Mundarija (16)
- 1. Dars nomi va maqsad
- 2. Avvalgi darsdan takror
- 3. Asosiy tushuntirish
- 3.1. Artikl nima va nega kerak
- 3.2. a / an qachon ishlatiladi
- 3.3. a yoki an? — TOVUSHGA qarab (harfga emas!)
- 3.4. a / an QACHON ishlatilmaydi
- 4. Misollar
- 5. Talaffuz bo'limi
- 6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
- 7. Dialog
- 8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
- 9. Mashqlar
- 10. Amaliy topshiriq
- 11. Javoblar kaliti
- 12. Xulosa va keyingi dars
Ingliz tilida artikllar: a / an qachon ishlatiladi — qoida va misollar (A1, 7-dars)
A1 — BOSHLANG'ICH · 7-dars
Qisqacha: a / an — noaniq artikl ("biror, bitta"); u faqat sanaladigan birlik ot oldida qo'yiladi, va qaysi birini tanlash keyingi so'zning birinchi tovushiga (harfiga emas) bog'liq.
- a + undosh tovush — I have a car. (Mening mashinam bor.)
- an + unli tovush — I want an apple. (Menga olma kerak.)
- Tovush tuzog'i — an hour (bir soat, "h" jim), a university (universitet, "yu" tovushi)
- Kasb aytishda ham shart — She's a teacher. (U o'qituvchi.), I'm teacher emas
- Ko'plik, sanalmaydigan ot yoki my/the bilan a/an qo'yilmaydi — books, water, my book
Batafsil tushuntirish, misollar va mashqlar — pastda.
1. Dars nomi va maqsad
Bu — o'zbekzabon o'quvchi uchun eng qiyin, eng muhim mavzulardan biri: artikllar. O'zbek tilida artikl umuman yo'q — shuning uchun ko'p o'zbek hatto C1 darajada ham artiklda xato qiladi. Biz buni boshidan, tizimli o'rganamiz.
Bu darsda noaniq artikl — a / an ni o'rganasiz: nima ekani, qachon, qaysi birini ishlatish. Keyingi darsda esa the (aniq artikl) bilan davom etamiz.
Bu darsdan keyin siz a / an ni qachon ishlatishni va qaysi birini tanlashni aniq bilasiz.
2. Avvalgi darsdan takror
- 6-dars: o'zini tanishtirish — I'm Ali. I'm 19. I'm from Uzbekistan. I'm a developer.
- E'tibor bering: I'm a developer — bu yerda a nima? Bugun shuni ochamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Artikl nima va nega kerak
Artikl — otdan oldin keladigan kichik so'z. Ingliz tilida 3 holat bor:
- a / an — noaniq artikl ("biror", "bitta", aniq emas),
- the — aniq artikl ("o'sha", aniq),
- artiklsiz (zero article).
O'zbekchada artikl yo'q: "men kitob o'qiyman" — "kitob" oldida hech narsa yo'q. Ingliz tilida esa sanaladigan ot birlikda bo'lsa, oldida artikl bo'lishi SHART: "I read a book."
Tushuncha (o'xshatish): a/an — bu "biror, qaysidir bitta" degani (tinglovchi aniq qaysiligini bilmaydi). the — "o'sha, aniq" (ikkalamiz ham bilamiz qaysiligini). Masalan:
- I see a dog. — Men bir it ko'ryapman. (qaysi it — muhim emas, biror it)
- The dog is black. — O'sha it qora. (endi aniq — yuqorida aytilgan it)
3.2. a / an qachon ishlatiladi
a / an faqat sanaladigan ot birlikda (singular countable) ishlatiladi:
- Biror narsa, birinchi marta eslatilganda (aniq emas):
I have a car. — Mening (biror) mashinam bor.
She's reading a book. — U (biror) kitob o'qiyapti.- "Bitta" ma'nosida (ko'pdan biri):
a dog (bitta it), a student (bitta talaba), an apple (bitta olma)- Kasb aytishda (6-darsda ko'rdik):
I'm a teacher. He's an engineer. She's a doctor.O'zbek so'zlovchi uchun eng katta tuzoq — artiklni TASHLAB QO'YISH. O'zbekchada "Men o'qituvchiman", "Mashinam bor", "Bu yaxshi g'oya" gaplarida otdan oldin hech qanday so'z yo'q. Miya shu odatni inglizchaga ham ko'chiradi va natijada:
❌ I'm teacher. ✅ I'm a teacher.
❌ I have car. ✅ I have a car.
❌ It's good idea. ✅ It's a good idea.
❌ She is student. ✅ She is a student.Bu grammatik xato — ingliz uchun quloqqa "yarim gap" bo'lib eshitiladi. Amaliy tekshiruv: gapda sanaladigan birlik ot (bitta narsa: teacher, car, idea, book, dog) bo'lsa va oldida the / my / this / your kabi so'z bo'lmasa — deyarli har doim oldiga a yoki an qo'yish shart. O'z gapingizni aytganingizda har bir birlik otdan oldin "a/an bormi?" deb o'zingizga savol bering — bu odatni birinchi kunlardan singdiring.
