Mundarija (21)
- 1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
- 2. Avvalgi darsdan takror
- 3. Asosiy tushuntirish
- 3.1. Chastota shkalasi (foizlar)
- 3.2. 1-qoida: oddiy fe'ldan OLDIN
- 3.3. 2-qoida: to be dan KEYIN
- 3.4. Inkor gaplarda
- 3.5. never — ijobiy fe'l bilan (QO'SH INKOR YO'Q!)
- 3.6. Savolda: Do you ever...? va How often...?
- 3.7. Javob berish: once, twice, three times + every
- 3.8. sometimes, usually, often — gap boshida ham bo'ladi
- 4. Misollar
- 5. Talaffuz bo'limi
- 6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
- 7. Dialog va o'qish matni
- 8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
- 9. Mashqlar
- 10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
- 11. Javoblar kaliti
- 12. Xulosa va keyingi dars
- Manba
Adverbs of frequency — always, usually, often, never: gapdagi o'rni (A1, 15b-dars)
A1 — BOSHLANG'ICH · 15b-dars
1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
14-darsda Present Simple bilan birga chastota ravishlari (always, usually, never) bilan qisqacha tanishgan edik. 15-darsda esa inkor va savolni (don't, doesn't, Do you...?) o'rgandik. Endi bu ikkisini birlashtirib, "qanchalik tez-tez?" degan savolga to'liq javob berishni o'rganamiz.
Bu darsda siz:
- oltita asosiy ravishni foiz shkalasi bo'yicha joylashtirasiz: always → usually → often → sometimes → rarely → never;
- ularning gapdagi aniq o'rnini bilasiz (bu — eng ko'p xato qilinadigan joy);
- How often...? savolini berasiz va javob berasiz (once a week, every day);
- o'zbeklarning eng tipik xatosini — never bilan qo'sh inkorni (I never don't... ) — butunlay yo'qotasiz.
Real hayotda nega kerak: kundalik tartib, odatlar, ish uslubi haqida gapirishning deyarli hammasi shu ravishlar bilan quriladi. Intervyuda: "How often do you use Git?" — "Every day. I usually work with GitHub." Tanishuvda: "I often play football. I never drink coffee."
O'xshatish: chastota ravishlari — bu ovoz balandligi slayderi. always — slayder 100% da, never — 0% da, qolganlari oraliqda. Siz gapga bitta so'z qo'shib, harakat qanchalik tez-tez bo'lishini aniq "sozlaysiz".
2. Avvalgi darsdan takror
- 5-dars: to be — I am, he is, they are (bu darsda ravish undan keyin turadi).
- 13-dars: hafta kunlari — on Monday, on Sundays, at the weekend.
- 14-dars: Present Simple — I work, she works (+s).
- 15-dars: inkor va savol — I don't work. Does he work? Yes, he does.
- Tez mashq: She ___ (not / drink) coffee. ___ they ___ (live) here? (doesn't drink; Do ... live)
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Chastota shkalasi (foizlar)
always ████████████████████ 100% doim, har doim
usually ██████████████████░░ ~90% odatda
often ██████████████░░░░░░ ~70% tez-tez, ko'pincha
sometimes ██████████░░░░░░░░░░ ~50% ba'zan
rarely ██░░░░░░░░░░░░░░░░░░ ~10% kamdan-kam
never ░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░ 0% hech qachonI always get up at 7. — Men doim soat 7 da turaman.
I usually have tea. — Men odatda choy ichaman.
I often work late. — Men tez-tez kechgacha ishlayman.
I sometimes cook dinner. — Men ba'zan kechki ovqat pishiraman.
I rarely watch TV. — Men kamdan-kam televizor ko'raman.
I never smoke. — Men hech qachon chekmayman.Diqqat: foizlar taxminiy — ular aniq matematika emas, balki "his". usually va often ning farqi: usually — "odatiy holat, deyarli har doim"; often — "ko'p marta, lekin odat darajasida emas".
