqlovchi: a my friend, the a book. Bittasi: my friend yoki a friend (ikkalasi emas).

  • Sanalmaydigan bilan: a water, a money. water, some water (suv sanalmaydi — A2 da).


9. Mashqlar

Mashq 1. a yoki an? ___ book, ___ apple, ___ hour, ___ university, ___ egg, ___ car, ___ orange, ___ house

Mashq 2. Artikl kerakmi? (a/an yoki — hech narsa): I have ___ brother. She likes ___ apples. It's ___ idea. I drink ___ water. He's ___ engineer.

Mashq 3. To'g'rilang: I have car., She's teacher., a apple, an university, a books

Mashq 4. O'zbekchadan inglizchaga: Mening itim bor. = ___ U rassom. = ___ Bu eski uy. = ___ Bir soat kuting. = ___

Mashq 5. Nega a yoki an? (sababini yozing): an hour, a university, an MP, a European

Mini-mashq (tovush tuzog'i). Faqat tovushga qarab a yoki an qo'ying — bu so'zlar aynan chalg'itadi: ___ honest man, ___ hotel, ___ one-way ticket, ___ useful book, ___ X-ray, ___ old house, ___ European, ___ umbrella


10. Amaliy topshiriq

  1. Yozish: a va an ishlatib 6 ta gap yozing (har xil ot — undosh va unli tovushli). Har bir gapdan keyin qavs ichida artiklni nega shunday tanlaganingizni yozing, so'ng o'zingizni tekshiring: har bir ot sanaladigan birlikmi? Artikl tovushga to'g'ri tanlanganmi?
  2. O'yin (o'zingiz bilan yoki juftlikda): ushbu otlar ro'yxatini oling — apple, university, hour, book, egg, orange, house, idea, engineer, umbrella — va har birini to'g'ri artikl bilan baland ovozda ayting (an apple, a university...), keyin nega shunday ekanini bir gap bilan tushuntiring (masalan: "an apple — chunki unli tovush bilan boshlanadi").

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: a book, an apple, an hour, a university, an egg, a car, an orange, a house. Mashq 2: a brother / — apples (ko'plik) / an idea / — water (sanalmaydi) / an engineer. Mashq 3: I have a car. / She's a teacher. / an apple / a university / books (yoki some books). Mashq 4: I have a dog. / She's an artist. / It's an old house. / Wait an hour, please. Mashq 5: an hour ("h" jim, unli tovush); a university ("yu" undosh tovush); an MP ("em" unli tovush); a European ("yu" undosh tovush). Mini-mashq: an honest man ("h" jim → unli); a hotel ("h" aytiladi → undosh); a one-way ticket ("wan" → undosh "w"); a useful book ("yu:sful" → undosh "y"); an X-ray ("eks" → unli "e"); an old house ("old" → unli); a European ("yurəpiən" → undosh "y"); an umbrella ("am..." → unli).


12. Xulosa va keyingi dars

  • Artikl — otdan oldingi kichik so'z; o'zbekchada yo'q, lekin inglizchada sanaladigan birlik ot oldida shart.
  • a / an — "biror, bitta" (noaniq); faqat sanaladigan birlik ot bilan.
  • a — undosh tovush, an — unli tovush oldidan (harf emas, TOVUSH!): a university, an hour.
  • Ko'plik / sanalmaydigan / atoqli ot bilan a/an yo'q.

Keyingi dars — A1 — 8-dars: Artikl the va umumiy qoidalar. Endi aniq artikl the ni o'rganamiz (the sun, the book), a/an bilan farqini, va qachon umuman artikl ishlatilmasligini (zero article) — artikl tizimini to'liq yopamiz.

Ulashish:Telegram'da

O'qiganingizni mustahkamlang

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
Ingliz tilida artikllar: a / an qachon ishlatiladi — qoida va misollar (A1, 7-dars) — IlmHamroh