3.3. a yoki an? — TOVUSHGA qarab (harfga emas!)
Bu — eng muhim qoida. a va an ni tanlash keyingi so'zning birinchi TOVUSHIga bog'liq, harfiga emas:
- a — undosh tovush oldidan: a book, a dog, a student, a car.
- an — unli tovush oldidan: an apple, an egg, an orange, an hour.
a + undosh tovush: a cat, a house, a teacher, a year
an + unli tovush: an apple, an egg, an idea, an umbrellaDIQQAT — TOVUSH, harf emas! Ba'zi so'zlar harfi unli, lekin tovushi undosh (yoki aksincha):
- *a university* /j/ — "u" harfi, lekin tovushi "yu" (undosh) → a.
- *an hour* /aʊə/ — "h" harfi, lekin jim (unli tovush bilan boshlanadi) → an.
- *a European* — "yu" tovushi → a.
- an MP, an X-ray — harf nomi unli tovushdan boshlanadi → an.
Nega "harf emas, tovush"? Buni yodda saqlashning oson yo'li. Yozuvga emas, og'zaki tovushga e'tibor bering. So'zni ovoz chiqarib ayting va birinchi tovush unlimi (a, e, i, o, u tovushi) yoki undoshmi — shuni eshiting:
- university — yoziladi "u" bilan, lekin aytilganda "yu-niversiti" — "y" undosh tovush → a university.
- hour — yoziladi "h" bilan, lekin "h" aytilmaydi (jim), so'z "auə" deb unli bilan boshlanadi → an hour.
- honest /ˈɒnɪst/ — "h" jim, unli bilan boshlanadi → an honest man.
- European — "yurəpiən" — "y" undosh → a European.
- one — yoziladi "o" bilan, lekin "wan" deb aytiladi ("w" undosh) → a one-way ticket.
- hotel /həʊˈtel/ — "h" aytiladi (jim emas), undosh → a hotel.
Oltin qoida: ko'zingizga emas, qulog'ingizga ishoning. Birinchi tovushni ayting — unli bo'lsa an, undosh bo'lsa a.
3.4. a / an QACHON ishlatilmaydi
- Ko'plik bilan: a cats → cats yoki some cats .
- Sanalmaydigan ot bilan: a water → water / some water (suv, sut, pul — sanab bo'lmaydi; A2 da chuqur).
- the / my / this bor bo'lsa: a my book → my book (bir vaqtda ikki aniqlovchi bo'lmaydi).
- Atoqli ot (ism, mamlakat) bilan: an Ali → Ali .
4. Misollar
a + undosh tovush:
a book (kitob), a dog (it), a teacher (o'qituvchi), a university (universitet)
an + unli tovush:
an apple (olma), an egg (tuxum), an hour (soat), an engineer (muhandis)
Gaplarda:
I have a brother and a sister. — Mening akam va singlim bor.
She's an artist. — U rassom.
It's an old house. — Bu eski uy. (an — "old" unli)
Wait an hour, please. — Bir soat kuting.
He's a university student. — U universitet talabasi. (a — "yu" tovush)Ko'proq misol (tovushga qarab tanlash mashqi bilan):
a — undosh tovush:
a book, a table, a phone, a friend, a city, a job, a week, a hotel,
a year, a European country, a university, a one-dollar coin, a useful book
an — unli tovush:
an apple, an egg, an orange, an idea, an animal, an office, an umbrella,
an hour, an honest man, an MP, an X-ray, an interesting film, an old car
Gaplarda (kundalik hayot):
I want a coffee and an orange. — Menga kofe va apelsin kerak.
She has an idea. — Uning bir g'oyasi bor.
It's an interesting book. — Bu qiziqarli kitob. (an — "interesting" unli)
He's a good student. — U yaxshi talaba. (a — "good" undosh)
We need an umbrella today. — Bugun bizga soyabon kerak.
I'll be back in an hour. — Bir soatdan keyin qaytaman. (an — "h" jim)5. Talaffuz bo'limi
- a odatda schwa "ə": a book "ə-buk". Urg'u berilganda "ey".
- an — "ən" (schwa + n): an apple "ən-epl" (bog'lanadi: "ə-nepl").
- an dagi "n" keyingi unliga bog'lanadi (linking): an orange → "ə-norinj".
Topshiriq: a book, an apple, an hour, a university, an egg — har birini ayting; an + unli bog'lanishini his qiling.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol gap |
|---|---|---|---|
| apple | /ˈæpl/ epl | olma | I eat an apple. |
| egg | /eɡ/ eg | tuxum | an egg |
| orange | /ˈɒrɪnʤ/ orinj | apelsin | an orange |
| hour | /ˈaʊə/ auə | soat (vaqt) | an hour (h jim) |
| umbrella | /ʌmˈbrelə/ ambrelə | soyabon | an umbrella |
| idea | /aɪˈdɪə/ aydiə | g'oya | a good idea |
| house | /haʊs/ haus | uy | a big house |
| car | /kɑː/ ka: | mashina | a new car |
| university | /ˌjuːnɪˈvɜːsɪti/ yu:nivə:siti | universitet | a university |
| artist | /ˈɑːtɪst/ a:tist | rassom | an artist |
| brother | /ˈbrʌðə/ braðə | aka/uka | a brother |
| sister | /ˈsɪstə/ sistə | opa/singil | a sister |
7. Dialog
A: Do you have a pet? — Uy hayvoning bormi?