Yana ikkita qo'shimcha so'z:
- seldom /ˈseldəm/ — rarely bilan bir xil ma'no (kamdan-kam), lekin kitobiyroq; og'zaki nutqda rarely ko'proq.
- hardly ever /ˈhɑːdli ˈevə/ — "deyarli hech qachon" (~5%): I hardly ever eat fast food. Og'zaki nutqda juda tabiiy.
3.2. 1-qoida: oddiy fe'ldan OLDIN
Oddiy fe'llar (work, drink, go, play...) bilan ravish ega va fe'l orasiga qo'yiladi:
EGA + RAVISH + FE'L + ...
I always drink tea in the morning.
He often works late.
They never eat meat.Uchinchi shaxs -s joyida qoladi! Ravish fe'l oldiga kirib olgani -s ni o'chirmaydi:
She usually gets up at 6. (get emas — gets!)
He never drinks coffee. (drink emas — drinks!)
My brother often plays football.3.3. 2-qoida: to be dan KEYIN
am / is / are bilan esa ravish fe'ldan keyin turadi:
EGA + AM/IS/ARE + RAVISH + ...
I am always tired on Monday.
She is never late.
They are usually at home in the evening.Oltin qoida: "BE — oldinda, ravish — orqada. Boshqa fe'l — ravish oldinda." She is always busy. (to be) — She always works hard. (oddiy fe'l).
Nega shunday? to be — o'zi "yengil" fe'l, u gapda yordamchi vazifasini bajaradi; ravish har doim birinchi yordamchi fe'ldan keyin keladi. Oddiy fe'lda yordamchi yo'q, shuning uchun ravish fe'lning o'zidan oldin turadi.
3.4. Inkor gaplarda
Inkorda ravish don't / doesn't dan keyin, asosiy fe'ldan oldin keladi. Ko'pincha usually, often, always shunday ishlatiladi:
I don't usually eat breakfast. — Men odatda nonushta qilmayman.
He doesn't often call me. — U menga tez-tez qo'ng'iroq qilmaydi.
We don't always work on Friday. — Biz juma kuni doim ham ishlamaymiz.
She isn't usually late. — U odatda kechikmaydi. (to be + n't + ravish)Diqqat: not always = "doim ham emas" (ba'zan ha, ba'zan yo'q). never = "hech qachon". Ularni adashtirmang: He doesn't always come (ba'zan keladi) ≠ He never comes (umuman kelmaydi).
3.5. never — ijobiy fe'l bilan (QO'SH INKOR YO'Q!)
Bu — bu darsning eng muhim nuqtasi. never ning o'zi inkor so'z. Shuning uchun undan keyin fe'l ijobiy shaklda turadi:
✓ I never drink coffee. — Men hech qachon kofe ichmayman.
✗ I never don't drink coffee.
✗ I don't never drink coffee.
✓ He never eats meat. — U hech qachon go'sht yemaydi.
✗ He doesn't never eat meat.O'zbekchada ikki inkor bor: "hech qachon ... ichmayman". Bu ikkisi birga ishlaydi va gap to'g'ri. Inglizchada esa bitta gapda bitta inkor bo'ladi — never allaqachon "hech qachon" + "-ma" ma'nosini o'zida olib yuradi. Shuning uchun o'zbekchadan tarjima qilganda "-ma ni tashlang": hech qachon ichmayman → I never drink.
Qoida: never + ijobiy fe'l. don't / doesn't + never — hech qachon birga emas.
3.6. Savolda: Do you ever...? va How often...?
Yes/No savol — ravish egadan keyin:
Do you often go to the cinema? — Siz tez-tez kinoga borasizmi?
Does she usually walk to work? — U odatda ishga piyoda boradimi?
Are you always this busy? — Siz doim shunday bandmisiz?"Hech qachon ...-mi?" deb so'ramoqchi bo'lsangiz — savolda ever ishlatiladi, never emas:
Do you ever eat fast food? — No, never. / Yes, sometimes.
