IlmHamroh
Ingliz tili kursi/A1 Boshlangich9/24-dars10 daqiqa
Mundarija (20)

Ingliz tilida otlarning ko'pligi — -s, -es, -ies va irregular plural (A1, 9-dars)

A1 — BOSHLANG'ICH · 9-dars

Qisqacha: Ingliz tilida ko'plik asosan otga -s qo'shib yasaladi, lekin so'z oxiriga qarab -es, -ies, -ves shakllari va yodlanadigan noto'g'ri (irregular) ko'pliklar bor.

  • Oddiy -s — book → books (kitoblar)
  • -s, -x, -ch, -sh (va undosh + o) → -es — box → boxes (qutilar)
  • Undosh + y → -ies — city → cities (shaharlar); lekin boy → boys
  • -f / -fe → -ves — knife → knives (pichoqlar)
  • Noto'g'ri ko'plik — man → men, child → children, person → people (erkaklar, bolalar, odamlar)
  • Sanalmaydigan otlar -s olmaydi — I need water. (Menga suv kerak.)

Batafsil tushuntirish, misollar va mashqlar — pastda.


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda otlarni ko'plikka qo'yishni o'rganasiz: bitta book → ko'p books. O'zbekchada bu oson — har doim "-lar" (kitob → kitoblar). Ingliz tilida esa bir necha qoida va noto'g'ri (irregular) shakllar bor: book → books, lekin child → children, man → men. Bu darsdan keyin siz otlarni to'g'ri ko'plikka qo'ya olasiz va ularning talaffuzini (-s ning uch xil o'qilishi) bilasiz.


2. Avvalgi darsdan takror

  • 7–8-dars: artikllar — a/an (biror, birlik), the (aniq), artiklsiz (umumiy ko'plik/sanalmaydigan).
  • Tez mashq: I like dogs (umuman) vs The dog is black (aniq) — farqi?

3. Asosiy tushuntirish

3.1. Oddiy ko'plik — qo'shimcha -s

Aksariyat otlar ko'plikda -s oladi:

text
book → books     car → cars      student → students
dog → dogs       table → tables  friend → friends

3.2. -es qachon qo'shiladi

Quyidagi tovushlar bilan tugaganda -es:

  • -s, -ss, -x, -ch, -sh bilan tugasa (qo'shimcha bo'g'in qo'shiladi):
text
bus → buses     box → boxes     watch → watches
glass → glasses class → classes dish → dishes
  • undosh + o bilan tugasa (ko'pincha):
text
tomato → tomatoes   potato → potatoes   hero → heroes
(lekin: photo → photos, piano → pianos — istisno)

3.3. -y → -ies (undosh + y)

Agar so'z undosh + y bilan tugasa, y → ies:

text
city → cities     baby → babies     country → countries
story → stories   family → families

Lekin unli + y bo'lsa — oddiy -s:

text
boy → boys     day → days     key → keys     toy → toys

3.4. -f / -fe → -ves

Ba'zi -f / -fe so'zlar ko'plikda -ves bo'ladi:

text
knife → knives   wife → wives    leaf → leaves
life → lives     half → halves   shelf → shelves
(lekin: roof → roofs, chief → chiefs — istisno)

3.5. Noto'g'ri (irregular) ko'plik — YODLASH kerak

Bularning qoidasi yo'q — yodlang (juda ko'p ishlatiladi):

Birlik Ko'plik O'zbekcha
man men erkak(lar)
woman women /ˈwɪmɪn/ ayol(lar)
child children bola(lar)
person people odam(lar)
foot feet oyoq(lar)
tooth teeth tish(lar)
mouse mice sichqon(lar)

O'zgarmaydigan (birlik = ko'plik):

text
fish → fish     sheep → sheep    deer → deer

DIQQAT: people — bu person ning ko'pligi va o'zi ham ko'plik. peoples deyilmaydi (odatda). children — childs EMAS. Bu ikkitasi eng ko'p uchraydi — yodlang.