B: Yes, I have a cat and a dog. — Ha, mushugim va itim bor.
A: Nice! Is it a big house? — Zo'r! Uying kattami?
B: It's an old house, but it's nice. — Eski uy, lekin chiroyli.
A: Are you a student? — Talabamisan?
B: Yes, I'm a university student. I want to be an engineer. — Ha, universitet talabasiman. Muhandis bo'lmoqchiman.Topshiriq: dialogni o'qing; har a/an ni nega shunday tanlanganini ayting (tovushga qarab).
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
Artiklni tushirib qoldirish: I have car. She's teacher. It's good idea. I have a car. She's a teacher. It's a good idea. Sabab: o'zbekchada artikl yo'q — eng ko'p xato shu!
Harfga qarab tanlash: a apple, an university, a hour. Tovushga qarang: an apple (unli), a university ("yu"), an hour ("h" jim).
Ko'plik bilan a: a books, a cats. books, some books (ko'plikda artikl a/an yo'q).
Ikki aniqlovchi: a my friend, the a book. Bittasi: my friend yoki a friend (ikkalasi emas).
Sanalmaydigan bilan: a water, a money. water, some water (suv sanalmaydi — A2 da).
9. Mashqlar
Mashq 1. a yoki an?
___ book, ___ apple, ___ hour, ___ university, ___ egg, ___ car, ___ orange, ___ house
Mashq 2. Artikl kerakmi? (a/an yoki — hech narsa):
I have ___ brother. She likes ___ apples. It's ___ idea. I drink ___ water. He's ___ engineer.
Mashq 3. To'g'rilang:
I have car., She's teacher., a apple, an university, a books
Mashq 4. O'zbekchadan inglizchaga:
Mening itim bor. = ___
U rassom. = ___
Bu eski uy. = ___
Bir soat kuting. = ___
Mashq 5. Nega a yoki an? (sababini yozing):
an hour, a university, an MP, a European
Mini-mashq (tovush tuzog'i). Faqat tovushga qarab a yoki an qo'ying — bu so'zlar aynan chalg'itadi:
___ honest man, ___ hotel, ___ one-way ticket, ___ useful book, ___ X-ray, ___ old house, ___ European, ___ umbrella
10. Amaliy topshiriq
- Yozish: a va an ishlatib 6 ta gap yozing (har xil ot — undosh va unli tovushli). Har bir gapdan keyin qavs ichida artiklni nega shunday tanlaganingizni yozing, so'ng o'zingizni tekshiring: har bir ot sanaladigan birlikmi? Artikl tovushga to'g'ri tanlanganmi?
- O'yin (o'zingiz bilan yoki juftlikda): ushbu otlar ro'yxatini oling — apple, university, hour, book, egg, orange, house, idea, engineer, umbrella — va har birini to'g'ri artikl bilan baland ovozda ayting (an apple, a university...), keyin nega shunday ekanini bir gap bilan tushuntiring (masalan: "an apple — chunki unli tovush bilan boshlanadi").
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: a book, an apple, an hour, a university, an egg, a car, an orange, a house. Mashq 2: a brother / — apples (ko'plik) / an idea / — water (sanalmaydi) / an engineer. Mashq 3: I have a car. / She's a teacher. / an apple / a university / books (yoki some books). Mashq 4: I have a dog. / She's an artist. / It's an old house. / Wait an hour, please. Mashq 5: an hour ("h" jim, unli tovush); a university ("yu" undosh tovush); an MP ("em" unli tovush); a European ("yu" undosh tovush). Mini-mashq: an honest man ("h" jim → unli); a hotel ("h" aytiladi → undosh); a one-way ticket ("wan" → undosh "w"); a useful book ("yu:sful" → undosh "y"); an X-ray ("eks" → unli "e"); an old house ("old" → unli); a European ("yurəpiən" → undosh "y"); an umbrella ("am..." → unli).
12. Xulosa va keyingi dars
- Artikl — otdan oldingi kichik so'z; o'zbekchada yo'q, lekin inglizchada sanaladigan birlik ot oldida shart.
- a / an — "biror, bitta" (noaniq); faqat sanaladigan birlik ot bilan.
- a — undosh tovush, an — unli tovush oldidan (harf emas, TOVUSH!): a university, an hour.
- Ko'plik / sanalmaydigan / atoqli ot bilan a/an yo'q.
Keyingi dars — A1 — 8-dars: Artikl the va umumiy qoidalar. Endi aniq artikl the ni o'rganamiz (the sun, the book), a/an bilan farqini, va qachon umuman artikl ishlatilmasligini (zero article) — artikl tizimini to'liq yopamiz.
O'qiganingizni mustahkamlang
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!