— Siz umuman fast food yeysizmi? — Yo'q, hech qachon. / Ha, ba'zan.How often...? — "qanchalik tez-tez?" savoli. Tuzilishi — 15-darsdagi savolning boshiga How often qo'shiladi:
How often + do/does + ega + fe'l ...?
How often + am/is/are + ega + ...?How often do you go to the gym? — Siz qanchalik tez-tez sport zaliga borasiz?
How often does he call his mother? — U onasiga qanchalik tez-tez qo'ng'iroq qiladi?
How often are you late for work? — Siz ishga qanchalik tez-tez kechikasiz?3.7. Javob berish: once, twice, three times + every
How often ga ikki xil javob berish mumkin — ravish bilan yoki aniq chastota iborasi bilan:
once a week — haftada bir marta
twice a week — haftada ikki marta
three times a month — oyiga uch marta
every day — har kuni
every Monday — har dushanba
on Sundays — yakshanba kunlariDiqqat: one time, two times () emas — once, twice, uchdan boshlab esa three times, four times...
Chastota iboralari (every day, once a week) ravishlardan farqli o'laroq odatda gapning oxiriga qo'yiladi:
I go to the gym twice a week. — Men haftada ikki marta sport zaliga boraman.
She calls her mother every day. — U har kuni onasiga qo'ng'iroq qiladi.3.8. sometimes, usually, often — gap boshida ham bo'ladi
sometimes juda erkin: gap boshida, o'rtasida yoki oxirida tura oladi:
Sometimes I work from home.
I sometimes work from home.
I work from home sometimes.usually va often ham ba'zan gap boshida keladi (Usually I walk to work.). Lekin always va never oddiy gapda boshga chiqmaydi: Always I get up at 7 () → I always get up at 7 ().
Mini-mashq (o'zingizni tekshiring): ravishni joyiga qo'ying — (always) She is happy. / (never) He drinks tea. / (usually) We go by bus. Javob: She is always happy. / He never drinks tea. / We usually go by bus.
4. Misollar
ODDIY FE'L (ravish fe'ldan oldin):
I always check my email in the morning. — Ertalab doim pochtamni tekshiraman.
She often works from home. — U tez-tez uydan ishlaydi.
My father rarely watches TV. — Otam kamdan-kam televizor ko'radi.
TO BE (ravish fe'ldan keyin):
I'm usually tired on Friday. — Juma kuni odatda charchagan bo'laman.
The bus is often late. — Avtobus tez-tez kechikadi.
We are never bored. — Biz hech qachon zerikmaymiz.
NEVER (ijobiy fe'l bilan):
I never eat fast food. — Men hech qachon fast food yemayman.
He never forgets my birthday. — U hech qachon tug'ilgan kunimni unutmaydi.
INKOR:
I don't usually drink coffee. — Men odatda kofe ichmayman.
SAVOL + JAVOB:
How often do you study English? — Every day. — Ingliz tilini qanchalik tez-tez o'rganasiz? — Har kuni.
Do you ever work at night? — Yes, sometimes. — Kechasi umuman ishlaysizmi? — Ha, ba'zan.5. Talaffuz bo'limi
- always /ˈɔːlweɪz/ "o:lweyz" — o'rtada /w/ (lablar dumaloq), "alvays" emas. Urg'u birinchi bo'g'inda.
- usually /ˈjuːʒuəli/ "yu:juəli" — o'rtadagi /ʒ/ o'zbekcha "jurnal" so'zidagi "j" ga o'xshaydi. Tez nutqda → "yu:jli".
- often /ˈɒfn/ "ofn" — ko'pchilik t ni aytmaydi (xuddi listen dagi kabi). /ˈɒftən/ "oftən" ham uchraydi — ikkalasi to'g'ri.
- sometimes /ˈsʌmtaɪmz/ "samtaymz" — birinchi bo'g'in "sam", "som" emas.
- rarely /ˈreəli/ "reəli", never /ˈnevə/ "nevə" — oxirgi r Britaniya talaffuzida aytilmaydi.