3.6. Doim ko'plik bo'ladigan otlar

Ba'zi narsalar ikki bir xil qismdan iborat bo'lgani uchun ingliz tilida doim ko'plik shaklda turadi — birligi umuman ishlatilmaydi. O'zbek so'zlovchi buni birlik deb o'ylab xato qiladi (bitta shim deganda ham inglizcha ko'plik):

text
trousers   — shim (bitta shim ham)
glasses    — ko'zoynak
scissors   — qaychi
jeans      — jinsi shim
shorts     — shortik

Bularni sanash uchun a pair of ("bir juft") ishlatiladi:

  • I need new trousers. — Menga yangi shim kerak. ( a new trouser)
  • Where are my glasses? — Ko'zoynag'im qayerda? (fe'l ham ko'plik: are, is)
  • I have two pairs of scissors. — Menda ikkita qaychi bor.

3.7. Sanalmaydigan otlar — ko'plik YO'Q

Suyuqlik, material, mavhum tushunchalar odatda sanalmaydi — ularga -s qo'shilmaydi va fe'l birlikda bo'ladi. Bu — o'zbek so'zlovchining eng katta xatolaridan biri (o'zbekchada suvlar, pullar deyish mumkin, inglizchada esa yo'q):

text
water   — suv        ❌ waters
rice    — guruch      ❌ rices
money   — pul         ❌ moneys
bread   — non         ❌ breads
milk    — sut         ❌ milks
  • I need water. — Menga suv kerak. ( waters)
  • He has a lot of money. — Uning ko'p puli bor. ( moneys, fe'l has)

Sanash kerak bo'lsa "idish/o'lchov" so'zi qo'shiladi: two glasses of water (ikki stakan suv), three kilos of rice. Bu mavzu A2 da chuqurroq ochiladi — hozircha shuni yodda tuting: water, rice, money, bread, milk — hech qachon -s olmaydi.

3.8. -s/-es talaffuzi — uch xil!

Ko'plik -s uch xil o'qiladi (oxirgi tovushga qarab):

Talaffuz Qachon Misol
/s/ tovushsiz undoshdan keyin (p, t, k, f) books, cats, maps
/z/ tovushli undosh/unlidan keyin (b, d, g, unli) dogs, cars, boys
/ɪz/ s, z, x, ch, sh, ge dan keyin (qo'shimcha bo'g'in) buses, watches, boxes
text
books "buks" /s/ | dogs "dogz" /z/ | buses "basiz" /ɪz/

4. Misollar

text
oddiy -s:    one cat → two cats, one book → three books
-es:         one box → two boxes, one watch → many watches
-ies:        one city → two cities, one baby → three babies
-ves:        one knife → two knives, one leaf → many leaves
irregular:   one man → two men, one child → three children, one person → many people

Gaplarda:
  There are three children in the garden. — Bog'da uchta bola bor.
  I have two feet and ten toes.           — Menda ikki oyoq va o'n barmoq bor.
  Five women are teachers.                — Besh ayol o'qituvchi.

5. Talaffuz bo'limi

  • -s/-es: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses) — yuqoridagi jadval.
  • women /ˈwɪmɪn/ "wimin" — yozuvi "wo", lekin o'qilishi "wi"! (birlik woman "wumən").
  • children /ˈtʃɪldrən/ "childrən", people /ˈpiːpl/ "pi:pl".

Topshiriq: books, dogs, buses, watches, cities, knives — har birini ayting; -s ning to'g'ri tovushini (/s/ /z/ /ɪz/) tanlang.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

English (birlik → ko'plik) Talaffuz O'zbekcha
book → books buk → buks kitob(lar)
box → boxes boks → boksiz quti(lar)
city → cities siti → sitiz shahar(lar)
baby → babies beybi → beybiz chaqaloq(lar)
knife → knives nayf → nayvz pichoq(lar)
man → men men → men erkak(lar)
woman → women wumən → wimin ayol(lar)
child → children chayld → childrən bola(lar)
person → people pə:sn → pi:pl odam(lar)
foot → feet fut → fi:t oyoq(lar)
tooth → teeth tu:θ → ti:θ tish(lar)
watch → watches woch → wochiz soat (qo'l)

7. O'qish matni

text
My family is big.                          — Mening oilam katta.
There are six people in my family.         — Oilamda olti kishi bor.
I have two brothers and one sister.        — Ikki akam va bir singlim bor.
We have two cats and three dogs.           — Bizda ikki mushuk va uch it bor.
The children play in the garden.           — Bolalar bog'da o'ynaydi.
There are many books on the shelves.       — Tokchalarda ko'p kitob bor.

Topshiriq: matndagi ko'plik otlarni toping; har birining qoidasini (oddiy -s, -es, irregular) ayting.


8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar

  • Irregularga -s: childs, mans, persons, foots, tooths. children, men, people, feet, teeth. Sabab: o'zbekchada har doim "-lar"; inglizchada istisnolar bor — yodlang.

  • -y so'ziga to'g'ridan -s: citys, babys. cities, babies (undosh + y → ies).

  • Sanalmaydiganni ko'plikka qo'yish: waters, moneys, informations. water, money, information (sanalmaydigan — ko'plik yo'q; A2 da).

  • -s ni hamma joyda /s/ deb o'qish: dogs "doks". dogs "dogz" /z/; buses "basiz" /ɪz/.

  • people ni birlik deb ishlatish: people is... people are... (ko'plik). one person, many people.

  • Songa qo'shilgan ot birlikda qolishi: two book, three cat, five dog. Sabab: o'zbekchada "ikki kitob" — kitob o'zgarmaydi; inglizchada esa ikkidan boshlab ot ham ko'plikda bo'ladi. two books, three cats, five dogs.

  • Doim ko'plik otni birlik deb hisoblash: a trouser, my glass is broken (ko'zoynak ma'nosida). trousers, my glasses are broken; sanash uchun a pair of trousers.


9. Mashqlar

Mashq 1. Ko'plikka qo'ying: book → ___, box → ___, city → ___, knife → ___, boy → ___, watch → ___, tomato → ___

Mashq 2. Noto'g'ri ko'plik: man → ___, woman → ___, child → ___, foot → ___, tooth → ___, person → ___, fish → ___

Mashq 3. -s talaffuzi (/s/, /z/ yoki /ɪz/)? cats = ___, dogs = ___, buses = ___, books = ___, boxes = ___

Mashq 4. To'g'rilang: three childs, two mans, many citys, five persons, two foots

Mashq 5. O'zbekchadan inglizchaga: Uchta bola = ___ Ikki ayol = ___ Ko'p odam = ___ Mening ikki oyog'im bor. = ___

Mashq 6. To'g'ri variantni tanlang (sanalmaydigan / doim ko'plik): I need (water / waters). He has a lot of (money / moneys). Where (is / are) my glasses? Give me two (rice / kilos of rice). My (trouser / trousers) are new.


10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)

  1. Yozish: oilangiz yoki xonangizdagi narsalar haqida 5 ta gap yozing, ko'plik otlar bilan (There are three books... two cats...) va "tekshir" deb yuboring.
  2. O'yin: IlmHamroh AI birlik ot beradi (child, city, man, box), siz to'g'ri ko'plikni ayting va qoidasini tushuntiring.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: books, boxes, cities, knives, boys, watches, tomatoes. Mashq 2: men, women, children, feet, teeth, people, fish. Mashq 3: cats /s/, dogs /z/, buses /ɪz/, books /s/, boxes /ɪz/. Mashq 4: three children, two men, many cities, five people, two feet. Mashq 5: three children / two women / many people / I have two feet. Mashq 6: water / money / are / kilos of rice / trousers.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Oddiy ko'plik: -s (books). -es (s/x/ch/sh/o dan keyin: boxes). -ies (undosh+y: cities). -ves (knife→knives).
  • Noto'g'ri (yodlang): man→men, woman→women, child→children, person→people, foot→feet, tooth→teeth.
  • O'zgarmaydigan: fish, sheep.
  • Doim ko'plik: trousers, glasses, scissors (sanash uchun a pair of).
  • Sanalmaydigan (-s YO'Q): water, rice, money, bread, milk.
  • Diqqat: ikkidan boshlab ot ham ko'plikda — two books ( two book).
  • -s talaffuzi: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses).

Keyingi dars — A1 — 10-dars: Egalik (my, your, his... va 's). Endi "kimning" ekanini bildirishni o'rganamiz: my book (mening kitobim), Ali's car (Alining mashinasi). Bu — egalik olmoshlari va egalik 's belgisi.

Ulashish:Telegram'da

O'qiganingizni mustahkamlang

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
Ingliz tilida otlarning ko'pligi — -s, -es, -ies va irregular plural (A1, 9-dars) — IlmHamroh