- How often → "hau ofn", ohang oxirida pasayadi (↘): How often do you go? ↘
Native siri: ravish gapda ko'pincha urg'u oladi, ayniqsa always va never: I ALways forget it! She NEVer calls me! — bu his-tuyg'uni (norozilik, hayrat) kuchaytiradi.
Topshiriq: Youglish'da "I usually", "how often do you" ni eshiting va 5 marta shadowing qiling. Keyin o'zingiz haqingizda 3 ta gapni baland ovozda ayting.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol gap |
|---|---|---|---|
| always | /ˈɔːlweɪz/ o:lweyz | doim, har doim | I always get up at 7. |
| usually | /ˈjuːʒuəli/ yu:juəli | odatda | She usually walks to work. |
| often | /ˈɒfn/ ofn | tez-tez | He often works late. |
| sometimes | /ˈsʌmtaɪmz/ samtaymz | ba'zan | Sometimes I cook dinner. |
| rarely | /ˈreəli/ reəli | kamdan-kam | I rarely watch TV. |
| seldom | /ˈseldəm/ seldəm | kamdan-kam (kitobiy) | We seldom eat out. |
| hardly ever | /ˈhɑːdli ˈevə/ ha:dli evə | deyarli hech qachon | I hardly ever drink cola. |
| never | /ˈnevə/ nevə | hech qachon | I never smoke. |
| ever | /ˈevə/ evə | umuman, qachondir (savolda) | Do you ever cook? |
| how often | /haʊ ˈɒfn/ hau ofn | qanchalik tez-tez | How often do you run? |
| once | /wʌns/ wans | bir marta | once a week |
| twice | /twaɪs/ tways | ikki marta | twice a day |
| every day | /ˈevri deɪ/ evri dey | har kuni | I study every day. |
| late | /leɪt/ leyt | kech, kechikkan | The bus is often late. |
| early | /ˈɜːli/ ə:li | erta | She always gets up early. |
| busy | /ˈbɪzi/ bizi | band | He is always busy. |
| tired | /ˈtaɪəd/ tayəd | charchagan | I'm usually tired on Friday. |
| breakfast | /ˈbrekfəst/ brekfəst | nonushta | I don't usually eat breakfast. |
| go to the gym | /ɡəʊ tə ðə dʒɪm/ gou tə ðə jim | sport zaliga bormoq | I go to the gym twice a week. |
| work from home | /wɜːk frəm həʊm/ wə:k frəm houm | uydan ishlamoq | She often works from home. |
Kollokatsiya: once a week, twice a day, three times a month, every day / every Monday; eat breakfast, cook dinner, go to the gym, work from home, be late for work.
7. Dialog va o'qish matni
Dialog — intervyuda:
HR: How often do you work from home? — Qanchalik tez-tez uydan ishlaysiz?
Aziz: Usually three days a week. On Monday and Friday I'm in the office. — Odatda haftada uch kun. Dushanba va juma ofisdaman.
HR: Do you ever work at night? — Kechasi umuman ishlaysizmi?
Aziz: Sometimes, but not often. I usually finish at six. — Ba'zan, lekin tez-tez emas. Odatda soat oltida tugataman.
HR: How often does your team have meetings? — Jamoangiz qanchalik tez-tez yig'ilish o'tkazadi?
Aziz: We have a short meeting every morning. — Har kuni ertalab qisqa yig'ilish qilamiz.
HR: Are you ever late? — Umuman kechikasizmi?
Aziz: No, never. I'm always on time! — Yo'q, hech qachon. Men doim o'z vaqtida kelaman!O'qish matni — Madinaning haftasi:
Madina is a designer. She usually gets up at seven. She always drinks green tea in the morning — she never drinks coffee. She often works from home, but on Tuesdays she goes to the office. She goes to the gym twice a week. She rarely watches TV; she usually reads books in the evening. At the weekend she sometimes visits her grandmother. She is never bored!
Tarjima: Madina — dizayner. U odatda soat yettida turadi. Ertalab doim ko'k choy ichadi — hech qachon kofe ichmaydi. U tez-tez uydan ishlaydi, lekin seshanba kunlari ofisga boradi. Haftada ikki marta sport zaliga boradi. Kamdan-kam televizor ko'radi; kechqurun odatda kitob o'qiydi. Dam olish kunlari ba'zan buvisinikiga boradi. U hech qachon zerikmaydi!
Topshiriq: matndagi barcha chastota ravishlarini toping va har birining oldida qanday fe'l turganini ayting (to be yoki oddiy fe'l). Keyin matnni o'zingiz haqingizda qayta yozing.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
never bilan qo'sh inkor: I never don't drink coffee. He doesn't never eat meat. Sabab: o'zbekchada "hech qachon ... -ma-" — ikki inkor birga ishlatiladi. I never drink coffee. He never eats meat. (never + ijobiy fe'l).
Ravishni gap oxiriga qo'yish: I drink tea always. She is late never. Sabab: o'zbekchada ravish o'rni erkin (Men doim choy ichaman / Choyni doim ichaman), shuning uchun inglizchada ham istalgan joyga qo'ysa bo'ladi deb o'ylanadi. I always drink tea. She is never late.
to be dan oldin: She always is tired. They never are at home. She is always tired. They are never at home. (to be dan keyin).
Oddiy fe'ldan keyin: He drinks usually tea. I go often to the cinema. He usually drinks tea. I often go to the cinema.
-s ni tushirib qoldirish: She always go to work by bus. He never eat fish. She always goes... He never eats... (ravish -s ni o'chirmaydi).
How often savolida do/does yo'q: How often you go to the gym? How often do you go to the gym? (15-dars qoidasi).
Savolda never: Do you never eat meat? ("hech qachon yeysizmi?" ma'nosida). Do you ever eat meat? — No, never.
one time / two times a week. once / twice a week; uchdan boshlab — three times a week.
9. Mashqlar
Mashq 1. Ravishlarni 100% dan 0% gacha tartiblang:
sometimes, never, usually, always, rarely, oftenMashq 2. Ravishni to'g'ri joyga qo'yib, gapni qayta yozing:
1. (always) I get up at 7.
2. (usually) She is at home in the evening.
3. (often) He works late.
4. (never) They are late.
5. (sometimes) We go to the cinema.
6. (rarely) My father drinks coffee.Mashq 3. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. I never don't eat meat.
2. She always is tired.
3. He drinks usually tea.
4. Always I read before bed.
5. My brother never play football.
6. How often you go to the gym?Mashq 4. How often savolini tuzing:
1. you / go to the gym
2. she / cook dinner
3. they / play football
4. you / be late for workMashq 5. ever yoki never?
1. Do you ___ drink coffee? — No, ___.
2. I ___ watch horror films. They're scary!
3. Does he ___ call you? — Yes, every day.Mashq 6. Inglizcha yozing:
1. haftada bir marta = ___
2. kuniga ikki marta = ___
3. oyiga uch marta = ___
4. har kuni = ___Mashq 7. O'zbekchadan inglizchaga:
1. Men hech qachon kofe ichmayman. = ___
2. U (ayol) odatda soat 8 da ishga boradi. = ___
3. Biz ba'zan uydan ishlaymiz. = ___
4. U (erkak) doim band. = ___
5. Siz ingliz tilini qanchalik tez-tez o'rganasiz? = ___
6. Ular kamdan-kam kechikadi. = ___Mashq 8. O'zingiz haqingizda to'g'ri gap yozing (har biriga bitta ravish yoki ibora):
1. ___ (nonushta) 2. ___ (sport) 3. ___ (kofe/choy) 4. ___ (kechikish — to be)10. Amaliy topshiriq (IlmHamroh AI bilan)
Maqsad: chastota ravishlarini to'g'ri o'ringa qo'yish va How often...? savoliga tabiiy javob berish.
Vazifa:
- Mening haftam: o'zingiz haqingizda 8 ta gap yozing — oltita ravishning hammasi (always, usually, often, sometimes, rarely, never) kamida bir martadan, ulardan ikkitasi to be bilan bo'lsin. "Tekshir" deb yuboring.
- Intervyu: "Intervyu" deb yozing — men sizga How often do you...? Do you ever...? Are you usually...? savollarini beraman, siz to'liq gap bilan javob berasiz (I go to the gym twice a week.).
- Qo'sh inkor ovi: "Tuzoq" deb yozing — men 6 ta gap beraman, ularning ba'zilarida never bilan xato bor. Siz xatoli gaplarni topib, to'g'rilaysiz.
"Tayyor" mezonlari:
- Oddiy fe'l bilan ravish fe'ldan oldin (I usually walk), to be bilan keyin (I'm usually busy).
- never dan keyin fe'l ijobiy (I never drink, don't never yo'q).
- 3-shaxs birlikda -s saqlangan (She always goes).
- How often savolida do/does bor; javobda once / twice / three times.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: always → usually → often → sometimes → rarely → never. Mashq 2: 1. I always get up at 7. 2. She is usually at home in the evening. 3. He often works late. 4. They are never late. 5. We sometimes go to the cinema. (yoki Sometimes we go to the cinema.) 6. My father rarely drinks coffee. Mashq 3: 1. I never eat meat. 2. She is always tired. 3. He usually drinks tea. 4. I always read before bed. 5. My brother never plays football. 6. How often do you go to the gym? Mashq 4: 1. How often do you go to the gym? 2. How often does she cook dinner? 3. How often do they play football? 4. How often are you late for work? Mashq 5: 1. ever / never. 2. never. 3. ever. Mashq 6: 1. once a week 2. twice a day 3. three times a month 4. every day. Mashq 7: 1. I never drink coffee. 2. She usually goes to work at 8. 3. We sometimes work from home. (yoki Sometimes we work from home.) 4. He is always busy. 5. How often do you study English? 6. They are rarely late. Mashq 8 (namunaviy javoblar): 1. I usually eat breakfast at 7. / I don't usually eat breakfast. 2. I go to the gym twice a week. / I never do sport. 3. I often drink tea. / I rarely drink coffee. 4. I'm never late for work. / I'm sometimes late.
12. Xulosa va keyingi dars
Tez ma'lumotnoma:
Adverbs of frequency (chastota ravishlari)
always 100% · usually ~90% · often ~70% · sometimes ~50% · rarely ~10% · never 0%
ODDIY FE'L: ega + RAVISH + fe'l She usually gets up at 7.
TO BE: ega + am/is/are + RAVISH She is usually tired.
INKOR: don't/doesn't + RAVISH + fe'l I don't usually eat breakfast.
NEVER: + IJOBIY fe'l I never drink coffee. (don't never ✗)
SAVOL: How often do you...? — once / twice / three times a week, every day
Do you ever...? — No, never.Asosiy nuqtalar:
- Ravish oddiy fe'ldan oldin, lekin to be dan keyin turadi.
- never — o'zi inkor; undan keyin fe'l ijobiy (qo'sh inkor yo'q).
- Ravish 3-shaxs -s ni o'chirmaydi: She always goes.
- How often...? ga ravish yoki once / twice / three times a week, every day bilan javob beriladi.
- Savolda "hech qachon"ni ever bilan so'raymiz: Do you ever...?
Bog'lanish: chastota ravishlari A2 da chuqurroq o'rganiladi (A2, 12-dars), Present Continuous bilan farqlanadi (A2, 1-dars: I usually walk, but today I'm taking the bus). ever / never esa B1 da Present Perfect bilan qaytadi (Have you ever been to London?).
Keyingi dars — A1 — 15c-dars: like / love / hate + -ing. Endi nimani yoqtirishingiz va yoqtirmasligingiz haqida gapirishni o'rganamiz: I like reading. She loves cooking. They hate waiting. — o'zingiz haqingizda gapirish uchun eng kerakli qolip.
Manba
R. Murphy, "Essential Grammar in Use" (always/usually/often — word position; How often...?); Cambridge Dictionary — "Adverbs of frequency"; British Council LearnEnglish — "Adverbs of frequency".
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!